SK 88/19

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 16 lutego 2024 r. Pozycja 14 POSTANOWIENIE z dnia 5 grudnia 202 3 r. Sygn. akt SK 88/19 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Zbigniew Jędrzejewski – przewodniczący Mariusz Muszy ński Justyn Piskorski Bogdan Święczkowski Jarosław Wyrembak – sprawozdawca, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 grudnia 202 3 r., skargi konstytucyjnej W . N . o zbadanie zgodności: art. 6 pkt 8 ustawy z dnia 12 marca 200 4 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 201 8 r. poz. 1508 ) w związku z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie K odeksu cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1234) w zakresie, w jakim: a ) definiują status osoby bezdomnej, zakładający, że za bezdomną należy uznać osobę , która nie zamieszkuje w „lokalu” w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie praw lokatorów, ale zamieszkuje w tzw. pomieszczeniu tymczaso- wym , mimo że zaspokaja w nim niezbędne dla siebie potrzeby mieszkaniowe, b ) zwalniają organy stosujące te przepisy z obowiązku badania, czy potrzeby mieszkaniowe są w takich pomieszczeniach zaspokajane, a tym samym c ) przypisują osobę bezdomną w zakresie wystąpienia o zawarcie umowy najmu z zasobu mieszkaniowego do organu jednostki samorządu terytorialnego, wła- ściwego z uwagi na „ostatnie miejsce zamieszkania”, przez które należy wy- łącznie rozumieć miejsce znajdujące się w lokalu, o którym mowa w ustawie o ochronie praw lokatorów – z art. 30, art. 75 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło większością głosów . OTK ZU A/2024 SK 88/19 poz. 14 2 UZASADNIENIE I 1. Skarga konstytucyjna z 18 czerwca 20 19 r. została złożona w związku z następują- cym stanem faktycznym: 18 września 2015 r. s karżący wystąpił do Zarządu Dzielnicy […] m.st . Warszawy (da- lej: Zarząd Dzielnicy) z wnioskiem o zawarcie umowy najmu lokalu na czas nieoznaczony z mieszkaniowego zasobu m.st. Warszawy . W uchwale nr […] z 27 października 2015 r. Za- rząd Dzielnicy stwierdził, że nie jest właściwy miejscowo do rozpatrzenia wniosku. Zarząd Dzielnicy przyjął, że skarżący jest osobą bezdomną, której ostatnim miejsce m faktycznego zamieszkania był wskazany przez skarżącego w toku postępowania lokal mieszkalny w War- szawie w dzielnicy […] i to tamtejszy urząd jest, zgodnie z § 22 ust. 1 uchwały nr LVI 11/1751/2009 Rady m.st. Warszawy z 9 lipca 2009 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu m.st. Warszawy, właściwy w sprawie . Zgod- nie z tym przepisem, wniosek o najem lokalu powinien być złożony – w przypadku os ób bez- domn ych – w urzędzie dzielnicy, w której wnioskodawca posiadał ostatnie miejsce faktycz- nego zamieszkania, natomiast w przypadku osób bezdomnych , które nie wykazały swojego ostatniego miejsca zamieszkania w Warszawie – w dowolnie wybranym urzędzie dzielnicy. W piśmie z 23 listopada 2015 r. skarżący wezwał Zarząd Dzielnicy do usunięcia naru- szenia prawa, polegającego na bezpodstawnej – jego zdaniem – odmowie rozpatrzenia jego wniosku. Stwierdził, że jego ostatnim miejscem faktycznego zamieszkania jest Ośrodek Cha- rytatywny […] położony na obszarze dzielnicy W . , w którym przebywa od 9 września 2015 r . Zdaniem skarżącego, j eśli Ośrodka […] nie można uznać za „ostatnie miejsce zamieszkania”, to za takie nie można również uznać wskazanego przez niego lokalu w dzielnicy B . (w któ- rym mieszkał przez pewien czas i był zameldowany na pobyt czasowy ) – zatem nie posiada ostatniego miejsca zamieszkania i ma prawo ubiegać się o lokal w dowolnie wybranym urzę- dzie dzielnicy m.st. Warszawy. 17 grudnia 2015 r. Zarząd Dzielnicy poinformował skarżącego, że nie znalazł podstaw do zmiany stanowiska wyrażonego w uchwale z 27 października 2015 r . Skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej: WSA w Warszawie ) , który w yrokiem z 7 września 2016 r., sygn. akt […] , oddalił skargę. Następnie N aczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA) wyrokiem z 8 listopada 2018 r., sygn. akt […] , oddalił skargę kasacyjną w tej sprawie. W tym stanie rzeczy, skarżący wniósł skargę konstytucyjną do Trybunału Konstytu- cyjnego. Podniósł w niej, że zaskarżone przepisy „wprowadzają swego rodzaju kategoryzację osób jako będących bezdomnymi/niebędących bezdomnymi”, a w sprawie została naruszona jego godność (art. 30 Konstytucji), a tym samym immanentnie związana z nią istota prawa do mieszkania (art. 75 Konstytucji). Skarżący podkreśl i ł, że w Ośrodku […] zaspokajał swoje niezbędne potrzeby życiowe (w szczególności mógł przenocować, zjeść posiłek, korzystać z wody do mycia, zrobić pranie, przygotować się do wyjścia do pracy następnego dnia). Jednak zarówno organ, WSA w War- szawie , jak i NSA okoliczność t ę zupełnie pominęły i przyjęły, że jest on osobą bezdomną, a Ośrodek […] nie jest lokalem i ostatnim miejsce m faktycznego zamieszkania. Skarżący wskazał, że t aki sposób potraktowania naruszał jego godność. W ocenie s karżącego , naruszenie jego godności było tu ściśle związane z naruszeniem istoty praw a do mieszkania , albowiem nie dano mu w ogóle szansy ubiegania się o lokal so- cjalny w dzielnicy W . m.st. Warszawy – w toku całego postępowania konsekwentnie uzna- wany był za osobę bezdomną, której ostatnim miejsce m zamieszkania był lokal w dzielnicy B. Zdaniem skarżącego, zakwestionowane przepisy w praktyce utrwalają jego stan bezdom- OTK ZU A/2024 SK 88/19 poz. 14 3 ności poprzez to, że „przypis ują ” go do dzielnicy B . i nie może on starać się o lokal socjalny w innej dzielnicy. 2. W piśmie z 16 grudnia 20 19 r. Rzecznik Praw Obywatelskich poinformował, że nie zgłasza udziału w postępowaniu . 3. Sejm, w piśmie z 26 czerwca 2020 r., wniósł o umorzenie postępowania ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku . Zdaniem Sejmu, wskazane przez skarżącego przepisy nie zawierają treści normatywnych ze sfery praw i wolności konstytucyjnie chronionych. Sejm wskazał dodatkowo, że skarżący popada w sprzeczność , uznając się za osobę, której potrzeby mieszkaniowe są zaspokojone, a jednocześnie poszukując ochrony z powoła- niem się na art. 75 Konstytucji. 4 . Prokurator Generalny, w piśmie z 4 sierpnia 202 0 r., zajął stanowisko, że postępo- wanie podlega umorzeniu na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u stawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393) , ze względu na niedopuszczalność wydania orzeczenia . Prokurator Generalny wskazał, że chociaż kwestionowane przez skarżącego przepisy miały pewne znaczenie dla ostatecznego orzeczenia w sprawie skarżącego, to podniesiony w skardze konstytucyjnej zarzut nie dotyczy treści tych przepisów zaskarżonych samodziel- nie , lecz normy określającej właściwość miejscową urzędów dzielnic m.st. Warszawy w sprawie składania wniosku o zawarcie umowy najmu lokalu z mieszkaniowego zasobu miasta. Prokurator Generalny stwierdził również, że skarżący nie wyjaśnił należycie sposobu naruszenia przysługujących mu praw podmiotowych wynikających z powołanych wzorców kontroli ani nie powołał adekwatnych argumentów mogących uprawdopodobnić niezgodność zaskarżonej regulacji z tymi wzorcami. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. W sprawach inicjowanych skargą konstytucyjną Trybunał Konstytucyjny na każ- dym etapie postępowania bada, czy nie zachodzi któraś z ujemnych przesłanek procesowych, skutkująca umorzeniem postępowania. Merytoryczne rozpoznanie zarzutów sformułowanych w skardze konstytucyjnej jest uzależnione od spełnienia wszystkich warunków jej dopusz- czalności. Nadanie skardze konstytucyjnej dalszego biegu na etapie kontroli wstępnej nie oznacza konwalidacji jej wad formalnych. 2. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji, przedmiotem skargi konstytucyjnej może być ustawa lub inny akt normatywny, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach skarżącego albo o jego obowiązkach określo- nych w Konstytucji. Wymogi co do sporządzenia skargi konstytucyjnej precyzuje ustawa z dnia 30 listopa- da 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK). Zgodnie z art. 53 ust. 1 u.o.t.p.TK, skarga konstytu- cyjna powinna zawierać m.in.: 1) określenie kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach OTK ZU A/2024 SK 88/19 poz. 14 4 lub prawach, albo obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji i w stosunku do które- go skarżący domaga się stwierdzenia niezgodności z Konstytucją, 2) wskazanie, która konstytucyjna wolność lub prawo skarżącego, i w jaki sposób – zdaniem skarżącego – zostały naruszone, 3) uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ze wskazaną konsty- tucyjną wolnością lub prawem skarżącego, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie. 3 . Przedmiotem skargi konstytucyjnej zostały uczynione następujące przepisy : A rt. 6 pkt 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901 , ze zm. ; dalej: u.p.s. ) , zgodnie z którym „ osoba bezdomna [ oznacza ] osobę nieza- mieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania ” . Art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów , mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 725 ; dalej: u.o.p.l. ) , zgodnie z którym przez lokal należy rozumieć „ lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki; nie jest w rozumieniu ustawy lokalem pomieszcze- nie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budyn- kach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budyn- kach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych ” . 4 . Skarżący wskazał na naruszenie jego praw i wolności określonych w art. 30, art. 75 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Mają one następujące brzmienie: „ Art. 30 . Przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka i obywatela. Jest ona nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obo- wiązkiem władz publicznych ” . „A rt. 75 . 1. Władze publiczne prowadzą politykę sprzyjającą zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych obywateli, w szczególności przeciwdziałają bezdomności, wspierają rozwój budownictwa socjalnego oraz popierają działania obywateli zmierzające do uzyskania wła- snego mieszkania ” . „A rt. 31 . (…) 3. Ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokra- tyc z nym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony śro- dowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw ” . 5 . Trybunał Konstytucyjny zgodził się z zastrzeżeniami przedstawionymi przez uczestników postępowania i ocenił, że skarga konstytucyjna nie spełniła warunków umożli- wiających jej merytoryczne rozpoznanie . Trybunał ustalił przede wszystkim, że w uchwale wydanej w sprawie skarżącego Za- rząd Dzielnicy W . m.st. Warszawy stwierdził swoją niewłaściwość miejscową do rozpatrzenia wniosku skarżącego z 18 września 2015 r. o zawarcie umowy najmu lokalu z mieszkaniowe- go zasobu m.st. Warszawy – i jako właściwy miejscowo wskazał Zarząd Dzielnicy B. W tej sytuacji skarżący dąży do zmiany właściwości miejscowej organów rozpoznają- cych wnioski osób bezdomnych o zawarcie umowy najmu lokalu z mieszkaniowego zasobu gminy . Jednocześnie jednak skarżący zwrócił się do Trybunału o uznanie zaskarżonych prze- pisów za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim umożliwiają uznanie go za osobę bezdomną. OTK ZU A/2024 SK 88/19 poz. 14 5 Tym samym, zdaniem Trybunału, skarżący w sposób niespójny określ ił własne oczekiwania, domagając się przyznania lokalu z mieszkaniowego zasobu dzielnicy W . (sąsiadującej z dzielnicą B . właściwą w jego sprawie) i jednocześnie wskazując, że w sposób satysfakcjo- nujący realizuje swoje potrzeby mieszkaniowe i nie chce być postrzegany jako osoba bez- domna . W tym kontekście istotne znaczenie ma stwierdzenie Prokurator a Generaln ego , że kwestionowane przepisy nie dotyczą właściwości miejscowej organu w sprawie wniosku o zawarcie umowy najmu lokalu wchodzącego w skład mieszkaniowego zasoby gminy i nie tworzą samodzielnie regulacji będącej przedmiotem zarzutów skarżącego. Zgodnie ze stano- wiskiem Prokuratora Generalnego, „znaczenie normatywne art. 6 pkt 8 u.p.s. w związku z art. 2 ust. 1 pkt 4 u.o.p.l. polega ( … ) na wiążącym ustaleniu znaczenia pojęcia osoby bez- domnej używanego w dalszych przepisach ustawy o pomocy społecznej”. Przepisy te nie mo- gły wywołać skutku w postaci naruszenia istoty prawa gwarantowanego w art. 75 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji lub zasady poszanowania godności człowieka określo- nej w art. 30 Konstytucji, gdyż nie określają ani nie modyfikują zakresu praw i obowiązków skarżącego. I choć miały one pewne znaczenie dla ostatecznego orzeczenia w sprawie skarżą- cego, to podniesiony w skardze zarzut nie dotyczy treści tych przepisów zaskarżonych samo- dzielnie, lecz normy określającej właściwość miejscową urzędów dzielnic m.st. W arszawy w sprawie składania wniosku o zawarcie umowy najmu lokalu z mieszkaniowego zasobu miasta. Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku wydanym w sprawie skarżącego 7 września 2016 r., sygn. akt […] , podstawę materialnoprawną wyda- nej w sprawie skarżącego uchwały o odmowie zakwalifikowania i umieszczenia na liście osób oczekujących na najem lokalu z mieszkaniowego zasobu gminy stanowił § 22 ust. 1 zdanie pierwsze uchwały nr LVIII/1751/2009 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 9 lipca 2009 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy (Dz. Urz. Woj. Maz. Nr 132, poz. 3937, ze zm.). Jeżeli zatem skarżący chciał uczynić przedmiotem skargi kwestię powiązania miej- scowo możliwości ubiegania się o lokal z zasobu mieszkaniowego gminy z ostatnim miej- scem zamieszkania osoby bezdomnej (pkt 3 petitum skargi) , to kwestia ta wynika ła nie z za- skarżonych przez niego przepisów , lecz z nieobowiązującej już uchwały nr LVIII/1751/2009 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 9 lipca 2009 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu m iasta stołecznego Warszawy . W swoim stanowisku, Sejm słusznie wskazywał na pewne problemy związane z prze- pisami dotyczącymi miejsca, w którym osoby bezdomne mogły ubiegać się o pomoc w za- spokojeniu potrzeb mieszkaniowych. Również skarżący, w toku postępowań w jego sprawie, argumentował, że dla osoby bezdomnej korzystniejsze było niewykazywanie ostatniego miej- sca zamieszkania – zwłaszcza w sytuacji gdy jej obecne centrum życiowe było od niego odda- lone. W niniejszym postępowaniu Trybunał nie może jednak odnieść się do tych problemów, ponieważ przepisy dotyczące właściwości miejscowej w sprawie wniosków osób bezdom- nych o zawarcie umowy najmu lokalu z mieszkaniowego zasobu gminy nie zostały przez skarżącego zakwestionowane. Trybunał nadmienia, że przepisy te uległy zmianie i aktualnie odpowiednia regulacja zawarta jest w uchwale nr XXIII/669/2019 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy (Dz. Urz. Woj. Maz. poz . 14836, ze zm.) S karżący tymczasem domaga się, a by zakwestionowane przez niego przepisy , stano- wiące definicje legalne, były rozumiane w taki sposób, by obiekty takie, jak ośrodek charyta- tywny, w którym przebywa, mogły być uznawane za lokal e służąc e do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych , a nie pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób (pkt 1 OTK ZU A/2024 SK 88/19 poz. 14 6 petitum skargi) . Oczekuje przy tym zobowiązania organów do każdorazowego badania, czy w pomieszczeniu tymczasowym zaspokajane są potrzeby mieszkaniowe (pkt 2 petitum skar- gi) . Trybunał zwraca uwagę w tym kontekście, że j eżeli ośrodek charytatywny zostałby uzna- ny za lokal służący zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych, to skarżący w ogóle nie mógłby zostać uznany za osobę bezdomną i nie mógłby starać się o przydział lokalu z mieszkaniowe- go zasobu gminy. Innymi słowy, przebywanie w ośrodku charytatywnym uniemożliwiałoby podejmowanie starań o przydział lokalu z mieszkaniowego zasobu gminy – takie zaś rozwią- zanie mogłoby skłaniać do rezygnacji z przebywania w ośrodku i byłoby sprzeczne z wynika- jącym z art. 75 Konstytucji obowiązkiem władz publicznych przeciwdziałania bezdomności. Co prawda, w sytuacji skarżącego, opuszczenie ośrodka traktowanego jako lokal służący za- spokajaniu potrzeb mieszkaniowych umożliwiłoby skarżącemu ubieganie się o zawarcie umowy najmu lokalu z mieszkaniowego zasoby gminy W . – a więc zgodnie z jego życze- niem, ale po pierwsze: skarżący deklaruje, że chce jak najdłużej przebywać w tym ośrodku, po drugie: opuszczenie ośrodka nie gwarantuje osiągnięcia ostatecznego celu w postaci za- warcia umowy najmu lokalu z mieszkaniowego zasobu gminy, a może zniechęcać do korzy- stania ze schronienia w ośrodku charytatywnym w oczekiwaniu na przydział lokalu. Niezależnie od powyższego, w ocenie Trybunału, z uwagi na charakter zakwestiono- wanych przepisów, w niniejszym postępowaniu nie mogą one stanowić samodzielnego przedmiotu kontroli – nie sposób w takim ujęciu wyprowadzić z nich treści, która mogłaby pozo sta wa ć w sprzeczności z powołanymi przez skarżącego wzorcami kontroli. Trybunał uznał ponadto , że żądania skarżącego mają charakter postulatów pod adresem organów stosu- jących prawo oraz postulatów de lege ferenda . Skarżący nie wykazał , że postulaty te można rozsądnie powiązać z zarzutem naruszenia art. 30 i art. 75 ust. 1 w związku art. 31 ust. 3 Kon- stytucji – tym bardziej że przepisy te mogłyby być wzorcem kontroli konstytucyjności w po- stępowaniu skargowym jedynie wyjątkowo. Z punktu widzenia wymogu uzasadnienia zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącego, z a niewystarczające należy uznać stwierdzenie , że „sposób potraktowania, gdzie organy władzy publicznej w ogó- le nie liczyły się ze stanowiskiem Skarżącego i automatycznie – bez atencji dla rzeczywistej jego sytuacji – niewątpliwie naruszał jego godność” oraz że „doszło w jego sprawie do naru- szenia istoty prawa do mieszkania, albowiem nie dano mu w ogóle szansy ubiegania się o lokal socjalny w dzielnicy W . M.St. Warszawy” (s. 5 - 6 skargi konstytucyjnej). Trybunał ocenił w konsekwencji , w związku z wymogiem zawartym w art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK , że skarżący nie uzasadnił należycie zarzutu niezgodności kwestionowanych przepisów ze wskazanymi przez niego prawami konstytucyjnymi i nie powołał takich argu- mentów lub dowodów na poparcie swoich zarzutów, które umożliwiłyby ich merytoryczne rozpoznanie . Biorąc pod uwagę wszystkie przedstawione racje, Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. OTK ZU A/2024 SK 88/19 poz. 14 7 Zdanie odrębne sędziego TK Mariusza Muszyńskiego do postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2023 r., sygn. akt SK 88/19 Na podstawie art. 99 ust. 2 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytu- cyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393), zgłaszam zdanie odrębne do postanowienia z dnia 5 grudnia 2023 r. o sygn. SK 88/19. 1 . Trybunał Konstytucyjny postanowieniem o sygn. SK 88/19 umorzył postępowanie. Wyjaśniając powody umorzenia Trybunał Konstytucyjny skupił się na sytuacji faktycznej skarżącego. Tymczasem, zgodnie z istotą polskiego modelu skargi konstytucyjnej powinien był dokonać rekonstrukcji przedmiotu zaskarżenia i zobaczyć, czy: – po pierwsze, wskazane w skardze konstytucyjnej normy prawne stanowiły podstawę ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie skarżącego; – po drugie, jaka była relacja tych norm do wskazanych w petitum skargi wzorców kontroli. Wobec tego moim podstawowym zastrzeżeniem do postanowienia w sprawie o sygn. SK 88/19 jest to, że Trybunał Konstytucyjny niedostatecznie zbadał przesłanki dopuszczalno- ści skargi konstytucyjnej w kontekście przedmiotu i wzorców kontroli. Swoje ustalenia oparł jedynie na wybranych twierdzeniach uczestników postępowania. W szczególności nie odniósł się do wywodu Sejmu na temat konstytucyjnych zadań państwa dotyczących przeciwdziałania bezdomności i możliwości wyprowadzenia z norm konstytucyjnych w tym zakresie praw podmiotowych. Pogłębiona analiza mogłaby zaś doprowadzić do decyzji o konieczności me- rytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie skarżącego. 2. Kwestia umorzenia sprawy o sygn. SK 88/19 z uwagi na przedmiot zaskarżenia i przywołane wzorce kontroli nie była oczywista. Należy podkreślić, że zarówno Prokurator Generalny, jak i sam Trybunał Konstytucyjny podnosili, że kwestionowane przez skarżącego przepisy miały pewne znaczenie dla ostatecznego orzeczenia w sprawie skarżącego. Sejm zaś wyjaśniał, że wyjątkowo wskazane przez skarżącego jako wzorce kontroli przepisy mogłyby być, w ujęciu związkowym, punktem odniesienia w przypadku skargi konstytucyjnej. Uważam, że sprawę można było rozpoznać merytorycznie, nawet jeśli kierunek roz- strzygnięcia nie byłby zadowalający dla skarżącego. Wskazane przez niego normy prawne stanowiły podstawę ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie skarżącego, a z art. 30 i art. 75 Konstytucji można było wywieść prawo podmiotowe. Należy przypomnieć, że kwestia ochrony przed bezdomnością i prawa do dachu nad głową była już przedmiotem orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego. W sprawach zainicjowanych skargami konstytucyjnymi orzekał on właśnie w oparciu o wskazane wzorce. Jako przykłady można podać wyrok z 15 listopada 2017 r., sygn. SK 29/16 (OTK ZU A/2017, poz. 75), w którym Trybunał orzekł o zgodności skarżonych w owej sprawie norm z art. 30, art. 71 ust. 1 oraz art. 75 ust. 1 Konstytucji. Try- bunał uznał, że gwarancja zaspokojenia minimalnych potrzeb mieszkaniowych, jako warunek godnego życia, mieści się w treści normatywnej art. 30 Konstytucji. Zatem wywiódł ze sto- sownych przepisów konstytucyjnych (art. 75 ust. 1 i art. 30 Konstytucji) prawo podmiotowe, które uczynił wzorcem kontroli w sprawie skargi konstytucyjnej. 3. Dodatkowo za całkowicie nieakceptowalną należy uznać argumentację Trybunału Konstytucyjnego zastosowaną przy analizie dopuszczalności zastosowania skargi konstytu- cyjnej, w której umarza się postępowanie przede wszystkim ze względu na to, że skarżący nie uzasadnił „należycie” zarzutu niezgodności kwestionowanych przepisów ze wskazanymi OTK ZU A/2024 SK 88/19 poz. 14 8 przez niego prawami konstytucyjnymi i nie powołał takich argumentów lub dowodów na po- parcie swoich zarzutów, które umożliwiłyby ich merytoryczne rozpoznanie. Jest to sprzeczne z istotą skargi konstytucyjnej i celem, dla którego została ustanowiona. Z art. 53 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393) nie wynika obowiązek „należytego” uzasadnienia przez skarżą- cego zarzutu niezgodności, ale jedynie nakaz uzasadnienia „zarzutu niezgodności kwestiono- wanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, ze wskazaną konstytucyjną wolno- ścią lub prawem skarżącego, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie”. Chodzi więc o uzyskanie subiektywnej oceny skarżącego, a nie obiektywnego wywodu mery- torycznego. To Trybunał Konstytucyjny ma orzec o zgodność lub niezgodności kwestiono- wanych w skardze norm w oparciu o uprawdopodobnienie, że naruszają one Konstytucję. Wypaczanie ustawowych wymogów wniesienia skargi konstytucyjnej przez ich błędną zawę- żającą wykładnie w opozycji do celu, dla którego dana instytucja została powołana prowadzi do groźby faktycznego zamknięcia możliwości skorzystania przez skarżącego z konstytucyj- nego środka ochrony jego wolności i praw. Działanie to jest arbitralne i nie ma podstaw prawnych Zresztą nie wolno zapomnieć, że w przypadku skarg konstytucyjnych, które są środ- kiem ochrony konstytucyjnych wolności i praw, Trybunał Konstytucyjny, powinien w razie wątpliwości działać na korzyść skarżącego w myśl zasady in dubio pro libertate , by zapewnić mechanizmy ochrony. W uzasadnieniu postanowienia umarzającego postępowanie, a także w stanowiskach uczestników tego postępowania podnoszone były argumenty, dzięki którym można było sprawę rozpoznać merytorycznie. Trybunał Konstytucyjny jednak nie skorzystał z możliwości odniesienia się do kwestii ochrony przed bezdomnością i prawa do dachu nad głową, ale bezrefleksyjnie zamknął sprawę, pozbawiając skarżącego możliwości weryfikacji tego, czy normy, w oparciu o które zapadło ostateczne rozstrzygnięcie w jego sprawie speł- niały wymogi konstytucyjne. Co więcej, nastąpiło to w tak ważnym społecznie obszarze, ja- kim jest problem bezdomności. W celu wyrażenia sprzeciwu przeciwko umorzeniu sprawy i dla zasygnalizowania wyżej omówionych nieprawidłowości, uznałem za konieczne złożenie zdania odrębnego.