SK 46/20

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 6 lipca 2026 r. Pozycja 84 POSTANOWIENIE z dnia 16 grudnia 20 2 5 r. Sygn. akt SK 46/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Ju styn Piskorski – przewodniczący Stanisław Piotrowicz Bartłomiej Sochański Wojciech Sych Michał Warciński – sprawozdawca , po rozpoznaniu, na posie dzeniu niejawnym w dniu 16 grudnia 202 5 r., skargi konstytucyjnej Agencji Wydawniczej […] sp. z o.o. o zbadanie zgodności: 1) art. 130 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2017 r. poz. 776, ze zm.) , w części obejmujące j zwrot „jeżeli przed datą zgłoszenia znaku towarowego w Urzędzie Patentowym znak ten nabrał, w następstwie jego używania, charakteru odróżniającego” , z art. 7, art. 20, art. 21 ust. 1, art. 32 ust. 1, art. 64 ust. 1, 2 і 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Pol skiej , 2) art. 120 ust. 1 w związku z art. 120 ust. 2 w związku z art. 129 1 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 130 w związku z art. 138 ust. 1 w związku z art. 156 ustawy powołanej w punkcie l w zakresie, w jakim „ze wskazanych przepisów ( ... ) wynika definicja znaku towarowego charakteryzującego się wtórną zdolno- ścią odróżniającą, zastosowana w szczególności w postępowaniu będącym podstawą niniejszej skargi konstytucyjnej” , z art. 7, art. 20, art. 21, art. 32 ust. 1, art. 64 ust. 1, 2 і 3 Konstytucji , 3) art. 130 w związku z art. 252 ustawy powołanej w punkcie l oraz w związku z art. 75 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania admini- stracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, ze zm.) w części, w której „art. 252 p.w.p. ustanawia generalne odesłanie do przepisów k.p.a. w kwestii postępo- wania przed UPRP, a co za tym idzie p.w.p. nie zawiera wystarczających uregulowań dotyczących postępowania dowodowego w sprawach dotyczą- cych znaków towarowych, które uwzględniałyby szczególny charakter tego postępowania” , z art. 2, art. 7, art. 21 ust. 1, art. 32 ust. 1, art. 64 ust. 1, 2 і 3 Konstytucji , 4) art. 130 w związku z art. 120 ust. 2 ustawy powołanej w punkcie l w związku z art. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. – Prawo prasowe (Dz. U. z 2018 r. poz. 1914, ze z m.) w związku z art. 24 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145, ze zm.) w części, dotyczącej OTK ZU A/2026 SK 46/20 poz. 84 2 „przesłanek przyznania prawa ochronnego na słowny znak towarowy będący jednocześnie tytułem prasowym, mając na względzie szczególne obowiązki organów państwowych ustanowione na gruncie art. 2 Prawa prasowego, tj.: obowiązku organów państwowych działania zgodnego z Konstytucją RP poprzez stwarzanie prasie warunków niezbędnych do wykonywania jej funk- cji i zadań oraz ze względu n a fakt, że tytuł prasowy jest traktowany przez orzecznictwo jako dobro osobiste” , z art. 7, art. 14, art. 20, art. 32 ust. 1 Kon- stytucji , 5) art. 130 w związku z art. 2 ustawy powołanej w punkcie l oraz art. 3, art. 10 i art. 18 ustawy z dnia 16 kwietnia 1 993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konku- rencji (Dz. U. z 2019 r. poz. 1010, ze zm.) w zakresie, w jakim „niedookre- ślona treść art. 130 [ustawy powołanej w punkcie l] wpływa na orzecznictwo, w ten sposób, iż zastosowanie tego przepisu przez organy administracy jne oraz Sądy Administracyjne w trakcie jednego postępowania oraz w odniesie- niu do postępowań podobnych pozostaje ze sobą we wzajemnej sprzeczności, w wyniku czego podmioty, chcąc chronić przysługujące im prawa wynikające z potrzeby ochrony znaku towarowego, muszą odwoływać się nie do przepi- sów [ powołanej w punkcie l], które nie spełniają swojej funkcji, ale do prze- pisów u.z.n.k., a w szczególności do: art. 3 u.z.n.k. ( ... ) , art. 10 u.z.n.k. ( ... ) , w konsekwencji także do art. 18 u.z.n.k., który zawiera moż liwe roszczenia przedsiębiorcy poszkodowanego czynem nieuczciwej konkurencji” , z art. 7, art. 32 ust. 1, art. 64 ust . 2 і 3 Konstytucj i , 6) art. 156 ust. 1 pkt 2 ustawy powołanej w punkcie 1 w związku z art. 7 ustawy powołanej w punkcie 3 w zakresie, w jak im „art. 156 p.w.p. odnosi się do wszelkich oznaczeń, a nie tylko do oznaczeń używanych w funkcji znaku to- warowego” , z art. 7, art. 21, art. 64 ust. 3 Konstytucji , 7) art. 244 ust. 1 w związku z art. 259 ustawy powołanej w punkcie l w związku z art. 5 § 2 pkt 4 w związku z art. 15 w związku z art. 127 § 1 i 3 powołanej w punkcie 3 oraz art. 262 ustawy powołanej w punkcie l w związku z § 15 za- rządzenia nr 7 Prezesa Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 września 2016 r. w sprawie szczegółowej organizacji wewnętrznej Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. Urz. UPRP poz. 8, ze zm.) i od- powiadające mu analogiczne wcześniejsze regulacje wydane na podstawie art. 262 ustawy powołanej w punkcie l w zakresie, w jakim „art. 244 pkt 1 p.w.p. odsyła do przepisów k . p . a. w ten sposób, że od decyzji UPRP w I in- stancji stronie służy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w rozumieniu k . p . a., a nie odwołanie od takiej decyzji ( ... ) ” , z art. 78, art. 20, art. 32 ust. 1, art. 64 ust. 1, 2 і 3 Konstytucji , 8) art. 187 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U . z 2018 r. poz. 1302, ze zm.) w części, w jakiej „ustanawia fakultatywność działania Naczelnego Sądu Administra- cyjnego, tj. Naczelny Sąd Admi nistracyjn y może – ale nie ma takiego obo- wiązku – przedstawić zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości zawarte w skardze kasacyjnej do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, także w przypadku, jeżeli takie zagad- nienie występuje nie w takiej samej, ale tej samej rozpatrywanej sprawie” , z art. 7 i art. 45 ust. 1 Konstytucji, OTK ZU A/2026 SK 46/20 poz. 84 3 p o s t a n a w i a: umorzy ć postępowanie . Orzeczenie zapadło większością głosów . UZASADNIENIE I 1. Agencja Wydawnicza […] sp. z o.o. (dal ej: skarżąc a lub spółka ) wniosła 24 czerw- ca 2019 r. (data nadania) skargę konstytucyjną o stwierdzenie niezgodności: 1) art. 120 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2019 r. poz. 501 , ze zm . ; dalej: p.w.p.) „w części, w której legalna definicja ogólna znaku towarowego wskazuje na przesłankę odróżniania przez znak towarowy towarów jedne- go przedsiębiorstwa od towarów innego przedsiębiorstwa (tzw. zdolność odróżniająca znaku towarowego)”, z art. 7, art. 20, art. 21 ust. 1, art. 32 ust. 1, art. 64 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji , 2) art. 130 p.w.p. , w części „jeżeli przed datą zgłoszenia znaku towarowego w Urzę- dzie Patentowym znak ten nabrał, w następstwie jego używania, charakteru odróżniającego”, z art. 7, art. 20, art. 21 ust. 1, art. 32 ust. 1 , art. 64 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji , 3) art. 130 p.w.p. „w części, w której w wyniku przeprowadzonych nowelizacji z jego treści usunięto sformułowanie «w szczególności» ” , z art. 21, art. 32 ust. 1, art. 64 ust. 1 i 2, art. 176 Kons tytucji , 4) art. 120 ust. 1 w związku z art. 120 ust. 2 w związku z art. 129 1 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 130 w związku z art. 138 ust. 1 w związku z art. 156 p.w.p , „w zakresie w jakim ze wskazanych przepisów p.w.p. wynika definicja znaku towarowego charakteryzu- jącego się wtórną zdolnością odróżniającą, zastosowana w szczególności w postępowaniu będącym podstawą niniejszej skargi konstytucyjnej”, z art. 7, art. 20, art. 21, art. 32 ust. 1, art. 64 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji , 5) a rt. 130 w związku z art. 2 52 p.w.p. oraz w związku z art. 75 ustawy z dnia 14 czer - wca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 730 , ze zm. ; dalej: k.p.a.) „w części, w której art. 252 p.w.p. ustanawia generalne odesłanie do przepisów k.p.a. w kwestii postępowania przed UPRP, a co za tym idzie p.w.p. nie zawiera wystarczają- cych uregulowań dotyczących postępowania dowodowego w sprawach dotyczących znaków towarowych, które uwzględniałyby szczególny charakter tego postępowania”, z art. 2, art. 7, art. 21 us t. 1, art. 32 ust. 1, art. 64 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji; 6) art. 130 w związku z art. 120 ust. 2 p.w.p. w związku z art. 2 ustawy z dnia 26 sty - cznia 1984 r. – Prawo prasowe (Dz. U. z 2018 r. poz. 1914 , ze zm . ; dalej p.p. ) w związku z art. 24 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2018 r. poz. 2244 , ze zm . ; dalej: k.c. ), „w części dotyczącej przesłanek przyznania prawa ochronnego na słowny znak towarowy będący jednocześnie tytułem prasowym, mając na względzie szczególne ob- owiązki organó w państwowych ustanowione na gruncie art. 2 Prawa prasowego (…), oraz ze względu na fakt, że tytuł prasowy jest traktowany przez orzecznictwo jako dobro osobiste”, z art. 7, art. 14, art. 20, art. 32 ust. 1 Konstytucji , 7) art. 130 w związku z art. 2 p.w.p. oraz art. 3, art. 10 i art. 18 ustawy z dnia 16 kwie - tnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz. U. z 201 9 r. poz. 1010, ze zm. ; dalej: u.z.n.k.) „w zakresie w jakim niedookreślona treść art. 130 p.w.p. wpływa na orzecznictwo w ten sposób, iż z astosowanie tego przepisu przez organy administracyjne oraz Sądy Admini- stracyjne w trakcie jednego postępowania oraz w odniesieniu do postępowań podobnych po- zostaje ze sobą we wzajemnej sprzeczności, w wyniku czego podmioty, chcąc chronić przy- OTK ZU A/2026 SK 46/20 poz. 84 4 sługujące im prawa wynikające z potrzeby ochrony znaku towarowego, muszą odwoływać się nie do przepisów p.w.p., które nie spełniają swojej funkcji, ale do przepisów u.z.n.k.”, z art. 7, art. 32 ust. 1, art. 64 ust. 2 i 3 Konstytucji , 8) art. 156 ust. 1 pkt 2 p.w.p. w z wiązku z art. 7 k.p.a. „w zakresie w jakim art. 156 p.w.p. odnosi się do wszelkich oznaczeń, a nie tylko do oznaczeń używanych w funkcji znaku towarowego ” , z art 7, art. 21, art. 64 ust. 3 Konstytucji , 9) art. 156 ust. 2 p.w.p. „w zakresie, w jakim przepis ten dopuszcza na używanie oznaczeń wskazywanych w art. 156 ust. 1 w dowolnym zakresie, podczas gdy, zwłaszcza w przypadku znaków, które nabyły wtórną zdolność odróżniającą, używanie takich oznaczeń w funkcji znaku towarowego winno być zakazane, a ponadto dowolne interpretowanie prze- słanki zgodności z uczciwymi praktykami w przemyśle i handlu, w szczególności uznanie, że jakiekolwiek używanie spornego znaku w obrocie przez konkurentów de facto uniemożliwia rejestrację znaku towarowego czy nabycie wtórnej zdolności odróżniającej”, z art. 7, art. 20, art. 21 ust. 1, art. 32 ust. 1, art. 64 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji , 10) art. 244 ust. 1 w związku z art. 259 p.w.p, w związku z art. 5 § 2 pkt 4, w związku z art. 15, w związku z art. 127 § 1 i 3 k.p.a. oraz art. 2 62 p.w.p. w związku z § 15 zarządzenia nr 7 Prezesa Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 września 2016 r. w sprawie szczegółowej organizacji wewnętrznej Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Pol- skiej (Dz. Urz. UPRP poz. 8 , ze zm . ; dalej: z arządzenie Prezesa UPRP) i odpowiadające mu analogiczne wcześniejsze regulacje wydane na podstawie art. 262 p.w.p. „w zakresie, w jakim art. 244 pkt 1 p.w.p. odsyła do przepisów k.p.a. w ten sposób, że od decyzji UPRP w I instan- cji stronie służy wniosek o p onowne rozpatrzenie sprawy w rozumieniu k.p.a., a nie odwoła- nie od takiej decyzji”, z art. 78 w związku z art. 20, art. 32 ust. 1, art. 64 ust. 1, 2 i 3 Konsty- tucji , 11) art. 187 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed są- dami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 , ze zm .; dalej: p.p.s.a.) „w części w jakiej ustanawia fakultatywność działania Naczelnego Sądu Administracyjnego”, z art. 7, art. 45 ust. 1 Konstytucji. 1. 1 . Skarga konstytucyjna została złożona w związku z nast ępującym stanem faktycz- nym: D ecyzją z 25 marca 2008 r. Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: UPRP) odmówił skarżącej udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy „100 panoramicznych ”, zgłoszony 5 marca 2003 r. , ze względu na brak dostatecznych znamion odróżniających. 30 maja 2008 r. skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decy- zją z 25 marca 2008 r. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy UPRP w decyzji z 29 grudnia 2009 r. utrzymał w mocy poprzednią decyzję o odmowie udzieleni a prawa ochronnego. Na decyzję UPRP z 29 grudnia 2009 r. spółka wniosła skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego żądając jej uchylenia w całości. Skarżąca zarzuciła przedmiotowej decyzji , naruszenie przepisów postępowania, tj.: art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego i przekroczenie granic swobodnej oceny materiału dowodowego oraz wadliwe uzasadnienie faktyczne i prawne ; a także naruszenie prawa mate- rialnego, tj. art. 129 i art. 130 p.w.p. Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej: WSA) w Warszawie w wyroku z 26 kwiet- nia 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 410/10 , oddalił skargę spółki. Od powyższego wyroku spółka wniosła skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Admi- nistracyjnego (dalej: NSA) . Zaskarżając wyrok w całości, spółka zarzuciła mu naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 1, art. 3, art. 133 § 1, art. 141 § 4 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c і art. p.p.s.a., poprzez wadliwą ocenę ustaleń faktycznych oraz niewyjaśnienie powodów, dla których WSA uznał, że UPRP w spo- OTK ZU A/2026 SK 46/20 poz. 84 5 sób właściwy zastosował przepisy prawa materialnego, dokonując ich prawidłowej interpreta- cji . Skarżąca zarzuciła także naruszenie prawa materialnego – art. 130 p.w.p. – które miało wpływ na wynik sprawy . Wyrokiem z 8 listopada 2011 r., sygn. akt II GSK 1033/10, NSA uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie. Wyrokiem z 6 lutego 2012 r., sygn. akt VI SA/Wa 2391/11, WSA w Warszawie uchy- lił zaskarżoną de cyzję z 29 grudnia 2009 r. oraz utrzymaną przez nią w mocy decyzję UPRP z 25 marca 2008 r. 31 października 2013 r. UPRP wydał decyzję, w której odmówił udzielenia prawa ochronnego na znak „100 panoramicznych ”, zgłoszony 5 marca 2003 r. przez skarżącą. Po po nownym rozpatrzeniu sprawy, na wniosek skarżącej z 7 stycznia 2014 r., UPRP decyzją z 17 listopada 2014 r. utrzymał w mocy swoją decyzję z 31 października 2013 r. Od decyzji z 17 listopada 2014 r. spółka wniosła skargę do WSA w Warszawie, zrzu- cając jej na ruszenie art. 153 i art. 170 p.p.s.a. ; naruszenie przepisów postępowania, tj.: art. 6, art. 7, art. 8, art. 11, art. 77, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. , w zw iązku z art. 252 p.w.p. po- przez błędne ustalenia co do stanu faktycznego , a także naruszenie przepisów prawa material- nego, tj. art. 130 p.w.p. poprzez błędną wykładnię tego przepisu . W wyroku z 27 sierpnia 2015 r., sygn. a kt VI SA/Wa , WSA w Warszawie uchylił za- skarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z 31 października 2013 r. Od powyższego wyroku U PRP wniósł skargę kasacyjną do NSA , wnosząc o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego roz- poznania. W skardze kasacyjnej UPRP zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego mające go istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a., art. 153 oraz art. 141 § 4 . Ponadto, UPRP zarzucił naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy tj.: art. 129 ust. 1 p kt 2 i ust . 2 pkt 1 i 2 w związku z art. 130 p.w.p. poprzez ich błędną wykładnię . NSA w wyroku z 12 października 2017 r., sygn. akt II GSK 713/16 , uchylił zaskarżo- ny wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie. Po ponownym rozpoznaniu sprawy ze skargi spółki na decyzję UPRP z 17 listopada 2014 r., WSA w Warszawie 27 lutego 2018 r. wydał wyrok, w którym oddalił skargę spółki , sygn. akt VI SA/Wa 2465/17 . Od powyższego wyroku WSA w Warszawie spółka wniosła skargę kasacyjną zarzuca- jąc naru szenie przepisów prawa materialnego: art. 130 p.w.p. poprzez jego błędną wykładnię, art. 2 ust. 1 p.w.p. poprzez jego niezastosowanie, art. 129 ust. 2 pkt oraz art. 130 zdanie dru- gie p.w.p. poprzez ich błędną wykładnię, art. 120 ust. 1 i 2 p.w.p. poprzez jego błędną wy- kładnię, art. 129 ust. 2 pkt 3 p.w.p. oraz art. 130 zdanie drugie p.w.p. poprzez ich błędną wy- kładnię, art. 2 p.w.p. poprzez jego niezastosowanie oraz art. 10 u.z.n.k. poprzez jego błędną wykładnię , art. 21, art. 20 ust. 1, art. 20 ust. 2 pkt 1 oraz art. 7 ust. 2 pkt 1 p.p. poprzez ich błędną wykładnię , art. 154 p.w.p. poprzez jego błędną wykładnię, art. 6 ust. 1 in principio , art. 156 ust. 1 pkt 2, art. 156 ust. 2 oraz art. 158 ust. 1 p.w.p. poprzez ich niezastosowanie, art. 130 oraz art. 152 in fine p.w.p. poprzez ich błędną wykładnię. Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływa na wynik sprawy: art. 7 k.p.a. „ ewentualnie w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. pop rzez pominięcie całościowej i dogłębnej oceny postępowania przed Organem ”, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. „ ewentualnie w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez błędne rozpatrzenie i nieocenienie całości materiału dowodowego jak i jego niepełnego odzwierciedlenia w decyzji Organu ”, art. 106 § 4 p.p.s.a. poprzez nie- uwzględnienie w wyroku wydanym przez WSA faktów powszechnie znanych , art. 141 § 4 p.p.s.a . poprzez „ daleką niekompletność uzasadnienia ” skarżonego wyr oku, art. 153 oraz art. 170 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie oceny prawnej i wskazań wyrażonych we wcze- OTK ZU A/2026 SK 46/20 poz. 84 6 śniejszych , orzeczeniach sądów administracyjnych, art. 170 p.p.s.a. poprzez „ bezprawne nie- uwzględnienie, jak i niezajęcie jednoznacznego stanowiska co do analogicznego zastosowania w rozpoznawanej sprawie ustaleń zawartych w prawomocnych wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego ”, art. 190 p.p.s.a. poprzez wydanie wyroku sprzecznego z wykładnią określoną przez NSA w wyroku z 12 października 2017 r. S półka wniosła o uchylenie w cało- ści zaskarżonego wyroku WSA w Warszawie i rozpoznanie skargi poprzez jej uwzględnienie i uchylenie decyzji UPRP z 17 listopada 2014 r. oraz z 12 października 2013 r. lub ewentual- nie o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpo- znania. Spółka wniosła również o zobowiązanie o rganu do wydania w określonym terminie decyzji udzielającej praw a ochronne go na znak słowny „sto panoramicznych”. Skarżąca wniosła także o zastosowanie art. 187 § 1 p.p.s .a. , ze względu na istnienie w przedmiotowej sprawie zagadnień prawnych budzących poważne wątpliwości. NSA w wyroku z 18 grudnia 2018 r. , sygn. akt II GSK 1630/18, oddalił skargę kasa- cyjną spółki. 1. 2 . Jako ostateczne orzeczenie w sprawie skarżąc a wskaza ła wyrok NSA z 1 8 grudnia 2018 r. , doręczony pełnomocnikowi skarżącej 22 marca 2019 r. W ocenie skarżąc ej , orzecze- nie to wywołało trwały skutek prawny. 1.3. Zdaniem skarżącej podstawowa definicja znaku towarowego nie może budzić wątpliwości. Twierdzenie, że wnioskujący o udzielenie ochrony na znak towarowy musi wy- kazać, że konsumenci kojarzą dane oznaczenie z konkretnym przedsiębiorcą nie ma podstaw prawnych. Znak towarowy będący jednocześnie oznaczeniem przedsiębiorstwa podlega bo- wiem oddzielnej rejestracji. Postępowanie toczące się w sprawie skarżącej pokazało, że w praktyce stosowania prawa wnioskujący o przyznanie prawa ochronnego na znak towarowy jest bezradny, gdyż nie wie , na jakie przepisy ma się powołać i jakie dowody przedstawić. Niezgodna z Konst ytucją treść art. 130 p.w.p. powoduje jego niejednolite stosowanie przez organy administracji oraz sądy. W ocenie spółki zaskarżone przepisy naruszają podstawowe zasady konstytucyjne. W pierwszej kolejności skarżąca wymieniła zasady ochrony własności: art. 20, art. 21 oraz art. 64. Własność intelektualna, jako jedna z form własności, powinna być chroniona zarówno przez działania prawodawcze państwa, jak i faktyczne czynności jego organów. Zaskarżone przepisy: art. 120 i art. 130 p.w.p., nie są klarowne, prze z co powodują po stronie jednostki stan niepewności. Nie chronią w dostateczny sposób interesów jednostki i nie uwzględniają prawotwórczego dorobku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Następnie skarżąca wskazała na naruszenie zasady legalizmu wyrażonej w art. 7 Kon- stytucji. W ocenie spółki, UPRP oparł podjęte przez siebie decyzje na przepisach prawa wła- sności przemysłowej , ale „to ich treść pozostawała niezgodna z zasadą legalizmu” (skarga konstytucyjna, s . 69). Wynikało to z nieograniczonego zakre su uznaniowości decyzji UPRP. W zaskarżonych przepisach spółka upatruje także naruszenia zasady równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji). Naruszenie to wynika bezpośrednio z treści art. 120 w związku z art. 130 p.w.p. Przepisy te dają organowi tak duży zakres uznaniowości, że może on w analogicznych sprawach podejmować przeciwstawne rozstrzygnięcia. Cechą, która po- winna uzasadniać takie samo traktowanie wnioskujących o ochronę znaku towarowego, jest przynależność do grupy wydawców prasowych. Skarżą ca wskazała także na naruszenie „prawa do odwołań od decyzji wydanych w I instancji” (skarga konstytucyjna, s . 73) – art. 78 Konstytucji. Naruszenia tej zasady, spół- ka upatruje w braku dewolutywności instytucji ponownego rozpatrzenia sprawy w postępo- waniu przed UPRP. W ocenie skarżącej postępowanie o udzielenie ochrony na znak towaro- OTK ZU A/2026 SK 46/20 poz. 84 7 wy jest na tyle skomplikowane, że jego kontrola powinna być dokonywana przez niezależny organ. Jako ostatnią naruszoną zasadę konstytucyjną, spółka wskazał a prawo do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji). Naruszenie to nastąpiło w wyroku NSA, wskazanym jako ostateczne roz- strzygnięcie w sprawie, w którym sąd nie odniósł się do wniosku skarżącej o rozpatrzenie istotnych zagadnień prawnych przez skład siedmiu sędziów NSA. S karżąca stwierdziła, że drugorzędne dla niej znaczenie ma to, czy jej oznaczenie uzy- ska ochronę ze względu na pierwotną (art. 120 i art. 121 p.w.p.) czy wtórną (art. 130 p.w.p.) zdolność odróżniającą. Użycie przez ustawodawcę niejasnych określeń: „opisowość” i „cha- rakt er odróżniający” powoduje niepewność w obrocie, skutkującą spadkiem zaufania do or- ganów władzy państwowej oraz narusz a konstytucyjną zasadę ochrony własności. Uzasadniając zarzut dotyczący art. 130 w związku z art. 2 p.w.p. oraz w związku z art. 3, art. 10 i art. 18 u.z.n.k. spółka zwróciła uwagę na różnicę między prawem własności przemysłowej, a regulacjami dotyczącymi zwalczania nieuczciwej konkurencji. Zdaniem skarżącej, brak rejestracji znaku towarowego „100 panoramicznych” zmusił ją do wystąpienia o o chronę swojego oznaczenia na podstawie przepisów ustawy o zwalcz a niu nieuczciwej konkurencji , w szczególności art. 3 i art. 10. Wad liwe przepisy prawa własności przemysło- wej nie zapewniają jej dostatecznej ochrony przed nielegalnymi działaniami wydawców cza- sopism. „Naruszenie przepisu art. 2 p.w.p. stanowi ostateczny dowód, iż art. 130 p.w.p. nie wypełnia swojej funkcji” (skarga konstytucyjna, s . 82). Kolejny zarzut spółka skierowała przeciwko art. 130 w związku z art. 252 p.w.p. oraz w związku z art. 75 k. p.a. W ocenie spółki, sprzeczności w prowadzeniu postępowania dowo- dowego i interpretacji materiału dowodowego, zachodzące w zainicjowanym przez nią postę- powaniu rejestrowym, wynikają z braku przepisów szczególnych w tym zakresie. Skarżąca przedstawiła w postępowaniu obszerny materiał dowodowy. Okazał się on jednak niewystar- czający ze względu na przyjęcie innego kierunku interpretacji art. 130 p.w.p. „Brak jedno- znacznej treści art. 130 p.w.p., (…) skutkuje brakiem pewności prawa w zakresie chronionym przez K onstytucję RP, tj. w zakresie ochrony własności, która to ochrona stanowi podstawę zapewnienia w państwie swobody działalności gospodarczej oraz równości podmiotów wobec prawa ” (skarga konstytucyjna, str. 87). Przeciwko art. 130 p.w.p. skarżąca sformułowała także zarzut związany z funkcjono- waniem na rynku innych przedsiębiorców używających podobnych oznaczeń oraz z proble- matyką „styku interesu publicznego z interesem prywatnym” (skarga konstytucyjna, s . 88). W ocenie skarżącej naruszeniem K onstytucji jest s ytuacja , w której przedsiębiorcy dopusz- czający się niedozwolonego naśladownictwa, stanowią punkt odniesienia w ocenie wtórnej zdolności odróżniającej danego oznaczenia . Interes prawny przedsiębiorców dopuszczających się czynów niedozwolonych (czynów nieucz ciwej konkurencji) jest chroniony względem inte- resu przedsiębiorcy, który pierwszy wprowadził dane oznaczenie na rynek. Stanowi to naru- szenie zasady równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji) oraz zasady legalizmu (art. 7 Kon- stytucji). Zdaniem skarżącej ar t. 130 p.w.p. w związku z art. 2 p.p. narusza konstytucyjną wol- ność prasy (art. 14 Konstytucji), przez to, że nie daje możliwości przyznania ochrony znakowi słownemu, który jest jednocześnie tytułem prasowym. Kolejny zarzut skarżąca skierowała przeciwko art. 244 ust. 1 p.w.p. w związku z art. 127 § 1 k.p.a. Brak dewolutywności instytucji wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez UPRP stanowi w ocenie skarżącej naruszenie art. 7 8 Konstytucji. Faktyczna kontrola decyzji UPRP zachodzi dopiero na etapie kontr oli sądowoadministracyjnej , a dwuinstancyj- ność w post ę powaniu przed UPRP ma charakter pozorny. Ostatni zarzut dotyczy naruszenia zasady legalizmu (art. 7 Konstytucji) oraz zasady sprawiedliwego procesu ( art. 45 ust. 1 Konstytucji ) przez art. 187 § w związku z art. 264 § 2 OTK ZU A/2026 SK 46/20 poz. 84 8 w związku z art. 15 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Ze względu na wewnętrzną sprzeczność , zapadłych w sprawie skarżącej decyzji oraz wyroków, skarżąca wniosła o przedstawienie przez NSA istotnych zagadnień prawnych składowi siedmiu sędziów NSA. Wniosek ten pozostał bez rozpoznania. Fakultatywny charakter instytucji ustanowionej w art. 187 § 1 p.p.s.a. nie znaj- duje uzasadnienia w sytuacji, w której przepisy prawa materialnego pozostawiają szeroki za- kres dyskrecjonalności decyzji organów państwa. Obowiązek przedstawienia istotnego zagadnienia prawnego składowi siedmiu sędziów NSA powinien występować także, jeżeli w danej sprawie sądy wydają wzajemnie sprzeczne orzeczenia, jak to miało miejsce, zdaniem skarżącej, w zainicjowanym przez nią postępowaniu. 1.4 . Trybunał Konstytucyjny w toku wstępnej kontroli skargi konstytucyjnej (sprawa o sygn. Ts 98/19) wydał postanowienie z 11 lutego 2020 r., którym odmówił nadania dalsze- go biegu skardze w zakresie badania zgodności z Konstytucją: 1) art. 120 ust. 1 p.w.p. w części, w której „legalna definicja ogólna znaku towarowe- go wskazuje na przesłankę odróżniania przez znak towarowy towarów jednego przedsiębior- stwa od towarów innego przedsiębiorstwa (tzw. zdolność odróżniająca znaku towarowego)”; 2) art. 130 p.w.p. w c zęści, w której „w wyniku przeprowadzonych nowelizacji z jego treści usunięto sformułowanie w « szczególności » ” oraz 3) art. 156 ust. 2 p.w.p. w zakresie, w jakim „art. 156 p.w.p. odnosi się do wszelkich oznaczeń, a nie tylko oznaczeń używanych w funkcji znaku towarowego”. Przepisy te nie były podstawą wyroku NSA z 18 grudnia 2018 r. (sygn. akt II GSK 1630/18) wskazanego jako ostateczne rozstrzygnięcie w sprawie. 2. W piśmie z 10 czerwca 20 20 r. Rzecznik Praw Obywatelskich nie zgłosił udział u w postępowani u . 3. W piśmie z 22 lutego 202 1 r. stanowisko w imieniu Sejmu zajął Marszałek Sejmu, wnosząc o stwierdzenie, że art. 244 ust. 1 p.w.p. oraz art. 127 § 3 k.p.a. w zakresie, w jakim przyznają stronie postępowania przed UPRP prawo zwrócenia się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, są zgodne z art. 78 Konstytucji. Ponadto Marszałek Sejmu wniósł o umorzenie postępowania w pozostałym zakresie na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Tryb unałem Konstytu- cyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393 ; dalej: u . o . t . p . TK ), ze względu na niedopuszczalność wy- dania wyroku. Marszałek Sejmu krytycznie odniósł się do sposobu ujęcia kwestionowanych przez skarżącą przepisów. W ocenie Marszałka Sejmu związkowe konfigurowanie przedmiotu kon- troli może być źródłem poważnych rozbieżności przy odczytywaniu derogacyjnych skutków orzeczeń Trybunału. Nie jest do końca jasne jaką rolę mają pełnić przepisy związkowe. Moż- na bowiem przyjąć, że zawierają one treści normatywne podlegające kontroli co do ich zgod- ności z Konstytucją albo stanowią jedynie kontekst mający na celu uwypuklenie wadliwości przepisu poddanego kontroli. 3.1. Po dokonaniu analizy formalnoprawnej stawianych przez skarżącą zarzutów Mar- szałek Sejmu doszedł do wniosku, że część z nich obarczona jest uchybieniami, które nie po- zwalają na ich merytoryczne rozpoznanie. P rzepis poddany kontroli powinien stanowić budulec normy prawnej zastosowanej w sprawie skarżące j . Tymczasem związek taki nie zachodzi w odniesieni u do zarzutu skiero- wanego przeciwko art. 130 w związku z art. 252 p.w.p. oraz w związku z art. 75 k.p.a. „w części, w której «art. 252 p.w.p. ustanawia generalne odesłanie do przepisów k.p.a. w kwestii postępowania przed UPRP, a co za tym idzie p.w.p. nie zawiera wystarczających OTK ZU A/2026 SK 46/20 poz. 84 9 uregulowań dotyczących postępowania dowodowego w sprawach dotyczących znaków towa- rowych, które uwzględniałyby szczególny charakter tego postępowania»” (pismo Marszałka Sejmu, s. 8). Według wyjaśnień skarżącej , istotę jej zarzutu sta nowi brak szczegółowych re- guł post ę powani a dowodowego w sprawach, w których organ bada zdolność odróżniającą znaku towarowego zgłoszonego do rejestracji. Art. 252 p.w.p., wobec którego skierowane jest uzasadnienie zarzutu, jako przepis odsyłający nie może być samodzielnym źródłem jakich- kolwiek praw i obowiązków. Nie kształtuje bowiem sytuacji prawnej skarżącej. Zdaniem Marszałka Sejmu rozpoznaniu nie może podlegać zarzut niezgodności z Konstytucją art. 156 ust. 1 pkt 2 p.w.p. w związku z art. 7 k.p.a. w za kresie, w jakim „art. 156 p.w.p. odnosi się do wszelkich oznaczeń, a nie tylko oznaczeń używanych w funkcji znaku towarowego” (pismo Marszałka Sejmu, s. 11). Względem art. 7 k.p.a. skarżąca nie sformułowała żadnych zastrzeżeń. Natomiast art. 156 ust. 1 pkt 2 p.w.p. nie mógł mieć zasto- sowania w sprawie skarżącej. Nie stanowił on podstawy prawnej rozstrzygnięcia wskazanego jako ostateczne w j ej sprawie. Zdaniem Marszałka Sejmu niedopuszczalne jest merytoryczne rozpatrzenie zarzutu skierowanego wobec art. 187 § 1 p.p.s.a. Przepis ten nie stanowił również podstawy rozstrzy- gnięcia o sytuacji prawnej skarżącej. Zarzut skarżącej jest w istocie postulatem de lege feren- da , który nie mieści się w obowiązującym modelu skargi konstytucyjnej. Wątpliwości formalnoprawne budzi także związkowa relacja przepisów zaskarżonych razem z art. 130 p.w.p. Art. 2 p.p. oraz art. 24 k.c. nie były podstawą rozstrzygnięcia poprze- dzającego wniesienie przez spółkę skargi do TK. Nie wyrażają one norm determinujących treść decyzji i wyroków sądów administracyjnych zapadłych w sprawie skarżącej. Marszałek Sejmu uznał, że zarzut skarżącej odnośnie do art. 130 w związku z art. 120 ust. 2 p.w.p. w związku z art. 2 prawa prasowego w związku z art. 24 kodeksu cywilnego stanowi w isto- cie postulat zmiany przesłanek przyznania prawa ochronnego na znak towarowy będący jed- nocześnie tytułem prasowym. Tak sformułowany wniosek de lege ferenda nie podlega ocenie Trybunału. Analogiczne argumenty przesądziły o uznaniu przez Marszałka Sejmu niedopuszczal- ności k ontroli art. 130 p.w.p. w związku z art. 2 p.w.p. oraz art. 3, art. 10 i art. 18 u.z.n.k. Prawo własności przemysłowej i przepisy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji stanowią odrębne zespoły norm prawnych. Żaden z przepisów u.z.n.k. nie stanowił podstawy decyzji UPRP w sprawie skarżącej. Marszałek Sejmu dopatrzył się innego rodzaju uchybień w odniesieniu do zarzutu przeciwko „art. 130 p.w.p. w części obejmującej zwrot «jeżeli przed datą zgłoszenia znaku towarowego w Urzędzie Patentowym znak ten nabrał, w n astępstwie jego używania, charakte- ru odróżniającego» oraz art. 120 ust. 1 w związku z art. 120 ust. 2 w związku z art. 129 1 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 130 w związku z art. 138 ust. 1 w związku z art. 156 p.w.p. w zakresie, w jakim «ze wskazanych przepis ów ( ... ) wynika definicja znaku towarowego charakteryzują- cego się wtórną zdolnością odróżniającą, zastosowana w szczególności w postępowaniu bę- dącym podstawą niniejszej skargi konstytucyjnej»” (pismo Marszałka Sejmu, s. 25). Wzor- cami kontroli do powyższych zarzutów skarżąca uczyniła art. 7, art. 20, art. 21 ust. 1, art. 32 ust. 1, art. 64 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji. Istota wywodów skarżącej skupia się jednak wokół tezy o niejednoznaczności przesłanek wtórnej zdolności odróżniającej znaku towarowego. Tym- czasem skarżąca nie wypowiada się bezpośrednio co do sprzeczności pojawiających się przy wykładni zaskarżonych przepisów p.w.p. Nie wskazuje na ukształtowanie się jakichkolwiek linii orzeczniczych ani na poglądy przedstawicieli nauki prawa . „Rozbieżność ocen pr awnych dokonywanych w instancyjnym toku kontroli nie jest zjawiskiem, które per se mogłoby do- wodzić niejednoznaczności przepisów” (pismo Marszałka Sejmu, s. 30). Skarżąca nie wyja- śniła jak ewentualna rozbieżność narusza przysługujące jej prawa i wolności konstytucyjne. Wywód skarżącej stanowi natomiast polemikę z ustaleniami UPRP w zakresie zaistniałego OTK ZU A/2026 SK 46/20 poz. 84 10 stanu faktycznego. Przedmiotem kontroli Trybunału nie mogą być akty stosowania prawa, z tego względu post ę powanie w zakresie badania powyższych zarzutów pow inno zostać umo- rzone. 3.2. Odnosząc się do zarzutu skarżącej odnośnie prawa do zaskarżenia decyzji UPRP, Marszałek Sejmu dokonał modyfikacji przedmiotu kontroli. W ocenie Marszałka skarżąca nie wskazała roli przepisów związkowych w sformułowanym przez siebie zarzucie. Przepisy te mają natomiast w większości charakter ustrojowy. Przepisy zarządzenia Prezesa UPRP, z racji daty ich ustanowienia, nie mogą stanowić elementu kontroli dokonywanej w kontek- ście naruszenia art. 78 Konstytucji. Decyzje zapadłe w spra wie skarżącej zostały bowiem wy- dane wcześniej. Niedopuszczalne jest określenie skarżącej, która kwestionuje „analogiczne” przepisy bez ich enumeratywnego wskazania. Treść normatywna zaskarżonego przepisu nie wymaga doprecyzowania lub zawężenia przez przepisy związkowe. Z tego względu podsta- wowym przepisem, do którego skierowan o zarzut, jest art. 244 ust. 1 p.w.p. Jednakże odesła- nie zawarte w tym przepisie, z punktu widzenia techniki legislacyjnej , jest błędne, gdyż nie wnosi żadnych nowych treści normatywny ch. „[W] analizowanym wypadku wyrok Trybuna- łu Konstytucyjnego winien odnosić się indywidualnie do każdego z przepisów przyznających stronie postępowania przed Urzędem Patentowym Rzeczypospolitej Polskiej prawo zwróce- nia się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.” (pismo Marszałka Sejmu, s. 40). Sejm przyjął zatem, że kontroli zgodności z art. 78 Konstytucji winien podlegać art. 244 ust. 1 p.w.p. oraz art. 127 § 3 k.p.a. „w zakresie, w jakim przyznaje stronie postępowania przed Urzędem Patentowym Rzeczyp ospolitej Polskiej prawo zwrócenia się z wnioskiem o ponow- ne rozpatrzenie sprawy.” (pismo Marszałka Sejmu, s. 40). Wzorcem kontroli skarżąca uczyniła art. 78 Konstytucji. Marszałek Sejmu przytoczył kilka orzeczeń Trybunału zawierających wypowiedzi na temat istoty tego przepisu. Skarżąca nie przedstawiła argumentów przemawiających za niezgodnością zaskarżonych przepisów z art. 20, art. 32 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1 - 3 Konstytucji. Naruszenie tych wzorców skarżąca traktuje jako następstwo sprzeczności art. 244 ust. 1 p.w.p. oraz art. 127 § 3 k.p.a. z art. 78 Konstytucji. Marszałek Sejmu przypomniał, że postępowanie zgłoszeniowe, od czasu wejścia w życie prawa własności przemysłowej, jest prowadzone w jednoszczeblowym układzie po- stępowania administracyjnego. W pierwotnym brzmieniu p.w.p. wnioski o ponowne rozpa- trzenie sprawy były rozpatrywane w tworzonej przez Prezesa UPRP Izbie Odwoławczej Urzędu Patentowego. Marszałek Sejmu przedstawił opinie doktryny wyraż o ne w kontekście zmian wprowadzonych w p.w.p. w 2004 r . , a także przypomniał w jakich warunkach ustrojo- wych funkcjonowała Komisja Odwoławcza przy UPRP. W ocenie Marszałka Sejmu przyjęte przez ustawodawcę rozwiązania proceduralne w postępowaniu przed UPRP są zgodne z art. 78 Konstytucji. Brak dewolutywności środka zaskarżenia nie przesądza automatycznie o niezgodności z Konstytucją takiego rozwiązania. Brak ten musi być zrównoważony gwarancjami procesowymi chroniącymi podmiot, o które- go prawach i wolnościach rozstrzyga organ. Okolicznością uzasadniającą takie r ozwiązanie jest brak organu wyższego stopnia w rozumieniu przepisów k.p.a. UPRP jest jedynym orga- nem państwowym właściwym w sprawach z zakresu własności przemysłowej. Jest to organ centralny o pozycji równorzędnej z pozycją ministra. Nie jest zatem możliwe zapewnienie dewolutywności postępowania prowadzonego przed UPRP. Postępowanie przed UPRP ma charakter administracyjnoprawny . Stosuje się w nim subsydiarnie przepisy ogólne procedury administracyjnej, w tym przede wszystkim zasady postępowania skodyfikowan e w k.p.a. Or- gan rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy ma obowiązek dokonania powtór- nego merytorycznego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy. Musi rozpatrzyć wszystkie żąda- nia strony i ustosunkować się do nich w uzasadnieniu decyzji. Na żądanie strony lub z urzęd u OTK ZU A/2026 SK 46/20 poz. 84 11 organ może przeprowadzić dodatkowe postępowanie dowodowe. Ustawodawca przewidział także szereg gwarancji wzmacniających bezstronność i niezawisłość ekspertów orzekających w sprawach dotyczących udzielania praw wyłącznych. Standard ko nstytucyjny został zatem zachowany. 4. W piśmie z 10 czerwca 2022 r. stanowisko w sprawie przedstawił Prokurator Gene- ralny (dalej: PG lub Prokurator). Zdaniem Prokuratora postępowanie podlega umorzeniu na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK z powodu niedopuszczalności wydania orzeczenia. 4.1. Prokurator zauważył, że przedmiotem skargi konstytucyjnej mogą być te przepisy, które stanowiły podstawę wydania przez organ władzy publicznej orzeczenia naruszającego prawa i wolności konstytucyjne skarżącej . Musi istnieć merytoryczny związek pomiędzy tre- ścią zakwestionowanej normy prawnej a podjętym na jej podstawie rozstrzygnięciem. Z tego względu PG w pierwszej kolejności poddał analizie wyrok NSA z 18 grudnia 2018 r., sygn. akt II GSK 1630/18, wskazany jako ostateczne rozstrzygnięcie w sprawie skarżącej. Zdaniem Prokuratora, w postępowaniu zakończonym powyższym wyrokiem NSA , badaniu podlegało spełnienie przez słowny znak towarowy przesłanek nabycia wtórnej zdolności odróżniającej, o której stanowi art. 130 p .w.p. – w kontekście przesłanki odmowy udzielenia prawa ochron- nego na znak towarowy, o której stanowił uchylony art. 129 ust. 2 pkt 2 p.w.p. Podstawą tego wyroku nie były inne przepisy przywołane przez skarżącą w rozpoznawanej skardze. 4.2. Odnosząc się do zarzutu sformułowanego w pkt 5 skargi konstytucyjnej, Prokura- tor stwierdził, że kwestionowana przez skarżącą norma prawna powinna być rekonstruowana wyłącznie z art. 252 p.w.p., a postępowanie w zakresie badania art. 130 p.w.p. oraz 75 k.p.a. powinno zos tać umorzone. Skarżąca nie kwestionuje bowiem w stawianym zarzucie przesła- nek wtórnej zdolności odróżniającej znaku towarowego (art. 130 p.w.p.) ani nie przedstawia wywodów w odniesieniu do art. 75 k.p.a. Natomiast sam art. 252 p.w.p., jako przepis odsyła- jący, nie może być kwalifikowany jako źródło jakichkolwiek praw i obowiązków. Argumen- tacja skarżącej ma charakter wniosku de lege ferenda . W pkt 8 skargi skarżąca kwestionując zgodność z konstytucją art. 156 ust. 1 pkt 2 p.w.p. w związku z art. 7 k.p.a., ni e przeprowadziła żadnego wywodu w odniesieniu do art. 7 k.p.a. Z kolei art. 156 ust. 1 pkt 2 p.w.p. nie stanowił podstawy rozstrzygnięcia NSA w wyro- ku z 18 grudnia 2018 r. Przepis ten dotyczy ograniczeń w udzielonym prawie ochronnym na znak towarowy, a prawo takie nie zostało skarżącej udzielone. Analogiczne spostrzeżenie PG dotyczy zaskarżonego w pkt 11 skargi art. 187 § 1 p.p.s.a. Przepis ten stanowi normę kompetencyjną i jako taki nie stanowił podstawy prawnej ostatecznego wyroku w sprawie. Skarżąca uzas adniając zarzut odnośnie t ego przepisu, przy- wołuje także art. 264 § 2 oraz art. 15 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Nie idzie za tym jednak żadna argu- mentacja. Analizując zarzut sformułowany w pkt 6 skargi Prokurator stwierdził, że art. 2 p.p. oraz art. 24 k.c. nie stanowiły podstawy normatywnej wyroku NSA z 18 grudnia 2018 r. „ani wprost, ani jako kontekst normatywny zapadłego rozstrzygnięcia” (pismo PG , s. 24 ) . Ponadto argumentacja skarżącej przedstawiona w tym zarzucie stanowi w istocie krytykę przyjętego w polskim s ystemie prawnym modelu ochrony znaków towarowych. Nie spełnia ona zatem wymagań odnośnie sposobu formułowania zarzutów w skardze konstytucyjnej. Tak samo należy ocenić argumentację skarżąc ej przedstawioną w pkt 7 skargi. Przy- wołane w nim przepisy: art. 2 p.w.p., art. 3, art. 10 i art. 18 u.z.n.k. nie stanowiły podstawy prawnej ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie skarżącej ani wprost, ani jako kontekst nor- matywny. Sam zaś zarzut stanowi jedynie inną perspektywę problemu – niedookreśloności regulacji art. 130 p.w.p., sformułowanego w pkt 2 skargi. OTK ZU A/2026 SK 46/20 poz. 84 12 Analizując zarzut sformułowany w pkt 2 skargi, PG zwrócił uwagę na zmianę brzmie- nia art. 130 p.w.p., która nastąpiła 15 kwietnia 2016 r. W ocenie Prokuratora powyższa zmia- na nie ma istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia skargi konstytucyjnej. Argumentacja skar- żącej koncentruje się wokół dwóch zarzutów: braku precyzji definicji znaku towarowego o wtórnej zdolności odróżniającej oraz przebiegu postępowania dowodowego. Chcąc wyka- zać wadliwość obowiązujących przepisó w, skarżąca przeprowadza analizę przebiegu postę- powania prowadzonego w jej sprawie. Jest to zatem studium przypadku, a nie zbadanie orzecznictwa w sprawach o rejestrację znaku towarowego charakteryzującego się wtórną zdolnością odróżniającą. Skarżąca nie wykazała, że treść art. 130 p.w.p. powoduje rozbieżno- ści w stosowaniu prawa. Jej argumentacja stanowi polemikę z rozstrzygnięciem zapadłym w jej sprawie . Formułowane przez skarżącą zarzuty stanowią postulaty de lege ferenda . Tym- czasem przedmiotem skargi kon stytucyjnej może być jedynie przepis prawa, a nie jego wa- dliwe zastosowanie w konkretnym przypadku. Kontrola stosowania prawa przez sądy leży poza kognicją Trybunału. W postępowaniu zainicjowanym skargą konstytucyjną należy wy- kazać, że źródłem naruszenia konstytucyjnych wolności i praw jest przepis, a nie jego stoso- wanie. W ocenie PG s karżąca tego nie wykazała. Prokurator odniósł powyższą argumentację do wywodów skarżącej zawartych w pkt 4 skargi. Skarżąca wskazała w nim te same wzorce kontroli co w pkt 2. Zbieżna jest także ar- gumentacja skarżącej. Wobec tego w ocenie PG postępowanie w tym zakresie należy umo- rzyć z tych samych powodów co w odniesieniu do pkt 2 skargi. W ocenie Prokuratora uzasadnienie zarzutu sformułowanego w pkt 10 skargi nie speł- nia warunków z art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK. Spełnieniu tych warunków nie czyni zadość samo przedstawienie przepisów stanowiących przedmiot i wzorce kontroli. Uzasadnienie z pkt 10 skargi ma charakter pozorny. Skarżąca odnosi się krytycznie do braku dewolutywno- śc i środka zaskarżenia w postaci wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez UPRP. Nie dostrzega jednak istniejących gwarancji proceduralnych , mających chronić uczestników po- stępowania. Jej argumentacja stanowi jedynie krytykę przedstawionego wybiórczo rozwiąza- nia ustawowego oraz sformułowanie szeregu wniosków de lege ferenda . W odniesieniu do wzorców kontroli: art. 20, art. 32 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji, PG stwierdził, że ich uzasadnienie jest na tyle lakoniczne, że nie można odnieść się d o nich merytorycznie. 4.3. Podsumowując, Prokurator stwierdził, że skarżąca usiłuje przed Trybunałem Kon- stytucyjnym kwestionować ustalenia faktyczne poczynione przez organy administracji pu- blicznej oraz sądy administracyjne w sprawie zainicjowanej jej wnioskiem i zakończonej wy- rokiem NSA z 18 grudnia 2018 r. Trybunał nie jest jednak kolejną instancją, która mogłaby merytorycznie rozpatrzyć jej sprawę. Jest to niedopuszczalne w postępowaniu zainicjowanym skargą konstytucyjną. II Trybunał Konstytucyjny zwa żył , co następuje: 1. Uwagi wstępne. Formalna ocena skargi została dokonana przez Trybunał w postanowieniu z 11 lutego 2020 r. (sygn. Ts 98/19 , OTK ZU B/2020, poz. 192 ). Z ugruntowanego orzecznictwa Trybu- nału wynika, że badanie dopuszczalności rozpoznania skargi nie kończy się w fazie rozpo- znania wstępnego, lecz jest dokonywane przez cały czas jej rozpoznania (zob. postanowienia TK z: 21 października 2003 r., sygn. SK 41/02, OTK ZU nr 8/A/2003, poz. 89; 6 lipca 2004 r., sygn. SK 47/03, OTK ZU nr 7/A/2004, poz. 74; 9 maja 2017 r., sygn. SK 18/16, OTK ZU A/2017, poz. 37 i cytowane tam orzecznictwo, a także wyrok TK z 30 czerwca 2021 r., OTK ZU A/2026 SK 46/20 poz. 84 13 sygn. SK 37/19, OTK ZU A/2021, poz. 54). Dopiero szczegółowa analiza okoliczności spra- wy prowadzona na etapie jej merytorycznego rozpoznania pozwala ostatecznie ustalić, czy skarga spełnia wymagania wynikające z art. 79 ust. 1 Konstytucji. Niniejsze postępowanie toczy się na podstawie ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), w związku z czym ocena dopuszczalności skargi konstytucyjnej musi być przeprowadzona także zgodnie z przepisami niniejszej ustawy. 2. Przedmiot kontroli. S półka sformułowała 11 zarzutów, z których 8 nadano bieg. Zarzuty mają charakter z wiązkowy lub zakresowy . Przedmiotem zaskarżenia , w różny ch zależnościach, są : – art. 2 , art. 120 ust. 1 i 2 , art. 129 1 ust. 1 pkt 3 , rt. 130 , art. 138 ust. 1 , art. 156 w cało- ści oraz art. 156 ust. 1 pkt 2 , art. 244 ust. 1 (skarżąc a wskazał a art. 244 pkt 1 ale w przepisie tym nie ma punktów, z treści uzasadnienia wynika, że chodziło o ustęp 1) , art. 252 , art. 259 oraz art. 262 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 202 3 r. poz. 1170 ; dalej: p.w.p. ); – art. 5 § 2 pkt 4 , art. 7 , art. 15 , art. 75 , oraz art. 127 § 1 i 3 ustawy z dni a 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 20 2 5 r. poz. 1691 ) ; – art. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. – Prawo prasowe (Dz. U. z 2018 r. poz. 1914 ; dalej: p. p .); – art. 24 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 20 2 5 r. poz. 10 7 1, ze zm. ) ; – art. 3, art. 10 i art. 18 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz. U. z 20 2 2 r. poz. 1233 ) ; – art. 187 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami admini stracyjnymi (Dz. U . z 20 24 r. poz. 935 ) ; – § 15 zarządzenia nr 7 Prezesa Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 września 2016 r. w sprawie szczegółowej organizacji wewnętrznej Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. Urz. UPRP poz. 8, ze zm. ) „i odpowiadające mu analogiczne wcześniejsze regulacje wydane na podstawie art. 262 p.w.p.”. 3 . Wzorce kontroli i stawiane zarzuty . Zarzuty postawione przez skarżącą zostaną przywołane przy ocenie dopuszczalności wydania merytorycznego orzec zenia. J ako wzorce kontroli do poszczególnych zarzutów skar- żąca wskazała w różnych zależnościach: art. 2, art. 7, art. 14, art. 20, art. 21 w całości i art. 21 ust. 1, art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 64 ust. 1, 2 i 3 oraz art. 78 Konstytucji . 4. Ocena dopuszczalności wydania merytorycznego orzeczenia . 4.1. Zgodnie z art. 79 Konstytucji każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zo- stały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgod ności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolno- ściach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. Do wymagań formalnych, które musi spełniać skarga konstytucyjna, należą: 1) sporządzenie skargi przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 44 ust. 1 u. o . t . p . TK); 2) wniesienie jej w terminie trzech miesięcy od dnia doręczenia skarżącemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub in- nego ostatec znego rozstrzygnięcia (art. 77 ust. 1 u. o . t . p . TK); 3) wyczerpanie przez skarżącego przysługujących mu zwykłych środków zaskarżenia (art. 79 ust. 1 Konstytucji, art. 77 ust. 1 u. o . t . p . TK). W niniejszej sprawie powyższe wym agania zostały spełnione. OTK ZU A/2026 SK 46/20 poz. 84 14 Z art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz z art. 53 u.o.t.p.TK wynikają dalsze przesłanki, któ- rych spełnienie jest konieczne do merytorycznego rozpoznania skargi przez Trybunał. Po pierwsze, przedmiotem zaskarżenia skargą konstytucyjną może być wyłącznie przepis ustawy lu b innego aktu normatywnego. Przedmiotem kontroli Trybunału Konstytu- cyjnego nie są zatem akty stosowania prawa, a więc orzeczenia lub ostateczne decyzje zapa- dłe w indywidualnych sprawach skarżących, lecz akty normatywne, na podstawie których rozstrzygnięcia te zostały wydane (por. postanowienia i wyroki TK z: 1 lipca 2008 r., sygn. SK 40/07, OTK ZU nr 6/A/2008, poz. 101; 13 października 2008 r., sygn. SK 20/08, OTK ZU nr 8/A/2008, poz. 146; 2 czerwca 2009 r., sygn. SK 31/08, OTK ZU nr 6/A/2009, poz. 83; 17 l istopada 2009 r., sygn. SK 64/08, OTK ZU nr 10/A/2009, poz. 148; 29 listopada 2010 r., sygn. SK 8/10, OTK ZU nr 9/A/2010, poz. 117; 2 lutego 2012 r., sygn. SK 14/09, OTK ZU nr 2/A/2012, poz. 17; 28 lutego 2012 r., sygn. SK 27/09, OTK ZU nr 2/A/2012, poz. 20; 7 maja 2013 r., sygn. SK 31/12, OTK ZU nr 4/A/2013, poz. 46; 9 maja 2017 r., sygn. SK 18/16; 28 lutego 2018 r., sygn. SK 45/15, OTK ZU A/2018, poz. 12). Po drugie, choć przedmiotem skargi jest przepis prawa, nie można w niej jednak kwe- stionować zgodnośc i z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego w oderwaniu od aktów stosowania prawa w indywidualnej sprawie. Skarga konstytucyjna nie jest bowiem środkiem abstrakcyjnej kontroli zgodności z Konstytucją. Aby skarżący mógł skutecznie za- kwestionować tę zgodność, najpierw sąd lub organ administracji publicznej musi wydać osta- teczne orzeczenie w jego sprawie i to z zastosowaniem kwestionowanej regulacji. Warunkiem koniecznym merytorycznego rozpoznania skargi konstytucyjnej jest więc określenie zaskar- żonego przepisu, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł osta- tecznie o konstytucyjnych wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącego (art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK). Przyjęty w Konstytucji model skargi konstytucyjnej został bowiem oparty na zasadzie konkretności i subsydiarności. Skarżący nie może zatem zakwestionować zgodności z Konstytucją aktu normatywnego w oderwaniu od indywidualnej sprawy, w której na mocy konkretnego aktu stosowania prawa doszło do naruszenia jego wolnośc i lub praw albo obowiązków określonych w Konstytucji. Po trzecie, do merytorycznego rozpoznania skargi konstytucyjnej niezbędne jest okre- ślenie, jakie konstytucyjne wolności lub prawa przysługujące skarżącemu i w jaki sposób zo- stały naruszone przez ostateczne orzeczenie sądu lub organu administracji publicznej, wydane na podstawie zaskarżonego przepisu czy przepisów aktu normatywnego (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK). Po czwarte, skarga konstytucyjna powinna zawierać uzasadnienie zarzutu niezgodno- ści z Kon stytucją kwestionowanych przepisów z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK). 4. 2 . Braki formalne postępowania, prowadzące do jego umorzenia, można zaszerego- wać według ich znaczenia. W szczególności brak legitymacji do wniesienia żądania do Try- bunału (skargi, wniosku) ma większą wagę niż choćby nieadekwatność wzorców kontroli wobec przedmiotu kontroli czy inne braki uzasadnienia takiego żądania. W niniejszej sprawie zachodzi taki przypadek. Mimo innych wad skarg i, uniemożliwiających wydanie wyroku w sprawie, naczelnym powodem umorzenia postępowania w sprawie był brak legitymacji skarżącego do wniesienia skargi. Skarżący jest osobą prawną, a tej nie przysługuje legityma- cja skargowa, określona w art. 79 ust. 1 Konstytucji. W czasie prac Komisji Konstytucyjnej Zgromadzenia Narodowego (dalej: Komisja) nad Konstytucją z 2 kwietnia 1997 r. rozważano trzy wersje normatywnego ujęcia „kwestii prawa obywatela do wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego” (zob. „Komisja Ko ns tytu- cyjna Zgromadzenia Narodowego. Biuletyn”, rok 1995/X, s. 175 – 176). W wersji I przepis ten miał brzmieć: „[o]bywatel polski, na zasadach określonych w ustawie ma prawo wystąpienia OTK ZU A/2026 SK 46/20 poz. 84 15 do Trybunału Konstytucyjnego o stwierdzenie zgodności z konstytucją ustawy lub innego aktu prawodawczego, na podstawie którego sąd lub organ administracyjny orzekł ostatecznie o jego wolnościach, prawach lub obowiązkach określonych w konstytucji”. W w ersji II: „[o]bywatel polski ma prawo wniesienia skargi do Trybunału Konstytuc yjnego na postano- wienia ustawy lub innego aktu prawodawczego ograniczającego wolności lub naruszającego jego prawa wynikające z konstytucji. Tryb wnoszenia i rozpatrywania skargi konstytucyjnej określa ustawa o Trybunale Konstytucyjnym”. Z kolei w w ersji III przepis ten miał brzmieć: „[k]ażdy, którego konstytucyjne wolności i prawa zostały naruszone, ma prawo wniesienia skargi do Trybunału Konstytucyjnego. Tryb wnoszenia i rozpatrywania skargi konstytucyjnej określa ustawa o Trybunale Konstytucyjnym”. W dwó ch na trzy warianty w sposób wyraźny ograniczono zakres stosowania badanego przepisu wyłącznie do osób fizycznych, posługując się sformułowaniem „obywatel polski”. W pracach Komisji nie wybrzmiał pogląd, w ramach którego posłużenie się słowem „każdy” zamiast „obywatel polski” miało służyć rozszerzeniu kręgu podmiotów uprawnionych do wnoszenia skargi poza osoby fizyczne. W nauce prawa konstytucyjnego wskazuje się, co prawda, na dwa ujęcia określenia „każdy”. Pierwsze ma dotyczyć tylko osoby fizycznej. Drugie ma obejmować, poza osobami fizycznymi, także inne podmioty prawa. Jednakże, jak wynika z prac Komisji, sformułowanie „[k]ażdy, którego kon- stytucyjne wolności i prawa zostały naruszone” dotyczy tych samych podmiotów uprawnio- nych do wystąpienia ze skargą konstytucyjną, które zostały wskazane w dwóch wcześniej- szych wersjach – „obywateli polskich”, a więc ogranicza się do osób fizycznych. W pierwszych latach obowiązywania Konstytucji do Trybunału Konstytucyjnego wpływały przede wszystkim skargi osób fizycznych . Sporadycznie inicjatorem skarg były inne podmioty (osoby prawne lub jednostki organizacyjne niebędące osobami prawnymi). Trybunał nie wykorzystał jednak tych sytuacji w celu wypracowania przesłanek legitymacji skargowej podmiotów inicjujących postępowanie. Pierwsze sprawy tego typu kończyły się na etapie kontroli wstępnej. Jednakże za każdym razem podstawa odmowy nadania skardze dal- szego biegu była inna niż brak legitymacji skargowej podmiotu inicjującego postępowanie. Zagadnienie to nie było przedmiotem rozważań Trybunału. Przykładowo, w postanowieniu z 6 stycznia 1998 r. w sprawie zainicjowanej przez spółkę akcyjną Trybunał odmówił nadania skardze dalszego biegu (sprawa o sygn. Ts 9/97, OTK ZU SUP/1999, poz. 6). Powodem tego było wskazanie przez spółkę, jako ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie, pism mających charakter informacyjny, które nie miały cech władczego rozstrzygnięcia w zakresie przysłu- gujących jej praw, wolności lub obowiązków. Takie uzasadnienie odmowy nadania biegu skardze zostało powtórzo ne przez Trybunał w postanowieniu z 3 marca 1998 r. o nie- uwzględnieniu zażalenia (OTK ZU SUP/1999, poz. 7). Trybunał stwierdził w nim, że „[w]o - bec niespełnienia podstawowej przesłanki wniesienia skargi konstytucyjnej, jaką jest osta- teczność rozstrzygnięcia, Trybunał nie zajmuje się kwestią, czy doszło do naruszenia konsty- tucyjnych praw i wolności skarżącego” . Analogiczna sytuacja miała miejsce w kilku kolej- nych sprawach, w których Trybunał odmawiał nadania biegu skardze z przyczyn innych niż brak legitymacj i konstytucyjnoskargowej podmiotu inicjującego postępowanie, niebędącego osobą fizyczną (zob. postanowienia Trybunału z: 6 kwietnia 1998 r., sygn. Ts 9/98, OTK ZU SUP/1999, poz. 27; 9 czerwca 1998 r., sygn. Ts 78/98, OTK ZU SUP/1999, poz. 59; 6 maja 1998 r., sygn. Ts 37/98, OTK ZU SUP/1999, poz. 49; 17 sierpnia 1998 r., sygn. Ts 102/98, OTK ZU SUP/1999, poz. 72; 1 września 1998 r., sygn. Ts 9 7/98, OTK ZU nr 6/1998, poz. 104; 23 listopada 1998 r., sygn. Ts 130/98, OTK ZU nr 7/1998, poz. 127; 24 listopada 199 8 r., sygn. Ts 138/98, OTK ZU nr 7/1998, poz. 129). Pierwszą sprawą wszczętą skargą konstytucyjną osoby prawnej i dopuszczoną do me- rytorycznego rozpoznania była sprawa o sygn. SK 4/98. Podmiotem skarżącym była spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. W uzasadnieniu wyroku z 24 lutego 1999 r. (OTK ZU nr 2/1999, poz. 24) Trybunał poruszył kwestię legitymacji skargowej takiej spółki. W ocenie OTK ZU A/2026 SK 46/20 poz. 84 16 składu orzekającego „[ z ] użytych przez ustrojodawcę określeń odnoszących się do zakresu podmiotowego konstytucyjnych wo lności, praw i obowiązków najszerszy zakres mają nie- wątpliwie takie określenia jak «wsz yscy » (w użyciu rzecz. « ogół osób » – Słownik języka polskiego, Warszawa 1984, t. III, s. 776), « nikt » ( « żaden człowiek, żadna osoba » – Słownik języka polskiego, Warszawa 1984, t. II, s. 379) i « każdy » (w użyciu rzeczowym « każdy po- szczególny człowiek » – Słownik języka polskiego, Warszawa 1984, t. I, s. 906). Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego w obecnym składzie, skoro ustrojodawca użył w nowej Konsty- tucji RP, w odniesieniu do zakresu podmiotowego zasady równości, określeń « wszyscy » i « nikt » , a nie innych stosowanych w tekście konstytucji określeń (np. « obywatel » , « czło- wiek » ), nie można twierdzić, jak to miało miejsce pod rządami art. 67 ust. 2 przepisów kon- stytucyjnych, że zasada ta stosuje się dzisiaj jedynie do obywateli. Przyjąć raczej należy, że zakres podmiotowy zasady równości rozciągnięty został w art. 32 na « ogół osób » , objął więc tak osoby fizyczne jak i prawne” . Trybunał podjął zagadnienie legitymacji skargowej osó b prawnych także w uzasad- nieniu wyroku z 8 czerwca 1999 r. o sygn. SK 12/98 (OTK ZU nr 5/1999, poz. 96), zainicjo- wanej skargą spółki akcyjnej. Trybunał stwierdził, że: „[B]adanie zasadności zarzutów sfor- mułowanych w skardze musi być jednak poprzedzone refleksją ogólną dotyczącą zakresu zdolności skargowej osób prawnych. W prawie polskim możliwość wniesienia skargi konsty- tucyjnej w zasadzie ujęta jest jako prawo przysługujące jednostce. W ogromnej większości przypadków skarga stanowi reakcję na naruszenie wo lności i praw, które ustawodawca kon- stytucyjny związał ściśle z człowiekiem i obywatelem. Jednocześnie jednak konstytucja statuuje pewne prawa i wolności odnoszące się do podmiotów zbiorowych (np. partii poli- tycznych, związków wyznaniowych). Wydaje się też oczywiste, że pewne prawa, np. prawo własności, lub wolności, np. prowadzenia działalności gospodarczej, muszą – z istoty systemu gospodarczego – obejmować nie tylko osoby fizyczne, ale też podmioty gospodarcze nie bę- dące osobami fizycznymi. W konsekwencj i, zarówno doktryna prawa konstytucyjnego, jak i Trybunał Konstytucyjny, uznają zdolność osób prawnych do wniesienia skargi. Przyjęcie takiego stanowiska podyktowane jest nie tyle zamiarem wzmocnienia pozycji osób prawnych, co dążeniem do intensyfikacji ochrony jednostek, które bądź to tworzą osobę prawną (w przypadku osób prawnych typu korporacyjnego), bądź to korzystają z jej działalności (w osób prawnych typu zakładowego). Podkreśla się jednak, że środek ochrony praw i wolno- ści, jakim jest skar ga konstytucyjna, przysługuje osobie prawnej wtedy, « gdy zajdzie odpo- wiedniość między charakterem podmiotu i charakterem prawa, na które ten podmiot się powołuje » (B. Banaszak, J. Boć, M. Jabłoński [w:] Konstytucje Rzeczypospolitej oraz ko- mentarz do Konstytucji RP z 1997 roku, red. J. Boć, Wrocław 1998, s. 143). Precyzując tę myśl trzeba przede wszystkim sformułować warunek, by naruszone prawo należało do kate- gorii tych praw, których podmiotem jest skarżąca osoba prawna. Ponadto, co jest oczywiste także w p rzypadku skargi wnoszonej przez obywatela, prawo, którego ochrony domaga się podmiot skarżący, musi należeć do kategorii praw konstytucyjnych, co oznacza, że podstawą przysługiwania tego prawa jest norma wyrażona w przepisie konstytucji” . W kolejnych sprawach wszczynanych skargami osób prawnych Trybunał dopuszczał przeprowadzenie merytorycznej kontroli zaskarżonych przepisów, jedynie powołując się na stanowisko zajęte w wyrokach w o sygn. SK 4/98 i SK 12/98. W niektórych sprawach Trybu- nał rozpatrywał meryto rycznie skargę konstytucyjną, nie rozpatrując w ogóle kwestii legity- macji skargowej osoby prawnej (tak w szczególności w sprawie o sygn. SK 37/01, w której skargę wniosła spółka akcyjna; zob. wyrok TK z 28 stycznia 2003 r., OTK ZU nr 1/A/2003, poz. 3). W postanowieniu TK z 13 września 2000 r. o sygn. SK 4/00 (OTK ZU nr 6/2000, poz. 193) rozszerzono zakres legitymacji skargowej , przyjmując, że prawo do skargi zmierza- jącej „ do ochrony prawa do informacji przysługuje zarówno każdemu obywatelowi, jak też OTK ZU A/2026 SK 46/20 poz. 84 17 i « pra sie » , a konkretnie odpowiedniemu organowi prasowemu”. Zdaniem Trybunału w tym przypadku użycie w art. 61 ust. 1 Konstytucji słowa „obywatel” należy rozumieć znacznie szerzej, obejmuje ono bowiem także „organy prasowe”. Takie rozszerzenie znaczenia słowa „obywatel” ma wynikać z art. 1 ustawy z 26 stycznia 1984 r. – p.p . W postanowieniu TK z 21 marca 2000 r. o sygn. SK 6/99 (OTK ZU nr 2/2000, poz. 66) powtórzono stanowisko, że „pewne prawa (np. prawo własności) lub wolności (np. prowadzenia działalności gospo darczej) muszą – ze swej istoty – obejmować nie tylko osoby fizyczne, ale też podmioty nie będące osobami fizycznymi”, a także że „Konstytucja statuuje też pewne prawa i wolności odnoszące się do podmiotów zbiorowych (np. związków zawodowych, związków wyznaniowych itd.). Instytucja skargi konstytucyjnej, ukształtowana w Europie dopuszcza skargę każdego podmiotu” . Jednocześnie Trybunał zauważył, że nie wszystkie prawa i wolności przysługujące osobie fizycznej przysługują osobie prawnej. „[O]soby prawne takie jak stowarzyszenia czy partie polityczne mogą żądać zbadania konsty- tucyjności przepisów ustawy regulujących prawa i wolności obywatelskie tylko przez wyko- rzystanie aktywności uprawnionych do tego podmiotów, które mogą wystąpić z wnioskiem do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie ich zgodności z konstytucją. Prawa wyborcze, a także prawo dostępu do służby publicznej – w świetle art. 60 konstytucji – są przynależne osobom fizycznym – obywatelom polskim. Organizacje społeczne, w tym stowarzyszenia a także inne osoby prawne, mają możliwość skorzystania z instytucji skargi konstytucyjnej w tym zakresie tylko wtedy gdy albo same są osobami prawnymi wymienionymi w art. 191 ust. 1 pkt 3 - 5 konstytucji i spełniają wymagania przewidziane w art. 191 ust. 2, albo gdy w następstwie ich działania z wnioskiem takim wystąpią uprawnione do wniesienia wniosku do Trybunału Konstytucyjnego podmioty wymienione w art. 191 ust. 1” . Przegląd orzecznictwa Trybunału wskazuje, że wypracowano w nim stanowisko, zgo - dnie z którym osoby pra wne zasadniczo mają legitymację skargową (por. wyrok TK z 24 lu- tego 1999 r., sygn. SK 4/98; wyrok TK z 8 czerwca 1999 r., sygn. SK 12/98; postanowienie TK z 9 lipca 2012 r., sygn. SK 19/10, OTK ZU nr 7/ A / 2012, poz. 87; postanowienie TK z 20 gru dnia 2007 r., sygn. SK 67/05, OTK ZU nr 11/ A / 2007, poz. 168). Na gruncie tego orzecznictwa zakres dopuszczalności wniesienia skargi konstytucyjnej przez osoby prawne nie jest jednak wyraźny. Przyjmuje się bowiem, że osobowość prawna nie przesądza zagad- nienia legitymac ji skargowej. „Zakres podmiotowy skargi konstytucyjnej jest więc określony, po pierwsze, przez charakter tej instytucji pomyślanej jako środek ochrony konstytucyjnych praw i wolności, przede wszystkim człowieka i obywatela, po drugie, przez zakres podmio- towy poszczególnych wolności lub praw albo obowiązków konstytucyjnych, po trzecie, status (charakter) prawny danego podmiotu – rozumiany jako zdolność bycia podmiotem praw i wol ności konstytucyjnych (publicznych praw podmiotowych) chronionych za pomocą skar- g i konstytucyjnej” (postanowienie TK z 6 kwietnia 2011 r. , sygn. SK 21/07, OTK ZU nr 3 / A/2011, poz. 28; por. także postanowieni a TK z : 22 maja 2007 r., sygn. SK 70/05, OTK ZU nr 6/A/2007, poz. 60; 8 kwietnia 2008 r., sygn. SK 80/06, OTK ZU nr 3/A/2008, poz. 51; 2 grudnia 2015 r., sygn. SK 36/14, OTK ZU nr 11 / A/2015, poz. 189). Odmawia się w związ- ku z tym zdolności skargowej państwu oraz osobom prawnym realizującym funkcję władzy publicznej, w szczególności jednostkom samorządu terytorialnego. Niejednolicie w orzecznictwie Trybunału prezentuje się zagadnienie zdolności skar- gowej publicznych podmiotów gospodarczych, w szczególności spółek prawa handlowego z udziałem Skarbu Państwa. Przeważyło jednak stanowisko, zgodnie z którym osobom takim nie przysługuje zdolność skargowa ( zob. postanowieni a TK z : 22 maja 2007 r., sygn. SK 70/05; 8 kwietnia 2008 r., sygn. SK 80/06; 6 kwietnia 2011 r. , sygn. SK 21/07). Za kryte- rium pozwalające odróżnić osobę publiczną od prywatnej przyjmuje się kryterium majątkowe, wskazujące, do kogo w znaczeniu ekonomicznym należy majątek osoby prawnej. W przypad- ku, gdy pochodzenie tego majątku ma charakter mieszany, kryterium majątkowe stanowi je- OTK ZU A/2026 SK 46/20 poz. 84 18 dynie wstęp do dalszej analizy zdolności skargowej osoby prawnej. W rachubę wchodzi ko- lejne kryterium – funkcjonalne. Rozstrzyga ono , czy władza publiczna i w jakim zakresie ma wpływ na funkcjonowanie osoby prawnej. Ta złożona i niejasna koncepcja zdolności skargowej osób prawnych właściwie została zbudowana na powierzchownej i wybiórczej wykładni ję zykowej rozpoczynającego art. 79 ust. 1 Konstytucji zwrotu „każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa…”, przeprowa- dzonej na potrzeby osiągnięcia z góry założonego celu i abstrahującej od podstaw wykładni systemowej. Nie sposób się z nią zatem zgodzić. Po pierwsze, argument wynikający z art. 79 ust. 1 Konstytucji można zawęzić do wyrażenia „każdy”, w oderwaniu od pozostałej części przepisu – „czyje prawa lub wolności…” (por. postanowienie TK o sygn. SK 21/07), co już na wstępie budzi sprzeciw na tle dyre ktywy nakładającej obowiązek interpretacji zawsze w kontekście. Pomijając to zastrzeżenie, można twierdzić, że słowo „każdy” obejmuje rów- nież osoby prawne. Wynika to z apriorycznego uznania, że ustrojodawca był zdeterminowany przez podmiotowość ustawowych tworów, jakimi są osoby prawne. Jednakże art. 79 ust. 1 Konstytucji stanowiący o prawie do skargi konstytucyjnej, znajduje się w rozdziale II Konsty- tucji „Wolności, prawa i obowiązki człowieka i obywatela”, a rozpoczyna go art. 30 zdanie pierwsze Konstytuc ji, zgodnie z którym przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest źródłem wolności i praw człowieka i obywatela. Z natury rzeczy godność człowieka nie przy- sługuje konstrukcjom normatywnym – osobom prawnym. Ponadto, K onstytucja jako najwyż- szy akt normatywny państwa sama kreuje fundamentalne założenia prawne, w tym to, do kogo jest skierowana. To ustrojodawca decyduje o zakresie podmiotowym obowiązywania K onstytucji. Koniecznymi adresatami K onstytucji są ludzie – dla nich została uchwalona i im ma służyć. Osoby prawne są wyłącznie normatywnymi bytami, mogą, ale nie muszą istnieć w systemie prawnym. Zaczynając od organicznej , a kończąc na normatywnej koncepcji istoty osoby prawnej, biorąc pod uwagę całe spektrum opinii na ten temat, osoba prawna ma zawsze podstawę w przepisie prawa, choćby przepis ten miał jej byt, w zamierzeniu twórców, jedynie deklarować, a nie tworzyć. Osoba prawna z tego punktu widzenia jest instytucją ściśle norma- tywną; jest zależna od przepisu prawa i zasadniczo ma podstawę tylko w ust awodawstwie zwykłym. Ustawa nie może determinować tak fundamentalnego zagadnienia jak adresaci K onstytucji, gdy ta nie deleguje generalnie na rzecz ustawodawcy kompetencji do regulacji tej kwestii. Konstytucja RP w nielicznych przepisach odwołuje się do instytucji osób praw- nych (art. 93 ust. 2, art. 165 ust. 1, art. 203 ust. 1 oraz 2, art. 216 ust. 2 ), niemniej poza art. 165 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji żaden z nich nie gwarantuje istnienia w prawie polskim osób prawnych. Podmiotowość prawną, z natury rzeczy, ma także państwo polskie (Skarb Państwa). Po drugie, wykładnia wyrażenia „każdy” może uwzględniać kontekst sformułowania „czyje prawa lub wolności…”. Prowadzi to do wniosku, że legitymacja skargowa przysługuje tylko temu, kto jest podmiotem konstytucyjnych praw i wolności. Jak już wspomniano , insty- tucje te zostały uregulowane w rozdziale II Konstytucji „Wolności, prawa i obowiązki czło- wieka i obywatela”, rozpoczynającym się art. 30 zdanie pierwsze Konstytucji. Przepis ten stanowi, że konstytucyjne prawa i wolności wynikają z przyrodzonej i niezbywalnej godności człowieka. Twierdzenie na tym tle, że k onstytucyjne prawa i wolności wynikające z godności człowieka przysługują także osobom prawnym , pozbawione jest racji. Co prawda, zgodnie z art. 165 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji jednostkom samorządu terytorialnego przysługują prawo własności i inne prawa majątkowe, jednakże przepis ten jedynie potwierdza, że oso- bom prawnym zasadniczo nie przysługują konstytucyjne prawa i wolności. Gdyby do osób prawny ch, w tym jednostek samorządu terytorialnego, miał zastosowanie art. 64 ust. 1 Kon- stytucji, zgodnie z którym „każdemu” przysługuje w szczególności prawo do własności oraz innych praw majątkowych, to art. 165 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji byłby zbędny. Prawa wymienione w tym przepisie mają zatem inne źródło niż w przypadku osób fizycznych (god- OTK ZU A/2026 SK 46/20 poz. 84 19 ność człowieka – art. 30 zdanie pierwsze Konstytucji). Dlatego również tryb ich ochrony jest odmienny. Przyjęcie, że instytucja skargi konstytucyjnej jest zarezerwow ana wyłącznie dla osób fizycznych nie pozbawia ochrony konstytucyjnej osób prawnych. Przepisy ograniczające własność lub wolność prowadzenia działalności gospodarczej mogą być poddane kontroli konstytucyjnej (w szczególności z art. 20 - art. 22 Konstytucji) w trybie art. 191 Konstytucji. Opinię tę wyrażono w orzeczeniu o sygn. SK 6/99. Mylne jest jednak twierdzenie składu orzekającego w tej sprawie, że organizacje społeczne mogą skorzystać z instytucji skargi kon- stytucyjnej „wtedy gdy ( … ) same są osobami pr awnymi wymienionymi w art. 191 ust. 1 pkt 3 - 5 konstytucji i spełniają wymagania przewidziane w art. 191 ust. 2 (…)”. Kontrola abs- trakcyjna zgodności przepisów praw n ych z Konstytucją stanowi bowiem odrębną instytucję prawną niż skarga konstytucyjna. Niemniej przysługuje ona osobom prawnym za pośrednic- twem podmiotów wymienionych w art. 191 ust. 1 Konstytucji. Powyższe uwagi prowadzą do wniosku, że prawo do skargi konstytucyjnej (zdolność skargowa) nie przysługuje osobom prawnym. Zdolność skargowa osób prawnyc h mogłaby być zaakceptowana, gdyby najwyższy akt prawny państwa ( K onstytucja, ustawa zasadnicza) jednoznacznie rozstrzygnął, w drodze szczególnego wyjątku, że prawnopodstawowe prawa i wolności lub przynajmniej zdolność skargowa przysługują także normatywnym konstruk- cjom prawnym, jakimi są osoby prawne. Takie rozwiązania zawierają w szczególności Usta- wa Zasadnicza RFN z 23 maja 1949 r. (art. 19 ust. 3), Konstytucja Hiszpanii z 27 grudnia 1978 r. (art. 162 ust. 1 lit. b), Konstytucja Słowacji z 1 września 199 2 r. (art. 127 ust. 1) czy Konstytucja Estonii z 28 czerwca 1992 r. (§ 9 w związku z § 152). Konstytucja Rzeczypospo- litej Polskiej nie zawiera odpowiednika takich regulacji. Z tych względów wydanie wyroku w sprawie było niedopuszczalne, dlatego postępo- wanie w niej należało umorzyć (art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK). Zdanie odrębne sędziego TK Justyna Piskorskiego do postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z 16 grudnia 2025 r., sygn. SK 46/20 Na podstawie art. 106 ust. 3 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o or- ganizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393) zgłaszam zdanie odrębne do postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z 16 gru - dnia 2025 r. (sygn. SK 46/20). Postanowienie to jest – w mojej ocenie – skrajnie niepoprawne. Przyczyną tak daleko posuniętej negatywnej oceny jest zarówno merytoryczna, jak i logiczna błędność jego uza- sadnienia w kontekście legitymacji skargowej podmiotów innych niż osoby fizyczne. Moim zdaniem, nie tylko nie znajduje ono oparcia w Konstytucji i dotychczasowym orzecznictwie Trybunału, lecz także może prowadzić do bardzo szkodliwych skutków. 1. W niniejszym postanowieniu Trybunał rozpoczął swój wywód od stwierdzenia, że konieczne jest przeanalizowanie legitymacji skargowej skarżącej i że „[m]imo innych wad skargi, uniemożliwiających wydanie wyroku w sprawie, naczelnym powodem umorzenia po- stępowania w sprawie był brak legitymacji skarżącego do wniesienia skargi. Skarżący jest osobą prawną, a tej nie przysługuje legitymacj a skargowa, określona w art. 79 ust. 1 Konsty- tucji” (s. 22 - 23). OTK ZU A/2026 SK 46/20 poz. 84 20 Trybunał przeanalizował następnie tok rozumowania towarzyszący członkom Komisji Konstytucyjnej Zgromadzenia Narodowego podczas debaty nad treścią i zakresem art. 79 Konstytucji. Z niewiadomych względów stwierdził przy tym, że „[w] pracach Komisji nie wybrzmiał pogląd, w ramach którego posłużenie się słowem «każdy» zamiast «obywatel pol- ski» miało służyć rozszerzeniu kręgu podmiotów uprawnionych do wnoszenia skargi poza osoby fizyczne”, przy czym oczywistym jest, że pojęcie „każdy” w istocie wskazuje na zna- cząco szerszy krąg podmiotowy niż „obywatel polski”, również w zakresie grupy osób fi- zycznych. Trudno zatem obronić tezę, że zamiana tych pojęć nie służyła rozszerzeniu kręgu podmiotów, którym ustrojodawca przyznał legitymację skargową przed Trybunałem Konsty- tucyjnym. Następnie na podstawie przeprowadzonej analizy swojego dorobku orzeczniczego Trybunał słusznie skonstatował, że w jego orzecznictwie wypracowano „stanowisko, zgodnie z którym osoby prawne zasadniczo mają legitymację skargową” (s. 27). W kolejnym kroku Trybunał dokonał analizy wypadków, w których odmawia się legi- tymacji skargowej osobom prawnym i innym podmiotom, które w istocie realizują funkcje władzy publicznej. Powyższa część została podsumowana stwierdzeniem, że „[t]a złożona i niejasna koncepcja zdolności skargowej osób prawnych właściwie została zbudowana na powierzchownej i wybiórczej wykładni językowej rozpoczynającego art. 79 ust. 1 Konstytucji zwrotu «każdy, czyje konstytucy jne wolności lub prawa…», przeprowadzonej na potrzeby osiągnięcia z góry założonego celu, i abstrahującej od podstaw wykładni systemowej” (s. 28). W dalszej kolejności Trybunał wywiódł, że użyte w Konstytucji słowo „każdy” w kontekście skargi konstytucyjnej nie odnosi się do osób prawnych, ponieważ żaden z prze- pisów Konstytucji nie gwarantuje konieczności istnienia w prawie polskim osób prawnych oraz twierdzenie, iż wolności i prawa człowieka i obywatela mogą dotyczyć także osób praw- nych, jest pozbawione uz asadnienia. Podkreślił, że „[c]o prawda, zgodnie z art. 165 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji jednostkom samorządu terytorialnego przysługują prawo własności i inne prawa majątkowe, jednakże przepis ten jedynie potwierdza, że osobom prawnym za- sadniczo nie przysługują konstytucyjne prawa i wolności” (s. 29). Pogląd taki jest odosobniony w orzecznictwie Trybunału. W postanowieniu z 4 lipca 2023 r., sygn. SK 78/19 (OTK ZU A/2023, poz. 69), analogicznie wskazano, że Trybunał powinien przyjmować do rozpoznania wy łącznie skargi pochodzące od osób fizycznych. Za taką koncepcją miało wówczas przemawiać to, że pod konstytucyjnym pojęciem „każdy” powinien być rozumiany wyłącznie każdy poszczególny człowiek. W postanowieniu Trybu- nału zawierającym tego rodzaju wywód można przeczytać, że „[w]ykładnia historyczna art. 79 ust. 1 Konstytucji prowadzi do jednoznacznego wniosku, że wolą ustrojodawcy było nadanie wyrażeniu «każdy» wyłącznie znaczenia obejmującego każdego człowieka i obywa- tela. Analiza stenogramów dyskusji w toku prac przygotowawczych Konstytucji dotyczących przedmiotowej regulacji nie pozostawia żadnych wątpliwości co do woli ustrojodawcy. W toku dyskusji nie pojawiło się żadne inne rozumienie wyrażenia «każdy» niż każdy czło- wiek i obywatel (zob. tomy: VIII, X, XI, XVIII, XXXVIII, XLIV Biuletynu KKZN). Wyra- żenie «każdy» zostało przez ustrojodawcę dookreślone poprzez słowa: «czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone». Stanowi to dodatkowe potwierdzenie woli ustrojo- dawcy, aby legitymację skargową przy znać jedynie człowiekowi i obywatelowi. Konstytucyj- ne wolności lub prawa przysługują bowiem, zgodnie z tytułem rozdziału II Konstytucji, wła- śnie człowiekowi i obywatelowi. Dodatkowe potwierdzenie intencji ustrojodawcy wynika z treści art. 30 Konstytucji, zgodnie z którym źródłem wolności i praw człowieka i obywatela jest przyrodzona i niezbywalna godność człowieka”. Pogląd ten, zdecydowanie dotychczas osamotniony i wyrażony oprócz powyższego postanowienia również w zdaniu odrębnym s. K. Pawłowicz do postan owienia z 15 lipca 2021 r., sygn. SK 32/15 (OTK ZU A/2021, poz. 41), zasługuje na zdecydowaną krytykę. Nie OTK ZU A/2026 SK 46/20 poz. 84 21 znajduje żadnego umocowania w dotychczasowym orzecznictwie Trybunału. Co więcej, jego realizacja pozbawiłaby osoby prawne – niewątpliwie będące zarówno podmiotami konstytu- cyjnych praw i wolności (jak na przykład – wbrew twierdzeniom wyrażonym w postanowie- niu – prawa własności), jak i konstytucyjnych obowiązków (w tym w szczególności ponosze- nia ciężarów związanych z opodatkowaniem czy obowiązków w zakre sie ochrony środowi- ska) prawa do dochodzenia ich ochrony przed Trybunałem. Nie ma żadnych powodów, by uznać, że pod pojęciem „każdy” z art. 79 ust. 1 Konsty- tucji ustrojodawca rozumiał wyłącznie osoby fizyczne. Dokonanie wykładni terminu konsty- tucyjnego przez Trybunał w drodze jego orzecznictwa również jest dopuszczalne (czego najjaskrawszym przykładem są wszystkie zasady pomocnicze względem zasady demokra- tycznego państwa prawnego, wywodzone z art. 2 Konstytucji czy rozumienie poszczególnych punktów testu pr oporcjonalności z art. 31 ust. 3 Konstytucji). Przyjęcie proponowanej przez Trybunał wąskiej wykładni art. 79 ust. 1 prowadziłoby do niczym nieuzasadnionej eliminacji bardzo licznej grupy skarżących, co wprawdzie mogłoby stanowić pewne usprawnienie w postępowaniu przed Trybunałem, ale równocześnie pozbawiłoby ogromnej rzeszy podmio- tów prawa do domagania się kontroli konstytucyjności norm, na podstawie których orzeczono o ich wolnościach lub prawach. Ograniczenie takie, w kontekście dotychczasowego dorobku o rzeczniczego Trybunału, w żaden sposób nie daje się obronić. Trybunał w swoim orzecznic- twie wskazywał już w odniesieniu do art. 79 Konstytucji, że „przepis konstytucji z językowe- go punktu widzenia nie budzi wątpliwości, argumentum a rubrica (argument odwołujący się do systematyki ustawy zasadniczej) powinien ustąpić” (wyrok z 24 lutego 1999 r., sygn. SK 4/98, OTK ZU nr 2/1999, poz. 24). Przedstawiciele doktryny również wskazywali – i to od początku obowiązywania Konstytucji – że podmioty niebędące osobami f izycznymi posia- dają zdolność skargową (zob. np. P. Tuleja, M. Grzybowski, Skarga konstytucyjna jako śro- dek ochrony praw jednostki w polskim systemie prawa, [w:] Sądy i trybunały w konstytucji i praktyce , red. W. Skrzydło, Warszawa 2005, s. 108; L. Garlicki, Polskie prawo konstytucyj- ne. Zarys wykładu, Warszawa 2009, s. 94 - 95; A. Łabno, Skarga konstytucyjna w Konstytucji III RP, [w:] Prawa i wolności obywatelskie w Konstytucji RP , red. B. Banaszak, A. Preisner, Warszawa 2001, s. 765; B. Szmulik, Skarga konsty tucyjna. Polski model na tle porównaw- czym , Warszawa 2006, s. 111 i nast.; S. Witkowski, Zdolność skargowa podmiotów niebędą- cych osobami fizycznymi – przegląd wybranych systemów prawnych, [w:] Konstytucja. Rząd. Parlament. Księga jubileuszowa profesora Jerzego Ciemniewskiego, red. P. Radziewicz, J. Wawrzyniak, Warszawa 2014, s. 382). W zdaniach odrębnych do postanowienia o sygn. SK 78/19 również podkreślano wy- jątkową nietrafność i szkodliwość tego poglądu. W pierwszym z nich s. J. Stelina wskazał, że „[o]sob y prawne uczestniczą w obrocie prawnym na zbliżonych zasadach jak osoby fizyczne, oczywiście z uwzględnieniem różnic między nimi. Mogą prowadzić działalność gospodarczą, zawierać umowy, nabywać własność i inne prawa majątkowe. Warto przy tym zwrócić uwa- gę, że w istocie zakresy uprawnień osób fizycznych i osób prawnych krzyżują się ze sobą, co oznacza, że z naturalnych powodów z części uprawnień mogą korzystać wyłącznie osoby fizyczne, z drugiej jednak strony istnieją takie rodzaje działalności i związanych z nimi atry- butów, które z mocy ustaw szczególnych są zastrzeżone jedynie dla osób prawnych określo- nego typu (np. działalność bankową czy ubezpieczeniową mogą prowadzić co do zasady wy- łącznie spółki akcyjne)”. Zauważył ponadto, że odrębności te nie mogą przyczyniać się do odmowy dużej grupie podmiotów ochrony w drodze skargi konstytucyjnej, zagwarantowanej przez ustrojodawcę. „Nie sposób jednak przypisać wszystkich regulacji zawartych w rozdzia- le II Konstytucji wyłącznie do osób fizycznych. Jeśliby tak było, to po pierwsze ustrojodawca nie musiałby w treści niektórych przepisów zawężać ich zakresu jedynie do ludzi (np. w art. 38) lub obywateli (jak np. w art. 30), a po drugie na osobach prawnych nie ciążyłyby pewne obowiązki (np. przestrzegania prawa – art. 83 czy podatkowe – art. 84). Dlatego uwa- OTK ZU A/2026 SK 46/20 poz. 84 22 żam, że – wbrew temu co przyjął Trybunał w postanowieniu z dnia 4 lipca 2023 r. (SK 78/19) – najprostszym rozwiązaniem omawianego problemu nie jest w ogóle wyłączenie podmiotów zbiorowych z zakresu regulacji rozdziału II Konstytucji, a po prostu przyjęcie, że w zależno- ści od rodzaju konstytucyjnego uprawnienia czy obowiązku do jednostek organizacyjnych, w tym osób prawnych, część przepisów nie ma (np. art. 30, 39, 40 etc.), a część ma zastoso- wanie (np. art. 32 o równości czy art. 64 ust. 1 o ochronie prawa własności). Dla dopuszczal- ności merytorycznego rozpoznania skargi konstytucyjnej kluczowe znaczenie ma ustalenie legitymacji podmiotu ją wnoszącego – jego zdolności skargowej. W mojej ocenie, wprost z treści art. 79 K onstytucji wynika możliwość wniesienia skargi przez każdy podmiot, w tym także osobę prawną, pod warunkiem jednak, że skarżący jest podmiotem konstytucyjnej wol- ności lub prawa. Ograniczenie to jest w sposób oczywisty skierowane również do osób praw- nych, ponieważ legitymacja do wniesienia skargi konstytucyjnej uzależniona jest od ich zdol- ności do występowania w roli beneficjentów praw podmiotowych. (zob. postanowienia TK z: 2 grudnia 2015 r., sygn. SK 36/14, OTK ZU nr 11/A/2015, poz. 189 oraz 27 października 2021 r., sygn. SK 40/20, OTK ZU A/2022, poz. 8)”. Podobne wnioski przedstawiono w dru- gim zdaniu odrębnym, zgłoszonym wówczas przez s. A. Zielonackiego. Podkreślił on, że do- tychczasowe orzecznictwo bez najmniejszej wątpliwości przyznało legitymację skargową spółkom prawa handlowego, spółdzielniom mieszkaniowym, rolniczym spółdzielniom pro- dukcyjnym, spółdzielniom pracy, publicznym zakładom opieki zdrowotnej, uczelniom wyż- szym i fundacjom, a nawet wspólnotom mieszkaniowym, których status prawny określa się ja ko tzw. ułomne osoby prawne. Wskazał ponadto, że „dopuszczalność wniesienia skargi konstytucyjnej uznał Trybunał Konstytucyjny w pełnym składzie (zob. przywołane wyroki w sprawach SK 26/02, SK 10/05, SK 63/05, SK 7/06 i SK 3/13). Jest to zatem wiążące dla pozostałych składów Trybunału na zasadzie – obowiązujących kolejno – art. 25 ust. 1 pkt 1 lit. e in fine ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.), art. 44 ust. 1 pkt 1 lit. e (w pierwotnym brzmieniu) ust awy z dnia 25 czerw- ca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1064, ze zm.), art. 26 ust. 1 pkt 1 lit. f in fine ustawy z dnia 22 lipca 2016 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1157) oraz art. 37 ust. 1 pkt 1 lit. e in fine [u.o.t.p.TK] Tym samym w sprawie SK 78/19 Trybunał – chcąc umorzyć postępowanie ze względu na motywy przedstawione w uzasadnieniu posta- nowienia z 4 lipca 2023 r. (…) – powinien był bezwzględnie procedować w pełnym skła- dzie”. Z powyższych względów, przyłączając się do poglą dów zaprezentowanych w zda- niach odrębnych do postanowienia o sygn. SK 78/19, uważam, że przedstawione w niniej- szym postanowieniu rozumowanie jest błędne i nie ma żadnego umocowania ani w treści przepisów Konstytucji, ani w dotychczasowym orzecznictwie Trybunału. Skarga konstytu- cyjna, ustanowiona w art. 79 Konstytucji, pełni funkcję ochrony konstytucyjnych wolności i praw wobec władzy publicznej. Celem tej instytucji nie jest ochrona abstrakcyjnego podmio- tu — lecz realnej sfery prawnej, którą Konstytucja chr oni w praktyce. Wiele dóbr konstytu- cyjnych (np. prawo własności, prawo do działalności gospodarczej, prawo do sądu) ma cha- rakter gospodarczoprawny i realizuje się nie tylko wobec osób fizycznych, lecz także wobec osób prawnych. Wykluczenie osób prawnych z możliwości wnoszenia skargi konstytucyjnej pozbawiałoby skutecznego środka ochrony dla wielu rzeczywistych sytuacji naruszenia praw konstytucyjnych w sferze gospodarczej i organizacyjnej. Należy pamiętać, że istota podmiotów zbiorowych sprowadza się do teg o, że mają one służyć jednostkom do realizacji praw i wolności. Co za tym idzie, próba dalszego rozpo- wszechniania poglądu, jaki legł u podstaw postanowienia w sprawie o sygn. SK 46/20, pro- wadzi do szkodliwych skutków, które mogą wiązać się nawet – w skrajnym wypadku – z uznaniem przez podmioty prawa prywatnego inne niż osoby fizyczne, że nie ciążą na nich żadne wynikające z Konstytucji obowiązki. OTK ZU A/2026 SK 46/20 poz. 84 23 2. Niezależnie od aspektu merytorycznego, pogląd zaprezentowany w postanowieniu budzi również wątpliwości z pun ktu widzenia logicznej konstrukcji uzasadnienia, jednocze- śnie prowadząc do niebezpiecznych następstw, z których sam Trybunał wydaje się nie zdawać sobie sprawy. Postanowienie zawiera nieuprawnione uproszczenie, dające się sprowadzić do twier- dzenia, że skoro zdolność skargowa podmiotów prawa prywatnego nie była rozważana pod- czas prac KKZN, to nie może im przysługiwać. Podobnie zdaje się – choć nie wprost – odno- sić do przysługiwania im prawa własności (które Konstytucja przewiduje poza osobami fi- zycznymi wyłą cznie dla jednostek samorządu terytorialnego). Trybunał nie podał przy tym żadnej argumentacji, która nie zostałaby już wcześniej przez niego wzięta pod rozwagę w całym okresie obowiązywania Konstytucji i nie prowadziła do wykształcenia omówionego już we wcześniejszej części zdania odrębnego poglądu o przyznaniu takim podmiotom legi- tymacji skargowej. Jeżeli, jak zasugerowano w uzasadnieniu postanowienia, konstytucyjne prawa i wol- ności przysługiwałyby wyłącznie podmiotom wymienionym w Konstytucji, to samo na leża- łoby odnieść również w szczególności do określonych w Konstytucji obowiązków. Tymcza- sem ponownego podkreślenia wymaga, że osoby prawne są powszechnie adresatami obowiązków publicznoprawnych, takich jak obowiązki podatkowe, obowiązki wynikające z regulacji gospodarczych czy obowiązki w zakresie ochrony środowiska. Wyłączenie ich zdolności skargowej wywołuje niedającą się uzasadnić sytuację, w której podmioty niemające prawa do ochrony konstytucyjnej są równocześnie obciążone konstytucyjnymi obowiązkami, co samo w sobie już narusza konstytucyjne zasady, na przykład równości wobec prawa czy demokratycznego państwa prawnego. Konstytucja wymaga zaś, by środki ochrony były efektywne. Wyłączenie grupy pod- miotów, które w praktyce są stronami stosunków chronionych przez Konstytucję, godzi w zasadę skuteczności tej ochrony. Trybunał, jako strażnik zgodności ustaw z Konstytucją, nie powinien tworzyć próżni ochronnej dla kategorii dotkniętych naruszeniem. Jej wykreowa- nie, w drodze orzecznictwa takiego, jak niniejsze postępowanie, sprawiłoby, że spółki i liczne inne podmioty stałyby się „podmiotami drugiej kategorii”, jak słusznie określił to s. J. Stelina w cytowanym już zdaniu odrębnym do postanowienia o sygn. SK 78/19. Taka sytuacja może mieć również dalej idące konsekwencje, polegające na kwestio- nowaniu przez podmioty prawa prywatnego nakładania na nie obowiązków – z przyczyn dokładnie takich samych, z jakich w niniejszej sprawie odmawia się im zdolności do wystę- powania przed Trybunałem Konstytucyjnym w charakterze skarżącego. Skoro bowiem Kon- stytucja nie przewiduje ich istnienia, to tym bardziej – stosując rozumowanie identyczne, jak w krytykowanym postanowieniu – nie może skutecznie nałożyć na te podmioty żadnych ob- owiązków. Pogląd taki, jako dalece szkodliwy i zupełnie niezrozumiały, nie może się ostać i zasługuje na jednoznaczny sprzeciw. Mając na uwadze przywołane powyżej okoliczności, złożenie niniejszego zdania od- rębnego stało się konieczne. OTK ZU A/2026 SK 46/20 poz. 84 24 Zdanie odrębne sędziego TK Bartłomieja Sochańskiego do postanowien ia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2025 r. o sygn. SK 46/20 Na podstawie art. 106 ust. 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393) zgłaszam zda- nie odrębne do postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z 16 grudnia 2025 r., sygn. SK 46/20. Nie zgadzam się z postanowieniem Trybunału Konstytucyjnego z 16 grudnia 2025 r. o umorzeniu postępowania w sprawie SK 46/20 z tych samych powodów, które zawarł w swoim zdani u odrębnym do tego rozstrzygnięcia sędzia TK Justyn Piskorski.