Ts 10/20

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 9 listopada 2020 r. Pozycja 363 POSTANOWIENIE z dnia 28 lipca 2 0 20 r. Sygn. akt Ts 10/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Krystyna Pawłowicz, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M. J. w sprawie zgodności: 1) art. 33 i art. 33 1 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145, ze zm. ) ; 2) art. 199 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.) w z akresie zwrotu „jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej” z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 79 ust. 1 i 2, art. 45 ust. 1 w zwią - zku z art. 2 oraz art. 77 ust. 2 w związku z art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, 3) art. 398 23 § 3 ustawy powołanej w punkcie 2 w zakresi e zwrotu „jako sąd drugiej instancji” z art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1, art. 10 ust . 2, art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w zwi ąz- ku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2 oraz art. 45 ust. 1 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji, p o s t a n a w i a: 1) nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg w części , w jakiej kwestionuje zgod- ność art. 33 i art. 33 1 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145, ze zm.) oraz art. 199 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego ( Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.) w zakresie zwrotu „jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej” z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 79 ust. 1 i 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 oraz art. 77 ust. 2 w związku z art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; 2) o dmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu w pozostałym zakre- sie . UZASADNIENI E W skardze konstytucyjnej wniesione j do Trybunału Konstytucyjnego 7 stycznia 2020 r. (data nadania) M. J . (dalej: skarżący), reprezentowany przez radcę prawnego ustano- OTK ZU B/2020 Ts 10/20 poz. 363 2 wionego pełnomocnikiem z wyboru, wystąpił z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego. Postanowieniem z 12 wr ześnia 2018 r. (sygn. akt […] ) Sąd Okręgowy w W. I Wydział Cywilny (dalej: Sąd Okręgowy) odrzucił pozew skarżącego przeciwko Prezydentowi Rzeczy- pospolitej Polskiej i Krajowej Radzie Sądownictwa o ochronę dóbr osobistych , stwierdziw- szy, że pozwani nie pos ia dają zdolności sądowej . Postanowieniem z 13 maja 2019 r. (sygn. akt […] ) Sąd Apelacyjny w W. I Wydział Cywilny (dalej: Sąd Apelacyjny) oddalił zażalenie skarżącego na powyższe postanowienie. Orzeczenie to, wskazane przez skarżącego ja ko osta- teczne w rozu mi eniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, zostało mu doręczone 22 maja 2019 r. W piśmie z 27 maja 2019 r. , skierowanym do Sądu Rejonowego w T. I Wydział Cy- wilny (dalej: Sąd Rejonowy), skarżący zażąd ał ustanowienia pełnomocnika do sporządzenia skargi konstytucyjne j. Postanowieniem z 8 października 2019 r. (sygn. ak t […] ) referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym o ddalił wniosek skarżące go . Zażalenie na to postanowienie zostało utrzymane w mocy postanowieniem tego sądu z 29 listopada 2019 r. (sygn. akt […] ), doręcz onym sk arżącemu 11 grudnia 2019 r. Zarządzeniem z 18 lutego 2020 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 26 lutego 2020 r.) sędzia Trybunału Konstytucyjnego wezwał skarżącego do usunięcia braków formal- nych skargi konstytucyjnej przez doręczenie następujących d ok umentów, potwierdzonych za zgodność z oryginałem: pos tanowienia Sądu Okręgowego z 12 wrześn ia 2018 r. (sygn. […] ); postanowienia Sądu Apelac yjnego z 13 maja 2019 r. (sygn. akt […] ) wraz z uzasadnieniem oraz dokumentem (i jego 4 kopiami) potwierdzającym d at ę doręczenia skarżącemu rozstrzy- gnięci a; zażalenia z 24 września 2018 r. na postanowienie Sądu Okręgowego z 12 września 2018 r.; wniosku z 23 maja 2019 r. o ustanowienie pełnomocnika z urzędu; postanowienia z 8 paździer nika 2019 r. (sygn. akt […] ) , wydan eg o przez referendarza sądowego Sądu Rejo- nowego wraz z uzasadnieniem; postanowienia Sądu Rejonowego z 29 li stopada 2019 r. (sygn. akt […] ) wraz z uzasadnieniem i dokumentem (i jego 4 kopiami) potwierdzającym datę dorę- czenia go skarżącemu; skargi z 29 paźdz i ernika 2019 r. na postanowienie referendarza sądo- wego z 8 października 2019 r.; oryginału lub poświadczonej za zgodność z oryginał em kopii pełnomocnictwa szczegól nego do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej oraz do reprezentowania skarżącego w p ostępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym. Skarżący został także zobowiązany d o podania treści zaskarżonych w skardze przepisów wraz z Dzien- nikiem Ustaw, w który m zostały ogłoszone, a także do wyjaśnienia, które jego wolności lub prawa i w jaki sposób z o stały naruszone. Skarżący odniósł się do powyższego zarządzenia w piśmie procesowym z 28 lutego 2020 r. (data nadania), błędnie oznaczonym jako pismo do sprawy o sygn. „Ts 18/2020” . Sk arż ący twierdzi, że zaskarżone przez niego art. 33 i art. 33 1 § 1 ust a wy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (obecnie: Dz. U. z 2019 r. poz. 1145, ze zm. , w piśmie z 28 lutego 2020 r. błędnie określony jako „Dz. U. 1964 Nr 16 poz. 93” ) oraz art. 199 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (obecnie: Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm. ; dalej: k.p.c. , w piśmie z 28 lutego 2020 r. błędnie określony jako „Dz. U.1964 Nr 43 poz. 296” ), naruszają „istotę prawa do sądu wyrażoną w art. 45 ust. 1 Konstytucji”, „zakaz zamykania drogi sądowej określony w art. 77 ust. 1 Konstytucji” oraz „istotę państwa prawa”. Zakwestionowane w skardze przepisy – jak zarzucił skarżący – uniemożliwiają „skorzystanie z drogi sądowej przeciwko organom władzy publicznej, które powołane zostały mocą dyspozycji Konst ytucji”. Z tego powodu są niezgodne z postanowi e- niami Konstytucji wskazanymi w petitum skargi konstytucyjnej. Z kolei art. 398 23 § 3 k.p.c., przez to, że upoważnia sąd do rozpoznania skargi na orzeczenie referendarza , jako są d drugiej instancji, a przez to czyni postępowanie dwuetapowym, a nie dw uinstancyjnym, narusza pra- wo do „właściwego sądu, tj. art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji” oraz „pod- stawowe zasady demokratycznego państwa prawa”. Naruszeni a prawa do rozpoznania sprawy OTK ZU B/2020 Ts 10/20 poz. 363 3 przez „właściwy sąd” skarżący upatruje także w orzekaniu w jego sprawie przez „urzędni- ków, którym ustawa zwykła nadała status sądu”. Jak podkreślił, „[u]strojodawca wskazując na prawo do sądu określone w [a]rt. 45 ust. 1 Konsty tucji definiował sąd jako osoby wskaza- ne przez Prezydenta RP w ramach [a]rt. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji. Konstytucja nie prze- widuje odstępstwa od tej zasady”. Tr ybunał Konstytucyjny zważył, co następuje. 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 li stopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p. TK), skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejaw- nym. Na etapie wstępnej kontroli Trybunał Kons tyt ucyjny bada, czy spełnia ona wymogi formalne, o których mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz w przepisach u.o.t.p.TK. 2. Analizowana skarga konstytucyjna spełnia przesłan ki nadania jej dalszego biegu w części, w jakiej kwestionuje zgodność z Konstytucją art. 33 i art. 33 1 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145, ze zm.), a także art. 199 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego ( Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm. ; dalej: k.p.c . ). 2.1. Skargę konstytucyjną sporządził radca prawny, który przedłożył stosowne pełno- mocnictwo. 2.2. Wyczerpana została przysługując a skarż ącemu droga prawna , ponieważ postano- wienie Sądu Apelacyjnego z 13 maja 2019 r. (sygn. akt […] ) jest prawomocne i n ie przysłu- gują od niego zwyczajne środki zaskarżenia. 2.3. Dochowany został trzymiesięczny termin wniesienia skargi zastrzeżony w art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK. Powyższe orzeczenie zostało doręczone skarżącemu 22 maja 2019 r. , nato- miast skarga konstytucyjna z o stała wniesiona do Trybunału 7 stycznia 2020 r. (od 28 maja do 12 grudnia 2019 r. bieg terminu był zawieszony ze względu na złożony przez skarżącego wniosek, o którym mowa w art. 44 ust. 2 u.o.t.p. TK). 2.4 . Skarżący wskazał , jakie konstytucyjne prawa o raz w jaki sposób zostały – jego zdaniem – naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. TK), a także uzasadnił sformułowane w skar- dze zarzuty (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p. TK). 2.5. Z uwagi na to, że skarga konstytucyjna spełnia wymagania przewidziane w u.o.t.p.TK , a nie zachodzą okoliczności określone w art. 61 ust. 4 tej ustawy, to – na po d- stawie art. 61 ust. 2 u.o.t.p. TK – zasadne jest nadanie jej w tym zakresie dalszego biegu. 3. W zakresie , w jakim skarżący poddał kontroli Trybunału art. 398 23 § 3 k.p.c. , sk a r- dze konstytucyjnej należy odmówić nadania dalszego biegu. Przepis ten został zakwestionowany przez skarżącego w brzmieniu: „Sąd rozpoznaje skargę [na orzeczenie referendarza sądowego] w składzie jednego sędziego jako sąd drugiej instancji. Po rozpoznani u skargi sąd utrzymuje w mocy lub zmienia zaskarżone postanowie- nie, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu”. Skarżący zakwestionował ten przepis „w zakresie zwrotu jako sąd drugiej instancji ”. Zarzuty skarżącego odnoszą się w i ęc do zda- nia pierwszego ar t. 398 23 § 3 k.p.c. OTK ZU B/2020 Ts 10/20 poz. 363 4 3.1. Trybunał zwraca uwagę, że powyższy przepis nie był podstawą postanowienia Sądu Apelacyjnego z 13 maja 2019 r. (sygn. akt […] ), tj. orzeczenia wskazanego przez skar- żącego jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, stan ow iącego – jak wyjaśnił – „podstawę wniesienia skargi” . Kształtował on natomiast jego sytuację prawną w postępowa- niu o ustanowienie pomocy prawnej z urzędu , zakończonym postanowieniem Sądu Rejono- wego z 29 listopada 2019 r. (sygn. akt […] ). Orzeczenie to u trz ymało w mocy postanowienie referendarza tego sądu z 8 października 2019 r. (sygn. akt […] ). 3.2. Trzeba także zauważyć , że w wyroku z 20 listopada 2019 r. Trybunał Konstytu- cyjny, rozpoznawszy pięć skarg konstytucyjnych skarżącego pod wspólną sygn. SK 6/ 18 ( OTK ZU A/2019, poz. 62) , orzekł m.in., że art. 398 23 § 2 zdanie drugie k.p.c., w brzmieniu obowi ązującym do 6 listopada 2019 r., jest zgodny z art. 4 5 ust. 1 i art. 78 Konstytucji w za- kresie, w jakim wskazuje , że sąd rozpoznający skargę na postanowien ie r eferendarza sądowe- go o odmowie ustanowieni a adwokata lub radcy prawnego w postępowaniu przed Trybuna- łem Konstytucyjnym działa jako sąd drugiej instancji. W tej sprawie Trybunał zauważył m.in. , że zarzuty skarżącego opierają s ię na fałszy- wych założenia ch, iż sprawy o przyznanie pomocy prawnej z urzędu w celu złożenia skargi konstytucyjnej muszą być rozpoznawane „od początku do końca” przez sądy, a jedynym do- puszczalnym modelem środka zaskarżenia jest dewolutywne zażalenie. W zakresie przywołanego j ako w zorz ec kontroli art. 176 ust. 1 Konstytucji Trybunał umorzył postępowanie , stwierdziwszy, że nie ma podstaw do akceptacji samodzielności tego postanowienia jako wzorca kontroli. Jak zauważył , dotyczy on bowiem zasady dwuinstancyj- ności postępowania sądo wego i m a zastosowanie tylko do spraw przekazanych w całości do wyłącznej właściwości sądów, a nie postępowań mieszanych, w których pierwszą instancją jest organ poz asądowy (referendarz sądowy), a na dodatek o charakterze wpadkowym. Zda- niem Trybunału art. 176 ust. 1 Konstytucji jest w tego typu przypadkach wzorcem nieade- kwatnym. Trybunał zauważa, że zakwestionowany w analizowanej sprawie art. 398 23 § 3 k.p.c. zawiera analogiczną regulację , co § 2 tego przepisu w brzmieniu obowiązującym do 6 listo- pada 2019 r. , z aś s formułowane w skardze zarzuty pokrywają się z tymi, które zostały już rozpoznane w sprawie o sygnaturze SK 6/18. Mając powyższe na względzie należy zatem stwierdzić, że rozpatrywana skarga nie spełnia warunków wynikających z art. 53 ust. 1 pkt 1 - 3 u .o.t. p. TK. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na po dstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na punkt 2 powyższego postanowienia w terminie 7 dni od daty jego dorę czeni a.