SK 60/20

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 25 marca 2021 r. Pozycja 15 POSTANOWIENIE z dnia 11 marca 202 1 r. Sygn. akt SK 60/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Wojciech Sych – przewodniczący Piotr Pszczółkowski – sprawozdawca Bartłomiej Sochański Rafał Wojciechowski Andrzej Zielonacki, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 marca 202 1 r. , skargi konstytucyjnej M . J . o zbadanie zgodności: art. 77 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszech- nych (Dz. U. z 2018 r. poz. 23, ze zm.) z: – art. 10 ust. 2 Konstytucji , – art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji, – art. 45 ust. 1 Konstytucji, – art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji, – art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2 Konstytucji, – art. 45 ust. 1 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji, p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE I 1. W skardze konstytucyjnej z 4 sierpnia 2018 r. M . J . (dalej: skarżący) wniósł do Try- bunału Konstytucyjnego o orzeczenie, że art. 77 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 23, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2020 r. poz. 2072; dalej: p.u.s.p.) jest niezgodny z: 1) art. 10 ust. 2 Konstytucji, 2) art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji, 3) art. 45 ust. 1 Konstytucji, 4) art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji, OTK ZU A/202 1 SK 60/20 poz. 15 2 5) art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2 Konstytucji, 6) art. 45 ust. 1 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji. 1.1. W związku z postępowaniem o zapłatę toczącym się w pierwszej instancji przed Sądem Okręgowym w K . (dalej: SO w K . ) skarżący złożył wniosek o wyłączenie z rozpozna- nia jego sprawy sędziego referenta – sędzi ego sądu rejonowego delegowanego do orzekania w SO w K. Na mocy postanowienia z 5 października 2016 r., sygn. akt […] , SO w K . oddalił wniosek o wyłączenie, stwierdzając, że okoliczność, iż sędzia referent jest sędzią sądu rejo- nowego delegowanym do orzekan ia w sądzie okręgowym, nie uzasadnia wyłączenia sędzie- go. Na postanowienie SO w K. skarżący wniósł zażalenie , w którym podtrzymał argumenta- cję o niezgodności ustawowych podstaw delegowania sędziów przez Ministra Sprawiedliwo- ści z konstytucyjnym prawem do s ądu właściwego oraz wyłączną kompetencją Prezydenta RP do powoływania sędziów. Na mocy postanowienia z 14 marca 2017 r., sygn. akt […] , Sąd Apelacyjny w K. (da- lej: SA w K. ) oddalił to zażalenie. SA w K. stwierdził, że zarzut braku konstytucyjności dele- gacj i do orzekania przez sędziego w innym sądzie niż wynika z nominacji sędziowskiej nie stanowi podstawy wyłączenia sędziego. Przypomniał jednocześnie, że konstytucyjność art. 77 § 1 p.u.s.p. została stwierdzona przez Trybunał w wyroku z 15 stycznia 2009 r., sygn. K 45/07. Na mocy wyroku z 25 września 2017 r., sygn. akt […] , SO w K. oddalił powództwo skar żącego o zapłatę. Wyrok ten został podtrzymany przez SA w K. na mocy wyroku SA w K. z 6 lipca 2018 r., sygn. akt […] . Na mocy postanowienia z 20 września 2019 r., sygn. akt […] , Sąd Najwyższy odmó- wił przyjęcia skargi kasacyjnej skarżącego. 1.2. W uzasadnieniu skargi konstytucyjnej skarżący stwierdził, że sprawowanie wy- miaru sprawiedliwości przez osoby nieposiadające nomi nacji Prezydenta RP do sprawowania wymiaru sprawiedliwości w określonej instancji sądowej jest naruszeniem konstytucyjnie chronionego prawa do rozpoznania sprawy przez właściwy sąd. Skarżący wskazał, że sędziowie powoływani są na ściśle określone co do fu nkcji i miejsca stanowiska w sądzie rejonowym, okręgowym albo apelacyjnym. Ustawodawca wy- znaczył przy tym odmienne wymagania do bycia sędzią w sądzie rejonowym oraz w sądach wyższych instancji. Powołanie na stanowisko sędziego sądu okręgowego albo apelacyj nego wymaga w szczególności określonego stażu na stanowisku sędziego niższej instancji, a także pozytywnej oceny dorobku orzeczniczego kandydata. Jednocześnie inny jest stopień skompli- kowania i ranga spraw rozpoznawanych przez sądy rejonowe w stosunku do s praw przekaza- nych do właściwości sądów okręgowych działających jako sądy pierwszej instancji. Zdaniem skarżącego, gdyby było obojętne to, który sędzia orzeka w danej sprawie, to ustawodawca nie ustanawiałby przepisów wymagających od kandydata na sędziego s ądu wyższej instancji określonego stażu służby w sądzie niższego szczebla ani przepisów zastrzegających do wła- ściwości sądów okręgowych określone kategorie spraw. Skarżący stwierdził też, że sędzią określonego sądu zostaje się w chwili wręczenia ak- tu powoł ania przez Prezydenta RP. Konstytucja nie przewiduje możliwości cedowania tej kompetencji głowy państwa na inne organy władzy publicznej. Zdaniem skarżącego, art. 77 § 1 p.u.s.p. stanowi w istocie obejście prerogatyw Prezydenta RP w zakresie przyznawania u prawnień do sprawowania wymiaru sprawiedliwości w sądzie oznaczonym co do pozycji w strukturze sądownictwa i obszaru właściwości. 2 . W piśmie z 4 sierpnia 2020 r. Prokurator Generalny wniósł o umorzenie niniejszego postępowania w całości . OTK ZU A/202 1 SK 60/20 poz. 15 3 Zdaniem Prokura tora Generalnego, postępowanie w sprawie zgodności art. 77 § 1 pkt 1 p.u.s.p. w zakresie, w jakim zezwala na udział w składzie orzekającym sędziego sądu niższej instancji delegowanego przez Ministra Sprawiedliwości, z art. 45 ust. 1 i art. 45 ust. 1 w zwią zku z art. 2 Konstytucji powinno zostać umorzone ze względu na zbędność wydania wyroku. Natomiast w pozostałym zakresie postępowaniem powinno zostać umorzone wobec niedopuszczalności wydania wyroku. W uzasadnieniu swojego stanowiska Prokurator Generalny zw rócił uwagę na to, że sformułowany przez skarżącego zarzut dotyczy jedynie dopuszczalności udziału w składzie orzekającym sędziego delegowanego z sądu niższej instancji wówczas, gdy organem, który dokonał delegacji, jest Minister Sprawiedliwości. Taki zarz ut można powiązać wyłącznie z punktem 1 w art. 77 § 1 p.u.s.p. Jednocześnie art. 77 § 1 pkt 2 - 4 p.u.s.p. nie mogły stanowić podstawy ostatecznego orzeczenia wydanego w sprawie, w związku z którą skarżący wniósł skargę konstytucyjną. Prokurator Generalny pr zypomniał również, że w wyroku o sygn. K 45/07 Trybunał orzekł m.in., że art. 77 § 1 pkt 1 p.u.s.p. jest zgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Zdaniem Pro- kuratora Generalnego, między sprawą o sygn. K 45/07 oraz niniejszą sprawą zachodzi tożsa- mość przedmioto wa. Analogiczne są zarówno wzorzec kontroli (tj. art. 45 ust. 1 Konstytucji), jak i treść zarzutu (naruszenie gwarancji sądu właściwego oraz naruszenie niezależności wła- dzy sądowniczej). Co prawda brzmienie art. 77 § 1 pkt 1 p.u.s.p. uległo zmianie, to jed nak – uwzględniając istotę żądania skarżącego (mianowicie uchylenie normy upoważniającej Mini- stra Sprawiedliwości do delegowania sędziego, za jego zgodą, do sądu wyższej instancji, a więc do sądu, który nie był wskazany w prezydenckim akcie powołania na ur ząd sędziow- ski) – również przedmiot zaskarżenia jest tożsamy. Uzasadnienie wyroku o sygn. K 45/07 zawiera jednocześnie wyczerpujące wyjaśnienia problemu konstytucyjnego przedstawionego przez skarżącego także w niniejszej sprawie. W odniesieniu natomiast do pozostałych wzorców kontroli – tj. art. 10 ust. 2 i art. 144 ust. 3 pkt 1 7 Konstytucji – Prokurator Generalny stwierdził, że nie wyrażają one praw i wol- ności obywatela. Są to przepisy o charakterze ustrojowym, które nie mogą być wzorcami kon- tr oli w postępowaniach zainicjowanych wniesieniem skarg konstytucyjnych. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zakres zaskarżenia w niniejszej sprawie . 1.1. W skardze konstytucyjnej z 4 sierpnia 2018 r. M . J . (dalej: skarżący) wniósł do Trybunału Konstytucyjnego o orzeczenie, że art. 77 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Pra- wo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 23, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2020 r. poz. 2072; dalej: p.u.s.p.) jest niezgodny z: 1) art. 10 ust. 2 Konstytucji, 2) art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji, 3) art. 45 ust. 1 Konstytucji, 4) art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji, 5) art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2 Konstytucji, 6) art. 45 ust. 1 w związ ku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji. Zdaniem skarżącego, zaskarżony przepis narusza gwarantowane przez art. 45 ust. 1 Konstytucji prawo do rozpatrzenia sprawy przez właściwy sąd, ponieważ upoważnia Ministra Sprawiedliwości do delegowania sędziego sądu niższej instancji, za jego zgodą, do orzekania w sądzie wyższej instancji, który to sąd nie był wskazany w akcie Prezydenta RP o powołaniu OTK ZU A/202 1 SK 60/20 poz. 15 4 sędziego. Upoważni enie udzielone Ministrowi Sprawied liwości na mocy art. 77 § 1 p.u.s.p. narusza również wyłączną kompetencję Prezydenta RP w zakresie powoływania sędziów. 1.2. Zgodnie z art. 77 § 1 p.u.s.p., Minister Sprawiedliwości może delegować sędzie- go, za jego zgodą, na czas określony, nie dłuższy ni ż 2 lata, albo na czas nieokreślony do peł- nienia obowiązków sędziego lub czynności administracyjnych: 1) w innym sądzie równorzędnym lub niższym, a w szczególnie uzasadnionych wypadkach także w sądzie wyższym, mając na względzie racjonalne wykorzystanie ka dr sądownictwa powszechnego oraz potrzeby wynikające z obciążenia zadaniami poszczególnych sądów, 2) w Ministerstwie Sprawiedliwości lub innej jednostce organizacyjnej podległej Ministrowi Sprawiedliwości albo przez niego nadzorowanej, 2a) w Kancelarii Pre zydenta Rzeczypospolitej Polskiej – na wniosek Prezydenta RP, 2b) w urzędzie obsługującym ministra właściwego do spraw zagranicznych – na wniosek mi- nistra właściwego do spraw zagranicznych, 3) w Sądzie Najwyższym – na wniosek Pierwszego Prezesa Sądu Najwyż szego albo Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Dyscyplinarnej w odniesieniu do sędziów delego- wanych do tej izby, 4) w sądzie administracyjnym – na wniosek Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego . 1.3. Jako wzorce kontroli konstytucyjności za skarżonego przepisu skarżący powołał art. 2, art. 10 ust. 2, art. 45 ust. 1 oraz art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji, oznaczone w petitum skargi konstytucyjnej, w różnych konfiguracjach, jako wzorce samodzielne albo związkowe. Zgodnie z art. 2 Konstytucji, Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Art. 10 ust. 2 Konstytucji stanowi, że władzę ustawodawczą sprawują Sejm i Senat, władzę wykonawczą Prezydent Rzeczypospolitej P olskiej i Rada Ministrów, a władzę sądowniczą sądy i trybunały. Nato- miast art. 45 ust. 1 Konstytucji gwarantuje każdemu prawo do sprawiedliwego i jawnego roz- patrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i nie- zawisły sąd . Stosownie do art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji, akt urzędowy Prezydenta RP w sprawie powołania sędziego nie wymaga dla swojej ważności podpisu (kontrasygnaty) Pre- zesa Rady Ministrów. W piśmie procesowym z 9 października 2019 r. skarżący wyjaśnił, że art . 77 § 1 p.u.s.p. narusza art. 10 ust. 2 Konstytucji (uwzględniony samodzielnie albo w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji), ponieważ w wydawaniu orzeczenia przez sąd okręgowy uczest- niczył sędzia sądu rejonowego delegowany do pełnienia obowiązków w sądzie okręgowym przez Ministra Sprawiedliwości, a więc przez organ, którego Konstytucja nie upoważnia do wy znaczania obszarów i właściwości miejscowej osób sprawujących wymiar sprawiedliwo- ści. Naruszenie art. 45 ust. 1 Konstytucji (uwzględnionego samodzielnie a lbo w związku z art. 2, art. 10 ust. 2 albo art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji) również miałoby wynikać stąd, że w wydawaniu orzeczenia przez sąd okręgowy uczestniczył sędzia niemający statusu sę- dziego tegoż sądu okręgowego nadanego przez Prezydenta RP na mocy aktu powołania, lecz delegowany przez Ministra Sprawiedliwości, a więc przez organ, którego Konstytucja nie upoważnia do wyznaczania obszarów i właściwości miejscowej osób sprawujących wymiar sprawiedliwości. 2 . Ponowna ocena dopuszczalności merytorycznego rozpoznania skargi. 2.1. Przed przystąpieniem do merytorycznej oceny zarzutów sformułowanych przez skarżącego w skardze konstytucyjnej rozpatrywanej w niniejszym postępowaniu , Trybunał był zobowiązany – również na obecnym et apie postępowania – zbadać, czy nie zachodzą OTK ZU A/202 1 SK 60/20 poz. 15 5 ujemne przesłanki rozpoznania tej skargi. Jest bowiem tak, że choć skarga konstytucyjna pod- lega wstępnemu rozpoznaniu, w ramach którego Trybunał bada to, czy odpowiada ona wa- runkom formalnym i czy nie jest oczyw iście bezzasadna, to jednak zakończenie tego etapu formalnej weryfikacji skargi nie wyłącza dalszej oceny warunków jej wniesienia, dokonywa- nej na kolejnym etapie postępowania sądowokonstytucyjnego. Przekazanie skargi konstytu- cyjnej po zakończeniu jej wstęp nej kontroli do rozpoznania przez odpowiedni skład Trybuna- łu nie przesądza więc ostatecznie o dopuszczalności jej merytorycznego rozpatrzenia. Trybu- nał, rozpoznając taką sprawę, nie jest związany stanowiskiem zajętym na etapie wstępnego rozpoznania. Kontro lując istnienie pozytywnych przesłanek procesowych oraz brak przesła- nek ujemnych, może również dojść do wniosków odmiennych niż te, które zostały uprzednio wyrażone w postanowieniu wydanym na etapie wstępnego rozpoznania konkretnej skargi konstytucyjnej (z ob., spośród ostatnich, postanowienie TK z 3 grudnia 2020 r., sygn. SK 27/17, OTK ZU A/2020, poz. 68). Ujemne przesłanki postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym – również w od- niesieniu do spraw zainicjowanych wniesieniem skarg konstytucyjnych – określ a art. 59 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK). Zgodnie z tym przepisem, Trybunał na posiedzeniu niejawnym wydaje postanowienie o umorzeniu po stępowania: 1) na skutek cofnięcia wniosku, pytania prawnego albo skargi konstytucyjnej; 2) jeżeli wydanie orzeczenia jest niedopuszczalne; 3) jeżeli wydanie orzeczenia jest zbędne; 4) jeżeli akt nor- matywny w zakwestionowanym zakresie utracił moc obowiązuj ącą przed wydaniem orzecze- nia przez Trybunał, a także 5) w przypadku zakończenia kadencji Sejmu i Senatu, w nieza- kończonych sprawach wszczętych na podstawie wniosku grupy posłów albo grupy senatorów, o którym mowa w art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji. Jeżel i okoliczności, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 1 - 5 u.o.t.p.TK, ujawnią się na rozprawie, Trybunał wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania. Trybunał nie umarza postępowania z przyczyny, o której mowa w art. 59 ust. 1 pkt 4 u.o.t.p.TK, jeżeli wyda nie orzeczenia w postępowaniu zainicjowanym skargą konstytucyjną jest konieczne dla ochrony konstytucyjnych wolności i praw. 2.2. W kontekście skargi konstytucyjnej rozpoznawanej w niniejszym postępowaniu Trybunał zwrócił przede wszystkim uwagę na to, że przedmiotem zaskarżenia skarżący uczy- nił art. 77 § 1 p.u.s.p. w całości. Tymczasem – co wyjaśnił Trybunał już wielokrotnie – przedmiotem zaskarżenia w skardze konstytucyjnej mogą być tylko takie przepis y, które wykazują tzw. podwójną kwalifikację: „Będąc podstawą prawną ostatecznego orzeczenia wydanego w sprawie skarżącego przez sąd lub organ administracji publicznej, muszą one pro wadzić jednocześnie do naruszenia wskazywanych przez skarżącego konstytucyjnych wolności lub praw” (postan owienie z 19 października 2004 r., sygn. SK 13/03, OTK ZU nr 9/A/2004, poz. 101; spośród nowszych judykatów zob. np. postanowienia z: 17 maja 2017 r., sygn. SK 7/16, OTK ZU A/2017, poz. 42; 5 czerwca 2019 r., sygn. SK 29/18, OTK ZU A/2019, poz. 28; 26 sier pnia 2020 r., sygn. SK 44/20, OTK ZU A/2020, poz. 44). W tym kontekście Trybunał wziął pod uwagę, że w sprawie, na kanwie której została wniesiona skarga konstytucyjna, skarżący domagał się wyłączenia z orzekania w sądzie okrę- gowym sędziego sądu rejonowego pełniącego w tym sądzie okręgowym obowiązki na pod- stawie delegacji stałej udzielonej, za zgodą tego sędziego, przez Ministra Sprawiedliwości. Jakkolwiek – stosownie do poglądu wyrażonego przez Trybunał w wyroku pełnego składu z 24 października 2007 r., sy gn. SK 7/06 (OTK ZU nr 9/A/2007, poz. 108) – konstytucyjność przepisów ustrojowych determinująca kwestię tego, kto może orzeczniczo działać jako sędzia, może być przedmiotem kontroli w ramach postępowania inicjowanego skargą konstytucyjną, w niniejszej spr awie Trybunał stwierdził, że wskazane wyżej kryteri a tzw. podwójnej kwalifi- kacji spełnia wyłącznie art. 77 § 1 pkt 1 p.u.s.p. w zakresie, w jakim upoważnia Ministra OTK ZU A/202 1 SK 60/20 poz. 15 6 Sprawiedliwości do delegowania sędziego, za zgodą tego sędziego, do pełnienia obowiązków sę dziego w sądzie wyższ ym . Pozostałe elementy tego przepisu nie były podstawą prawną orzeczeń, które ukształtowały sytuację skarżącego, co – stosownie do art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK – zobowiązywało Trybunał do umorzenia postępowania w tym zakresie ze wzg lę- du na niedopuszczalność wydania wyroku. 2.3. Trybunał stwierdził również, że zasadniczy zarzut skarżącego – odnoszący się do sfery praw i wolności konstytucyjnych, ochronie których służyć ma skarga konstytucyjna – dotyczył prawa do rozpatrzenia sprawy przez sąd właściwy. Skarżący, powołując się na wy- rok Trybunału o sygn. SK 7/06, wskazał, że elementem prawa do sądu wysłowionego w art. 45 ust. 1 Konstytucji jest też prawo do odpowiedniego ukształtowania ustroju i pozycji organów rozpo znających sprawy. Skarżący nie sformułował żadnych dodatkowych argumentów, które pozwalałyby uprawdopodobnić naruszenie innych praw i wolności wywodzonych z pozostałym wzorców kontroli wskazanych w skardze konstytucyjnej. W szczególności, argumentów takich nie przedstawił w odniesieniu do art. 2 Konstytucji, wysłowiając ego zasadę ustrojową demokra- tycznego państwa prawnego. Tymczasem, jak wyjaśniał już Trybunał, nie jest konieczne po- woływanie jako podstawy kontroli normy bardziej ogólnej w sytuacji, gdy zarz ut naruszenia tej normy sprowadza się do naruszenia bardziej szczegółowej normy konstytucyjnej, konkre- tyzującej zasadę ogólną (zob. np. wyrok z 4 czerwca 2013 r., sygn. SK 49/12, OTK ZU nr 5/A/2013, poz. 56). Nie było również uzasadnione uczynienie wzorca mi kontroli art. 10 ust. 2 i art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji. Po pierwsze, skarżący nie wykazał, jakie konstytucyjne prawa lub wolności – niepodlegające ochronie na mocy art. 45 ust. 1 Konstytucji – miałyby wynikać z obu przywołanych przepisów konstytuc yjnych. Po drugie, skarga konstytucyjna – jako śro- dek ochrony konstytucyjnych praw i wolności – zasadniczo nie powinna służyć ochronie kompetencji (prerogatyw) organów władzy publicznej ( in casu Prezydenta RP). Z tych względów Trybunał postanowił umorzyć p ostępowanie na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK w zakresie badania zgodności z art. 2, art. 10 ust. 2 i art. 114 ust. 3 pkt 17 Konstytucji – ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. Trybunał stwierdził bowiem, że w niniejszej sprawie treść zarzutów skarżącego zawiera się zasadniczo w ramach normatywnych art. 45 ust. 1 Konstytucji. 3. Wyrok Trybunału z 15 stycznia 2009 r., sygn. K 45/07. Trybunał zwrócił uwagę, że art. 77 § 1 pkt 1 p.u.s.p. był już przedmiotem kontroli konstytucyjności. W w yroku pełnego składu z 15 stycznia 2009 r., sygn. K 45/07 (OTK ZU nr 1/A/2009, poz. 3), Trybunał orzekł w pkt 7 sentencji, że art. 77 § 1 pkt 1, 3 i 4 oraz § 2, 2a, 3 i 3a p.u.s.p. jest zgodny z art. 10 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 173 Konstytucji oraz ni e jest nie- zgodny z art. 180 ust. 2 Konstytucji. W uzasadnieniu wyroku o sygn. K 45/07 Trybunał odniósł się do zarzutu Krajowej Rady Sądownictwa (dalej: KRS), zdaniem której fundamentalną zasadą ustroju sądów jest to, że sędzia powinien wykonywać władzę tylko w tym sądzie, w którym ma swoje miejsce służ- bowe. KRS argumentowała wówczas, że miejsce służbowe sędziego to konkretny sąd, w któ- rym sędzia może sprawować władzę sądowniczą. Wiąże się z nim przywiązanie sędziego do urzędu, nieprzenoszalność i niepołączalność. Ponadto uregulowanie dotyczące miejsca służ- bowego jest elementem prawa do sądu, gdyż stanowi gwarancję niezawisłości sędziowskiej. W konsekwencji w sprawie o sygn. K 45/07 Trybunał musiał ocenić, czy kompetencja Mini- stra Sprawiedliwości do delegowania sędziów ingeruje w zasadę podziału i równowagi wła- dzy oraz czy ustawodawca, wprowadzając kwestionowaną regulację, naruszył konstytucyjne gwarancje niezawisłości sędziowskiej oraz prawo do sądu. OTK ZU A/202 1 SK 60/20 poz. 15 7 W wyroku o sygn. K 45/07 Trybunał zasadniczo podz ielił argument, że „powołanie danej osoby przez Prezydenta na stanowisko sędziego stanowi nie tylko mianowanie jej sę- dzią w ogóle, ale też powołanie na sędziego jedynie określonego sądu, a nie wszystkich są- dów polskich. Przez akt powołania osoba ta staje s ię sędzią, czyli jest uprawniona do orzeka- nia. Może jednak orzekać tylko w sądzie macierzystym. Sędzia może i powinien wykonywać władzę sądowniczą w sądzie, w którym ma miejsce służbowe”. Jednocześnie jednak zauwa- żył, że „instytucja delegowania sędziego pr zez Ministra Sprawiedliwości lub prezesa sądu stanowi czasowe odstępstwo od prawnej zasady związania sędziego z miejscem służbowym jego urzędowania i sprawowania władzy sądowniczej. Regulacja o delegowaniu sędziego do pełnienia obowiązków poza jego siedzib ą ma charakter wyjątkowy w świetle konstytucyjnych gwarancji niezawisłości sędziowskiej. Nie jest to jednak pozbawienie sędziego miejsca służ- bowego. Przez czynność delegowania sędzia nie zostaje pozbawiony urzędu, lecz jedynie wykonuje czynności wskazane w akcie delegowania w odpowiedniej jednostce. Jego status wynikający z powołania na stanowisko sędziego przez Prezydenta nie ulega zmianie”. Trybu- nał stwierdził, że „przyznanie Ministrowi Sprawiedliwości kompetencji do delegowania sę- dziów za ich zgodą do wy konywania czynności sędziego w innym sądzie lub czynności ad- ministracyjnych nie narusza tego aspektu zasady podziału władzy, który akcentuje separację władz z uwagi na ich «minimum wyłączności kompetencyjnej». Uzyskując uprawnienie do delegowania sędziów, Minister nie otrzymał instrumentu, który dawałby władzy wykonaw- czej prawo do rozstrzygania indywidualnych spraw typu sądowego lub wiążącego wpływania na rozstrzyganie takich spraw ”. W związku z tym „ delegowanie sędziego za jego zgodą do wykonywania czynnoś ci orzeczniczych w innych sądach i Sądzie Najwyższym jest zgodne z art. 10 ust. 1 i art. 173 Konstytucji. Nie narusza ono zasady podziału i równowagi władzy oraz niezależności i odrębności sądów”. W kontekście zarzutu naruszenia konstytucyjnego prawa do są du w wyroku o sygn. K 45/07 Trybunał podzielił stanowisko Sądu Najwyższego, zgodnie z którym „ instytucja de- legowania sędziego za jego zgodą do czasowego wykonywania obowiązków sędziego w in- nym sądzie niż ten, który został wskazany w akcie powołania, nie mo że nasuwać zastrzeżeń z punktu widzenia konstytucyjnego prawa do sądu (por. uzasadnienie uchwały SN z 14 listo- pada 2007 r. , BSA I - 4110 - 5/07, OSNC nr 4/2008, poz. 42). Wprawdzie z prawa do sądu wy- nika, że obejmuje ono nie tylko uprawnienie do osądu sprawy p rzez sąd właściwy miejscowo i instancyjnie, według przepisów odpowiedniej procedury sądowej, ale także uprawnienie do tego, aby konkretną sprawę rozstrzygali sędziowie tej właściwej instancji sądowej, a nie «niewłaściwi» sędziowie z innych sądów, jednakże nie podważa to w niczym ustawowej ko- gnicji sądu właściwego, w którego składach dopuszczono możliwość brania udziału tylko przez jednego sędziego innego sądu (art. 46 § 1 zdanie pierwsze [p.]u.s.p.)”. Zdaniem Trybu- nału, „delegowanie sędziego do orzekania w innym sądzie nie stanowi naruszenia konstytu- cyjnego prawa do sądu. Mimo że sędzia delegowany orzeka jako sędzia spoza właściwości danego sądu, nie znaczy to, że jest to sędzia zawisły. Sam fakt, że został delegowany do sprawowania wymiaru sprawiedliwości w innym sądzie przez organ władzy wykonawczej nie decyduje jeszcze o tym, że sędzia taki nie będzie niezawisły. Fakt delegowania sędziego nie przekreśla eo ipso przymiotu niezależności sędziego”. 4. Znaczenie wyroku o sygn. K 45/07 dla niniejszej sprawy. 4.1. Trybunał raz jeszcze przypomniał, że art. 59 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p.TK nakazują mu umorzyć postępowanie, jeżeli wydanie wyroku jest niedopuszczalne lub zbędne . Jeszcze przed wejściem w życie u.o.t.p.TK Trybunał wyjaśnił, że „[z]będność lub niedopuszczalność orzekania zachodzi między innymi wówczas, gdy kwestionowana norma była już przedmio- tem kontroli w innej sprawie co do ich zgodności z Konstytucją. Gdy w sprawie zachodzi OTK ZU A/202 1 SK 60/20 poz. 15 8 tożsamość podmiotowa i przedmiotowa, ziszcza się ujemna przesłanka p rocesowa w postaci powagi rzeczy osądzonej ( res iudicata ) powodująca niedopuszczalność wydania orzeczenia. Gdy zaś w sprawie zachodzi tylko tożsamość przedmiotowa, ziszcza się przesłanka ne bis in idem , prowadząca do uznania orzekania za zbędne. Zasada ne bis in idem wyraża tym samym niedopuszczalność orzekania w sprawie, jeżeli występuje w niej identyczność zaskarżonych przepisów, wzorca konstytucyjnego oraz postawionych zarzutów, jak w sprawie, w której Trybunał już wcześniej orzekał” (postanowienie pełne go składu z 3 listopada 2015 r., sygn. SK 64/13, OTK ZU nr 10/A/2015, poz. 169, wraz z przywołanymi tam judykatami). Pogląd ten pozostał aktualny po wejściu w życie u.o.t.p.TK (zob., spośród ostatnich, np. postanowie- nie z 15 grudnia 2020 r., sygn. SK 80/19 , OTK ZU A/2020, poz. 72). 4.2. Trybunał uznał, że chociaż między niniejszą sprawą i sprawą o sygn. K 45/07 nie zachodzi tożsamość podmiotowa, to zachodzi między nimi tożsamość przedmiotowa, co sta- nowi podstawę umorzenia postępowania ze względu na zbędnoś ć wydania wyroku z uwagi na negatywną przesłankę ne bis in idem . W niniejszej sprawie przedmiotem zaskarżenia skarżący uczynił art. 77 § 1 pkt 1 p.u.s.p. w zakresie, w jakim upoważnia Ministra Sprawiedliwości do delegowania sędziego, za zgodą tego sędziego , do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie wyższym. Wobec tego przepisu skarżący podniósł, że narusza prawo do rozpoznania sprawy przez sąd właściwy, wysłowione w art. 45 ust. 1 Konstytucji, którego elementem jest prawo do odpowiedniego ukształtowania ust roju i pozycji organów rozpoznających sprawy. W wyroku o sygn. K 45/07 Trybunał orzekł m.in., że art. 77 § 1 pkt 1 p.u.s.p. jest zgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji, wyjaśniając jednocześnie powody, z uwagi na które uznał, iż pozostawienie Ministrowi Sprawiedliwości kompetencji do delegowania sędziego sądu, za zgodą tego sędziego, do wykonywania obowiązków sędziego w innym sądzie nie narusza standardów wynikających z konstytucyjnego prawa do sądu. Zarówno więc treść zaskarżonej normy, jak i istota zarzutu oraz wzorzec kontroli są tożsame w obu sprawach . Zmiana brzmienia art. 77 § 1 pkt 1 p.u.s.p. nie miała w tym zakresie relewantnego znaczenia. Przepis w brzmieniu zakwestionowanym w sprawie o sygn. K 45/07 stanowił, że „Minister Sprawiedliwoś ci może delegować sędziego, za jego zgodą, do pełnie- nia obowiązków sędziego lub czynności administracyjnych (…) w innym sądzie (…) – na czas określony, nie dłuższy niż dwa lata, albo na czas nieokreślony”. Po wejściu w życie art. 1 pkt 50 ustawy z dnia 18 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów po- wszechnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 203, poz. 1192), art. 77 § 1 pkt 1 p.u.s.p. przewiduje, że: „ Minister Sprawiedliwości może delegować sędziego, za jego zgodą, do pełnienia obowią zków sędziego lub czynności administracyjnych (…) w innym sądzie równorzędnym lub niższym, a w szczególnie uzasadnionych wypadkach także w sądzie wyż- szym, mając na względzie racjonalne wykorzystanie kadr sądownictwa powszechnego oraz potrzeby wynikające z obciążenia zadaniami poszczególnych sądów (…) – na czas określony, nie dłuższy niż 2 lata, albo na czas nieokreślony”. Na skutek zmiany stanu normatywnego zakres swobody decyzyjnej został formalnie zawężony przez dodanie określonych kryteriów, od których u stawodawca uzależnia delegowanie sędziego, za jego zgodą, do sądu wyższego. Jednakże to nie tych nowych elementów regulacji dotyczyły wątpliwości skarżącego przed- stawione w skardze rozpoznawanej w niniejszym postępowaniu. Skarżący zakwestionował bowiem sam ą dopuszczalność upoważnienia w ustawie Ministra Sprawiedliwości do delego- wania sędziów, za ich zgodą, do wykonywania obowiązków sędziego w innych sądach niż wskazane w prezydenckim akcie powołania. Tak ujęta norma upoważniająca była przedmio- tem oceny Tryb unału w wyroku o sygn. K 45/07. Podobne stanowisko , jak w niniejszej sprawie , Trybunał zajął w postanowieniu z 14 czer wca 2010 r., sygn. Ts 123/09 (OTK ZU nr 6/B/2010, poz. 44 2 ), w którym stwierdził, OTK ZU A/202 1 SK 60/20 poz. 15 9 że „[b]ędąca przedmiotem skargi kwestia konstytucyjności art. 77 ust. 1 pkt 1 [p.] u.s.p., tj. instytucji delegowania sędziów przez przedstawicieli władzy wykonawczej, była przedmio- tem rozważań Trybunału Konstytucyjnego w kontekście większości wskazanych w skardze konstytucyjnej wzorców kontroli. Wyrokiem z 15 s tycznia 2009 r. Trybunał orzekł, że: «Art. 77 § 1 pkt 1, 3 i 4 oraz § 2, 2a, 3 i 3a ustawy powołanej w punkcie 1 [ p. u.s.p.] jest zgodny z art. 10 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 173 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 180 ust. 2 Konstytucji» (K 45/07 (…)). Trybunał odniósł się tam kompleksowo do kwestii nadzo- ru administracyjnego nad działalnością sądów w aspekcie zasady podziału i równoważenia się władz, prawa do sądu oraz gwarancji niezależności oraz odrębności władzy sądowniczej. Po- wołana w uzasadnie niu argumentacja dogmatyczna oraz historyczno - prawna skłoniła Trybu- nał do stwierdzenia, że przewidziany w [p.] u.s.p. mechanizm delegowania przez piastuna władzy wykonawczej sędziów, za ich zgodą, do orzekania w innym sądzie, jest konstytucyjny w stosunku do wskazanych w skardze wzorców kontroli . (…) Okoliczność ta przesądza o niedopuszczalności nadania biegu skardze konstytucyjnej w tym zakresie w rozstrzyganej sprawie ”. Analogiczne stanowisko co do kwestii ponownej oceny zgodności art. 77 § 1 pkt 1 p.u.s.p. (w zaskarżony m zakresie) z art. 45 ust. 1 Konstytucji należało przyjąć w niniejszej sprawie. Skarżący nie przedstawił bowiem żadnych nowych argumentów, które mogłyby świadczyć o niekonstytucyjności art. 77 § 1 pkt 1 p.u.s.p., a które nie został y rozpatrzone przez Trybunał w wyroku o sygn. K 45/07. Z tych względów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.