Ts 137/19

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 11 sierpnia 2026 r. Pozycja 114 POSTANOWIENIE z dnia 4 grudnia 2025 r. Sygn. akt Ts 137/19 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Wojciech Sych – przewodniczący Justyn Piskorski – sprawozdawca Krystyna Pawłowicz , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu- cyjnego z 20 grudnia 202 3 r. o odmowie nadania dalszego biegu s kardze konstytucyjnej Z . H . , p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia . Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Try bunału Konstytucyjnego 11 września 20 19 r. (data nadania) Z . H . (dalej: skarżąc a ), reprezentowan a przez pełnomocnika z wyboru , wystąpił a o zbadanie zgodności : 1) art. 408 w związku z art. 366 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360 ; dalej : k.p.c. ) w zakre- sie, w jakim „art. 408 (…) nie przewiduje jako wyjątku – na mocy którego wyłącza się stoso- wanie terminu prekluzyjnego – późniejszego wykrycia kolejnego rozstrzygnięcia dotyczącego tego samego stosunku pr awnego, implikując tym samym odrzucenie skargi o wznowienie w przypadku upływu terminu prekluzyjnego i w konsekwencji pozbawienie strony postępo- wania prawa do żądania usunięcia wadliwego orzeczenia z obiegu prawnego”, z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 oraz w związku z art. 77 ust. 2 Konstytucji; 2) art. 408 w związku z art. 13 § 2 w związku z art. 669 i art. 677 § 1 w związku z art. 699 1 § 1 i 2 k.p.c. w zakresie, w jakim „powoduje nierówność cywilnoprawnej ochrony pomiędzy formalnymi środkami potwierdza- j ącymi dziedziczenie, tj. aktami poświadczenia dziedziczenia oraz postanowieniami o stwier- dzeniu nabycia spadku, która to nierówność przejawia się w analizie porównawczej z zakresu uprawnień stron postępowania do wzruszenia ww. środków w sytuacji, gdy wydano kolejne rozstrzygnięcie bądź kolejny akt w przedmiocie tego samego stosunku prawnego”, z art. 32 ust. 1 w związku z art. 21 ust. 1 oraz w związku z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji ; 3) art. 408 w związku z art. 366 k.p.c. w zakresie, w jakim: „nie przewidu je jako wyjątku – na mocy któ- rego wyłącza się stosowanie terminu prekluzyjnego – późniejszego wykrycia kolejnego roz- OTK ZU B/2026 Ts 137/19 poz. 114 2 strzygnięcia dotyczącego tego samego stosunku prawnego, implikując tym samym odrzucenie skargi o wznowienie w przypadku upływu terminu prekluzyjnego i w konsekwencji pozba- wienie strony postępowania prawa do żądania usunięcia wadliwego orzeczenia z obiegu prawnego”, z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 oraz w związku z art. 77 ust. 2 Konstytucji; 4) art. 408 w związku z art. 13 § 2 w związku z a rt. 669 i art. 677 § 1 w związku z art. 699 1 § 1 i 2 k.p.c. w zakresie, w jakim „powoduje nierówność cywilnoprawnej ochrony pomiędzy formalnymi środkami potwierdzającymi dziedziczenie, tj. aktami poświadczenia dziedzicze- nia oraz postanowieniami o stwierdze niu nabycia spadku, która to nierówność przejawia się w analizie porównawczej z zakresu uprawnień stron postępowania do wzruszenia ww. środ- ków w sytuacji, gdy wydano kolejne rozstrzygnięcie bądź kolejny akt w przedmiocie tego samego stosunku prawnego”, z a rt. 32 ust. 1 w związku z art. 21 ust. 1 oraz w związku z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji . Postanowieniem z 20 grudnia 2023 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 2 sty - cznia 2024 r.) Trybunał Konstytucyjny, na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 30 li - stopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) odmówił nadania skardze konstytucyjnej dal- szego biegu. W uzasadnieniu postanowienia Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że skarga nie speł- nia warunków dopuszczenia do merytorycznego rozpoznania ze względu na nieusunięcie bra- ku formalnego. Trybunał uznał, że skarżąca nie przedstawiła przekonującej argumentacji podważającej domniemanie konstytucyjności zakwestionowanych przepisów, ponadto nie wyjaśniła w jaki sposób zaskarżone przepisy naruszają jej wolności lub prawa . Mając na uwadze powyższe Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że skarżąc a nie usu- n ęła braków formalnych wniesionej skargi i na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o .t.p.TK po- stanowił odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. W piśmie z 9 stycznia 2024 r. (data nadania) skarżąc a złożyła zażalenie na postano- wienie Trybunału Konstytucyjnego z 20 grudnia 202 3 r. W zażaleniu wniosła o zmianę za- skarżonego postanowienia w całości i przyjęcie przez Trybunał skargi konstytucyjnej do roz- poznania. Zaskarżonemu postanowieniu skarżąca zarzuciła naruszenie art. 61 ust. 4 pkt 2 w związku z art. 61 ust. 3 u.o.t.p.TK , które to naruszenie miało jej zdaniem istotny wpływ n a przebieg postępowania poprzez błędne uznanie, że nie uzupełniła w terminie braków, o któ- rych mowa w art. 61 ust. 3 u.o.t.p.TK. L egitymowało to rzekomo Trybunał do wydania za- skarżonego postanowienia w sytuacji, gdy skarżąca w piśmie z 13 sierpnia 2020 r. wyjaśniła, że art. 408 k.p.c., w ujęciu wskazanym w skardze , narusza prawo do sądu , zasadę bezpieczeń- stwa prawnego jednostki , prawo dziedziczenia oraz zasadę równej ochrony prawa dziedzicze- nia. W uzasadnieniu zażalenia skarżąc a wskazuje, w których częścia ch skargi przedstawiła argumentację prawną dotyczącą naruszeń . W dalszej kolejności powołuje fragmenty orzecze- nia Sądu Najwyższego oraz skargi nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego. Skarżąca kwe- stionuje także skład Trybunału, który wydał zaskarżone postanowienie, twierdząc, że zostało ono wydane przez osobę niemającą statusu sędziego TK , a zatem jest wadliwe. Jako a rgument cytuje fragment uzasadnienia postanowienia Sądu Najwyższego z 13 grudnia 2023 r. (sygn. akt […] ). Trybunał Konstytucyjny zważył, co na stępuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393, dalej: u.o.t.p.TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu- OTK ZU B/2026 Ts 137/19 poz. 114 3 cyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5 - 8 u.o.t.p.TK). Na etapie rozpozna nia zażalenia Trybunał Konstytucyjny bada w szczególności, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. Oznacza to, że analizowane są przede wszystkim zarzuty zażalenia, które mogą podważyć trafność ustaleń i ocen przyjętych za podstawę zaskarżonego rozstrzy- gnięcia. 2. Trybunał w obecnym składzie przypomina, że nadanie skardze konstytucyjnej dalszego biegu uwarunkowane jest dochowaniem wymogów formalnych przewidzianych w art. 79 ust. 1 Konsty tucji oraz art. 53 u.o.t.p.TK. Określają one konieczne elementy, które musi obejmować skarga konstytucyjna. Ich brak uzasadnia wydanie zarządzenia wzywające- go do ich usunięcia. Na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p.TK – jeżeli braki formalne skargi konstytucyjnej nie zostały usunięte w wyznaczonym terminie – Trybunał wydaje postanowie- nie o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Tryb ten miał zastosowanie w niniejszej sprawie. Do zasadniczych elementów konstrukcyjnych skargi konstytucyjnej należy wykazanie, iż kwestionowany w skardze akt normatywny determinuje w sensie normatywnym treść da- nego orzeczenia przyjętego za podstawę skargi w tym jego aspekcie, w którym skarżący upa- truje naruszenia przysługujących mu praw lub wolności o charakterze konstytucyjnym (postanowienie pełnego składu TK z 6 lipca 2005 r., sygn. SK 27/04, OTK ZU nr 7/A/2005, poz. 84). Niewykazanie związku zachodzącego między ostatecznym orzeczeniem o konstytu- cyj nych wolnościach lub prawach skarżącego a kwestionowaną w skardze normą prawną i tymi wolnościami lub prawami stanowi ujemną przesłankę procesową w postępowaniu w trybie skargi konstytucyjnej (zob. wyrok TK z 19 lipca 2022 r., sygn. SK 20/19, OTK ZU A/2022, poz. 52 oraz postanowienie TK z 6 czerwca 2018 r., sygn. SK 44/15, OTK ZU A/2018, poz. 37). Ciężar uzasadnienia zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem spoczywa bowiem na skarżącym (zob. art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK oraz postanowienie pełnego składu TK z 22 lipca 2015 r., sygn. SK 20/14, OTK ZU nr 7/A/2015, poz. 115), a Trybunał, orzekając, związany jest wskazanym w skardze zakresem zaskarżenia (art. 67 ust. 1 u.o.t.p.TK). Dlatego zarządzeniem sędziego Trybunału z 30 lipca 20 20 r. skarżąc a został a wezwan a do usunięcia braków formalnych skar- gi konstytucyjnej przez : 1) wskazanie, które wolności lub prawa skarżącej, wyrażone w: a) art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 i w związku z art. 77 ust. 2 Konstytucji ; b) art. 32 ust. 1 w związku z art. 21 ust. 1 i w związku z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji, zostały naruszone przez zakwestionowane w skardze przepisy (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK); 2) wyjaśnienie, w jaki sposób zakwestionowane w skardze przepisy naruszają wolności lub prawa skarżącej (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK) oraz dokładne uzasadnienie zarzutów niezgodności zaskarżonych przepisów z wymienionymi w skardze konstytucyjnej przepisami Konstytucji (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK); 3) przesłanie odp isu lub poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii orzeczenia Sądu Okręgowego w W . V Wydział Cywilny Odwoławczy wraz z uzasadnieniem, wydanego w przedmiocie skargi kasacyjnej z 12 sierpnia 2019 r., wniesionej przez skarżącą na postanowienie tego Sądu z 6 czerwca 2019 r. (sygn. akt […] ); 4) poinformowanie, czy skarżąca wniosła w przepisanym trybie środek odwoławczy od orzeczenia . Pismo skarżącej z 13 sierpnia 20 20 r. (data nadania), stanowiące odpowiedź na otrzy- mane zarządzenie, nie doprowadziło jednak do usunięcia wskazanych braków. Z tego wzglę- du wydane zostało postanowienie o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu, a wniesione zażalenie nie podważyło podstaw tej odmowy. OTK ZU B/2026 Ts 137/19 poz. 114 4 Skoro Trybunał, dokonując analizy formalnej skargi konstytucyjnej, dopatrzył się uchybień, które mogły zostać sanowane, to obowiązkiem skarżące j było wykonać wezwanie Trybunału z należytą starannością (zwłaszcza, że zarządzenie sędziego TK zwierało stosowne pouczenie w brzmieniu: „w przypadku nieusunięcia powyższych braków w wyznaczonym terminie, wydane zostanie postanowienie o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu”). Trybunał słusznie zatem uznał, że zarządzenie sędziego TK nie zostało wykonane i już ten fakt uzasadniał odmowę nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Trybunał Konstytucyjny w obecnym składzie podkreśla, że przesłanka wyjaśnienia sposobu naruszenia i uzasadnienia zarzutu nie powinna być traktowana powierzchownie i in - stru mentalnie. Przytaczane w postępowaniu pisemnym argumenty mogą być m niej lub bar- dziej przekonujące, lecz zawsze muszą być argumentami „nadającymi się” do rozpoznania przez Trybunał Konstytucyjny. Merytoryczne rozpoznanie sprawy uzależnione jest nie tylko od precyzyjnego oznaczenia przez skarżąc ą wzorców konstytucyjnych, lecz także zgodnej z orzecznictwem konstytucyjnym ich interpretacji oraz odpowiedniego (adekwatnego) przy- porządkowania do przedmiotu kontroli. Dopóki skarżąc a nie powoła przekonujących moty- wów mających świadczyć o niezgodności kwestionowanego przepisu z odno śnymi normami Konstytucji, Trybunał musi uznawać je za zgodne z wzorcem kontroli. Skarga konstytucyjna, wniosek lub pytanie prawne, w których inicjator postępowania ograniczyłby się do wyrażenia przekonania o niezgodności przepisu z Konstytucją bądź wskazania istniejących w tej kwestii wątpliwości, nie może podlegać rozpoznaniu przez Trybunał. Należy jednocześnie podkreślić, że Trybunał Konstytucyjny jest zobowiązany do zbadania wszystkich okoliczności sprawy w celu jej wszechstronnego wyjaśnienia, nie będą c zarazem związanym wnioskami dowodo- wymi uczestników postępowania (art. 69 ust. 1 i 3 u.o.t.p.TK). Nie oznacza to jednak w żad- nym wypadku przerzucenia ciężaru dowodzenia na Trybunał przez podmiot inicjujący postę- powanie w sprawie. Powyższa reguła postępowania może bowiem znaleźć zastosowanie dopiero wówczas, gdy ten podmiot wykazał należytą staranność, spełniając wszystkie wyma- gania wynikające z Konstytucji oraz u.o.t.p.TK (por. w szczególności – odnośnie do skarg konstytucyjnych – postanowienia TK z: 23 ma ja 2012 r., sygn. Ts 100/11, OTK ZU nr 3/B/2012, poz. 294; 15 listopada 2012 r., sygn. Ts 278/11, OTK ZU nr 2/B/2013, poz. 185; 19 listopada 2012 r., sygn. Ts 4/12, OTK ZU nr 1/B/2013, poz. 107; 13 lutego 2015 r., sygn. Ts 220/13, OTK ZU nr 1/B/2015, poz. 36; 15 lipca 2015 r., sygn. SK 69/13, OTK ZU nr 7/A/2015, poz. 110 oraz 8 października 2015 r., sygn. Ts 165/15, OTK ZU nr 6/B/2015, poz. 710; odnośnie do wniosków – postanowienie pełnego składu TK z 26 listopada 2019 r., sygn. K 5/16, OTK ZU A/2019, poz. 66; odnośnie do pytań prawnych – postanowienia TK z: 4 listopada 2015 r., sygn. P 45/13, OTK ZU nr 10/A/2015, poz. 171; 4 listopada 2015 r., sygn. P 102/15, OTK ZU nr 10/A/2015, poz. 172 oraz 17 lipca 2019 r., sygn. P 16/17, OTK ZU A/2019, poz. 44). Należy ponadto podkreślić, że kwestie w zakresie braku podstaw do kwestionowania statusu któregokolwiek z sędziów, Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił w postanowieni ach z : 15 lutego 2017 r., sygn. K 2/15 ( OTK ZU A/2017, poz. 7); 16 maja 2024 r., sygn. U 1/24 (OTK Z U A/2024, poz. 47); 14 lipca 2021 r., sygn. P 7/ 20 (OTK ZU A/2021, poz. 49) oraz licznych innych postanowieniach, oddalających wnioski o wyłączenie sędziów Trybunału z orzekania. Każda próba podważenia statusu sędziów Trybunału Konstytucyjnego, zarówno przez organy krajowe, jak i międzynarodowe, jest istotnym naruszeniem uprawnień Sejmu i Prezydenta . Skład Trybunału w każdej rozpoznawanej przez niego sprawie jest obsadzany prawidłowo, a wszyscy zasiadający w nim sędziowie są wybrani legalnie. Kwestionowanie statusu sędziów Trybunału godzi w porządek konstytucyjny i deprecjonuje rolę polskiego sądu konstytucyjnego , wpływając destabilizująco na porządek prawny. OTK ZU B/2026 Ts 137/19 poz. 114 5 Biorąc powyższe pod uwagę Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że wniesione zażale- nie nie podważyło podstaw odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu, dlatego postanowił, jak w sentencji.