SK 9/23

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 11 grudnia 2024 r. Pozycja 106 POSTANOWIENIE z dnia 20 listopada 2024 r. Sygn. akt SK 9/23 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Justyn Piskorski – przewodniczący Stanisław Piotrowicz Bartłomiej Sochański Rafał Wojciechowski – sprawozdawca Jarosław Wyrembak, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 listopada 2024 r., skargi konstytucyjnej K .W. o zbadanie zgodności: art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U . z 2019 r. poz. 299) w zakresie, w jakim nie przewiduje możli- wości doliczenia do liczby lat podlegania ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu sprzed 1 lipca 1977 r., od której zależy wysokość części składkowej emerytury lub renty, także wobec osób, które spełniły warunki nabycia prawa do emerytury rolniczej po upływie 25 lat , z art. 2, art. 7, art. 32 i art. 67 Konstytucji Rzeczypo- spolitej Polskiej , p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie . UZASADNIENIE I 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału z datą nadania 12 lutego 2020 r. K .W. (dalej: skarżący) zarzucił niezgodność art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2019 r. poz. 299 ; obecnie : Dz. U. z 2024 r. poz. 90 ; dalej: u.u.s.r.) w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości doliczenia do liczby lat podlegania ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu sprzed 1 lipca 1977 r., od której zależy wysokość części składkowej emerytury lub renty, także wobec osób, które spełniły wa - runki nabycia prawa do emerytury rolniczej po upływie 25 lat z art. 2, art. 7, art. 32 i art. 67 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. OTK ZU A/2024 SK 9/23 poz. 106 2 1.1. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującym stanem fak- tycznym: Wyrokiem z 24 września 2019 r. Sąd Apelacyjny w W . (sygn. akt [ … ] ) oddalił apela- cję skarżącego od wyroku Sądu Okręgowego w W . z 17 kwietnia 2019 r. (sygn. akt [ … ] ), w którym sąd ten oddalił odwołanie skarżącego od decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubez- pieczenia Społecznego z 5 listopada 2018 r. o ponownym ustaleniu wysokości emerytury. Zarówno Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego oraz sądy obu instancji w swoich rozstrzygnięciach powoływały się na art. 25 ust. 2 pkt 4 u.u.s.r. Na podstawie tego przepisu nie zaliczono skarżącemu okresu pracy w gospodarstwie rolnym jego rodziców w charakterze domownika od sierpnia 1969 r. do czerwca 1977 r. do części składkowej eme- rytury podstawowej z uwagi na wprowadzone przez ustawodawcę uwarunkowania czasowe. Zdaniem skarżącego „[z]interpretowanie przez KRUS i sądy obu instancji przepisu 25 ust. 2 pkt 4 ustawy (…) o ubezpieczeniu społecznym rolników w tak niekorzystny dla skarżą- cego sposób przesądza o niekonstytucyjności wskazanego powyżej przepisu” (skarga, s. 3). Przepis ten „różnicuje sytuację prawną osób, które nabyły prawo do emerytury rolniczej do dnia 30 czerwca 2002 r. i osób, które prawo do emerytury rolniczej nabyły po tej dacie” (skarga, s. 4). 1.2. W piśmie uzupełniającym braki formalne skarżący wskazał , że zaskarżony prze- pis narusza „prawo skarżącego do zabezpieczenia społecznego określone przepisem art. 67 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez przyznanie skarżącemu rażąco niskiej emery- tury, zasada równości i zakaz dyskryminacji, o których stanowi przepis art. 32 Konstytucji RP poprzez przyznanie rażąco niskiej emerytury w porównaniu z osobami, które pełniły wówczas służbę wojskową lub pracowały w Policji, którym z kolei zaliczono do emerytury okres pracy w gospodarstwie rolnym, zasada legalizmu sprecyzowana w art. 7 Konstytucji poprzez nie- możność doliczenia do liczby lat podlegania ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu sprzed 1 lipca 1977 r., od której zależy wysokość części składkowej emerytury lub renty, także wo- bec osób, które spełniły warunki nabycia prawa do emerytury rolniczej po upływie 25 lat oraz zasada demokratycznego państwa prawnego sformułowana w przepisie art. 2 Konstytucji po- przez niesprawiedliwe potraktowanie skarżącego przejawiające się w przyznaniu mu rażąco niskiej emerytur y ” (uzupełnienie skargi, s. 2) . 2. W piśmie z 31 stycznia 2023 r. Rzecznik Praw Obywatelskich poinformował, że nie zgłasza udziału w niniejszej sprawie. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Skarga konstytucyjna jest szczególnym środkiem ochrony konstytucyjnych wolno- ści i praw. Merytoryczne rozpoznanie sk argi uwarunkowane jest spełnieniem szeregu przesła- nek wynikających z art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz przepisów ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393 ; dalej: u.o.t.p.TK). Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, jest on na każ- dym etapie postępowania zobowiązany do kontroli, czy nie zachodzi jedna z ujemnych prze- słanek wydania wyroku, skutkująca obligatoryjnym umorzeniem postępowania. Składu Try- bunału rozpoznającego sprawę in merito nie wiąże stanowisko zajęte na etapie kontroli wstępnej w postanowieniu o nadaniu skardze dalszego biegu lub postanowieniu o uwzględ- nieniu zażalenia skarżącego na postanowienie o odmowie nadania dalszego biegu skardze OTK ZU A/2024 SK 9/23 poz. 106 3 konstytucyjnej. Przekazanie skargi konstytucyjnej po zakończeniu kontroli wstępnej do roz- poznania nie przesądza zatem w ostateczny sposób o dopuszczalności jej merytorycznego rozpatrzenia. Kontrolując bowiem istnienie pozytywnych przesłanek procesowych i brak ujemnych przesłanek, skład rozpatrujący daną sprawę może dojść do wniosków odmiennych niż te, które zostały wydane w postanowieniu wydanym na etapie wstępnego rozpoznania skargi konstytucyjnej (zob. np. postanowienia TK : z 18 grudnia 2018 r., sygn. SK 25/18, OTK ZU A/2018, poz. 82 ; 3 grudnia 2020 r., sygn. SK 27/17, OTK ZU A/2020, poz. 68 ; 14 li pca 2021 r., sygn. SK 90/19, OTK ZU A/2021, poz. 42). 2. Zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 2 u .o.t.p.TK Trybunał na posiedzeniu niejawnym uma- rza postępowanie, jeżeli wydanie orzeczenia jest niedopuszczalne. Pomimo świadomości, że skarga konstytucyjna jest szczególnym środkiem umożliwiający m obywatelom ochronę ich konstytucyjnych praw, należy pamiętać, że Trybunał pozostaje sądem prawa, nie zaś sądem faktów. Z tego względu Trybunał, mimo zachowania pełnego szacunku wobec skarżącego i jego trudnej sytuacji życiowej, nie jest w stanie merytorycznie rozpatrzeć skargi, której za- rzuty opierają się jedynie na analizie stanu faktycznego. Niezbędne do orzeczenia o niekon- stytucyjności zaskarżonego przepisu jest przede wszystkim uzasadnienie w jaki sposób naru- sza on Konstytucję. Uzasadnienie to nie może ograniczać się jedynie do wymienienia wzor- ców kontroli i wskazania wynikających z nich zasad. Tymczasem skarga, pomimo że zgodnie z ustawowym wymogiem została złożona przez profesjonalnego pełnomocnika, w ogóle nie zawiera w ogóle uzasadnienia prawnego . Zarzutów nie uzasadniono w należyty sposób ani w skardze ani jej uzupełnieniu. Należyte uzasadnienie prawne jest w niniejszej sprawie szczególnie istotne, ponieważ potencjalne orzeczenie o niekonstytucyjności zaskarżonej regulacji oznaczałoby stwierdzenie , że ustawodawca dopuścił się sprzecznego z Konstytucją pominięcia prawodawczego. Możli- wość orzekania przez Trybunał Konstytucyjny o pominięciu prawodawczym stanowi jego wyjątkową kompetencję. Kompetencja ta została ograniczona wypracowanymi w orzecznic- twie przesłankami ściśle wyznaczającymi jej granice (por. postanowienie z 29 listopada 2023 r., sygn. SK 29/21, OTK ZU A/2024, poz. 3). Jak stwierdził Trybunał w wyroku z 19 li - stopada 2001 r., sygn. K 3/00 (OTK ZU nr 8/2001, poz. 251) , w sprawie pominięcia prawo- dawczego „[p]ostawione zarzuty muszą być precyzyjne i nie mogą polegać na wskazaniu, że przepis nie zawiera konkretnej regulacji, której istnienie zadowalałoby wnioskodawcę. Gdyby istniała możliwość zaskarżenia przepisu pod zarzutem, iż nie zawiera on regulacji, które w przekonaniu wnioskodawcy winny się w nim znaleźć, każdą ustawę lub dowolny jej prze- pis można byłoby zaskarżyć w oparciu o tego rodzaju przesłankę negatywną”. Z tego względu, to na skarżącym w niniejszej sprawie spoczywał nie tylko obowiązek podniesienia takiego zarzutu, a także „wyjątkowej staranności i zaangażowania” podczas jego uzasadnienia (por. postanowienie TK z 2 grudnia 2014 r., sygn. SK 7/14, OTK ZU nr 11 /A/2014, poz. 123). Z uwagi na powyższe Trybunał, bez względu na adekwatność argumentacji skarżące- go opierającej się na stanie faktycznym, nie może merytorycznie rozpoznać niniejszej skargi konstytucyjnej. Trybunał , sprawując kontrolę hierarchicznej zgodności norm , nie może bo- wiem działać w roli ukrytego ustawodawcy. Takim działaniem byłaby analiza materii zawar- tej przez ustawodawcę w zaskarżonych przepisach bez uzasadnienia ich niekonstytucyjności. Mając na uwadze wyżej przedstawione okoliczności, Trybunał Konstytucyjny posta- nowił jak w sentencji.