Ts 105/18

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 29 stycznia 2019 r. Pozycja 18 POSTANOWIENIE z dnia 14 listopada 2018 r. Sygn. akt Ts 105/18 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Zbigniew Jędrzejewski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej B.H. i M.S. w sprawie zgodności: art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r. poz. 2082, ze zm.) z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 30 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: nadać skardze kons tytucyjnej dalszy bieg. UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej, wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 5 lipca 2018 r. (data nadania) B.H. i M.S. (dalej: skarżące) wystąpiły o stwierdzenie, że art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks ro dzinny i opiekuńczy ( obecnie Dz. U. z 2017 r. poz. 6 82, ze zm.; dalej: k.r.o.) w zakresie, w jakim „nie umożliwia zawarcia małżeństwa przez dwie osoby tej samej płci, a co najmniej nie przewiduje jakiejkolwiek formy prawnej instytu- cjonalizacji związków tworzonych przez osoby tej samej płci” jest niezgodny z art. 47 w zw iązku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 30 Konstytucji Rzeczypospo- litej Polskiej. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującą sprawą. Skarżące , 18 grudnia 2015 r., złożyły w Urzędzie Stanu Cywilnego (dalej: USC) w P. zapewnienia o nie istnieniu okoliczności wyłączających zawarcie małżeństwa, o których mowa w art. 4 k.r.o. oraz art. 76 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cy- wilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 2064, ze zm.; dalej: p.a.s.c.). W pismach Kierownika USC z 30 grudnia 2015 r. [ … ] oraz [ … ] skierowanych do skarżących, powiadomiono o odmowie przyjęcia od nich powyższych zapewnień , oraz poin- formowano, że zgodnie z polskim prawem – n aruszałoby to art.: 1 i 3 k.r.o. oraz art. 18 Kon- stytucji, z których wynika, iż małżeństwo to związek kobiety i mężczyzny. Skarżące wystąpiły do Sądu Rejonowego w P. o rozstrzygnięcie , czy przyczyny wska- zane w zawiadomieniu Kierownika USC uzasadniają odmowę przyjęcia przedstawionych przez nie zapewnień . P odniosły, że Kierownik USC nieadekwatnie powołał się na a rt. 76 p.a.s.c. , który reguluje zachowanie nupturientów, nie odnosi się zaś do jego rozstrzygn ięcia. OTK ZU B/2019 Ts 105/18 poz. 18 2 Sąd Rejonowy w P. I Wydział Cywilny oddalił wn ioski skarżących postanowieniem z 18 sier- pnia 2016 r. (sygn. [ … ]). U znał się również z a niewłaściwy do merytorycznej kontroli od- mowy przyjęcia zapewnienia przez Kierownika USC. Postanowieniem z 27 lut ego 2017 r. Sąd Okręgowy w Ł. Wydział Cywilny Odwoław- czy (sygn. […]) uwzględnił apelację skarżących i przekazał sprawę do ponownego rozpozna- nia. Sąd Rejonowy w P. w postanowieniu z 4 października 2017 r. (sygn. […] ) uznał, że przycz yna odmowy przyjęcia zapewnienia skarżących przez Kierownika USC jest zasadna, jako że – zgodnie z przepisami Konstytucji i k.r.o. – z wiązek małżeński mogą zawrzeć jedy- nie kobieta i mężczyzna. Apelacja skarżących została oddalona przez Sąd Okręgowy w Ł. Wydział Cywilny Odwoławczy postanowieniem z 7 marca 2018 r. (sygn. […]). Sąd ten podzielił argumentację Sądu Rejonowego orzekającego w sprawie. 2. Zdaniem skarżących, zaskarżony przepis narusza art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w zw iązku z art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 30 Konstytucji, ponieważ uniemożliwia zawarcie mał- żeństwa dwóm osobom tej samej płci, a co najmniej nie przewiduje formy prawnej instytu- cjonalizacji związków tworzonych te przez osoby. W uzasadnieniu wskazano, że art. 18 Konstytucji nie zawiera definicji małżeństwa , tzn. nie określa najbardziej podstawowych, konstrukcyjnych cech tej instytucji. Nawiązując zatem do poglądów doktrynalnych, skarżące uznały, że ustrojodawca nie zakazuje ustanowie- nia na poziomie ustawowym instytucji małżeństwa osób tej samej płci. Ich zdaniem oznacza to, że przyjęta w zaskarżonym art. 1 § 1 k.r.o. konstrukcja, zgodnie z którą małżeństwo za- wrzeć mogą wyłącznie osoby różnej płci jest niezgodnym z Konstytucją ograniczeniem za- kresu zastosowania tej i nstytucji. Skarżące podkreślają, że ich zarzuty nie zmierzają do wyka- zania luki w obowiązującym systemie prawa, lecz do poddania kontroli Trybunału zaistniałe- go pominięcia prawodawczego, polegającego na zbyt wąskim ujęciu zakresu zastosowania kwestionowanego przepisu k.r.o. Jego r estryktywność jest źródłem nieproporcjonalnego naru- szenia prawa do poszanowania życia prywatnego, rodzinnego i decydowania o swoim życiu osobistym (art. 47 Konstytucji) w związku z naruszeniem zasady równości i zakazu dyskry- minacji (art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji), a w konsekwencji narusza też godność skarżących (art. 30 Konstytucji). W przekonaniu skarżących zawarcie małżeństwa jest „realizacją wolno- ści każdego człowieka do decydowania o swoim życiu osobistym i emanacją prawa d o pry- watności oraz życia rodzinnego, które Konstytucja gwarantuje każdemu” . Ich zdaniem, prawo do zawarcia małżeństwa pozostaje więc pod ochroną art. 47 Konstytucji, z którego wywodzą ciążący na władzach publicznych pozytywn y obowiązek zapewnienia efektywnej ochrony tych praw. Ta kiej ochrony nie zapewniają zaś rozproszone regulacje prawne, przyznające oso bom pozostającym w stałych, ale nieformalnych związkach z partnerami tej samej płci – określone uprawnienia jedynie w wybranych sytuacjach. Zdaniem skarżących , ograniczenia ich praw wynikających z art. 47 Konstytucji nie uzasadnia wzgląd na żadną z wartości wy- mienionych w art. 31 ust. 3 Konstytucji. Przedstawiły one również argumenty na potwierdze- nie zarzutu niezgodności kwestionowanego unormowania z za kazem odmiennego traktowania przez prawo dawcę podmiotów podobnych (osób pozostających w trwałych związkach z part- nerami tej samej płci względem osób pozostających w takich związkach z partnerami innej płci). W ich ocenie różnicowanie tych kategorii osób ma charakter arbitralny i niesprawiedli- wy, co prowadzi do konkluzji o niezgodności takiego mechanizmu z konstytucyjnym i zasa- dami równości i godności. OTK ZU B/2019 Ts 105/18 poz. 18 3 Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postę- powania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeli- minowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw , które nie mogą być przedmio- tem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o nadaniu skardze kon- stytucyjnej dalszego biegu, gdy spełnia ona wymaga nia przewidziane w ustawie oraz nie za- chodzą okoliczności, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p. TK. W ocenie Trybunału skarga konstytucyjna spełnia wymogi formalne wynikające z art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz z przepisów u.o.t.p. TK. Jak ustalił Trybunał, skargę konstytucyjną złożył w imieniu skarżących adwokat, który przedstawił s tos owne pełnomocnictwo. Skarżące wyczerpały przysługującą im drogę prawną, ponieważ od postanowienia Sądu Okręgowego w Ł. Wydział Cywilny Odwoławczy z 7 mar- ca 2018 r. (sygn. […] ) nie przysługują żadne zwyczajne środki zaskarże nia. Trybunał stwierdza też, że skarżąc e dochowa ły trzymiesięc znego terminu wniesienia skargi, wynikającego z art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK, ponieważ p ostanowienie Sądu Okręgowego zostało doręczone ich pełnomocnikowi 5 kwietnia 2018 r., zaś skarga konstytucyjna została wniesiona 5 lipca 2018 r. (data nadania). Skarżąc e, adekwatnie zarówno do treści orzeczenia wydanego w ich sprawie, jak i do zarzutów sformułowanych w skardze, określiły przedmiot zaskarżenia – art. 1 § 1 k.r.o. Przedstawiły także argumenty uprawdopodobniające zarzut naruszenia przysługujących im praw wynikających z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 30 Konstytucji. Tym samym należy przyjąć, że skarżąc e wypełniły obowiązki wynikające z art. 53 u.o.t.p. TK, co uzasadnia nadanie analizowanej skardze konstytucyjnej dalszego biegu.