SK 81/23

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 16 lipca 2026 r. Pozycja 9 4 WYROK z dnia 17 czerwca 2026 r. Sygn. akt SK 81/23 W imieniu Rzeczypospolitej Polskiej Trybunał Konstytucyjny w składzie: Bogdan Święczkowski – przewodniczący Stanisław Piotrowicz – sprawozdawca Jakub Stelina Wojciech Sych Jarosław Wyrembak, protokolant: Agnieszka Krawczyk, po rozpoznaniu, z udziałem skarżącego, na rozprawie w dniu 17 czerwca 202 6 r., skargi kon- stytucyjnej R .P. o zbadanie zgodności: art. 52 ust. 5 ustawy z dnia 9 października 2009 r. o dyscyplinie wojskowej (Dz. U. z 2021 r . , poz. 1489) w zakresie, w jakim „na postanowienie organu od- woławczego zażalenie nie przysługuje” , z : – art. 24 w związku z art. 176 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, – art. 32 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, – art. 64 w związku z art. 176 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, – art. 45 ust. 1 w związku z art. 78 oraz w związku z art. 176 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, o r z e k a : A rt. 52 ust. 5 ustawy z dnia 9 października 2009 r. o dyscyplinie wojskowej (Dz. U. z 2021 r . poz. 1489) jest zgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji R zeczypospolitej Pol- skiej. Ponadto p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie w pozostałym zakresie . Orzeczenie zapadło większością głosów . OTK ZU A/2026 SK 81/23 poz. 9 4 2 UZASADNIENIE I 1. W skardze konstytucyjnej z 4 sierpnia 20 22 r. R .P. (dalej: skarżąc y ) wni ó sł o zba- danie zgodności art. 52 ust. 5 ustawy z dnia 9 października 2009 r. o dyscyplinie wojskowej (Dz. U. z 2021 r . poz. 1489; dalej: u.d.w. ) w zakresie, w jakim „na postanowienie organu od- woławczego zażalenie nie przysługuje”, z : – art. 24 w związku z art. 176 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, – art. 32 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, – art. 64 w związku z art. 176 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, – art. 45 ust. 1 w związku z art. 78 oraz w związku z art. 176 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. 1.1. Skarga konstytucyjna została wniesiona na tle następującego stanu faktycznego: O rzeczeniem ze stycznia 2022 r. dowódca jednostki wojskowej ukarał skarżącego karą dyscyplinarną usunięcia z zawodowej służby wojskowej. Po rozpoznaniu wniesionego przez s karżącego odwołania Wojskowy Sąd Garnizono- wy (dalej: WSG) postanowieniem z marca 2022 r. utrzymał w mocy powyższe orzeczenie. Na to postanowienie s karżący złożył „odwołanie/zażalenie”. Prezes WSG zarządzeniem z kwietnia 2022 r. odmówił przyjęcia zażalenia , uznając taki środek zaskarżenia za niedopuszczaln y z mocy ustawy. Skarżący złożył zażalenie na powyższe zarządzenie. Postanowieniem z 30 maja 2022 r. , sygn. a kt […] , W ojskowy S ąd Okręgowy (dalej: WSO) nie uwzględnił zażalenia i utrzymał w mocy zarządzenie prezesa WSG. WSO wskazał w uzasadnieniu, że WSG działa- jący jako organ drugiej instancji prawidłowo ocenił rozstrzygnięcie organu dyscyplinarnego pierwszej instancji. 1.2. W ocenie skarżąc ego , za kwestionowan y przepis pozbawia go prawa do sprawie- dliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależ- ny, bezstronny i niezawi s ły sąd oraz zamyka drogę sądową do dochodzenia naruszonych wolności i praw przez rozpoznanie sprawy w postępowaniu sądowym w jednej instancji. Skarżący wskazał, że zakwestionowany przepis jest niezgodny z art. 176 Konstytucji, albowiem nie realizuje w yrażonej w nim dyrektywy co najmniej dwuinstancyjnego postępo- wania sądowego. Rozpoznanie jego sprawy w pierwszej instancji przez dowódcę jednostki nie jest „rozpoznaniem sp r awy przez niezawisły Sąd, a tym samym nie sposób twierdzić, iż sprawa została rozpoznana przez Sądy dwóch instancji” (s. 8 skargi) . Skarżący uznał zatem, że ponieważ pozbawiono go prawa do zaskarżenia postanowienia WSG , naruszono jego kon- stytucyjne prawo do kontroli instancyjnej przez niezależny, bezstronny i niezawisły sąd dru- giej instancji. Skarżący upatruje też niezgodności kwestionowanej normy z art. 24 Konstytucji. Pod- nosi, że skoro zgodnie z Konstytucją praca ma podlegać ochronie, to ochrona ta winna być wykonywana przez sądy dwóch instancji. Tym bardziej, że – jak wskazuje – „ [ p ] owszechne jest rozstrzyganie we wszelkich sprawach pracowniczych – w dwóch instancjach ” (s. 14 skar- gi). Brak zastosowania standardu dwuinstancyjnego postępowania sądowego w odniesieniu do żołnierzy stanowi, w ocenie s karżącego, naruszenie zasady równości z art. 32 ust. 1 Kon- stytucji , a także nie chroni prawa do wynagrodzenia uzyskiwanego z tytułu wykonywanej pracy i w konsekwencji pozbawia s karżącego własności, tj. wynagrodzenia, czym narusza art. 64 Konstytucji. OTK ZU A/2026 SK 81/23 poz. 9 4 3 Skarżący wskaz ał ponadto , że prawo do sądu określone w art. 45 ust. 1 Konstytucj i, z uwagi na represyjny charakter postępowania dyscyplinarnego, odgrywa w nim szczególną rolę. Przepisy ustawowe nie powinny ograniczać możliwości merytorycznego zbadania zarzu- tów formułowanych przez obwinionego dyscyplinarnie , przewidując, jak to ujął skarżący , « niedozwoloną barierę » zakresu kontroli sądowej”, która , jego zdaniem, „ ogranicza zakres drogi sądowej w postępowaniach dyscyplinarnych, a tym samym nie zapewnia pełnej kontroli sądowej orzeczeń, w szczególności w zakresie tak poważnego skutku jakim jest usunięcie ze służby ” (s. 17 skargi) . 2 . W piśmie z 1 2 października 20 23 r. Rzecznik Praw Obywatelskich poinformował, że nie zgłasza udziału w niniejszym postępowaniu. 3 . W piśmie z 2 8 listopada 202 3 r. Prokurator Generalny (dalej: PG) zajął stanowisko w sprawie. Uznał, że art. 52 ust. 5 u.d.w. jest zgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji , a w pozosta- łym zakresie postępowanie podlega umorzeniu na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393 ; dalej: u.o.t.p.TK ) ze względu na niedopuszczalność wydania wy- roku. Uzasadniając swoje stanowisko , PG wskazał w pierwszej kolejności, że zaskarżony przepis ustawy utracił moc obowiązującą, jednakże okoliczność ta nie stanowi podstawy do umorzenia postępowania, albowiem wydanie orzeczenia uzasadnione jest koniecznością ochrony konstytucyjnych praw skarżącego. Następnie PG podniósł, że mimo sformułowania zaskarżenia w sposób zakresowy, skarżący „w rzeczywistości kwestionuje istotę rozwiązania przyjętego przez ustawodawcę i całą zawartość normatywną art. 52 ust. 5 u.d.w., a nie jedynie pewien jej zakres”. Jeśli chodzi o wskazan e przez skarżącego wzorc e kontroli w postaci art. 24, art. 32 ust. 1, art. 64 oraz powołanego związkowo art. 78 Konstytucji , PG uznał, że uzasadnienie skargi nie spełnia wymagań wynikających z art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK , co w konsekwencji winno prowadzić do umorzenia w tym zakresie postępowania. W odniesieniu do pozostałych wzorców PG uznał, że wzorzec kontroli z art. 176 ust. 1 Konstytucji jest nieadekwatny, a w odniesieniu do art. 31 ust. 3 Konstytucji uzasadnienie skargi „ nie spełnia w najmniejszym nawet stopniu ” wymagań wynikających z art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK , co w konsekwencji po winno skutkować umorzeni em postępowania w tym zakresie . Choć spełnienie wymogów formalnych skargi w zakresie wzorca kontroli z art. 45 ust. 1 Konstytucji wzbudziło poważne wątpliwości PG, ostatecznie uznał on, że „uzasadnienie skargi w zakresie zarzutu niezgodności kwestionowanego uregulowania z art. 45 ust. 1 Kon- stytucji spełnia w minimalnym stopniu wymogi formalne, co umożliwia merytoryczne zbada- nie tego zarzutu” (s. 16 pisma PG ) . Odnosząc się merytorycznie do zarzutu skarżącego, w postaci braku możliwości od- wołania się od postanowienia WSG , który to brak stanowi , w ocenie skarżącego, naruszenie za- sady sprawiedliwości proceduralnej wynikającej z art. 45 ust. 1 Konstytucji , PG uzn ał, że skarżący „nie przedstawił adekwatnych dowodów mogących stanowić podstawę do obalenia domniemania konstytucyjności zaskarżonego przepisu” (s. 20 pisma PG). II Na rozprawie w dniu 17 czerwca 2026 r. stawił się pełnomocnik skarżącego, który podtrzymał skargę. OTK ZU A/2026 SK 81/23 poz. 9 4 4 III Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Przesłanki dopuszczalności merytorycznego rozpoznania skargi konstytucyj- nej. 1.1. Zgodnie z dotychczasowym, utrwalonym stanowiskiem Trybunału, na każdym etapie postępowania jest on obowiązany badać, czy rozpoznawana skarga spełnia wymogi formalne (zob. np. postanowienie TK z 5 lipca 2023 r., sygn. SK 10/20, OTK ZU A/2023, poz. 63 i powołane tam orzecznictwo). Nadanie skardze dalszego biegu nie przesądza bowiem o spełnieniu formalnopraw- nych przesłanek dopuszczalności orzekania w danej sprawie ani nie wiąże składu wyznaczo- nego do rozpoznania sprawy co do meritum (zob. np. postanowienie TK z 5 grudnia 2023 r., sygn. SK 54/21, OTK ZU A/2023, poz. 104 i powołane tam orzecznictwo). Stąd też również na obecnym etapie postępowania Trybunał zobligowany był do oceny, czy rozpoznawana skarga konstytucyjna spełnia wszystkie warunki jej dopuszczalności. 1. 2 . Skarga konstytucyjna stanowi kwalifikowany środek ochrony konstytucyjnych praw i wolności, którego rozpoznanie uwarunkowane zostało spełnieniem przesłanek wynika- jących z art. 79 ust. 1 Konstytucji i doprecyzowanych w przepisach ustawy z dnia 30 listopa- da 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK). W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji , przedmiotem skargi konstytucyjnej może być zarzut niekonstytucyjności przepisów ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie których ostatecznie rozstrzygnięto o konstytucyjnych prawach lub wolnościach przysługujących skar- żącemu. Z kolei, zgodnie z art. 53 ust. 1 pkt 1 - 3 u.o.t.p.TK , skarga powinna zawierać określe- nie kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji i w stosunku do którego skarżący doma- ga się stwierdzenia niezgodności z Konstytucj ą , wskazanie, któr e konstytucyjn e wolnoś ci lub praw a skarżącego i w jaki sposób – zdaniem skarżącego – zostały naruszone oraz uzasadnie- nie zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego ze wskazan ą konstytucyjn ą wolnością lub prawem skarżącego, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie. Obowiązek wypełnienia powyższych wymogów spoczywa na skarżącym, a to w kon- sekwencji oznacza, że jest on zobowiązany nie tylko do sformułowania zarzutu niekonstytu- cyjności, le cz także jego uzasadnienia. Za niewystarczające Trybunał uznaje uzasadnienie zarzutu ograniczające się do przytoczenia dosłownego brzmienia wskazanego wzorca kontroli (zob. wyrok TK z 31 lipca 2015 r., sygn. K 41/12, OTK ZU nr 7/A/2015, poz. 102). Przedmiotem rozpoznania Trybunału Konstytucyjnego w trybie skargi konstytucyjnej może być zatem przepis aktu normatywnego, którego zastosowanie w konkretnej sprawie doprowadziło do naruszenia przysługujących skarżącemu konstytucyjnych praw lub wolno- ści. Naruszenie tych praw nie może być jednak konsekwencją braku określonej regulacji prawnej. Takie naruszenie nie korzysta z ochrony przewidzianej w trybie skargi konstytucyj- nej. Obowiązkiem skarżącego jest również wskazanie adekwatnych wzorców kontroli kon- stytucyjnej. Jak wynika z dotychczasowego, utrwalonego stanowiska Trybunału, wzorcami kontroli konstytucyjnej mogą być takie przepisy Konstytucji, z których treści można wypro- wadzić publiczne prawo podmiotowe. Samodzielnymi wzorcami kontroli nie mogą być nato- OTK ZU A/2026 SK 81/23 poz. 9 4 5 miast zasady ustrojowe , albowiem z zasad tych, jak np. określonej w art. 2 Konstytucji zasady demokratycznego państwa prawa, art. 24 Konstytucji – zasady ochrony pracy czy art. 32 ust. 1 Konstytucji – zasady równości, w sposób bezpośredni nie wynikają wolności i prawa. Dla merytorycznego rozpoznania skargi konstytucyjnej kluczowe znaczenie ma rów- nież brzmienie art. 59 u.o.t.p.TK, który określa p rzesłanki umorzenia postępowania przed Trybunałem. Zgodnie z jego brzmieniem : „ 1. Trybunał na posiedzeniu niejawnym wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania: 1) na skutek cofnięcia wniosku, pytania prawnego albo skargi konstytucyjnej; 2) jeżeli wydanie orzeczenia jest niedopuszczalne; 3) jeżeli wyda- nie orzeczenia jest zbędne; 4) jeżeli akt normatywny w zakwestionowanym zakresie utracił moc obowiązującą przed wydaniem orzeczenia przez Trybunał; 5) w przypadku zakończenia kadencji Sejmu i Senatu, w niezakończonych sprawach wszczętych na podstawie wniosku grupy posłów albo grupy senatorów, o którym mowa w art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji. 2. Jeżeli okoliczności, o których mowa w ust. 1 pkt 1 - 5, ujawnią się na rozprawie, Trybunał wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania. 3. Trybunał nie umarza postępowania z przyczyny, o której mowa w ust. 1 pkt 4, jeżeli wydanie orzeczenia w postępowaniu zaini- cjowanym skargą konstytucyjną jest konieczne dla ochrony konstytucyjnych wolności i praw ” . 2. Ocena dopuszczalności merytorycznego rozpoznania skargi. 2.1. Trybunał Konstytucyjny, co do zasady, bada akty normatywne obowiązujące. Je- żeli akt normatywny utracił w zaskarżonym zakresie moc obowiązującą przed wydaniem przez TK orzeczenia, to w myśl przytoczonego wyżej brzmienia art. 59 ust. 1 pkt 4 u.o.t.p.TK Trybunał na posiedzeniu niejawnym wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania. Zasa- dy tej nie stosuje się jednak, jeżeli wydanie orzeczenia o akcie normatywnym/przepisie, który utracił moc obowiązującą , jest konieczne dla ochrony konstytucyjnych wolności i praw skar- żącego ( art. 59 ust. 3 u.o.t.p.TK ). Przenosząc powyższe uwagi na grunt przedmiotowej sprawy, należy zauważyć, że na mocy art. 823 pkt 14 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obron ie ojczyzny (Dz. U. z 2025 r. poz. 825, ze zm. ; dalej: u.o.o. ) ustaw a z dnia 9 października 2009 r. o dyscyplinie wojskowej ( Dz. U. z 2021 r . poz. 1489; dalej: u.d.w. lub ustawa o dyscyplinie ) utracił a moc obowiązują- cą 23 kwietnia 2022 r. Jednakże, z uwagi na brzmienie art. 59 ust. 3 u.o.t.p.TK, Trybunał zobowiązany był ustalić, czy w niniejszej sprawie zachodzi wskazana w tym przepisie przesłanka uzasadniają- ca merytoryczne rozpoznanie sprawy , a zatem, czy zachodzi związek pomiędzy daną, nieo- bowiązującą już regulacją a ochroną konstytucyjnych praw i wolności. Zgodnie z dotychczasowym orzecznictwem Trybunału , związek taki zachodzi wów- czas, gdy spełnione są trzy przesłanki: po pierwsze, przepis będący przedmiotem oceny za- wiera treści normatywne odnoszące się do sfery praw i wolności konstytucyjnie chronionych; po drugie, nie istnieje żaden alternatywny instrument prawny (poza ewentualnym uznaniem przepisu za niekonstytucyjny), który mógłby spowodować zmianę sytuacji prawnej ukształ- towanej definitywnie , zanim ów przepis utracił moc obowiązującą; po trzecie, ewentualna eliminacja danego przepisu z systemu prawnego stanowić będzie skuteczny środek d o przy- wrócenia ochrony praw naruszonych obowiązywaniem kwestionowanej regulacji prawnej ( zob. wyrok i z : 21 maja 2001 r., sygn. SK 15/00, OTK ZU nr 4/2001 , poz. 85 ; 27 marca 2007 r., sygn. SK 3/05, OTK ZU nr 3/A/2007, poz. 32). Zdaniem Trybunału , w niniejszej sprawie zostały spełnione powyższe przesłanki wskazujące na zasadność objęcia kontrolą art. 52 ust. 5 u.d.w. Zaskarżony przepis był pod- stawą postanowieni a odrzucając ego zażalenie skarżącego na postanowienie w przedmiocie nieuwzględnienia zażalenia na zarządzenie Prezesa WSG z kwietnia 2022 r. o odmowie przy- OTK ZU A/2026 SK 81/23 poz. 9 4 6 jęcia zażalenia na postanowienie WSG z marca 2022 r . Przepis zawiera treści normatywne odnoszące się do sfery konstytucyjnie chronionych praw i wolności skarżącego. Od postanowienia WSG nie służy już żaden środek odwoławczy, ani też nie toczy się żadne postępowanie, w ramach którego mogłoby ono ulec zmianie. Skutki oceny zgodności tego przepisu z Konstytucją mogą wpłynąć na sytuację skarżącego. Jednocześnie, nie przes ą dzając w tym miejscu merytorycznej oceny zasadności skargi, trzeba jednak zauważyć, że w razie stwierdzenia niekonstytucyjności zaskarżonego przepisu, wznowienie postępowania w sprawie skarżącego może być korzystne dla ochrony jego praw. Tym samym , w ocenie Trybunału, zostały spełnione przesłanki wskazujące na celo- wość objęcia zaskarżonego przepisu kontrolą konstytucyjności. 2. 2 . Zakres zaskarżenia oraz o cena adekwatności i spełnienia wymogu prawidłowego uzasadnienia zarzutów w odniesieniu do wskazanych w skardze wzorców kontroli. Zakwestionowany przez skarżącego art. 52 ust. 5 u.d.w. miał brzmienie „ Na postano- wienie organu odwoławczego zażalenie nie przysługuje”. Skarżący w petitum skargi wniósł o stwierdzenie niezgodności powyższego przepisu w zakresie, w jakim przewiduje, że „na postanowienie organu odwoławczego zażalenie nie przysługuje”. Mimo sformułowania zaskarżenia w sposób zakresowy Trybunał uznał, podzie- lając stanowisko P rokuratora G eneralnego (dalej: PG) , że skarżący kwestionuje istotę rozwią- zania przyjętego przez ustawodawcę i całą zawartość normatywną art. 52 ust. 5 u.d.w., a nie jedynie pewien jego zakres . Jako wzorce kontroli skarżący powołał : – art. 24 w związku z art. 176 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, – art. 32 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, – art. 64 w związku z art. 176 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, – art. 45 ust. 1 w związku z art. 78 oraz w związku z art. 176 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji W odniesieniu do art. 31 ust. 3 Konstytucji wskazanego przez skarżącego jako związ- kowy wzorzec kontroli, Trybunał podzielił stanowisko PG , zgodnie z którym uzasadnienie w tym zakresie skargi konstytucyjnej nie spełnia wymagań wynikających z art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK. Skarżący nie przywołał bowiem żadnych argumentów mogących świadczyć o ewentualnym ograniczeniu jego konstytucyjnych wolności i praw. Ograniczył się jedynie do przytoczenia treści art. 31 ust. 3 Konstytucji. Wskazany przez skarżącego jako wzorzec kontroli art. 176 ust. 1 Konstytucji stanowi, że „ [ p ] ostępowanie sądowe jest co najmniej dwuinstancyjne” . W dotychczasowych judyka- tach Trybunał konsekwentnie przyjmował, że sformułowany w art. 176 ust. 1 Konstytucji wymóg co najmniej dwuinstancyjnego postępowania ma zastosowanie do postępowań sądo- wych, n ie odnosi się natomiast do postępowania przed organami dyscyplinarnymi (zob. wy- rok z 25 czerwca 2012 r . , sygn. K 9/10, OTK ZU nr 6/A/2012, poz. 66), które nie są sądami w rozumieniu konstytucyjnym. Z tej właśnie przyczyny przywołany przez s karżącego wzo- rzec kontroli Trybunał uznał za nieadekwatny. Trybunał podnosił też w orzecznictwie, że art. 24 Konstytucji – co do zasady – nie wyraża praw podmiotowych i nie może stanowić samoistnej podstawy skargi konstytucyjnej. Tylko w pewnych wy padkach, w ramach abstrakcyjnej kontroli norm , może stanowić samo- istny wzorzec kontroli konstytucyjności ( zob. wyrok z 12 lipca 2011 r., sygn. K 26/09, OTK ZU nr 6/A/2011, poz. 54 ). Może to nastąpić wówczas, gdy naruszenie zasady ochrony pracy jest konsekwencją naruszenia przez dane regulacje wolności lub praw konstytucyjnych. Art. 24 Konstytucji wyraża ustrojową zasadę ochrony pracy. Z zasady tej wynika, że na pań- stwie ciąży obowiązek ochrony pracowników jako „słabszej” strony stosunku pracy (por. np. wyrok TK z 18 października 2005 r., sygn. SK 48/03, OTK ZU nr 9/A/2005, poz. 101), OTK ZU A/2026 SK 81/23 poz. 9 4 7 a realizacja tego obowiązku winna w szczególności obejmować działania polegające na stwo- rzeniu gwarancji prawnych ochrony pracowników. Skarżący zarzucił , że wyrażony w art. 24 Konstytucji konstytucyjny standard ochrony pracy wymaga rozpatrywania odwołania od orzeczenia rzecznika dyscyplinarnego przez sądy dwóch instancji. Swojego twierdzenia nie poparł jednak żadnymi adekwatnymi argumentami. Nie wykazał też w tym kontekście naruszenia przysługujących mu wolności lub praw konsty- tucyjnych. Stąd też Trybunał umorzył postępowanie w zakresie merytorycznej kontroli art. 52 ust. 5 u.d.w. z art. 24 Konstytucji. Samodzielnego wzorca kontroli w trybie skargi konstytucyjnej nie może też stanowić przywołany przez skarżącego art. 32 ust. 1 Konstytucji. Jak wskazywał w swoich judykatach Trybunał, określona tu zasada równości ma niejako charakter prawa „drugiego stopnia”, tzn. przysługuje w związku z konkretnymi normami prawnymi, a nie w oderwaniu od nich (zob. postanowienie TK z 24 października 2001 r., sygn. SK 10/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 225). W konsekwencji jedynie ogólne powołanie się przez skarżącego na prawo do równego trak- towania nie spełnia konstytucyjnych i ustawowych przesłanek wniesienia skargi konstytucyj- nej. W ocenie Trybunału, nie spełnia ich również uzasadnienie skarżącego w zakresie art. 64 Konstytucji. Skarżący , przywołując ten wzorzec konstytucyjny , podał jedynie, że art. 52 ust. 5 u.d.w ., wskutek tego, że nie przewiduje dwuinstancyjnego postępowania sądo- wego, nie chroni jego prawa do wynagrodzenia uzyskiwanego z tytułu wykonywanej pracy i w konsekwencji pozbawia go własności , tj. wynagrodzenia . Skarżący nie wskazał przy tym żadnych argumentów potwierdzających powyższe twierdzenie. Ostatni z przywołanych przez skarżącego wzorców kontroli to art. 45 ust. 1 w związku z art. 78 Konstytucji. O ile skarżący krótko odniósł się i przedstawił argumenty na rzecz, jego zdaniem, naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji, o tyle nie uczynił tego w odniesieniu do przy- wołanego związkowo art. 78 Konstytucji. Przytoczył jedynie jego treść oraz zaprezentował rozumienie w orzecznictwie Trybunału „koncepcji prawa zaskarżenia”. Wobec b rak u uzasadnienia zarzutu niezgodności kwestionowanego art. 52 ust. 5 u.d.w. ze wskazanym jako wzorzec kontroli art. 78 Konstytucji, Trybunał z uwagi na niespeł- nieni e wymagań określonych w art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK postępowanie w tym zakresie umorzył. Mając na uwadze powyższe ustalenia, Trybunał uznał, ż e wymogi formalne skargi zo- stały spełnione jedynie w odniesieniu do art. 45 Konstytucji i w zakresie tego wzorca dokonał merytorycznej kontroli. 3. Ocena zgodności art. 52 ust. 5 u.d.w. z art. 45 ust. 1 Konstytucji. 3.1. W ocenie skarżącego , a rt. 52 ust. 5 u.d.w. pozbawi a go prawa do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bez- stronny i niezawisły sąd . Ponadto wskazał, że w sytuacji , gdy zosta nie wymierzona najsurow- sza kara dyscyplinarna w postaci usunięcia ze służby wojskowej (jak w wypadku skarżącego), a nie zachodzą żadne szczególne okoliczności uzasadniające ograniczenie rozpoznania spra- wy wyłącznie przez sąd pierwszej instancji , standardem konstytucyjnym winno być rozpo- znanie sprawy przez sądy dwóch instancji. W zakresie wykazania niezgodności kwestionowanego przepisu z art. 45 ust. 1 Kon- stytucji skarżący ograniczył się w zasadzie do ogólnego stwierdzenia, że zaskarżone uregulo- wanie nie zapewnia pełnej kontroli orzeczeń wydanych przez organ dyscyplinarny. P odniósł bowiem , że przewidziane w e wskazanym wzorcu konstytucyjnym prawo do sądu, z uwagi na represyjny charakter postępowań dyscyplinarnych, pełni w nich szczególną funkcję , a zaskar- żony art. 52 ust. 5 u.d.w. ogranicza zakres drogi sądowej w postępowaniu dyscyplinarnym, OTK ZU A/2026 SK 81/23 poz. 9 4 8 przewidując „ << niedozwoloną barierę >> zakresu kontroli sądowej ” , nie zapewniając tym samym pełnej kontroli orzeczeń dyscyplinarnych, w szczególności w zakresie tak poważnych skutków jak usuni ę cie ze służby. Podzielając stanowisko PG, że uzasadnienie sformułowanego zarzutu „spełnia w mi- nimalnym stopniu wymogi formalne”, Trybunał zdecydował się dokonać merytorycznej kon- troli. 3.2. W nieobowiązujących już przepisach ustawy o dyscyplinie postępowanie dyscy- plinarne w trybie zwykłym było co do zasady dwuinstancyjne (art. 63 - 65 u.d.w.). Organem dyscyplinarnym pierwszej instancji był przełożony dyscyplinarny, a organem drugiej instancji wyższy przełożony dyscyplinarny. Ustawa przewidywała następujący katalog kar dyscypli- narnych (art. 24 u.d.w.): „1) upomnienie; 2) nagana; 3) kara pieniężna; 4) ostrzeżenie o nie- pełnej przydatności na zajmowanym stanowisku służbowym; 5) odwołanie z zajmowanego stanowiska służbowego; 6) ostrzeżenie o niepełnej przydatności do służby kandydackiej, służby przygotowawczej, okresowej służby wojskowej albo do zawodowej służby wojskowej; 7) usunięcie ze służby kandydackiej, służby przygotowawczej, z okresowej służby wojskowej albo zawodowej służby wojskowej”. Odpowiedni rodzaj kary dyscyplinarnej mogli wymierzać uprawnieni do tego przeło- żeni dyscyplinarni. W myśl art. 25 pkt 5 u.d.w. najsurowszą z kar dyscyplinarnych w postaci usunięcia ze służby kandydackiej, służby przygotowawczej, z okresowej służby wojskowej albo zawodowej służby wojskowej mogli wymierzać: – wobec żołnierza służby kandydackiej lub służby przygotowawczej – rektor uczelni wojskowej lub komendant szkoły podoficerskiej, centrum lub ośrodka szkolenia, – żołnierza okresowej służby wojskowej – przełożony dyscyplinarny zajmujący sta- nowisko służbowe nie niższe niż dowódcy jednostki wojskowej, – żołnierza zawodowego – organ wojskowy, który byłby uprawniony do powołania tego żołnierza do zawodowej służby wojskowej w chwili wymierzania kary albo nadrzędne nad nim organy wojskowe. Wymierzenie kary usunięcia ze służby kandydackiej, służby przygotowawczej, z okre- sowej służby wojskowej albo zawodowej służby wojskowej oznaczało zwolnienie z tej służ- by. Zgodnie z art. 32 u.d.w. , karę tę można było wymierzyć, jeżeli żołnierz popełnił rażące przewinienie dyscyplinarne: 1) o którym mowa w art. 17 ust. 2 pkt 2 lub 3 ( tj. popełnił czyny o znamionach przestępstwa ściganego na wniosek dowódcy j ednostki wojskowej albo wykro- czenia ściganego na żądanie dowódcy jednostki wojskowej lub kierownik a instytucji cywil- nej , jeżeli uprawniony dowódca lub kierownik instytucji cywilnej odstąpił od złożenia wnio- sku albo żądania lub czyny o znamionach przestępstwa lub wykroczenia albo przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego, jeżeli sąd lub prokurator albo inny organ upraw- niony do orzekania w tych sprawach wystąpił do dowódcy jednostki wojskowej lub kierowni- ka instytucji cywilnej z wnioskiem o ukaranie dyscyplinarne ) ; 2) przed zatarciem uprzednio orzeczonej kary ostrzeżenia o niepełnej przydatności do służby kandydackiej, służby przygo- towawczej, okresowej służby wojskowej albo do zawodowej służby wojskowej; 3) które świadczy, że postępowanie tego żołnierza nie daje rękojmi dalszego rzetelnego pełnienia służby wojskowej. Od orzeczenia organu pierwszej instancji przysługiwało odwołanie. Należało je wnieść na piśmie, za pośrednictwem organu, który orzekał w sprawie w pierwszej instancji. Odwołanie od orzeczenia wydanego w pierwszej instancji przez przełożonego dyscyplinarne- go albo organ wojskowy uprawniony do orzekania o ukaraniu, rozpoznawał wyższy przeło- żony dyscyplinarny, z wyjątkiem, kiedy odwołanie od orzeczenia , którym wymierzono karę odwołania z zajmowanego stanowiska służbowego, rozpoznawał organ wojskowy nadrzędny nad organem uprawnionym do zwolnienia z danego stanowiska służbowego lub Minister OTK ZU A/2026 SK 81/23 poz. 9 4 9 Obrony Narodowej. Z kolei w wypadku wymierzenia kary usunięcia ze służby kandydackiej, służby przygotowawczej, z okresowej służby wojskowej albo zawodowej służby wojskowej odwołanie bez względu na stopień wojskowy obwinionego rozpoznawał wojskowy sąd garni- zonowy. Ponadto odwołanie od orzeczenia wydanego w sprawach dyscyplinarnych przez Mini- stra Obrony Narodowej, Naczelnego Dowódcę Sił Zbrojnych lub kierownika instytucji cywil- nej rozpatrywał wojskowy sąd garnizonowy (art. 65 ust. 3 u.d.w.). Odwołanie od orzeczenia wojskowego sądu garnizonowego rozpoznawał z kolei woj- skowy sąd okręgowy (art. 65 ust. 5 u.d.w.). Sąd rozpoznający sprawę jako organ dyscyplinarny drugiej instancji mógł – zgodnie z art. 67 u.d.w . – utrzymać zaskarżone orzeczenie w mocy albo zmienić orzeczenie w całości lub w części i w tym zakresie wymierzyć inną karę lub środek dyscyplinarny albo odstąpić od ukarania, albo uchylić orzeczenie w całości lub w części i w tym zakresie uniewinnić obwi- nionego albo um o rzyć postępowanie dyscyplinarne. Od orzeczeń organu odwoławczego odwołanie nie przysługiwało (art. 69 ust. 1 u.d.w.). 3.3. Problem konstytucyjny , który jawi się w aspekcie tak sformułowanych zarzutów , dotyczy w istocie w ynikając ego z art. 52 ust. 5 u.d.w. brak u możliwości odwołania się od postanowienia WSG , czyli sądu dokonującego kontroli orzeczenia organu dyscyplinarnego orzekającego w sprawie skarżącego. W ocenie skarżącego , ów brak orzekania w jego sprawie przez sądy dwóch instancji stanowi naruszenie zasady sprawiedliwości proceduralnej wynika- jącej z art. 45 ust. 1 Konstytucji. W myśl wskazanego przez skarżącego wzorca kontroli, tj. art. 45 ust. 1 Konstytucji , „ [ k ] ażdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd”. Trybunał wielokrotnie wypowiadał się w orzecznictwie na temat prawa do sądu, w tym również prawa do sądu w post ę powaniach dyscyplinarnych. P rzy jmował , że na sfor- mułowane w art. 45 Konstytucji prawo do sądu składa się prawo dostępu do sądu (prawo uru- chomienia procedury przed sądem), prawo do odpowiedniego ukształtowania procedury są- dowej zgodnie z wymogami sprawiedliwości i jawności oraz praw o do orzeczenia sądowego, czyli do uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia swojej sprawy ( zob. wyroki TK z: 9 czerwca 1998 r., sygn. K 28/97, OTK ZU nr 4/1998, poz. 50; 10 lipca 2000 r., sygn. SK 12/99, OTK ZU nr 5/2000, poz. 143; 24 października 2007 r., sygn. SK 7/06 , OTK ZU nr 9/A/2007, poz. 108 ; 6 listopada 2012 r. , sygn. K 21/11, OTK ZU nr 10/A/2012, poz. 119) . Z kolei w zakresie postępowań dyscyplinarnych, Trybunał konsekwentnie przyjmo- wał, że sądownictwo dyscyplinarne stanowi bardzo istotny element pieczy sprawowanej przez poszczególne samorządy zawodowe nad należytym wykonywaniem określonych profesji, w szczególności zawodów zaufania publicznego (np. wyrok TK w pełnym składzie z 30 listo- pada 2011 r., sygn. K 1/10 , OTK ZU nr 9/A/2011, poz. 99 ) i uznawał dopuszczalność orze- kania w sprawach dyscyplinarnych przez organy tworzone właśnie przez te samorządy jako swego rodzaju organy quasisądowe (zob. np. wyrok TK z 11 września 20 0 1 r., sygn. SK 17/00, OTK ZU nr 6/2001, poz. 165 ) . Wskazywał również, że w ramach ogólnie sformu- łowanego w art. 45 ust. 1 Konstytucji prawa do sądu mieszczą się dwa prawa: prawo do sądu jako prawo do sądowego wymiaru sprawiedliwości oraz prawo do sądowej kontroli aktów go - dzących w konstytucyjnie gwarantowane wolności / prawa jednostki (zob. np. wyrok z 2 wrze- śnia 2008 r., sygn. K 35/06, OTK ZU nr 7/A/2008, poz. 120). Trybunał uznawał w konsekwencji, że „[ z ] akres gwarancji wynikających z prawa do sądu zależy od charakteru i funkcji postępowania, w którym powinno być realizowane ” ( wy- rok o sygn. K 9/10). S tandardem wynikającym z art. 45 ust. 1 Konstytucji jest „ kontrola pra- OTK ZU A/2026 SK 81/23 poz. 9 4 10 widłowości postępowania ” przed organami dyscyplinarnymi, która powinna umożliwiać są- dowi uchylenie wadliwego orzeczenia wydanego przez organ dyscyplinarny ( z ob. wyrok TK z 4 marca 2008 r., sygn. SK 3/07, OTK ZU nr 2/A/2008, poz. 25). Przyjęty w orzecznictwie Trybunału konstytucyjny standard prawa do sądu w postę- powaniach dyscyplinarnych oznacza zatem, że w postępowaniach tych , które nie są postępo- waniami sądowymi, prawo do sądu odgrywa rolę szczególną i ustawodawca winien ukarane- mu dyscyplinarnie zapewnić prawo do wszczęcia sądowej kontroli postępowania dyscypli- narnego i zapadłego w jego wyniku orzeczenia. Gwarancji tej Trybunał nie łączy jednak z dwuinstancyjnością rozpoznania sprawy przez sąd . Uznaje natomiast, że sądowa kontrola orzeczenia dyscyplinarnego ma mieć charakter kontroli rzeczywistej i prawnie skutecznej. 3.4. Odnosząc powyższy standard konstytucyjny do zasad postępowania dyscyplinar- nego ukształtowanego na gruncie nieobowiązującej już ustawy o dyscyplinie, Trybunał uznał, iż standard ten został spełniony. Zgodnie bowiem z art. 65 ust. 1 u.d.w., odwołanie od orzeczenia wydanego w pierw- szej instancji przez przełożonego dyscyplinarnego albo organ wojskowy uprawniony do orze- kania o ukaraniu rozpozna wał – co do zasady – wyższy przełożony dyscyplinarny. W myśl art. 65 ust. 2 pkt 2 u.d.w., o dwołanie od orzeczenia, w którym wymierzono żołnierzowi (bez względu na jego stopień wojskowy) karę usunięcia z zawodowej służby wojskowej, rozpo- zna w ał w ojskowy s ąd g arnizonowy , a zatem sąd w konstytucyjnym rozumieniu . Rozpoznający sprawę o rgan odwoławczy mógł, zgodnie z art. 67 ust. 1 u.d.w., orze c o: „ 1) utrzymaniu w mocy orzeczenia albo 2) zmianie orzeczenia w całości lub w części i w tym zakresie wymierza inną karę lub środek dyscyplinarny albo odstępuje od ukarania, albo 3) uchyleniu orzeczenia w całości lub w części i w tym zakresie uniewinnia obwinionego albo umarza postępowanie dyscyplinarne ”. Organ odwoławczy mógł rozstrzygnąć na niekorzyść obwinionego tylko wtedy, gdy odwołanie wniesiono na niekorzyść obwinionego ( art. 67 ust. 2 u.d.w. ) . W obliczu tak ukształtowanej procedury postępowania dyscyplinarnego skarżący miał zapewnio ną sądową kontrol ę prawidłowości postępowania przed organami dyscyplinarnymi , a w ramach tej kontroli sąd (Wojskowy Sąd Garnizonowy) miał możliwość uchyleni a wadli- wego orzeczenia. Z powyższych względów Trybunał Konstytucyjny orzekł jak w sentencji. Zdanie odrębne sędziego TK Jakuba Steliny do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 czerwca 2026 r., sygn. akt SK 81/23 Na podstawie art. 106 ust. 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393) zgłaszam zda- nie odrębne do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 czerwca 2026 r., sygn. SK 82/23. 1. W wyroku z dnia 17 czerwca 2026 r. (SK 81/23) Trybunał Konstytucyjny orzekł o zgodności art. 52 ust. 5 ustawy z dnia 9 października 2009 r. o dyscyplinie wojskowej (Dz. U. z 2021 r, poz. 1489) z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. W uzasad- nieniu wskazano, że „T rybunał wielokrotnie wypowiadał się w orzecznictwie na temat prawa OTK ZU A/2026 SK 81/23 poz. 9 4 11 do sądu, w tym również prawa do sądu w postępowaniach dyscyplinarnych. Przyjmował, że na sformułowane w art. 45 Konstytucji prawo do sądu składa się prawo dostępu do sądu (prawo uruchomienia procedury przed sądem), prawo do odpowiedniego ukształtowania pro- cedury sądowej zgodnie z wymogami sprawiedliwości i jawności oraz prawo do orzeczenia sądowego, czyli do uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia swojej sprawy (…). Z kolei w za- kresie postępowań dyscyplinarnych, Trybunał (…) uznawał dopuszczalność orzekania w sprawach dyscyplinarnych przez organy tworzone właśnie przez te samorządy jako swego rodzaju organy quasisądowe (… ). Wskazywał również, że w ramach ogólnie sformułowanego w art. 45 ust. 1 Konstytucji prawa do sądu mieszczą się dwa prawa: prawo do sądu jako pra- wo do sądowego wymiaru sprawiedliwości oraz prawo do sądowej kontroli aktów godzących w konstytucyjnie gwarantowane wolności/prawa jednostki”. W konkluzji Trybunał stwierdził, że „s tandardem wynikającym z art. 45 ust. 1 Konstytucji jest «kontrola prawidłowości postę- powania» przed organami dyscyplinarnymi, która powinna umożliwiać sądowi uchylenie wa- dliwego orzeczenia wydanego przez organ dyscyplinarny (…). Przyjęty w orzecznictwie Try- bunału Konstytucyjnego standard prawa do sądu w postępowaniach dyscyplinarnych oznacza zatem, że w postępowaniach tych, które nie są postępowaniami sądowymi, prawo do sądu odgrywa rolę szczególną i ustawodawca winien ukaranemu dyscyplinarnie zapewnić prawo do wszczęcia sądowej kontroli postępowania dyscyplinarnego i zapadłego w jego wyniku orzeczenia. Gwarancji tej Trybunał nie łączy jednak z dwuinstancyjnością rozpoznania spra- wy przez sąd. Uznaje natomiast, że sądowa kontrola orzeczenia dyscyplinarnego ma mieć charakter kontroli rzeczywistej i prawnie skutecznej. (…) Odnosząc powyższy standard kon- stytucyjny do zasad postępowania dyscyplinarnego ukształtowanego na gruncie nieobowiązu- jącej już ustawy o dyscyplinie, Trybunał uznał, iż standard ten został spełniony”. 2. Na poparcie swojego stanowiska Trybunał odwołał się do szeregu swoich wcze- śniejszych wyroków dotyczących problemu prawa do sądowej kontroli orzecznictwa dyscy- plinarnego. Wynika z nich, że zapewnienie takiej kontroli Trybunał uważa za konieczne w demokratycznym państwie prawnym. Przykładowo w wyroku z 6 listopada 2011 r. (K 21/11) Trybunał stwierdził, że „dopuszczalne jest orzekanie w sprawach dyscyplinarnych przez organy pozasądowe. Podzielał w tym względnie stanowisko ETPC, który konsekwent- nie uważa za możliwe orzekanie w sprawach dyscyplinarnych przez specjalnie w tym celu tworzone instytucje administracyjne lub korporacyjne, zwłaszcza jeżeli rozwiązania tego ro- dzaju nawiązują do tradycji prawnej danego państwa”. Z kolei w wyroku z 25 czerwca 2012 r. (K 9/10) rozpoznając sprawę dotyczącą sądowej kontroli orzecznictwa sądów dyscyplinar- nych w korporacjach prawniczych Trybunał zwrócić uwagę, że „jeżeli sądy same nie roz- strzygają konfliktów prawnych, to przynajmniej powinny w sferze wymiaru sprawiedliwości sprawować kontrolę nad orzecznictwem organów quasi - sądowych (…). O odpowiedzialności dyscyplinarnej orzekają sądy dyscyplinarne złożone z przedstawicieli danego zawodu, czyli w wypadku adwokatów, radców prawnych, notariuszy i prokuratorów profesjonalni prawnicy, którzy wybierani są przez odpowiednie organy samorządu zawodowego. Sądownictwo dys- cyplinarne jest dwuinstancyjne. Najczęściej w skład sądów pierwszej instancji wchodzi trzech członków, a drugiej instancji pięciu. W postępowaniu dyscyplinarnym biorą udział rzecznicy dyscyplinarni, którzy wybierani są spośród członków danej grupy zawodowej”. W związku z powyższym Trybunał uznał, że sądowa kontrola orzecznictwa dyscyplinarnego adwokatów, radców prawnych, notariuszy i prokuratorów, polegająca na możliwości złożenia kasacji do Sądu Najwyższego spełnia konstytucyjny standard prawa do sądu wyrażony w art. 45 ust. 1 ustawy zasadniczej. O takim rozstrzygnięciu „(z)adecydowały (…) następujące okoliczności: po pierwsze, kształt postępowania kasacyjnego, które umożliwia rzeczywistą i efektywną kontrolę orzeczeń sądów dyscyplinarnych; po drugie, charakter i funkcje postępowania przed sądami dyscyplinarnymi, w którym zapewniono obwinionemu szereg gwarancji wynikają- OTK ZU A/2026 SK 81/23 poz. 9 4 12 cych z prawa do sądu; po trzecie, ścisły związek sądownictwa dyscyplinarnego ze sprawowa- niem przez samorządy zawodowe pieczy nad wykonywaniem zawodów zaufania publiczne- go, co znajduje umocowanie w art. 17 ust. 1 Konstytucji”. I dalej Trybunał „uznał, że ocena konstytucyjności zakresu kontroli sądowej orzeczeń wydawanych w postępowaniach dyscy- plinarnych wobec adwokatów, radców prawnych, notariuszy oraz prokuratorów, nie może abstrahować od charakteru i funkcji postępowania kontrolowanego. Należy wskazać, że w sprawach dyscyplinarnych orzekają kolegialne organy quasi - sądowe, których członami są profesjonalni (zawodowi) prawnicy. Art. 89 ust. 1 prawa o adwokaturze przewiduje, że «Sąd dyscyplinarny jest w zakresie orzekania niezawisły». Podobne postanowienia zawierają art. 73 ustawy o radcach prawnych (…) oraz art. 70 ust. 4 ustawy o prokuraturze (…). Postę- powania dyscyplinarne adwokatów, radców prawnych, notariuszy i prokuratorów oparte są na modelu postępowania karnego przed sądami powszechnymi. W sprawach nieuregulowanych stosuje się odpowiednio przepisy k.p.k., które stwarzają możliwość zabezpieczenia praw i wolności obwinionego (…). Zastosowanie znajduje m.in. zasada domniemania niewinności. Obwinionemu przysługuje prawo do ustanowienia obrońcy (…), a w każdym wypadku orze- czenia sądów dyscyplinarnych sporządzane są wraz z uzasadnieniem i zostają doręczone obwinionemu. W związku z powyższym należy uznać, że już na etapie sądownictwa dyscy- plinarnego, w ramach samorządów prawniczych i prokuratorów, obwinionemu zapewniony został szereg gwarancji sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy (…). Przyjęcie przez ustawo- dawcę modelu postępowania dyscyplinarnego, w którym w dwóch instancjach orzekają kole- gialne organy quasi - sądowe złożone z profesjonalnych prawników, a obwinionemu zapew- niony został szereg gwarancji prawa do sądu, może uzasadniać ustanowienie ograniczonego zakresu kontroli sądowej tych postępowań”. 3. Przytoczenie tak obszernych fragmentów z uzasadnień wcześniejszych wyroków Trybunału było konieczne ze względu na rolę, jaką one odegrały w niniejszym postępowaniu. Ponieważ przedmiotem kontroli był art. 52 ust. 5 ustawy o dyscyplinie wojskowej w brzmie- niu „ Na postanowienie organu odwoławczego zażalenie nie przysługuje”, wobec tego należa- ło przyjąć, że istotą zarzutu było, jak wskazał w petitum skarżący, pozbawienie „obwinionego prawa do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły Sąd” (art. 45 ust. 1 Konstytucji) oraz zamknię- cie „drogi sądowej do dochodzenia naruszonych wolności oraz praw, poprzez rozpoznanie sprawy w postępowaniu sądowym w jednej instancji, w sytuacji, gdy zastosowanie najsurow- szej kary dyscyplinarnej w postaci usunięcia ze służby wymaga rozpoznania sprawy przez Sądy dwóch instancji” (art. 78 i 176 ust. 1 Konstytucji). W moim przekonaniu rozstrzygnięcie Trybunału w niniejszej sprawie nie było po- przedzone pogłębioną analizą prawną ocenianych regulacji. Z jednej strony wątpliwości może budzić sformułowanie przedmiotu zaskarżenia. Stan faktyczny, w oparciu o który wniesiono skargę konstytucyjną mógł sugerować, że właściwie chodziło w niej o skorygowanie błędów, jakie organy dyscyplinarne popełniły w trakcie rozpoznawania zarzutów dyscyplinarnych, a w szczególności o niewłaściwe zakwalifikowanie „zażalenia/odwołania” skarżącego od wy- roku wojskowego sądu garnizonowego. Błędy te spowodowały, że skarżącego pozbawiono prawa do kontroli instancyjnej orzeczenia zapadłego w jego sprawie. Jeśli sytuacja taka fak- tycznie miała miejsce, co powinien ustalić Trybunał, wówczas w konsekwencji sprawę nale- żało umorzyć wobec niespełnienia przesłanek merytorycznej oceny skargi konstytucyjnej. Trybunał jednak przeszedł do porządku dziennego nad tą kwestią i rozpoznał częściowo me- rytorycznie sprawę uznając brak możliwości zaskarżenia orzeczenia wojskowego sądu garni- zonowego. Rodzi to z kolei innego rodzaju wątpliwość. Trybunał nie rozpoznał merytorycznie zarzuty dotyczącego dwuinstancyjności postę- powania sądowego i umorzył postępowanie w zakresie oceny zgodności zakwestionowanego OTK ZU A/2026 SK 81/23 poz. 9 4 13 przepisu z art. 176 ust. 1 Konstytucji, uznając ten wzorzec za nieadekwatny. Na uzasadnienie tego stanowiska wskazano jedynie, że „[w] dotychczasowych judykatach Trybunał konse- kwentnie przyjmował, że sformułowany w art. 176 ust. 1 Konstytucji wymóg co najmniej dwuinstancyjnego postępowania ma zastosowanie do postępowań sądowych, n ie odnosi się natomiast do postępowania przed organami dyscyplinarnymi (…), które nie są sądami w ro- zumieniu konstytucyjnym”. Powołał się przy tym na cytowany wyżej wyrok TK z 25 czerwca 2012 r. (K 9/10). Tymczasem, jeśli przyjrzymy się postępowaniom dyscyplinarnym adwoka- tów, radców prawnych, notariuszy i prokuratorów z jednej strony i żołnierzy zawodowych, których sytuację prawną regulowała ustawa z 2009 r. o dyscyplinie wojskowej, z drugiej stro- ny, to dostrzec możemy dość istotne różnice. Tym co przede wszystkim różnicuje oba reżimy dyscyplinarne jest właściwość organów dyscyplinarnych. Podczas, gdy w korporacjach praw- niczych, w tym w sądownictwie i prokuraturze, ale także w przypadku innych zawodów (np. nauczycieli w szkolnictwie powszechnym i wyższym) orzecznictwo dyscyplinarne po- wierzone jest wyspecjalizowanym organom składającym się z osób o równorzędnym statusie prawnym co obwiniony, a przede wszystkim niezależnych od przełożonego, tak w odniesie- niu do żołnierzy zawodowych (jak również często innych funkcjonariuszy służb zmilitaryzo- wanych) o ich odpowiedzialności decydują przełożeni, którym ci żołnierze podlegają służbo- wo. Zgodnie ze słowniczkiem zawartym w ustawie o dyscyplinie wojskowej pojęcie „ przeło- żony dyscyplinarny” oznaczało „przełożonego uprawnionego do wyróżniania, wszczynania postępowań dyscyplinarnych, wydawania orzeczeń związanych z postępowaniem dyscypli- narnym w pierwszej instancji, a ponadto do podejmowania innych czynności w sprawach dyscyplinarnych”, natomiast pojęcie „wyższy przełożony dyscyplinarny” oznaczało „przeło- żonego dyscyplinarnego, którego przepisy ustawy upoważniają do rozpoznawania odpowied- nio odwołania lub zażalenia wniesionego w przypadkach określonych ustawą, a także do podejmowania innych czynności w sprawach dyscyplinarnych”. W kontekście przytoczonych wyżej wypowiedzi Trybunału można mieć poważne wątpliwości, czy rzeczywiście Trybunał powołując się na wyrok K 9/10 właściwie uzasadnił umorzenie niniejszego postępowania w zakresie oceny zaskarżonego przepisu z punktu wi- dzenia art. 176 ust. 1 Konstytucji, a w konsekwencji czy w tej części niniejszy wyrok jest prawidłowy. W moim przekonaniu należało wpierw dokonać pogłębionej analizy porównaw- czej postępowań dyscyplinarnych żołnierzy zawodowych i przedstawicieli innych zawodów podlegających odpowiedzialności dyscyplinarnej. Dopiero po takiej analizie możliwe byłoby wypowiedzenie się na temat konstytucyjności badanej regulacji. 4. Z przedstawionych względów uznałem złożenie zdania odrębnego w niniejszej sprawie za konieczne.