SK 90/20

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 16 marca 2021 r. Pozycja 13 POSTANOWIENIE z dnia 24 lutego 2021 r. Sygn. akt SK 90/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Leon Kieres – przewodniczący Piotr Pszczółkowski – sprawozdawca Jarosław Wyrembak , po rozpoznaniu , na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 lutego 2021 r. , skargi ko nsty tucyjnej Ł . P . o zbadanie zgodności : § 14 ust. 1 pkt 3 w związku z § 4 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwo- ści z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzi elonej przez a dwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1801) w zakresie, w jakim przewiduj ą w sprawach z zakresu ochro- ny zdrowia psychicznego stawkę maksymalną opłaty za czynności adwokackie w wysokości 240 zł plus podatek VAT , z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 us t. 3 oraz art. 2 Konsty tucji, p o s t a n a w i a : umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie . UZASADNIENIE I 1. W skardze konstytucyjnej z 4 października 2019 r. (data nadania) Ł . P . (dalej: skar- żący) wystąpi ł z żądaniem orzec zenia niezgodności § 14 ust. 1 pkt 3 w związku z § 4 ust. 2 rozporz ądzenia Ministra Sprawiedliwości z d nia 22 października 2015 r. w sprawie ponosze- nia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomoc y prawnej udzielonej przez adwokata z ur zędu (Dz. U. poz. 1801 ; dalej: rozporządzenie z 2015 r . ) w zakresie, w jakim przewidują w sprawach z zakresu ochrony zdro wia psychicznego stawkę maksymalną opłaty za czynno- ści adwokackie w wysokości 240 zł plus podat ek VAT, z art. 64 ust . 2 w związku z art. 31 ust. 3 o raz a rt. 2 Konstytucji . OTK ZU A/202 1 SK 90/20 poz. 13 2 1.1. Stan faktyc zny poprzedzający wniesienie skargi konstytucyjnej . Skarżący, d ział ając w charakterze adwokata wyznaczonego z urzędu, wyko nywał ob- owiązki pełnomocnika w sprawie r ozpoznawanej w pierwszej inst ancji przed Sądem Rejono- wym w L . ( IV Wydział Rodzinny i Nieletnich ) . Na mocy postanowienia z 1 marca 2018 r. , sygn. a kt [ … ] , s ąd przyznał skarżącemu od Skarbu Państwa kwotę 24 0 zł plus VAT tytułem wynagrodzenia za reprezenta cję. W ra mach czynności adwokackich w pierwsz ej instancji sporządził także apelac ję, w której wniósł m.in. o zmi anę orzeczenia sądu pierwszej instancji w spra wie przyznania mu wynagrodzenia za reprezentację poprzez zas ą dzenie wynagrodzenia w kwocie 2479,68 zł brutt o. Na mocy postanowienia z 24 maja 2019 r. , sygn. akt [ … ] , Sąd Okręgowy w L . ( III Wydz iał Cywilny Rodzinny ) oddalił apelację w części dotyczącej wynagrodzenia dla peł- nomocnika za re prezentację przed sądem pierwszej instancji. Sąd odwo ławcz y prz yznał jednocześnie skarżącemu w ynagrodzenie w kwocie 180 zł pl us VAT tytułem nieopłaconej pomocy p rawnej udzielonej z ur zędu przed sądem drugiej instancji. 1.2. Uzasadnienie skargi konstytucy jnej. Na tle powyższego stanu faktycznego skarżący wy stąpi ł do T rybunału Konstytucyjne- go ze sk argą konstytucyjną , kwestionując konstytucyjność przepisów dotycząc ych ponoszenia przez S karb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w za kresie, w jakim przewidują w sprawach z zakresu ochro ny zd rowia psychicznego stawkę maksymal- ną opłaty za czynności adwokackie w wy sokości 240 zł plus VAT. Skarżą cy zarzuca kwe- stionowa nym przepisom naruszenie przysługującego mu prawa majątkowego w postaci p rawa do godnego wynagrodzenia za wykonaną pracę, któr e wyw odzi z art. 64 ust. 2 w związku z ar t. 31 ust. 3 oraz art. 2 Konst ytucji. W piśmie procesowym z 3 stycz nia 2019 r. skarżący w skazał ponadto na naruszenie zasady, zgodnie z którą wszelkie ograniczeni a korzystania z konstytucyjnych wolności i praw wynik ać mu szą z ustawy. Zdaniem skarżącego , wy nikająca z § 14 ust. 1 pkt 3 w zw iązku z § 4 ust. 2 rozporzą- dzenia z 2015 r. wysokość stawki maksymalnej opłaty za czynności adwokackie w sprawach z zakresu ochro ny zdrowia psychicznego ( 240 zł plus VA T) nie odpowia da ni ezbędnemu na- kładowi czasu pracy, sto pniowi skomplikowania sprawy pod wzg lę dem faktycznym i praw- nym oraz wadze sprawy. Zaskarżona r egulacja prowadzi – jak podnosi skarżący – do przerzu- cenia na pełnom ocnika us tanowionego z urzędu obowiązku ponoszenia fa ktycz nych kosztów świad czenia pomocy praw nej . W ocenie skarżącego, wynagrodzeni e w kwocie 240 zł plus VAT, p rzyznane mu na mocy zaskarżo nych przepisów , należy uznać za całkowicie nieade- kwatne (nieproporc jonalne) . Skarżący , powołując się na wynikającą z art . 64 ust. 2 Konstytu- cji zasadę, zgodnie z którą prawa majątkowe podlegają ochronie , stwierdził , że w jego sp ra- wie ochrona ta okazała się iluzoryczna na skutek limitu wysokości wynagrodzenia określone- go w rozporządzeni u . Zdaniem skarżącego, ograniczenie wy sokoś ci wy nagrodzenia adwokata w sp rawach dotyc zących ochrony zdrowia psychicznego nie jest uzasadnione koni ecznością ochrony war- tości wskazanych w art. 31 ust. 3 Konsty tucji i prowadzi w istocie do „wyd rążenia” z treści prawa majątkowego do adekwatnego wy nagro dzenia za pracę. 2 . W piśmie z 31 s ierpnia 2020 r. Rzecznik Praw Obywatelskich poinformował, że nie zg łasza swojego udział u w niniejszym postępowaniu. 3 . W piśm ie z 1 7 listopada 2020 r. (data wpł ywu) Minister Sprawiedliwości wniósł o stwierdzenie, że § 14 us t. 1 pkt 3 w związku z § 4 ust. 2 rozporządzenia z 2015 r. jest zgod- ny z art. 64 ust. 2 w zw iązku z art. 31 ust. 3 oraz art. 2 Konstytucji. OTK ZU A/202 1 SK 90/20 poz. 13 3 Minister Sprawiedliwości przypomniał, że w świetle d otychczasowego orzecznictwa tr ybunalskiego prawodawca zach owuje swobodę decyzyjną w zakresie w yboru metody usta- lania stawki maksymalnej wynagrodzenia pełnomocnik a prawnego (ustanowionego z urzędu albo z wyboru). Zdaniem Ministra Sprawiedliwości, obowiązują ce zasady ustalania wysoko- ści wynagrodzeń za czynnośc i peł nomoc ników starają się uwzględniać z arówno interes osó b wykonujących zawód adwokata lub radcy prawnego, jak i interes obywateli. Rozwiązania prawne w tym zakresie muszą bowiem uwzględniać nie tylko adekwatność wynagrodzenia pełn omocnika do wymiaru i j akośc i jeg o pracy, ale także możliwości m ajątkowe społeczeń- stwa i intere s społeczny. Uwzględnieni e podczas k onstruowania systemu zasad ustalania opłat za czynności adwokatów wyłącznie jednego z tych aspe któw rodziłoby ryzyko ogranicz enia możliwości korzyst ania przez strony z pro fesjonalnego pełno mocnika procesoweg o, a przez to zawęża łoby zakres ochrony prawnej s połeczeństwa. 4 . W piśmie z 18 stycznia 2021 r. Prokurator Generalny wniósł o stwierdzenie, ż e § 14 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z 2015 r. w zakres ie, w jakim przewiduje w sprawach określon ych w ust awie z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychi cznego (Dz. U. z 2020 r. poz. 685) opłatę za czynności adwokackie w kwocie 240 zł, powiększoną o aktualnie obowią- zu jącą stawkę podatku od towarów i usług , jest zgodny z art. 64 ust. 2 w zwią zku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, oraz o umorzenie postępowania w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu swojego stanowiska Prokurator Generalny przypomniał, że Tr ybunał Konstytucyjn y w wyroku z 23 kw ietnia 2020 r., sygn . SK 66/19 (OTK ZU A/2 020 , poz. 13) , s twierdził, że § 4 ust. 1 rozporządzenia z 2015 r . jest niezgodny z art 64 ust. 2 w zw iązku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 Konsty tucji. Wyrok ten op ublikowa- no 28 kwietnia 2020 r. (D z. U. poz. 769) i tego dnia § 4 ust. 1 rozp orządzenia z 2015 r. utracił moc obowiązującą. W związku z tym wyr okiem Trybunału obecnie podstawą określenia wy- sokości opłaty za czynności adwokackie , o których mowa w rozporządzen iu z 2015 r. (w za- kresie , w jaki m rozp orządzenie to jest nadal stosowane) , mogą być – potencjalnie – § 14 ust. 1 pkt 3 w związku z § 4 ust. 2 rozp orządzenia z 2015 r . , które zostały zaskarżone w niniejszej sprawie. Jednakże, zdaniem Pro kuratora Generalnego , analiza treści normatywnej § 4 ust. 2 rozporządzenia z 2015 r. wskazuje, że stosowanie tego przepisu w obecnym stanie prawnym, ukształtowan ym pr zez wyrok Trybunału w sprawie o sygn. SK 66/19 , jest wykluczone. Ustęp 2 paragrafu 4 rozpo rządzenia z 2015 r. normował bowiem wyłącznie przesł anki, których za- istnienie warunk owało możli wość ,,podw yższenia” opłaty za czynności adwokackie w sto- sunku do ich p odstawowego poziomu określonego w ust ępie 1 tego paragrafu. Prokurator Generalny przytoczy ł fragment uzasadnienia wyroku w sprawie o sygn. SK 66/19, w którym Trybunał wyjaśnił, że ,,wyr ok [ o sygn. SK 66/19 ] powoduje, że zarówno w sprawach toczą- cych si ę na skutek wznowienia postępowania, jak i w sprawach wszczętych przed 2 listopada 2016 r. i do tychczas niezakończonych w danej instancji, przy zas ądzani u kosz tów pomocy prawnej udzielonej p rzez adwokata z urzędu zastosowanie będą mieć stawki maksymalne ok reślone w §§ 8 - 21 rozporządzenia [z 2015 r.]” . Należy zatem przyjąć, że wysokość opłaty maksyma lnej za czynności adwokata ustanowionego z urzęd u w sprawa ch z zakresu ochrony zdrowia psychicz nego wynosi 24 0 zł, a podstawą prawną jej ustalenia jest wyłącznie § 14 ust. 1 pkt 3 rozpo rządzenia z 2015 r. Prokurator Generaln y przypomniał, że w świetle orze cznictwa Trybunału wybór me- tody ustalania stawki wyn agrodz enia dla pełnomocnika prawnego należy do prawodawcy , który w tym zakresie – w granicach porządku konsty tucyjnego – korzysta ze znacznej swobo- dy regulacyjne j. Przyjęcie „sztywnej” stawki kwotowej alb o stawki proporcjonalnej do warto- ści prz edmiotu spor u lub zaskarżenia nie przesądza, samo w sob ie, wyniku tes tu konstytucyj- ności, ponieważ określona stawka wynag rodzenia (przekładająca się na kwotę zasądzaną tytu- ł em zwrotu kosztów postępowania) nie ma decy dującego znaczenia, lecz znaczenie takie ma OTK ZU A/202 1 SK 90/20 poz. 13 4 dopiero wpływ całej regulacji w zakresie kosztów na konstytucyjni e gwarantowane prawa i wolności. Innymi słowy, wysok ość jednej ze stawek nie może dowodzić naruszenia pr awa adwokata lub radcy prawnego do godziweg o wynagrodzenia , nawet gdyby w konkretnej sprawie wy nagrod zenie pełnomocnika występującego z ur zędu okazało s ię istotnie niskie. Taka sytuacj a nie oznacza jednak , że nie jest możliwe osiągnięcie przez adwokata lub radcę prawnego godziwych dochodów w ramach całej działalności podejmowanej przez niego jako pe łnomoc nika p rocesowego. Prokurator Generaln y zwrócił też uwagę na to, że sama negatywna ocena wysokości urzęd owych stawek za pomoc prawną świadczoną przez adwokatów nie jest wystarczająca do tego, aby stw ierdzić niekonstytucyjność unormowania określającego wysok ość takich stawek. Konieczne jest sfo rm ułowanie przez skarżących argumentów konstytucyjnoprawnych. W ni niejszej sprawie skarżący takich argumentów nie przedstawił, poprzestając na zaakcen- towaniu szc zególnej wagi postępowań dotyczących ochrony zd rowia psych icznego oraz du- żego nakładu pracy zwi ąz anej z wykonywaniem zastępstwa prawnego jako pełnomocnik z urzęd u w sprawach tego rodzaju. Zdaniem Prokuratora Generalnego, wysokość stawki opłaty za czynności adwokackie w sprawach z zakresu ochrony zdrowia psy chiczn ego spełnia wymagania wynikające z ar t. 31 ust. 3 Konstytucji. Zasady ustalania wynagrodzenia adwokatów świadczących pomoc prawną z urzędu powinny bowiem uwzględniać nie tylko interes osób wykonując ych zawód zaufania publicznego, w tym ich niekwestio nowane prawo do uzyskania wynagrodzenia za wy konaną pracę, ale także interes obywateli oraz interes społeczeń stwa, uwarunkowany w szczególności możliwościami finansowymi Ska rbu Państwa. Prokurator General ny podkreślił, że podczas ocen y konstytucyjności zas karżon ej reg ulacji należy wziąć pod uwagę c ał okształt unormowań prawnych dotyczących wynagradzania adwokatów, a także okoliczność, że świadczenie po- mocy prawnej z urzędu jes t tylko jedną z wielu form akty wności zawodowej adwokatów. Dokonywanie takiej oceny wyłąc znie n a gruncie konkretnej stawki opł at y i w odniesieniu do tylko jednego z rodzajów postępowań objętyc h tą stawką prowadziłoby do kazuistyki oraz rodziłoby wątpliwość co do możliwości taryfowego ok reślenia wysokości opłat za czynności adwokatów. Pro kurato r Generalny stwierdził ponadto, że w od niesieniu do kwestii ewentualnego naruszenia art. 2 Konstytucji i zasady ustawowej podstawy prawnej ustanowienia ograniczeń korzystania z konstytucyjnych praw i wolności skarżący nie przedstawił żadnych argument ów uza sadniających jego zarzuty w tym zakre si e. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1 . W skard ze konstytucyjnej z 4 października 2019 r. (data nadania) Ł . P . (dalej: skar- żący) wys tąpił z żądaniem orzeczenia przez Trybunał Konstytuc yjny n iezgodności § 14 ust. 1 pkt 3 w związ ku z § 4 ust. 2 rozporządzenia Minist ra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r . w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawn ej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1 801 ; d alej: rozporządzenie z 2015 r. ) w zak resie, w jakim przewidują w sprawach z zakresu ochrony zdrowia psy chicznego stawkę ma ksymalną opłaty za czynności adwokackie w wysokości 240 zł plus podatek VAT, z art. 64 ust . 2 w związku z art. 31 ust. 3 oraz ar t. 2 K onstytucji . 1.1. Zakwestionowany § 1 4 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z 2015 r. stanowił, że : „ O płaty mak symalne wynoszą w sprawach ( … ) z zakresu postępowania nieproceso- wego w sprawie niewymienionej o drębnie – 240 zł”. OTK ZU A/202 1 SK 90/20 poz. 13 5 W petitum skargi konstytucyjnej, jako z wiązkowy przedmiot zaskarżenia, wskaz ano również § 4 ust. 2 rozporządzenia z 2015 r., zgodnie z którym: „ Ustalenie opłaty w wysokości wyższej niż określona w ust. 1, a nieprzekraczającej opłaty mak symalnej następuje z uwzględn ieniem stopnia zawiłośc i spra wy oraz nakładu pra- cy adwokata oraz w kładu jego pracy w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnię cia sprawy, a w szczególno ści czasu poświęconego na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, li czby stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i po siedze niach, czynności podjętych w sprawie, w tym czynności podjętych w celu pol ubownego rozwiązania sporu, r ównież przed wniesieniem pozw u, wartości przedmiotu sprawy, wkładu pracy adwokata w przyczy- nien ie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych, jak równie ż do wyjaśnienia i rozstrzy- gnięcia is totnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie, a także trybu i czasu prowadzenia sprawy, obszerności zgromadzonego w sprawie mater iału dowodowego, w szczególności dopuszczenie i prze prowad zenie dowodu z opinii biegłego lub bi egłych sądowych, dowodu z zeznań świa dków, dowodu z dokumentów o z nacznym stopniu skomplikowania i obszerności ” . Ustęp 1 w § 4 rozporządzenia z 2015 r., do któr ego odsyłał ustęp 2 tego przepisu, sta- nowił, że: „ Op łatę u stala się w wysokości co najmniej 1/2 opłaty maksymalnej określonej w roz- d ziałach 2 - 4, przy czym nie mo że ona przekraczać wartości p rzedmiotu sprawy ” . Rozporządzenie z 2015 r. zostało formalnie uchy lone 2 listopada 2016 r. w związku z wejściem w życi e rozp orządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 paźdz iernika 2016 r. w sprawi e ponoszenia przez Skarb Pańs twa kosztów nieopłaconej pomo cy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r. po z. 18; dalej: rozporządzenie z 2016 r.). Jedn akże , z godnie z § 22 rozporządzenia z 2016 r., d o spraw wszczętych i niezakończonych pr zed dniem wejścia w życie teg o rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu za- kończenia postępowania w danej i nstancji. W realiach niniejszej sprawy oznacza to, ż e wyso kość wynagrodzenia dla skarżącego za zastępstwo procesowe z urzędu w pierwszej instancji regulowały prz episy rozporządzenia z 20 15 r. , zaś wysokość wynagrodzenia skarżącego za zastępstwo procesowe z urzędu w dru- giej instancji regulowały przepisy rozp orządz enia z 2016 r. (nieobjęte skargą kons tytucyjną). 1.2. Zasadniczy zar zut przedstawiony w skardze konsty tucyjnej dotyczył naruszenia prawa do godziwego wynagrodzenia za pracę (wywiedzionego z art. 64 ust. 2 Konstytucji) . Naruszenie to wynikać miało, z daniem skarżącego, z faktu limitowania w pr zepisach rozpo- rządzenia z 2015 r . wynagrodzenia za pomoc prawną św iadczoną z urzędu w sprawach z za- kresu ochrony zdrowia psychicznego w sposób nieadekwatny ( niep roporcjonalny ) w stosunku m.in. do nakładu pracy lub stopn ia skomplikowania takich spraw . Skarż ący pod niósł także zarzut narusz enia zasady ustawowej podstawy pra wnej ograniczenia korzystania z konstytu- cyjnych praw i wolności. 2. Przed przystąpieniem do oc eny zarzutów sformułowanyc h przez skarżącego w skard ze kon stytucyjnej Trybunał Konstytucyjny by ł zobowiązany – również na obecnym etapie postępowania – zbadać, czy nie zachodzą ujemne przesłanki rozpo znania tej skargi, w szczególności czy dochowane zostały wszystkie formalnoprawne warunki jej skutecznego wniesienia. Jest bowiem tak, że choć skarga konstytucyjna podlega wstępn emu rozpoznaniu, w ramach którego Trybunał bada to, czy odpowiada ona warunkom formalnym i czy nie jest oczywiście bezzasadna, to jednak zakończenie tego etapu formalnej weryfikacji skargi nie wyłącza dalszej oceny warunków jej wniesienia, dokonywanej na k olejnym etapie postępo- wania sądowokonstytucyjnego. Przekazanie skargi konstytu cyjnej po zakończeniu jej wstęp- nej kontroli do rozpoznania przez odpowiedni skład Trybunału nie przesądza więc ostatecznie OTK ZU A/202 1 SK 90/20 poz. 13 6 o dopuszczalności jej merytorycznego rozpatrzenia. Tryb unał, rozpoznając taką sprawę, nie jest związany stanowiskiem zajętym na etapi e wstępnego rozpoznania. Kontrolując istnienie pozytywnych przesłanek procesowych oraz brak przesłanek ujemnych, może również dojść do wniosków odmiennych niż te, które zostały u przednio wyrażone w postanowieniu wyda- nym na etapie wstępnego rozpoznania konk retnej skargi konstytucyjnej (zob., spośród ostat- nich, postanowienie TK z 3 grudnia 2020 r., sygn. SK 27/17, OTK ZU A/2020, poz. 68). 3 . Nied opuszczalność merytorycznego rozpozn ania skargi konstytucyjnej w niniejszej sprawie . 3 . 1 . Rozwiązania prawne okreś lające zasady ustalania wynagrodzenia pełnomocników procesowych (adwokatów lub radców prawnych) były już wielokrotnie przedmiotem oceny w postępowaniach przed Trybunałem Konstytu cyjnym. Dla niniejszej sprawy istotne znacze- nie miał wyrok z 23 kwietnia 2020 r. , sygn. SK 66/19 (OTK ZU A/2020, poz. 13), w którym Trybunał orzekł, że § 4 ust. 1 rozporządzenia z 2015 r. jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w zwią - zku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsz e Konstytucji. Poddany oce nie Trybunału w sprawie o sygn. SK 66/19 § 4 ust. 1 rozporządzenia z 2015 r. określał metodę ustalenia wysokości opłaty za pomoc prawną udzieloną przez ad- wokata z urzędu przez wy znaczenie „minimalnego” poziomu tej opłaty. Zgodnie z tym prze- pisem, opłata za czynności adwokatów udzielających pomocy prawnej z urzędu (której koszty miałby pokryć Skarb Państwa) miała wynosić co najmniej 1/2 opłaty maksymalnej określonej w rozdziałach 2 - 4 tego rozporządzenia , przy czym nie mogła przekraczać wartości przedmio- tu sp rawy. Normę tę uzupełniały przepisy rozdzi ałów 2 - 4 rozporządzenia z 2015 r., w których określono opłaty maksymalne w różnego rodzaju sprawach, a także § 4 ust. 2 rozporządzenia z 2015 r., który przewidywał możliwość podwyższenia wysokości opłaty ustalonej zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia z 2015 r. – jednakże nie więcej niż do wysokości opłaty maksy- malnej . Z przytoczonej regulacji wynikał mechanizm (sposób) ustalania opłat za p omoc praw- ną udzieloną przez adwokata z urzędu, zgodnie z któr ym – przy założen iu, że opłata maksy- malna wynosi 100 – wyso kość opłaty mogła się mieścić w przedziałach: 50 , 51 - 99 albo 100. Wysokość opłaty nie mogła przekraczać stawki maksymalnej. Jak wynika z uzasadnienia wyroku o sygn. SK 66/19 , za niezgodną z Konstytucją Trybunał uzn ał tę część mechanizmu , która wyznaczała minimalny poziom opłaty (co naj- mniej 1/2 opłaty maksymalnej). Nie zanegował – przynajmniej bezpośrednio – całego mecha- nizmu ustalania opł at wynikającego z rozporządzenia z 2015 r., a zatem nie zanegował go w tej czę ści, w której przewidu je on opłaty maksymalne. W wyroku o sygn. SK 66/19 Trybunał orzekł o niezgodności § 4 u st. 1 rozporządzenia z 2015 r. w całości. Wobec prostej (a nie częś ciowej bądź zakresowej) formuły sentencji tego wy roku, skutkującej derogacją c a łej jednostki redakcy jnej , na gruncie rozporządzenia z 2015 r. nie ma przepisu, który wyznaczałyby „minimalną” wysokość opłaty za pomoc prawną udzieloną przez adwokata z urzędu. W porządku prawnym (w zakresie spraw obję- tych regułą intertemporalną określon ą w § 22 rozporządzeni a z 2016 r.) pozostały jedynie przepisy, które wyznaczają wysokość opłaty maksymalnej w poszczeg ólnych rodzajach spraw. Jak wynika z uzasadnienia wyroku o s ygn. SK 66/19, wraz z derogacją § 4 us t. 1 roz- porządzenia z 2015 r. to te właś n ie przepisy stanowią podstawę prawną określenia wysokości opłaty za pomoc prawną udzielon ą przez adwokata z urzędu. Trybunał wyjaśnił w nim, iż „wyrok [o sygn. SK 66/19] powoduj e, że zarówno w sprawach toczących się na skutek wznowienia postępowania, jak i w sprawach wszczętyc h przed 2 listopada 2016 r. i dotych- czas niezakończonych w danej instancji, przy zasądzaniu kosztów pomocy prawnej udzielonej OTK ZU A/202 1 SK 90/20 poz. 13 7 przez adwokata z urzędu zastos owanie będą mieć stawki maksymalne określone w §§ 8 - 21 rozporządzenia z 2015 r . ” . P o wejściu w życie wyroku o sygn. SK 66/19 opłaty za pomoc prawną udzieloną przez adwokata z urzędu (w zakresie obowiązywania rozporządzenia z 2015 r.) określone są jako „op łaty maksymalne” o wysokości wskazanej w przepisach rozdziału 2 - 4 rozporządzen i a z 2015 r. , a wi ęc są to opłaty o „sztywno” określonej wysokości. Choć w yrok o sygn. SK 66/19 nie obejmował § 4 ust. 2 rozporządzenia z 2015 r. , to na skutek orzeczenia niekon stytucyjności ustępu 1 zakres normatywny ustępu 2 jest obecnie w istocie pusty . Jego brzmienie w yklucza takie odczytanie treści normatywnej, która pozwa- lałby na zastosowanie go do podwyższenia wysokości opłat maksymalnych w w ypadku zaist- nienia wskazanych w nim okoliczności. Z powodu odmienności całego mechanizmu określa- nia wysokości opłat za pomoc pr awną udzieloną przez adwokata z urzędu (przyjętego w roz- porządzeniu z 2015 r.) w stosunku do mechanizmu określania wysokości opłat za pomoc prawną udzieloną prz ez adwokata z wyboru , § 4 ust. 2 rozporządzenia z 2015 r. ma inny cha- rakter i p ełni inną rolę ni ż § 15 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 paź- dziernika 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800, ze zm. ; dalej: r .o.c.a. ). W systemie prawnym obowiązują nadal również – w zakresie wyznaczonym przez § 22 rozpor ządzenia z 2016 r. – przepisy określające opłaty maksymalne w poszczególnych rodzajach spraw ( zob. rozdziały 2 - 4 rozporządzenia z 2015 r.), w tym zakwestionowan y w niniejszej sprawie § 14 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z 2015 r. 3.2. Na po d stawie analizy skargi konstytucyjnej rozpoznawanej w niniejszym postę- powaniu Trybunał stwierdził jednak, że choć formalnie po wejściu w życie wyroku o sygn. SK 66/19 § 14 ust. 1 pkt 3 rozporzą dzenia z 2015 r. mógłby być nadal przedm iotem kontroli konstytu c yjności, to in casu – z uwagi na treść sformułowanych wobec niego zarzutów oraz przywołane wzorce kontroli konstytucyjności – Trybunał nie mógł dokonać jego merytorycz- nej oceny. Podstawowym wz orcem kontroli tego przepisu skarżący uczynił art. 64 ust. 2 Ko n sty- tucji, który wyraża zasadę równej ochrony własności oraz innych praw majątkowych. Trybu- nał wielokrotnie wskazywał na znaczenie gwarancji zawartych w tym przepisie, który podd a- je ochronie za równo prawo własności w rozumieniu prawa cywilnego, jak i inne p rawa ma- jątkowe. Należą do nich w szczególności prawa majątkowe wynikające z zawartych umów cywilnoprawnych. Norma ta w odniesieniu do praw majątkowych stanowi doprecyzowanie zas ady równości wy rażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji . Z orzecznictwa Trybunału w ynika, że istotą tej zasady jest zakaz różnicowania ochrony praw majątkowych ze względu na charakter podmiotu danego prawa (zob. wyroki TK z: 25 lutego 1999 r., sygn. K 23/98, O TK ZU nr 2/1999 , poz. 25; 28 października 2003 r., sygn. P 3/03, OTK ZU nr 8/A / 2003, poz. 82 oraz 24 lutego 2009 r., sygn. SK 34/07, OTK ZU nr 2/A/2009, poz. 10). Gwarancja ochrony nie jest jednolita dla wszelkich kategorii praw majątkowych, gdyż jej różny zakres wynika z tre- ści i konstrukcji poszczególnych praw, a równość ochrony p o winna być odnoszona do praw tej samej kategorii (zob. wyrok TK z 2 czerwca 1999 r., sygn. K 34/98, OTK ZU nr 5/1999, poz. 94). Przywołanie przez skarżącego w petitum skargi art . 64 ust. 2 Konstytucji jako wzorca kontroli wskazywałoby na to , że dostrzega o n nieuzasadnione zróżnicowanie ochr ony praw majątkowych. W uzasadnieniu skargi skarżący nie wyjaśnia jednak , między jakimi katego- riami podmiotów doszło do niedopuszczalnego, jeg o zdaniem, z różnicowania, i dlaczego te podmioty – z uwagi na jaką wspólną cec h ę relewantną – powinny podlegać równej ochronie w zakresie określonego prawa majątkowego ( in casu prawa do godziwego wynagrodzenia za wykonaną pracę). Tymczasem na konieczność w ykazania ade kwatności art. 64 ust. 2 Konsty- OTK ZU A/202 1 SK 90/20 poz. 13 8 tucji jako wzorca kontroli konstytu c yjności poprzez określenie podmiotów podobnych i cechy wspólnej (relewantnej) oraz co najmniej uprawdopodobnienie niedopuszczalności zróżnico- wania Trybunał wskazywał już w swoim orzecznictw ie (zob. wyrok pełnego składu z 20 czer - wca 2018 r., sygn. SK 3/13, OTK ZU A/2018, poz. 41). Skarżący w niniejszej sprawie n ie poda ł też argumentów wskazujących na to, że ewentualna nierówność w ochronie jego praw a miałaby nosić cechy nieproporc jonalności w rozumieniu art. 31 ust. 3 Konstytucji wskazane- go jako tzw. związk o wy wzorzec kontroli . Jednocześnie Trybunał zwrócił uwagę na to, że nie jest rolą sądu konstytucyjnego ustalanie konkretnej wysokości opłat za określone czynności adwokatów lub radców praw- nych, które by uwzględniały nakład pracy pełnomocników, stopień sko m plikowania spraw pod względem faktycznym lub prawnym, wagę spraw czy też inne okoliczności. Kompetencje w tym zakresie należ ą do prawodawcy. W niniejszej sprawie Trybunał podtrz ymuje stanowi- sko, że w ybór metody ustalania stawki minimalnej wynagrodzenia dl a pełnomocnika prawne- go ( zarówno z wyboru, jak i z urzędu) należy do prawodawcy , który w tym zakresie – w gra- nicach porządku konstytucyjnego – korzysta ze znacznej swobody regula cyjnej (zob. wyrok o sygn. SK 66/19 oraz przywołane tam orzecznictwo) . P ogląd t en nie oznacza oczywiście niemożliwości badania zgodności z Konstytucją rozporządzeń regulujących tę materię , nie- mniej to ka żdorazowo na podmiocie, który wniósł sprawę do Trybun ału, ciąży obowiązek nie tylko wskazania przedmiotu kontroli , ale także sprecy z owani a zarzutów oraz określeni a ade- kwatnych wzorców kontroli konstytucyjności. W niniejszej sprawie merytoryczn a ocena zgod ności § 14 ust . 1 pkt 3 rozporządzenia z 2015 r. z ar t. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji wymagałoby wskazania przez skarżącego różnic w regulacjach z sytuacją innych podmiotów podobnych, powodujących naruszenie równości w ochronie praw majątkowych między różnymi grupami podmiotów podobnych. T akiej argumentacji skarżący jednak w uzasadnieniu sw ojej skargi nie przedsta- wi ł , ograniczając się do wywodów na temat nieadekwatności (niedostateczności) samej wy- sokości stawki do nakładu pracy i charakteru sprawy. Na marginesie Trybunał zauważył, że równi eż w wypadku adwokatów świadczących pomoc prawną z w yboru wysokość minimal- nej s tawki w sprawach z zakresu post ę powania nieprocesowego została ustalona na 240 zł ( zob. § 8 ust. 1 pkt 3 r.o.c.a. ). Trybunał stwierdził zatem, że w istocie skarżący nie przeds tawił uzasadnienia zarzutu naruszenia art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, a więc nie uprawdopodobnił nieproporcjonalnej ingerencji w zasadę równej ochrony praw majątkowych. Przeciwnie, sam skarżący przyznał, że „nie powołuje się na wynik ającą z art. 64 ust. 2 Konstytucji zasadę równości, lecz na wynikającą z tego pr zepisu zasadę, że prawa majątkowe w ogóle podlegają ochronie, i zarzuca, że w tej sprawie ta ochrona okazała się iluzoryczna na skutek wprowa- dzonego rozporządzeniem limitu wyna grodzenia” (pismo procesowe z 30 grudnia 2020 r.). T ak ujęty problem konstytuc yj ny wymagałby jednak oceny na gruncie innych wzorców kon- troli niż powołane w skardze. Trybunał przypomniał przy tym, że podmioty kierujące skargi konstytucyjne do Trybunału nie mają możliwości uzupełniania wniesionych już skarg o nowe przedmioty zaskarżen ia czy nowe wzorce k ontroli po upływie ustawowego terminu wniesie- nia skargi. Trybunał stwierdził ponadto, że w skardze konstytucyjnej skarżący nie przedstawił też żadnych argumen tów, które uzasadniałyby zarzut niezgodności z art. 2 Konstytucji, również wsk az any jako wzorzec kontroli w petitum skargi. Z tych powodów Trybunał uznał, że w niniejszej sprawie zachodziły przyczyny umo- rzenia postępowania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o or ga nizacji i trybie postępowania przed Tr ybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) w zakresie badania zgodności § 14 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z 201 5 r. w zakresie, w ja kim w sprawach z zakresu ochrony zdrowia psychicznego przewidu- OTK ZU A/202 1 SK 90/20 poz. 13 9 je stawkę maksymalną opłaty za c zy nności adwokackie w wysokości 240 zł plus VAT, z art. 64 ust . 2 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 2 Konstytucji . 3. 3 . W niniejszej sprawie s karżący zakwestionował również § 4 ust. 2 rozporządzenia z 2015 r. , oznaczony w petitum skargi jako tzw. związ ko wy przedmiot zaskarżenia (w związ- ku z § 14 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z 2015 r.). Na podstawie uzasadnienia skargi Trybunał stwierdził , że skarżący zak westionował określoną st awkę maksymalną w związku z niemożnością podwyższenia jej w jakichkolwiek okol ic znościach i z jakiejkolwiek przyczyny . Trybunał zwrócił jednocześnie uwagę na to, że brak możliwości podwyższenia stawki maksymalnej nie wiązał się z § 4 ust. 2 rozporządzenia z 2015 r., lecz był wynikiem przyjętej przez prawodawcę w rozporządzeniu z 201 5 r. metody (sposobu) ustalenia wysokości opłat maksymalnych . Skarżący wskazał § 4 ust. 2 rozporzą- dzenia z 2015 r. jako związkowy przedmiot zaskarżenia prawdopodobnie dlatego, a b y wska- zać, że regulacja w nim zawarta nie przewiduje w oparciu o wskazane tam ok oliczności moż- liwości podwyższenia opłaty maksymalnej ponad określoną w przepisach wysokość tych opłat ( in casu 240 zł podwyższone o kwotę VAT ). N ie w ynika to jedna k z pominięc ia legisla- cyjnego – tj. zbyt wąskiego zakresu § 4 ust. 2 rozporządzenia z 2015 r . – lecz wynika z istoty konstrukcji opłaty maksymalnej i całego mechanizmu przyjętego w rozporządzeniu z 2015 r. Po wejściu w życie wyroku o sygn. SK 66/19 – ze względu na oko liczności wyżej wskazane – orzekanie o konsty tucyjności § 4 ust. 2 rozporządze ni a z 2015 r. jest już jednak zbędne w rozumieniu art. 59 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK, co stanowi przesłankę umorzenia postępowania w tym zakresie. 4 . Uwagi końcowe. Na tle niniejsz ej sprawy Trybunał dostrzegł problem prawny inny niż wysokość samej stawki mak sy malnej stanowiącej wynagrodzenie adwokata świadczącego pomoc prawną z urzędu w określon ej kategori i spraw . W uzasadnieniu swojej skargi konstytucyjnej skarżący akcentował kwest ię liczby odbytych posiedzeń sądu pierwszej instancji . W związku z tym Trybuna ł zwraca uwagę na to, że rozwiązania prawne dotyczące pomocy prawnej świadczo- nej z urzędu w sprawach karnych oraz w sprawach o wykroczeni a konsekwentnie przewidują mechanizm pozw alający przyznać adwokat owi dodatkow e wynagrodzenie za udział w spra- wach , w kt ór ych rozprawa trwa dłużej niż jeden dzień ( zob. § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 wrześ nia 2002 r. w sprawie o płat za czynności adwokackie oraz ponoszenia p rzez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu , Dz . U. Nr 163, poz. 1348, ze zm.; § 20 rozporządzenia z 2015 r. oraz § 20 rozporządzenia z 2016 r.). Zdaniem Tr ybunału, uwzględniając – w ramach spraw innych niż sprawy z zakresu p rawa karnego i prawa wykroczeń – odmienności regulacj i prawnych dotyczący ch sp ra w , w których wynagrodze nie pełnomocnika z urzędu naliczane jest progresywnie od wartości przedmiotu sporu , oraz regulacji prawnych dotyczących spraw , w których przewidziano jed n ą stawkę wynagrodzenia ryczałtowego , war to rozważyć to , czy jest uzasadniona ws kazana wy- żej odrębność regulacji w zakresie spraw karnych i spraw o wykroczenia od regulacji doty- czących wszystki ch inny ch spraw wymagający ch wielokrotnego udziału pełnomocnika z urzędu w posiedzeniach sądu. Rozważania takie pozostają jednak poza zakrese m skargi konstytucyjnej w niniejszej sprawie, chociaż zdają się zachowywać adekwatność do opisane- go w niej stanu faktycznego. Z tych względów Trybunał Konstytucyjny postanow ił jak w sentencji.