Ts 116/18

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 19 kwietnia 2021 r. Pozycja 78 POSTANOWIENIE z dnia 3 grudnia 2020 r. Sygn. akt Ts 116/18 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Andrzej Zielonacki, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.K.P. w spra- wie zgodności: 1) art. 18 3e w związku z art. 18 3d , a nadto w związku z art. 18 3a - 18 3c ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U . z 2018 r. poz. 917, ze zm. ) , jak też w związku z art. 17 ust. 3 w związku z a rt. 17 ust. 1 i 2, art. 13 ust. 1 i 2 oraz art. 1 ust. 1 i art. 2 ust. 2 ust awy z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektóryc h przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego tr aktowania (Dz. U. z 2016 r. poz. 1219, ze zm. ) w zakresie, w jakim „w treści przepisu art. 18 3e k.p. (tj. w żadn ym jego fragmencie istniejącym [§ 1 i 2] , ani też dodatkowym, nie zawartym w nim paragrafie) nie wprowadzono (pominię to) zapisu, że do przypadkó w, o których mowa w § 1 i 2 tegoż artykułu ma zastosowanie przepis art. 18 3d k. p., a zatem, że w przypadku naruszenia prze z pracodawcę określonego w art. 18 3e § 1 i 2 k.p. zakazu działań odwetowych, poszkodowanemu tymi działaniami pr acownikowi przysługuje prawo do odszkodowania z art. 18 3d k.p.” , z art. 2 w związku z art. 18, art. 24, art. 30, art. 32, art. 45 us t. 1, art. 64, art. 71 ust. 1 oraz art. 32 w związku z art. 2, art. 18, art. 21 ust. 1, art. 24, art. 30, a rt. 45 ust. 1, art. 64 i art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; 2) art. 18 3e § 1 w związku z art. 18 3d ustawy – Kodeks pracy , rozumianego w ten sposób, że „ odwetowo traktowani przez pracodawców pracownicy (art. 18 3e § 1 k.p.), to znaczy których w retors ji za skorzystanie pr zez nich z uprawnień przysługujących z tytułu naruszenia zasady równego traktowania w zatrud- nieniu niekorzystnie potraktowano, skorzystanie z tych uprawnień stało się dla nich powodem wszelkiego rodzaju negatywnych konsekwencji lub sta- nowiło przyczynę uzas adniającą wypowiedzenie przez pracodawcę stosunku pracy lub jego rozwiązanie bez wypowiedzenia, nie są osobami, wobec któ- rych pracodawca narusz ył zasadę równego traktowania w zatrudnieniu, mają- cymi prawo do odszkodowania określonego w art . 18 3d k.p. (tj. w wysokości nie niższej niż minimalne wyna grodzenie za pracę, ustalane na podstawie od- rębnych przepisów)” , z art. 24 w związku z art. 2, art. 18, art. 30, art. 45 ust. 1, art. 71 ust. 1 oraz art. 21 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 2, art. 18 , art. 30, art. 45 ust. 1, art. 71 ust. 1 oraz art. 31 ust. 3 w związku OTK ZU B/2021 Ts 116/18 poz. 78 2 z art. 2, art. 18, art. 21 ust. 1, art. 3 0, art. 45 ust. 1, art. 64 ust. 1 i 3 i art. 71 ust. 1 Konstytucji; 3) art. 18 3e § 1 w zwią zku z art. 18 3d ustawy – Kodeks pracy , rozumian eg o w ten sposób, że „ odwetowo traktowani przez pracodawców pracownicy (art. 18 3e § 1 k.p.), którym w retorsji za skorzystanie przez nich z uprawnień przysługu- jących z tytułu naruszen ia zasady równego traktowania w zatrudnieniu nieko- rzystnie potraktowano, skorzystanie z tych uprawnień stało się dla nich powodem wszelkiego rodzaju negatywnych konsekwencji lub stanowiło przyczynę uzasadniającą wypowiedzenie przez pracodawcę stosunku pracy lub jego rozwią z anie bez wypowiedzenia, nie są osobami, wobec których pracodawca naruszył zasadę równego traktowania w z atrudnieniu, mającymi prawo do odszkodowania określonego w art. 18 3d k.p. (t j. w wysokości nie niższej niż minimalne wyna grodzenie za pracę, ustalane na podstawie odręb- nych przepisów), podczas gdy odwetowo traktowane osoby pozostające w niepracowniczym zatrudnieniu, które skorzystały z uprawnień przysługują- cych z tytułu naruszenia zasady równego traktowania zaliczane są do katego- rii osób, wobec których za sada równego traktowania została naruszona, mają- cych prawo do kwotowo w swych górnych granicach nieograniczonego odszko dowania według zasad z Kodeksu cywilnego [art. 17 ust. 1 w związku z art. 17 ust. 3 i art. 13 ust. 1 oraz art. 13 ust. 2 oraz art. 1 ust. 1 i art. 2 ust. 2 usta wy wdrożeniowej]” , z art. 32 w związku z art. 2, art. 18, art. 24, art. 30 , art. 45 ust. 1, art. 64, art. 71 ust. 1 oraz art. 64 ust. 2 w związku z art. 2, art. 18, art. 24, art. 30, art. 32, art. 45 ust. 1, art. 64 oraz art. 71 ust. 1 Konsty- tucji, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNI E NI E 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunał u Konstytucyjnego 23 lipca 2018 r. (data nadania) M.K.P. (dalej: skarżąca), reprezentowana przez radcę prawnego usta- nowionego pełnomocnikiem z wyboru, wystąpiła z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia. 2. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującym stanem faktycz- nym: W pozwie skierowanym przeciwko swojemu pracodawcy (Narodowemu Funduszowi Zdrowia – Oddzi ałowi Wojewódzkiemu w K. ) skarżąca zażądała: odszkodowania z tytułu stosowania przez niego działań odwetowych (art. 18 3e § 1 w związku z art. 18 3d ustawy z dnia 26 czer wca 1974 r. – Kodeks Pracy, Dz. U. z 2018 r. poz. 917, ze zm. ; dalej: k.p.) za wielo- krotn e skorzystanie przez skarżącą z uprawnień przysługujących z tytułu narusz enia zasady równego traktowania w zatrudnieniu; uznania wypowiedzenia warunków umowy o pracę za bezskuteczne; przywrócenia poprzednich warunków pracy (w przypadku upływu okresu wy- powiedzenia zmieniającego), a w wypadku wyd ania tego orzeczenia nadania mu rygoru na- tychmiastowej wykonalności; nałożenia na pozwanego obowiązku dalszego zatrudnian ia skar żącej na dotychczasowych warunkach pracy do czasu prawomocnego rozpoznania spra- wy; zasądzenia na rzecz skarżącej kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisa- nych. OTK ZU B/2021 Ts 116/18 poz. 78 3 Na rozprawie, która odbyła się 31 sierpnia 2016 r. przed Sądem Rejonowym w S. w sprawie o sygn. akt […] , pełnomocnik skarżącej oświadczył, że skarżąca nie domaga się odszkodowania z tytułu dyskryminacji, tylko odszkodowania z art. 18 3e § 1 w związku z art. 18 3d k.p., które przez doktrynę jest traktowane na równi z roszczeniem o odsz kodowanie z tytułu dyskryminacji sensu stricto , czyli wynikające z art. 18 3c k.p. Z kolei na rozprawie 14 grudnia 2016 r., sprecyzował, że skarżąca zamiast przywrócenia do pracy domaga się od- szkodowania. Wyrokiem z 13 września 2017 r. (sygn. akt j.w. ) Sąd Rejonowy w S. – V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił powództwo i orzekł o kosztach zastępstwa proce- sowego. Sąd stwierdził, że roszczenie skarżącej o zasądzenie odszkodowania z tytułu wypo- wiedzenia zmieniającego jest niezasadne, ponieważ wy powiedzenie to było zgodne z przepi- sami prawa i ni e było nieuzasadnione. Zdaniem S ądu niezasadne było także roszczenie o za- płatę odszkodowania z tytułu działań odwetowych pracodawcy. Przedstawione przez skarżącą w pozwie zachowania pracodawcy nie były bowi em niezgodne z obwiązującym prawem. Z a niezasadne S ąd uznał ponadto stanowisko skarżącej, że nie domagając się roszczenia z tytułu nierównego traktowania w zatrudnieniu może domagać się zasądzenia odszkodowania na podstawie art. 18 3d k.p. Sąd wyjaśnił, że odszkodowania na mocy tego przepisu można doma- gać się tylko z tytułu naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu. W związku z tym, jak wskazał, jeślib y nawet zostało ustalone, że do wypowiedzenia zmieniającego sto- sunku pracy doszło z powodu skorzystania przez pracownika z uprawnień przysługujących z tytułu naruszenia zasady równego traktowania, to i tak pracownik nie może się z tego tytułu domagać odszkodowania na mocy art. 18 3d , gdyż w art. 18 3e k.p. brak jest odesłania do stoso- wania art. 18 3d k.p. Jeśli doszłoby do takiego niedozwolonego rozwiązania stosunku pracy, wtedy pracownik miałby roszczenia okr eślone w dziale drugim k.p., w którym uregulowano uprawnienia pracownika w razie nieuzasadnionego lub niezgodnego z prawem wypowiedze- nia umowy o pracę lub niezgodnego z prawem rozwiązania przez pracodawcę umowy o pracę bez wypowiedzenia. W związku z powyższym Sąd Rejonowy oddalił roszczenie skarżącej o odszkodowanie na mocy art. 18 3e § 1 w związku z art. 18 3e k.p. Wyrokiem z 27 lutego 2018 r. (s ygn. akt […] ) Sąd Okrę gowy w K. – IX Wydział Pra- cy oddalił apelację skarżącej i rozstrzygnął o kosztach zastępstwa procesowego w postępowa- niu odwoławczym. Orzeczenie to, wskazane przez skarżącą jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, zostało jej d oręczone wraz z uzasadnieniem 23 kwietnia 2018 r. 3. Od wyroku Sądu Okręgowego skarżąca wniosła skargę kasacyjną. Sprawa została wpisana pod sygn. akt […] , a następni e przeniesiona do repertorium o sygn. akt […] , co Try- bunał ust alił z urzędu. 4. Zdaniem skarżącej zakwestionowany w skardze art. 18 3e k.p. w związku ze wskaza- nymi w petitum skargi przepisami, przez to, że nie zawiera odesłania do art. 18 3d tej ustawy narusza po pierwsze , „zasady poprawnej (rzetelnej), opartej na poszanowaniu reguły równego traktowania podmiotów prawa legislacji, w tym dekodowanej z tegoż artykułu zasady okre- śloności przepisów prawa, a nadto zasady zaufania obywatela do organów prawodawczych państwa i stan owionego przez nie prawa” (art. 2 Konstytucji) w związku z : zasadą ochrony pracy (art. 24 Konstytucji), prawem do ró wnego i niedyskryminacyjnego traktowania przez władzę prawodawczą (art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji), prawem do „tworzenia” prawa, które „ucie leśniałoby w swojej treści to, że faktycznie je[go] źródłem jest przyrodzona i niezbywal- na godność człowieka pracownika, która powinna być nienaruszalna ” (art. 30 Konstytucji) , prawem do sądu rozumianym jako prawo do należytej i skutecznej ochrony prawnej (art. 45 ust. 1 Konstytucji), prawem „do bezpiecznej i korzystające j na równi z innymi własności i innych praw majątkowych, do których na zasadzie lege non distinguente zalicza się też pra- OTK ZU B/2021 Ts 116/18 poz. 78 4 wo do przyszłej, nieposiadanej aktualnie, ale oczekiwanej własności (też: innych praw mająt- kowych), która może być naruszona tylko w drodze ustawy, bez naruszenia jednak jej istoty” (art. 64 Konstytucji), prawem do ochrony małżeństwa i rodziny skarżącej (art. 18 i art. 71 ust. 1 Konstytucji). Po drugie, prawo „do tego, aby władza prawodawcza, (…) tworzyła takie prawo rangi ustawowej, którego immanen tną cechą byłoby poszanowanie i uwzględnienie zasady równości, traktując na równi, a zatem według jednakowej miary tych adresatów danej ustawy, którzy są względem siebie podobni (…)” m.in. w związku z wynika jącą z art. 30 Konstytucji zasadą godności w związku z prawe m obywateli do domagania się od organów państwa realnego zapewnienia ochrony i opieki w treści aktów normatywnych małżeństwa i rodziny (art. 18 i art. 71 ust. 1 Konstytucji) oraz prawem do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) . Zaskarżony art. 18 3e w związku art. 18 3d k.p. rozumiany w sposób wskazany w petitum skargi (pkt 3 i 4) narusza m.in. „ prawo do skutecznej ochrony pracy, świadczonej przez pra- cownika (…) na rzecz pracodawcy” (art. 24 Konstytucji) w związku z prawem „do takiej regulacji prawnej, które jest stanowione w sposób zapewniający rzeczywistą ochronę i posza- nowanie nienaruszalnej, p rzyrodzonej i niezbywalnej godności człowieka (art. 30 Konstytu- cji), zasadami zaufania obywateli do państwa i stanowi onego przez nie prawa, sprawiedliwo- ści społecznej (art. 2 Konstytucji) . Według skarżącej zakwestionowany w skardze przepis narusza także pr awo do „ochrony własności pracowniczej” (art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 1 Kon- stytucji) oraz innych praw majątkowych (art. 64 ust. 1 Konstytuc ji), zasadę proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji) , prawo do równego traktowania i zakaz dyskryminacji (art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji), a także prawo do równej ochrony własności (art. 64 ust. 2 Konstytucji). 5. W związku z postępowaniem kasacyjnym Trybunał Konstytucyjny p ostanowieniem z 15 listopada 2018 r. zawiesił postępowanie do czasu rozpoznania sprawy prz ez Sąd Naj- wyższy . 6. W związku z tym, że p ostanowieniem z 2 4 września 2019 r. ( sygn. akt […] ) Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia do rozpoznania skargi kasa cyjnej, w związku z tym Trybunał podjął zawieszone postępowanie. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje. 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 201 9 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie na- dania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań. 2. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji, każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybuna- łu Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywne- go, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolno- ściach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. W związku z tym, art. 53 ust. 1 u.o.t.p. TK stanowi, że skarga konstytucyjn a zawiera m.in.: określenie kwestio- nowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo obowiąz- kach skarżącego określonych w Konstytucji i w sto sunku do którego skarżący domaga się stwierdzenia niezgodności z Konstytucją (pkt 1); wskazanie, która konstytucyjna wolność lub prawo skarżącego, i w jaki sposób – zdaniem skarżącego – zostały naruszone (pkt 2), a także OTK ZU B/2021 Ts 116/18 poz. 78 5 uzasadnienie zarzutu niezgodności k westionowanego przepisu ustawy lub innego aktu norma- tywnego, ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącego, z powołaniem argu- mentów lub dowodów na jego poparcie (pkt 3). 3. Skarżąca poddała kontroli Trybunału art. 18 3e m.in. w związku z art. 18 3d ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy ( Dz. U. z 2018 r. poz. 917 , ze zm.; dalej: k.p.) . Pierwszy z nich stanowi, że skorzystanie przez pracownika z uprawnień przysługujących z tytułu naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu nie może być podstawą nie- korzystnego traktowania pracownika, a także nie może powodować jakichkolwiek negatyw- nych konsekwencji wobec pracownika. Nie może zwłaszcza stanowić przyczyny uzasadniają- cej wypowiedzenie przez pracodawcę stosunku pracy lub jego roz wiązanie bez wypowiedze- nia, a także stosowania go odpowiednio do pracownika, który udzielił w jakiejkolwiek formie wsparcia pracownikowi korzystającemu z uprawnień przysługujących z tytułu naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu. Drugi natomia st określa skutki naruszenia zasa- dy równego traktowania w zatrudnieniu. Stwierdza bowiem, że osoba, wobec której praco- dawca naruszył zasadę równego traktowania w zatrudnieniu, ma prawo do odszkodowania w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę, ustalane na podstawie od- rębnych przepisów. Skarżąca kwestionuje art. 18 3e k.p. (w związku ze wskazanymi w petitum skargi prze- pisami) w zakresie, w jakim nie zawiera on odesłania do art. 18 3d k.p. (a przez to uniemożli- wia uzyskanie odszkodowania), „ w przypadku naruszenia przez pracodawcę określonego w art. 18 3e § 1 i 2 k.p. zakazu działań odwetowych (…)”. Skarżąca kwestionuje także rozu- mienie art. 18 3e § 1 k.p. (w związku art. 18 3d k.p.) w zakresie, w jakim odnosi się do odweto- wo traktowanych pracowników. W związku z powyższym Trybunał zwraca uwagę, że w sprawie, w związku z którą została wniesiona analizowana skarga konstytucyjna, wyrokiem z 27 lutego 2018 r. (sygn. akt […]) Sąd Okręgowy w K. , oddalając apelację skarżącej od wyrok u Sądu Rejonowego w S. z 13 września 2017 r. (sygn. a kt […] ), prawomocnie orzekł o tym, że – po pierwsze – wypo- wiedzenie zmieniające warunki pracy skarżącej nie naruszało przepisów o wypowiadaniu umów o pracę i nie było nieuzasadnione, a po drugie – że pow ierzenie skarżącej nowych za- dań nie miało charakteru działań odwetowych w rozumieniu art. 18 3e § 1 k.p. oraz nie naru- szało art. 8 k.p., lecz spowodowane było reorganizacją zakładu pracy. Dział aniami odweto- wymi nie były także zachowania pracodawcy wskazane przez skarżącą w pozwie. Trybunał zauważa, że zakwestionowane w skardze przepisy nie były podstawą dołą- czonych do skargi orzeczeń w takim zakresie, w jakim wskazuje skarżąca. Również z uzasad- nienia skargi jednoznacznie wynika, że niekonstytucyjności art. 1 8 3e k.p. skarżąca upatruje w zakresach wskazanych w petitum skargi. Z uwagi na jednoznaczne brzmienie art. 79 ust. 1 Konstytucji – jak przypomina Try- bunał – a także wymagania sformułowane w art. 53 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 u.o.t.p. TK, a by uznać skargę konstytuc yjną za dopuszczalną, musi występować ścisła relacja (związek) pomiędzy treścią orzeczenia, zaskarżonym przepisem aktu normatywnego a postawionym zarzutem nie- zgodności tego przepisu z określoną normą konstytucyjną. W analizowanej sprawie – z uwagi na powyż sze – tego typu relacja nie zachodzi. Okoliczność ta jest – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK – podstawą odmowy na- dania rozpatrywanej skardze konstytucyjnej dalszego biegu. W tym stanie rzeczy należało postanowić jak w sentencji. OTK ZU B/2021 Ts 116/18 poz. 78 6 POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącej przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia .