SK 34/24

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 21 sierpnia 2025 r. Pozycja 86 POSTANOWIENIE z dnia 15 lipca 2025 r. Sygn. akt SK 34/24 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Justyn Piskorski – przewodniczący Bartłomiej Sochański Bogdan Święczkowski – sprawozdawca Rafał Wojciechowski Jarosław Wyrembak , po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawny m w dniu 15 lipca 2025 r., skarg i konstytucyjn ej P .S. o zbadanie zgodności: art. 27 § 3 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszech- nych (Dz. U. z 2023 r. poz. 217, ze zm.) „w zakresie, w którym nie określa ter- minu trwania zawieszenia prezesa sądu w pełnionej funkcji” , z art. 60 w związ- ku z art. 31 ust. 3 , w związku z art. 2 oraz art. 178 ust. 1 i art. 180 ust. 1 i 2 , art. 10 ust. 1 i art. 173 oraz art. 65 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej , p o s t a n a w i a : umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie . UZASADNIENIE I 1. W skardze konstytucyjnej z 2 9 stycznia 202 4 r. P .S. , działając w imieniu własnym jako sędzia Sądu Apelacyjnego w W . , wystąpił do Trybunału Konstytucyjnego z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia. 2 . Postanowieniem z 11 marca 202 4 r. (sygn. Ts 19 /2 4 , OTK ZU B/202 4 , poz. 142 ) Trybunał Konstytucyjny nadał skardze konstytucyjnej dalszy bieg. 3. W piśmie procesowym z 20 kwietnia 2024 r. Rzecznik Praw Obywatelskich poin- formował, że nie zgłasza udziału w niniejszym postępowaniu. OTK ZU A/2025 SK 34/24 poz. 86 2 II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Wykorzystanie skargi konstytucyjnej, będącej instrumentem ochrony konstytucyj- nych praw i wolności przysługujących jednostce, warunkowane jest spełnieniem wymogów określonych w art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz w ustawie z dnia 30 listopada 2016 r. o organi- zacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK). Analiza formaln a skargi konstytucyjnej nie kończy się na etapie tzw. po- stępowania wstępnego, w którym Trybunał Konstytucyjny ocenia, czy wniesiona skarga kon- stytucyjna spełnia wymogi formalne oraz czy nie jest oczywiście bezzasadna. Zgodnie z utrwalonym poglądem Trybunał zobligowany jest do oceny – w każdym stadium postępo- wania – czy w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła ujemna przesłanka procesowa implikują- ca konieczność umorzenia postępowania (zob. postanowienie TK z 18 grudnia 2019 r., sygn. SK 71/19, OTK ZU A/2020, poz. 2). 2. W ra m ach analizy formalnej niniejszej skargi konstytucyjnej, w odniesieniu do za- kresu przedmiotowego sprawy, skład orzekający w pierwszej kolejności zwrócił uwagę na wyrok z 16 października 2024 r., sygn. K 2/24 (OTK ZU A/202 5 , poz. 17 ) , w którym Trybu- nał Konstytucyjny uznał m.in. , że art. 27 § 3 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 334; dalej: p.u.s.p . albo prawo o ustroju sądów powszechnych ) „w zakresie, w jakim (…) nie określa terminu trwania zawieszenia prezesa albo wiceprezesa w pełnieniu czynności” , jest niez godny z art. 186 ust. 1 w związku z art. 173 , w związku z art. 178 ust. 1 Konstytucji (zob. tenor wyroku , punkt 1 ) . Tym samym w powołanym wyroku Trybunał Konstytucyjny wypowiedział się już co do konstytucyjności art. 27 § 3 p.u.s.p. w zakresie bardzo zbliżonym do zakresu tegoż przepi- su kwestionowanego w niniejszej sprawie. Wobec tego Trybunał musiał rozstrzygnąć kwestię celowości merytorycznego rozpoznania niniejszej skargi konstytucyjnej . 2. 1 . Zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK Trybunał Konstytucyjny wydaje na po- siedzeniu niejawnym postanowienie o umorzeniu postępowania , jeżeli wydanie orzeczenia jest zbędne. Zbędność orzekania występuje także wówczas, gdy kwestionowana norma była już w innej sprawie przedmiotem kontroli co do zgodności z Konstytucją . Jeśli w sprawie zachodzi tożsamość podmiotowa (dotycząc a podmiotu inicjującego postępowanie) i przed- miotowa (dotycząc a przedmiotu i wzorców kontroli), ziszcza się ujemna przesłanka proceso- wa w postaci powagi rzeczy osądzonej ( res iudicata ) . Jeśli zaś w sprawie zachodzi tylko tożsamość przedmiotowa, ziszcza się przesłanka ne bis in idem ( zob. postanowienie TK z 23 czerwca 2022 r., sygn. SK 52/20, OTK ZU A/2022, poz. 42). Należy zgodzić się z poglądem, że „[u]przednie rozpoznanie sprawy konstytucyjności określonego przepisu prawnego (normy prawnej) z punktu widzenia tych samych zarzutów nie może być jednak uznane za prawnie obojętne. Powoduje ono konieczność wydania roz- strzygnięcia opartego na zasadzie ne bis in idem . Jest ona rozumiana w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym z uwzględnieniem specyfiki tego postępowania (…) . O ile w wy- padku zaistnienia przesłanki powagi rzeczy osądzonej Trybunał Konstytucyjny musiałby (…) umorzyć postępowanie jako niedopuszczalne, to w wypadku przesłanki ne bis in idem Trybu- nał dokonuje oceny w kategoriach pragmatycznych, ocenia celowość prowadzenia postępo- wania i orzekania w kwestii, która została już jednoznacznie i ostatecznie rozstrzygnięta przez ten organ. W takiej sytuacji właściwą podstawą umorzenia postępowania jest zbędność orze- kania ( … ) ” – postanowienie TK z 10 lipca 2007 r., sygn. P 40/06 ( OTK ZU nr 7/A/2007, poz. 86 ) . OTK ZU A/2025 SK 34/24 poz. 86 3 2. 2 . Przenosząc powyższ e pogląd y na grunt niniejsze go postępowania , n ie ulega ło wątpliwości, że w tej sprawie nie zachodzi ła tożsamość podmiotowa względem sprawy za- kończonej wyrokiem z 16 października 2024 r . Postępowanie prowadzone pod sygn. K 2/24 zostało bowiem zainicjowane wnioskiem Krajowej Rady Sądownictwa złożonym w trybie tzw. kontroli abstrakcyjnej , na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 186 ust. 2 oraz art. 188 pkt 1 Konstytucji . Niniejsza s prawa została zainicjowana natomiast skargą konstytu- cyjną Piotra Schaba , działającego w imieniu własnym jako sędzia Sądu Apelacyjnego w War- szawie (dalej: skarżący), występującego do Trybunału w trybie tzw. kontroli konkretnej przewidzianej przez art. 79 ust. 1 Konstytucji. Tym samym w niniejszej sprawie nie mogła wystąpić przesłanka res iudicata , impli- kująca konieczność umorzenia postępowania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK. 2.3. Porównanie petitum oraz uzasadnie nia niniejszej skarg i konstytucyjn ej z punktem 1 tenor u wyroku w sprawie o sygn. K 2/24 , doprowadziło natomiast Trybunał Konstytucyjny do wniosku, że w sprawie skarżącego wystąpiła tożsamoś ć przedmiotu kontroli oraz części wzorców konstytucyjnych względem sprawy rozstrzygniętej wyrokiem z 16 października 2024 r. (tożsamość przedmiotowa) . 2.3.1. Przedmiot kontroli zbadany przez Trybunał w punkcie 1 tenoru wyroku z 16 października 2024 r., tj. art. 27 § 3 p.u.s.p. w zakresie , w jakim „ nie określa terminu trwania zawieszenia prezesa albo wiceprezesa w pełnieniu czynności ” – pomimo występowa- nia pewnych odmienności w sposobie zredagowania zakresu kontroli – jest podobny do za- kres u zaskarżenia wskazan ego w niniejszej skar dze konstytucyjn ej . Skarżący w niniejszej sprawie kwestionował konstytucyjność art. 27 § 3 p.u.s.p. w za- kresie , „ w którym nie określa terminu trwania zawieszenia prezesa sądu w pełnionej funkcji” (skarga konstytucyjna, s. 1) . Ograniczył on tym samym swoje żądanie procesowe do zbadania normy prawnej odnoszącej się wyłącznie do zawieszenia prezesa sądu , mimo że przepis ten normuje analogiczną procedurę zawieszenia w pełnieniu czynności zarówno prezesa sądu , jak i wiceprezesa sądu . Trybunał uznał, że taki sposób określenia zakresu zaskarżenia odpowiada wymogom formalnym skargi konstytucyjnej, inicjującej tzw. kontrolę konkretną. W sprawie , w związku z którą skarżący wystąpił do Trybunału, doszło do zawieszenia go przez Ministra Sprawiedliwości w pełnieniu czynności prezesa S ądu Apelacyjnego w Warszawie . W konse- kwencji skarżący mógł skutecznie zainicjować kontrolę wyłącznie tej normy, która kształto- wała jego osobistą sytuacj ę prawn ą, tj. normę dotyczącą zawieszenia prezesa sądu . Inaczej niż Trybunał w wyroku o sygn. K 2/24 skarżący określił to , w czym prezes są- du – na podstawie art. 27 § 3 p. u . s .p. – zostaje zawieszony . J ego zdaniem niekonstytucyjne było nieokreślenie przez ustawodawcę terminu trwania zawieszenia prezesa sądu „w pełnio- nej funkcji”. Tymczasem zarówno treść art. 27 § 3 p.u.s.p. , jak i wyrok Trybunału stanowią o zawieszeniu prezesa sądu (albo wiceprezesa sądu ) w „pełnieniu czynności” , nie zaś o za- wieszeniu „w pełnieniu funkcji ” . Sformułowanie „p ełnienie funkcji prezesa sądu” występuje natomiast w innych jednostkach redakcyjnych prawa o ustroju sądów powszechnych (zob. art. 26 § 1, 3, 5 p.u.s.p.). Nie ulega zatem wątpliwości, że stawiając zarzut zakresowej niekon- stytucyjności art. 27 § 3 p.u.s.p. , skarżący powinien odwoływać się do słów wykorzystanych w treści tego przepisu, który brzmi: „[w]ystępując o opinię, o której mowa w § 2, Minister Sprawiedliwości może zawiesić prezesa albo wiceprezesa sądu w pełnieniu czynności. Prze- pis art. 22b § 2 stosuje się odpowiednio”. Występujące uchybienie w sposobie zredagowania zakresu zaskarżenia nie mogło być jednak zdaniem Trybunału podstawą uznania wystąpienia wady formalnej skargi konstytu- cyjnej, wywołującej konieczność umorzenia postępowania z racji niedopuszczalności orzeka- nia. Umorzenie postępowania z tej przyczyny stanowiłoby przejaw nadmiernego formalizmu OTK ZU A/2025 SK 34/24 poz. 86 4 procesowego , z racji bardzo rygorystyczne go potraktowania przedmiotu kontroli . Zgodnie z obowiązując ą w postępowaniu przed Trybunałem zasadą falsa demonstratio non nocet , pod- stawowe znaczenie ma istota sprawy, a nie jej oznaczenie. Rekonstrukcji zarzutu sformuło- wanego w skardze konstytucyjnej należy dokonywać zarówno na podstawie jej petitum , jak i uzasadnienia, które stanowi integralną część skargi konstytucyjnej. W niniejszej sprawie o gół argumentacji zaprezentowanej w skardze konstytucyjnej pozwalał na prawidłowe zrekonstruowanie przez Trybunał przedmiotu kontroli , a w konse- kwencji na uznanie, że wątpliwoś ci konstytucyjnoprawne skarżącego dotyczy ły problematyki zawieszania prezesa sądu w pełnieniu czynności , u regulowanej w art. 27 § 3 p.u.s.p. Jedynie uzupełniająco należał o również odnotować wystąpienie różnicy redakcyjnej polegając ej na tym , że określając zakres zaskarżenia art. 27 § 3 p.u.s.p. , skarżący posłużył się formułą „w zakresie, w którym (…) ”. W wyroku o sygn. K 2/24 Trybunał wykorzystał zaś formułę „w zakresie, w jakim (…) ”. Pomimo zaprezentowanych powyżej odmienności w sposobie zredagowani a zakresu kontroli kwestionowanego przepisu prawa o ustroju sądów powszechnych , w ocenie Trybuna- łu w obu sprawach przedmiot kontroli jest analogiczny . W konsekwencji obie sprawy dotyczą tożsamego problemu konstytucyjnego, tj. kwestii, czy w perspektywie standardów wynikają- cych z ustaw y zasadnicz ej dopuszczalne jest, aby art. 27 § 3 p.u.s.p. nie określał terminu trwania zawieszenia prezesa (wiceprezesa) sądu w pełnieniu czynności. 2.3.2. Uwzględniając wywody przedstawione w podpunkcie 2.3.1. II części niniejsze- go uzasadnienia , z daniem składu orzekającego w niniejszej sprawie w wyroku o sygn. K 2/24 Trybunał Konstytucyjny rozstrzygnął zatem analogiczny – do spraw y rozpoznawan ej pod sygn. SK 34 /2 4 – problem konstytucyjny. Ponowne rozpatrzenie spraw y w analogicznie okre- ślonym przez skarżącego zakresie naruszałoby zatem zasadę ne bis in idem , stabilizującą sy- tuację ukształtowaną wyrokiem Trybunału z 16 października 2024 r. , który zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji ma moc powszechnie obowiązującą i jest ostateczny . Wyrok ten wiąże wszystkie podmioty działające na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej – również organy pu- bliczne występujące w sprawie skarżącego , tj. Ministra Sprawiedliwości oraz osoby, które obecnie kierują pracami Sąd u Apelacyjn ego w Warszawie. 2.3. 3 . Tytułem uzupełnienia Trybunał wskazał , że skarżący w niniejszej sprawie , sta- wiając zarzuty wobec art. 27 § 3 p.u.s.p. , powołał szerszy – niż występujący w wyroku o sygn. K 2/24 – zbiór wzorców kontroli (tj. art. 60 w związku z art. 31 ust. 3 , w związku z art. 2, art. 180 ust. 1 i 2, art. 10 ust. 1, art. 65 ust. 1 Konstytucji) . Nie dezaktualizuje to jed- nak zasadności oceny , że ponowne orzekanie o zgodności kwestionowane go przedmiotu kon- troli z nowymi wzorcami wskazanymi przez skarżącego jest zbędne. Nie ulega bowiem wąt- pliwości, że Trybunał w wyroku o sygn. K 2/24 wypowiedział się już w sposób ostateczny , ze skutkiem erga omnes w przedmiocie hierarchicznej zgodności prawa , przez stwierdzenie za- kresowej niekonstytucyjności przepisu , który stanowi ł przedmiot kontroli również w niniej- szym postępowaniu . P onowne badanie kwestionowanej normy co do zgodności z innymi wzorcami nie może zmienić skutk ów prawnych już wywołanych przez wyrok TK o sygn. K 2/24 . S ytuacja procesowa skarżącego kształtowałaby się inaczej , gdyby wyrok o sygn. K 2/24 stwierdzał zgodność kwestionowanej regulacji z konkretnymi wzorcami kontroli. Wówczas badanie kwestionowanego zakresu art. 27 § 3 p.u.s.p. z innymi (nowymi) regula- cjami konstytucyjnymi wskazanymi w skar dze konstytucyjnej w charakterze wzorców nie byłoby zbędne . W ydanie wyroku stwierdzającego konstytucyjność, co do zasady nie zamyka bowiem drogi do dalszego procedowania przed Trybunałem (w nowym postępowaniu) , pod warunkiem wskazania innych niż dotychczas wzorców kontroli . Podobnie postępowanie zai- OTK ZU A/2025 SK 34/24 poz. 86 5 nicjowane przez skarżącego mogł o by zakończyć się wydaniem wyroku, gdyby w sprawie o sygn. K 2/24 postępowanie zostało umorzone z uwagi na wystąpienie przeszkód formalnych uniemożliwiających wyrokowanie . W niniejszej sprawie żadna z okoliczności wymienionych w poprzednim akapicie nie występowała . 2.3.4. Trybunał zwrócił także uwagę na okoliczność , że wyrok TK o sygn. K 2/24 do chwili wydania niniejszego postanowienia nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw Rzeczy- pospolitej Polskiej . O koliczność braku publikacji wyroku o sygn. K 2/24 w Dzienniku Ustaw nie zmienia jednakże oceny o zbędności wyrokowania w niniejszej sprawie. Jak już wcześniej wskazano, w yrok z 16 października 2024 r. ma moc powszechnie obowiązującą i jest ostateczny . Tych atrybutów wyroku Trybunału nie eliminuje pozbawiona podstaw prawnych praktyka organów egzekutywy , polegająca na niepublikowa niu orzeczeń w e właściwych dziennik ach promulga- cyjny ch . W obowiązującym w Rzeczypospolitej Polskiej porządku prawnym w yrok Trybuna- łu nie może zostać zmieniony, podważony czy uznany jako nieistniejący ( sententia non exi- stens ) przez jakikolwiek organ władzy publicznej. Nadto Trybunał postanowił przypomnieć , że już z chwilą publicznego ogłoszenia wy- roku o sygn. K 2/24 przez przewodniczącego składu orz e kającego – co nastąpiło 16 paździer- nika 2024 r. na sali rozpraw w siedzibie Trybunału Konstytucyjnego – ustało domniemanie konstytucyjności kontrolowanych przepisów prawa o ustroju sądów powszechnych , w tym art. 27 § 3 tej ustawy w zakresie , w jakim nie określa terminu trwania zawieszenia prezesa albo wiceprezesa w pełnieniu czynności. W konsekwencji, organy władzy publicznej stosują- ce art. 27 § 3 p.u.s.p. , z urzędu zobowiązane są do uwzględniania w swojej działalności treści tego wyroku . 2.3. 5 . Podsumowując, z uwagi na występującą tożsamość przedmiotow ą niniejszej sprawy względem sprawy zakończonej wyrokiem Trybunału z 16 października 2024 r., sygn. K 2/24, wyrokowanie w niniejszej sprawie stało się zbędne , a postępowanie podlegało umo- rzeniu (art. 59 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK). Z powyższych względów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.