SK 41/19

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 10 grudnia 2025 r. Pozycja 119 POSTANOWIENIE z dnia 25 listopada 2025 r. Sygn. akt SK 41/19 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Justyn Piskorski – przewodniczący Krystyna Pawłowicz Stanisław Piotrowicz Wojciech Sych Jarosław Wyrembak – sprawozdawca , po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 listopada 202 5 r., skargi konstytucyjnej M .T. o zbadanie zgodności: art. 394 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilne- go (Dz. U. z 20 16 r. poz. 1 822 , ze zm.) z art. 45 ust. 1 w związku z art. 78, art. 64 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 3 i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej , p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie . UZASADNIENIE I 1. W skardze konstytucyjnej z 1 września 2017 r. M .T. (dalej: skarżąca) zakwestiono- wała art. 394 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego ( Dz. U. z 2016 r. poz. 1822 , ze zm.; dalej: k.p.c. ) stanowiący, że t ermin do wniesienia zażale- nia jest tygodniowy i liczy się od doręczenia postanowienia, a gdy strona nie zażądała w ter- minie przepisanym doręczenia postanowienia zapadłego na rozprawie – od ogłoszenia posta- nowienia. Skarżąca wniosła o stwierdzenie, że przepis ten jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 78, art. 64 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 3 i art. 2 Konstytucji na tle następującego stanu faktycznego: 1.1. W 2016 roku s ąd r ejonowy oddalił powództwo skarżącej o zapłatę i obciążył kosztami procesu skarżącą , uznając je za uiszczone w całości. Sąd odrzucił następnie zażale- nie skarżącej w przedmiocie kosztów procesu jako wniesione z przekroczeniem tygodniowe- go terminu biegnącego od dnia doręczenia wyroku z uzasadnieniem . Skarżąca zakwestiono- OTK ZU A/2025 SK 41/19 poz. 119 2 wała postanowienie sądu rejonowego zażaleniem do s ądu o kręgowego , domagając się uchylenia go w całości i podnosząc, że przepis regulujący kwestię terminu do zaskarżenia postanowienia w przedmiocie kosztów procesu stanowi niekonstytucyjną pułapk ę normatyw- ną. Postanowieniem z 7 lipca 2017 r., sygn. akt [ … ] , Sąd Okręgowy w G . oddalił zażalenie skarżącej . 1.2. W tym stanie rzeczy skarżąca wystąpiła do Trybunału Konstytucyjnego ze skargą konstytucyjną wskazując, że z askarżony przepis narusza jej prawo do sprawiedliwego rozpa- trzenia sprawy przez sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji), zaskarżania orzeczeń wydanych w pierwszej instancji (art. 78 Konstytucji), ochrony praw majątkowych (art. 64 ust. 1 i 2 Kon- stytucji) oraz korzystania z powyższych praw bez ograniczeń, skoro nie są one konieczne ze względu na bezpieczeństwo czy porządek publiczny, ochronę środowiska lub zdrow ia , z uwa- gi na moralność publiczną , wolność i prawa innych osób (art. 31 ust. 3 Konstytucji), albo ochronę życia i funkcjonowania w demokratycznym państwie prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji). 2. W piśmie z 1 sierpnia 2019 r., nr IV.511.329.2019.KP, Rzecznik Praw Obywatel- skich poinformował, że po zapoznaniu się z nadesłanym materiałem postanowił nie przystę- pować do przedstawionej skargi. 3. W piśmie z 2 6 września 2019 r., nr PK VIII TK 69.2019, Prokurator Generalny (da- lej: Prokurator) zajął stanowisko w sprawie wnosząc o umorzenie postępowania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r., poz. 2 393; dalej: u.o.p.t.TK ) wobec niedopuszczalności wydania wyroku. Oceniając dopuszczalność badanej skargi Prokurator podniósł, że brzmienie i treść kwestionowanego w niniejszym postępowaniu przepisu nie bu- dzi zastrzeżeń co do zgodności z Konstytucją , a negatywne konsekwencje procesowe , które poniosła skarżąca, nie wynikały z niekonstytucyjności badanej regulacji . W opinii Prokurato- ra za bezpośrednią przyczyn ę sytuacji procesowej, w której znalazła się skarżąca, należy bo- wiem uznać metodykę pracy reprezentującego ją pełnomocnika oraz brak podjęcia przez nią działań w terminie , a nie z aś niezgodnoś ć kwestionowanego przepisu ze wskazanym w skar- dze wzorcem kontroli konstytucyjności . Zdaniem Prokuratora poza oceną Trybunału pozosta- ją okoliczności , w których utrata prawa do rozpoznania skargi konstytucyjnej następuje z przyczyny uchybień proceduralnych w postępowaniach przed sądami , a w badanej sprawie skarżąca nie wykazała, że do naruszenia jej konstytucyjnych praw podmiotowych doszło z powodu treści zakwestionowan ego uregulowania . Tym samym zarzuty zawarte w analizo- wanej skardze są według Prokuratora oczywiście bezzasadne. 4. W piśmie z 1 4 października 201 8 r. (data wpływu do TK: 16 października 2019 r.) skarżąca przedstawiła odpowiedź na opinię Prokuratora Generalnego pod trzymując stanowi- s ko, że zaskarżony skargą konstytucyjn ą przepis stanowi pułapk ę legislacyjn ą , natomiast u podstaw skargi nie leży stosowanie prawa przez sąd ani zachowanie stron, lecz prawo, które sądy musiały zastosować. 5. W piśmie z 7 lutego 2020 r., nr BAS - WAKU - 1579/19, Sejm Rzeczypospolitej Pol- skiej (dalej: Sejm) przedstawił stanowisko w sprawie wnosząc o umorzenie postępowania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. Alternatywnie Sejm wniósł o stwierdzenie, że art. 394 § 2 k.p.c. , w zakresie, w jakim przewi- duje, że termin do wniesienia zażalenia jest tygodniowy, jest zgodny z art. 45 ust. 1, art. 78, art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 i zasadą sprawiedliwości społecznej oraz zasadą OTK ZU A/2025 SK 41/19 poz. 119 3 zaufania obywatela do państwa i prawa, wywodzonymi z art. 2 Konstytucji. Sejm podniósł, że postępowanie przed Trybunałem winno podlegać umorzeniu z uwagi na niespełnienie warun- ków formalnych skargi konstytucyjnej oraz ze względu na jej oczywistą bezzasadność. W opinii Sejmu problem konstytucyjny wyłaniający się z petitum i uzasadnienia skargi nie dotyczy środka zaskarżenia, lecz długości terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie o kosztach określonych w wyroku sądowym. Zdaniem Sejmu skarżąca nie wyjaśniła , na czym polega „pułapka normatywna”, o której mowa w skardze i która miałaby wynikać z art. 394 § 2 k.p.c. Sejm podniósł, że zaskarżony przepis pod względem konstrukcyjnym nie budzi wątpliwości interpretacyjnych, które mogłyby generować trudności na płaszczyźnie stosowa- nia prawa. Sejm nie dostrzegł w tym zakresie problemów konstytucyjnych i wskazał, że poło- żenie prawne skarżącej nie było wynikiem wadliwości procedury sądowej, lecz braku należy- tej staranności profesjonalnego pełnomocnika reprezentującego skarżącą w postępowaniach sądowych . Sejm stanął na stanowisku, że na gruncie analizowanej skargi nie sposób wypro- wadzić argumentacji, która byłaby ukierunkowana na uprawdopodobnienie domniemania konstytucyjności zaskarżonej regulacji. Tym samym, zgodnie ze stanowiskiem Sejmu , postę- powanie przed Trybunałem Konstytucyjnym winno podlegać umorzeniu w całości, względnie winno zakończyć się stwierdzeniem zgodności zaskarżonego przepisu z przytoczonymi w skardze wzorcami kontroli. 6. W piśmie z 20 lutego 2020 r. skarżąca przedstawiła odpowiedź na stanowisko Sej- mu podtrzymując, że zaskarżony przepis stanowi pułapkę legislacyjną, a u podstaw skargi nie leży stosowanie prawa przez sąd ani zachowanie stron, lecz prawo, które sądy musiały zasto- sować. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego z 1 września 2017 r. (data nadania) M .T. (dalej: skarżąca) zakwestionowała zgodność z Konstytucją art. 394 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2024 r. poz. 1568, ze zm. ) , który po zmianach uzyskał brzmienie: „ Termin do wniesienia zażalenia wynosi tydzień od dnia doręczenia po- stanowienia z uzasadnieniem, w tym także w przypadku, gdy doręczenie to nastąpiło z urzę- du. Jeżeli przy wydaniu postanowienia sąd odstąpił od jego uzasadnienia, termin liczy się od dnia ogłoszenia postanowienia, a jeżeli podlegało ono doręczeniu – od dnia jego doręczenia ” . Mając na względzie podniesione przez skarżącą zarzuty w kontekście późniejszej modyfikacj i brzmienia zaskarżone j regulacji , Trybunał ustalił, że obowiązuje on a nadal w zakresie, w ja- kim zakwestionowana została w skardze. Zagadnienie konstytucyjn e , wokół którego skoncen- trowana została skarga, dotyczy bowiem długości terminu do wniesienia zażalenia na posta- nowieni e o kosztach zawarte w rozstrzygnięciu sądowym. W odróżnieniu od terminu do wniesienia apelacji, zgodnie z zakwestionowan ym przepisem termin do wniesienia zażalenia na postanowieni e jest niezmiennie tygodniowy i w tym zakresie zaskarżon e uregulowanie nie uległ o modyfikac ji . Pozostawanie zakwestionowane go uregulowania w mocy warunkuje zaś możliwość przystąpienia do merytorycznej oceny kwestionującej go skargi. 2. Na każdym etapie postępowania Trybunał jest obowiązany do zbadania, czy nie za- chodzi ujemna przesłanka proceduralna wydania wyroku skutkująca obligatoryjnym umorze- niem tego postępowania. Ustaleni a , czy skarga konstytucyjna spełnia konstytucyjne i ustawowe wymagania niezbędne do jej rozpoznania , są co do zasady właściwe dla etapu wstępnej kon- OTK ZU A/2025 SK 41/19 poz. 119 4 troli formalnej , której poddawane są skargi konstytucyjne . N iemniej jednak ustalenia te doko- nują się t akże po etap ie kontroli wstępne j zakończonym skierowani em skargi do merytorycz- nego rozpoznania, zwłaszcza w zakresie analizy uzasadnienia skargi . S kład Trybunału wy- znaczony do merytorycznego badania skargi konstytucyjnej nie jest związany wynikiem jej wstępnej oceny formalnej (zob. np. wyrok z 11 lipca 2013 r., sygn. SK 16/12, OTK ZU nr 6/A/2013, poz. 75). Merytorycznemu rozpoznaniu może być zaś poddana skarga, w której zakwestionowane są uregulowania wykazują ce dwojaką kwalifikację. Po pierwsze, zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji, stanowiły one podstawę normatywną ostatecznego orzeczenia wydanego w indywidualnej sprawie. Po drugie, w myśl art. 53 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r., poz. 2393; dalej: u.o.p.t.TK) , uczynienie z nich podstawy ostatecznego roz- strzygnięcia w indywidualnej sprawie spowodowało niedozwoloną ingerencję w sferę konsty- tucyjnie chronionych praw lub wolności skarżących (zob. np. postanowienie z 17 maja 2017 r., sygn. SK 38/15, OTK ZU A/2017, poz. 39). N iezbędne jest zatem określenie przez skarżących , w jaki sposób przysługujące im konstytucyjne wolności lub prawa zostały naru- szone w związku z zastosowaniem podstawy prawnej zakwestionowanej w skardze (art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p.TK). Uzasadnienie zarzutu naruszenia konstytucyjnych wolności lub praw polega zaś między innymi na przedstawieniu argumentów, które wykazywać będą nie- zgodnoś ć zachodząc ą pomiędzy normami wynikającymi z kwestionowanych przepisów a normami zawartymi we wzorcach kontroli. Nie ulega wątpliwości, że nie czyni zadość roz- ważanej powinności samo zestawienie przepisu stanowiącego przedmiot kontroli z przepis em będąc ym wzorcem tej kontroli, bez przedstawienia wyjaśnień wskazując ych na zachodzącą między nimi niezgodność. Nie realizują tego wymagania również uwagi ogólne , ani tym bar- dziej rozważania de lege ferenda . W takich wypadkach uzasadnienie – jako formalnie wadli- we – należy zakwalifikować jako pozorne, równoznaczne z jego brakiem (zob. wyrok z 6 mar- ca 2019 r., sygn. K 18/17, OTK ZU A/2019, poz. 10 i powołane tam orzecznictwo). W wy- padku więc stwierdzenia przeszkody formalnej w postaci wadliwości uzasadnienia skargi na etapie merytorycznego rozpoznania Trybunał umarza postępowanie ze względu na niedo- puszczalność wydania wyroku . 3. Mając na względzie powyższe ustalenia , Trybunał stwierdził, że badana skarga sta- nowi w istocie polemikę skarżącej z motywami ostatecznego rozstrzygnięcia wydanego w indywidualnej sprawie skarżącej w przedmiocie kosztów postępowania sądowego. Nega- tywne konsekwencje procesowe, które z niego wynikły dla skarżącej, znajdowały swe źródło w braku należytej staranności po jej stronie, polegającym na przekroczeniu ustawowego ter- minu do wniesieni a zażalenia na postanowienie sądu. Strategia procesowa zastosowana przez skarżącą w jej indywidualnej sprawie nie uwzględniła bowiem unormowa ń procedural nych, regulując ych w szczególności terminy do wnoszenia środków zaskarżenia, których niedo- trzymanie może skutkować nieodwracalnymi , lecz przewidywalnymi konsekwencjami dla strony postępowania. Nie znajduje zatem uzasadnienia powołany w skardze zarzut „pułapki normatywnej” odnoszący się do odmiennej długości wskazanych w ustawie terminów do wnoszenia różnych środków zaskarżenia. Skarżąca nie wykazała jednocześnie , na czym pole- ga związek między ustanowieniem tygodniowego terminu do wniesienia zażalenia, o którym mowa w zakwestionowanym przez nią przepisie, a możliwością realizacji m.in. prawa do są- du przysługującego jej na gruncie Konstytucji . Nie ulega bowiem wątpliwości, że zakreślenie w ustawie terminów do dokonania określonych czynności procesowych w uregulowaniach dotyczących procedur służy m.in. zapewnieniu odpowiedniej dynamiki postępowań i jako takie , na gruncie badanej sprawy, nie m iało związku z umożliwieniem realizacj i praw gwa- rantowanych w myśl art. 45 ust. 1 w związku z art. 78 Konstytucji powołanego w skardze jako podstawowy wzorzec kontroli . W konsekwencji podobnie należy ocenić zestawienie OTK ZU A/2025 SK 41/19 poz. 119 5 w skardze kwestionowanego uregulowania z prawami gwarantowanymi w myśl art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji. Ponadto, z treści skargi wynika, że art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji zostały powołane jako samodzielne wzorce konstytucyjne . W tym kontekście Trybunał podkreś lił , że właściwego wzorca kontroli w w ypadku skargi konstytucyjnej nie stanowią zasady ustrojowe i normy adresowane do ustawodawcy (zob. postanowienie TK z 23 lutego 2021 r., sygn. SK 33/20, OTK ZU A/2021, poz. 12), a samodzielnymi wzorcami kontroli w postępowaniu zainicjonowanym skargą konstytucyjną mogą być wyłącznie te przepisy Konstytucji, które wyrażają prawa podmiotowe (zob. postanowienie TK z 29 listopada 2023 r., sygn. SK 63/20, OTK ZU A/2024, poz. 63). Z powyższych względów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.