P 71/15

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 21 czerwca 2016 r. Pozycja 41 POSTANOWIENIE z dnia 14 czerwca 2016 r. Sygn. akt P 71/15 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Marek Zubik – przewodniczący Leon Kieres – sprawozdawca Julia Przyłębska Piotr Pszczółkowski Małgorzata Pyziak -Szafnicka, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 czerwca 2016 r., pytania prawnego Sądu Okręgowego w B., czy: 1) § 2 ust. 1 pkt 19 rozporządzenia Minist ra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania pod- stawy wymiaru składek na ubez pieczenie emerytalne i rentowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 2236, ze zm.) , przez to, że został wydany w oparciu o upoważnienie zawarte w art. 21 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o system ie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 121, ze zm.), niezawi erające dostatecznych wskazówek do wyłączenia z podstawy wymiaru składek n iektórych rodzajów przychodów, jest zgodny z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, 2) ustawa z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń so- cjalnych (Dz. U. Nr 43, poz. 163, ze zm.), w brzmieniu nadanym przez ustawę z dnia 21 listopada 1996 r. o zmianie ustawy o zakładowym fun- duszu świadczeń socjalnych oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 147, poz. 686), to jest wyłączająca w art. 3 ust. 6 tylko świadcz enie urlopowe z podstawy wymiaru składek, bez jednoczesnego takiego sa- mego wyłączenia z podstawy wymiaru składek przychodów w postaci świadczeń pieniężnych wypłacanych pracownikom z zakładowego fun- duszu świadczeń socjalnych, jest zgodna z art. 32 ust. 1 Konstytucji, p o s t a n a w i a: na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, z 2000 r. Nr 48, poz. 552 i Nr 53, poz. 638, z 2001 r. Nr 98, poz. 1070, z 2005 r. Nr 169, poz. 1417, z 2009 r. Nr 56, poz. 459 i Nr 178, poz. 1375, z 2010 r. Nr 182, poz. 1228 i Nr 197, poz. 1307 oraz z 2011 r. Nr 112, poz. 654) w związku z art. 134 pkt 3 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyj- nym (Dz. U. z 2016 r. poz. 293) umorzyć postępowanie . OTK ZU A/2016 P 71/15 poz. 41 2 UZASADNIENIE I 1. Sąd Okręgowy w B ., V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (dalej: pytający sąd), w postanowieniu z 12 marca 2015 r. zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym, czy: 1) § 2 ust. 1 pkt 19 rozporządzenia Minist ra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe (Dz. U. Nr 161, poz. 1106, ze zm. ; dalej: rozporządze- nie ), przez to, że został wydany w oparciu o upoważnienie zawarte w art. 21 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o system ie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 121, ze zm.; dalej: usus), nie zawierające dostatecznych wskazówek do wyłączenia z podstawy wymiaru składek n iektórych rodzajów przychodów, jest zgo dny z art. 92 ust. 1 Konstytucji, 2) ustawa z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (Dz. U. Nr. 43, poz. 163, ze zm. ; dalej: uzfśs ), w brzmieniu nadanym przez ustawę z dnia 21 listopada 1996 r. o zmianie ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 147, poz. 686), to jest wyłączająca w art. 3 ust. 6 tylko świadczenie urlopowe z podstawy wymiaru składek, bez jednoczesnego takiego samego wy- łączenia z podstawy wymiaru składek przychodów w postaci świadczeń pieniężnych wypła- canych pracownikom z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, jest zgod na z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Pytanie zostało zadane w związku z następując ym stanem faktycznym i prawnym: Sprawa, w związku z którą sąd zwrócił się z pytaniem prawnym, zawisła na skutek odwołania wniesionego przez Urząd Gminy w W . od decyzji wydanych przez Zakład Ubez- pieczeń Społecznych (dalej: ZUS). W zaskarżonych decyzjach ZUS ustalił podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe dla pracowników urzędu, zaliczając do niej świadczenia wypłacane w latach 2008-2013 z okazji świąt Bożeg o Narodzenia i świąt Wiel- kiejnocy. Świadczenia te nie spełniają bowiem tzw. kryterium socjalnego, a tym samym nie są objęte zwolnieniem opisanym w § 2 ust. 1 pkt 19 rozporządzenia. W ocenie pytającego sądu, zgodność z Konstytucją przepisów regulujących z alicza- nie świadczeń z funduszu socjalnego do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia spo- łeczne, budzi istotne wątpliwości. Naruszenie art. 92 ust 1 Konstytucji przez § 2 ust. 1 pkt 19 rozporządzenia sąd upa- truje w braku wytycznych do wydania rozporządzen ia w art. 21 usus . Dlatego uznał, że § 2 ust. 1 pkt 19 rozporządzenia nie może być podstawą wyrokowania w rozpoznawanej sprawie, a świadczenia z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, jako przychód pracownika, powinny podlegać wliczeniu w każdym wypadk u do podstawy wymiaru składek, niezależnie od tego, czy stosowano kryterium socjalne w ich przyznawaniu, czy nie (art. 18 i art. 20 w związku z art. 4 pkt 9 usus). Kolejne wątpliwości sądu odnoszą się do zgodności całej ustawy o zakładowym fun- duszu świadczeń socjalnych z zasadą równości wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji. Poja- wiają się one w związku ze zróżnicowaniem, jakie zdaniem sądu, powstaje na skutek przyję- cia przez ustawodawcę odrębnych zasad w odniesieniu do świadczeń urlopowych i świadczeń z zak ładowego funduszu socjalnego. Te pierwsze, na podstawie art. 3 ust . 6 u zfśs, podlegają wyłączeniu z podstawy wymiaru składek, natomiast świadczenia z zakładowego funduszu socjalnego, jak podnosi sąd, takiemu wyłączeniu nie podlegają. Analizując proces ust awodawczy, sąd wskazał, że intencją zapisu zawartego w art. 3 ust. 6 u zfśs było wyłączenie z podstawy wymiaru składek świadczenia urlopowego, jako al- ternatywnego świadczenia przyznawanego przez takich pracodawców, którzy nie byli zobo- OTK ZU A/2016 P 71/15 poz. 41 3 wiązani do tworzenia zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, na takich samych zasa- dach jak świadczenia z funduszu. Za intencją równego traktowania w zakresie nieobciążenia pracodawców obowiąz- kiem składkowym obydwu rodzajów świadczeń – świadczenia urlopowego i świadczeń z funduszu – przemawiają, zdaniem sądu, wprowadzone jednocześnie i jednolicie zmiany ustaw podatkowych, równo traktujące odpis na fundusz i wypłacone świadczenie urlopowe jako koszt pracodawcy, jak również znaczenie ekonomiczne obydwu rodzajów świadczeń dla pr acodawców i pracowników. Sąd zauważa również odmienności między świadczeniami z funduszu i świadczeniam i urlopowymi. Te ostatnie m ają wyłącznie pieniężną formę, są wy- płacane jedynie pr acownikom, w sztywno określonej i równej wysokości. Natomiast świad- czenia z funduszu mogą mieć postać niepieniężną, mogą zostać wypłacone w kwocie wyższej niż świadczenia urlopowe oraz w oparciu o kryterium socjalne, które prowadzić ma do ich zróżnicowania, a także może przysługiwać szerszej grupie beneficjentów (nie tylko pracowni- kom). W ocenie sądu, decydujące znaczenie, w świetle art. 32 ust. 1 Konstytucji, mają argu- menty za równym traktowaniem obu rodzajów świadczeń. Brak ustawowego wyłączenia z pod- stawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne świadczeń wypłacanych z fu nduszu jest wynikiem pominięcia ustawodawczego, opartego na błędnym założeniu, że świadczeni a z fun- duszu są nieoskładkowane. 2. Minister Pracy i Polity ki Społecznej w piśmie z 25 maja 2015 r. nie zajął stanowi- ska w sprawie zgodności przepisów ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych oraz ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z Konstytucją, uznając, że ocena ta zastrze- żona jest do kompetencji Trybunału Konstytucyjnego. P rzedstawił natomiast , jak kształtowały się regulacje dotyczące świadczeń ur lopo- wych i świadczeń socjalnych z uwzględnieniem zasad wyłącza nia tych ostatnich z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. Podkreślił, że świadczenie urlopowe nie ma charakteru socjalnego w rozumieniu ustawy o zakładowym funduszu świadczeń soc jalnych. P rzesłanki jego przyznawania oraz wysokość nie są bowiem uzależnione od stosowania tzw. kryteriów socjalnych, czyli analizy i oceny sytuacji życiowej, rodzi nnej i materialnej pracow- nika. Minister Pracy i Polityki Społecznej wskazał, że kwestie dotyczące wyłączenia świadczeń socjalnych z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne reguluje art. 8 ust. 1 uzfśs . Wynika zeń, że przyznawanie ulgowych usług i świadczeń oraz wysokość dopłat z funduszu uzależnia się od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby uprawnionej do korzystania z funduszu. Natomiast do pracodawcy należy określenie w regulaminie zakłado- wego funduszu świadczeń socjalnych zasad i warunków korzystania z usług i świadczeń fi- nansowanych z funduszu oraz zasad przeznaczania środków funduszu na poszczególne cele i rodzaje działalności socjalnej. Przyjęcie w r egulaminie innyc h zasad niż wynikające z usta- wy nie uz asadnia wyłączenia świadczeń z podstawy wymiaru składek. Podkreślił również, że wymaganie stosowania tzw. kryterium socjalnego przy przyz nawaniu świadczeń z zakłado- wego funduszu świadczeń socjalnych znajduje potwierdzenie w utrwalonym orzecznictwie sądowym. Świadczenia wypłacone z pominięciem tego kryterium nie mogą być oceniane ja- ko świadczenia socjalne. Nie mogą zatem korzystać z uprawnień przyznanych tym świadcze- niom przez przepisy systemu ubezpieczeń społecznych . 3. Prokurator Generalny w piśmie z 17 czerwca 2015 r. wniósł o umorzenie po stępo- wania ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. Pytanie prawne nie sp ełnia przesłan- ki funkcjonalnej, o d odpowiedzi Trybunału na zadane przez sąd pytanie nie zależy bowiem rozstrzygnięcie zawisłej przed nim sprawy. W wypadku uznania zaskarżonego przepisu za zgodny z Konstytucją, sąd będzie musiał utrzymać w mocy zaskarżone d ecyzje ZUS, gdyż jak OTK ZU A/2016 P 71/15 poz. 41 4 wynika z uzasadnienia pytania prawnego, świadczenia z zakładowego funduszu świadczeń so- cjalnych zostały wypłacone bez zastosowania kryterium socjalnego , co – zgodnie z orzecznic- twem – wykluc za możliwość zastosowania § 2 ust. 1 pkt 19 r ozporządzenia. Natomiast skut- kiem uznania tego przepisu za niezgodny z Konstytucją będzie brak podstawy prawnej pozwala- jącej na odliczenie od podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne świadczeń wy- płacanych z zakładowego funduszu świadczeń socjaln ych. W konsekwencji pytający s ąd bę- dzie musiał również wydać orzeczenie utrzymujące w mocy decyzje ZUS. Niezależnie zatem od wydanego przez TK orzeczenia s ąd będzie musiał wydać orzeczenie o takiej samej treści. Prokurator Generalny wskazał także, że sąd , kwestionując zgodność całej ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych z art. 32 Konstytucji, zaskarżył w istocie tylko art. 3 ust. 6 uzfś s. Zarz uty podniesione w uzasadnieniu pytania prawnego odnoszą się bowiem tylko do tego przepisu. Nie dotyczy o n jednak świadczeń wypłacanych z zakładowego fund u- szu świadczeń socjalnych, a tym samym nie może mieć zastosowania w postępowaniu toczą- cym się przed pytającym sądem. Ponadto, zdaniem Prokuratora Generalnego, zarzut nieobję- cia obowiązkiem wliczenia świadczeń urlopowych do podstawy wymiaru składek na ZUS stanowi zaniechanie ustawodawcze, które nie jest objęte kognicją TK. Z porównania cech świadczenia urlopowego i świadczenia z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych wynika, że zachodzą między nimi znaczne różnice, które – z konstytu- cyjnego punktu widzenia – nie powodują konieczności t akiego samego ich uregulowania. Prokurator Generalny zwrócił także uwagę na t o , że stwierdzenie przez Trybunał niekonstytucyjności art. 3 ust. 6 uzfśs, nie stworzy sądowi możliwości uwzględnienia odwołań od decyzji ZUS. Brak jest bowiem przepisu prawa umożliwiającego zaliczenie wskazanych świadczeń do kategorii przychodów, od których nie odprowadza się składek na ubezpieczenia społeczne. W takiej sytuacji niezbędna byłaby interwencja ustawodawcy. P ytający s ąd nie wykazał także, dlaczego, w jego ocenie, w art. 3 ust. 6 uzfś s mamy do czynienia z pominię- ciem, a nie zaniechaniem ustawodawczym oraz dlaczego przepis ten narusza konstytucyjną zasadę równości. 4. Marszałek Sejmu w piś mie z 11 marca 2016 r. w niósł o umorzenie postępowania ze względu na niespełnienie przesłanki funkcjonalnej merytorycznego badania pytania praw- nego przez Trybunał. W ocenie Marszałka Sejmu, od odpowiedzi Trybunału na zadane przez sąd pytanie nie zależy rozstrzygnięcie zawisłej przed nim sprawy. Rozważając treść art. 8 ust. 1 oraz art. 1 ust. 1 i art. 2 pkt 1 uzfśs , Marszałek Sejmu podkreślił, że wypłata świadczeń z funduszu (w tym pieniężnych) musi następować z uwzględnieniem kryterium socjalnego, aby można było zakwalifikować je jako działalność socjalną. Natomiast przyznanie środków pieniężnych niezależnie od warunku sytuacji życio- wej, rodzinnej i materialnej pracownika trzeba kwalifikować jako inne świadczenie praco- dawcy. W świetle powyższego uznał, że istotą problemu w sprawie zawisłej przed pytającym sądem jest ustalenie charakteru wypłat dokonanych z okazji świąt Bożego Narodzenia i świąt Wielkiejnocy. Zdaniem Marszałka Sejmu, w niniejszej sprawie ocena legalności przepisu pozwala- jącego uznać otrzymane świadczenia za niepodlegające składce na ubezpieczenia społeczne, w tym kwestionowanie konstytucyjności art. 3 ust. 6 uzf ś s, ze względu na brak w tym przepi- sie regulacji pozwalającej na wyłączenie z podstawy wymiaru składek świadczeń pieniężnych wypłacan ych z funduszu , może nastąpić dopiero po stwierdzeniu wadliwoś ci ustalenia przez organ rentowy charakteru świadczeń będących przedmiotem zaskarżonych decyzji . S ąd nie kwestionuje jednak charakteru wypłaconych świadczeń, a teza, że wyrok TK stwierdzający nie zgodność zaskarżonego przepisu z Konstytucją spowoduje odmowę zaliczenia tych świad- czeń do podstawy wymiaru składek oparta jest, zdaniem Marszałka Sejmu, na nieporozumie- niu. OTK ZU A/2016 P 71/15 poz. 41 5 Niezależnie zatem od odpowiedzi Trybunału Konstytucyjnego – pytający sąd nie moż e podważać, że środki pieniężne zostały wypłacone be z uwzglę dnienia kryterium socjal- nego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 uzf ś s. S ą d nie będzie mógł zatem odmówić zaliczenia będących przedmiotem sporu świadczeń do podstawy wymiaru składek . W związku z tym Marszałek Sejmu wskazał, że postępowanie podlega umorzeniu ze względu na brak przesłanki funkcjonalnej pytania prawnego. Natomiast w wypadku przyjęcia, że sąd swoim pytaniem zmierza do wyeliminowania z ustawy kryterium socjalnego jako warunku wyłączenia świadczeń z funduszu z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, wówczas żądanie sądu należy uznać za postulat de l ege ferenda, który pozostaje poza kognicją Trybunału Konstytu- cyjnego. Zdaniem Marszałka Sejmu , uzupełnienie art. 3 ust. 6 uzf ś s o no rmę zakładającą wy- łączenie z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne świadczeń pieniężnych wypłacanych pracownikom z funduszu – niezależnie od kryterium socjalnego – stanowiłoby zmianę podstawowych założeń ustawowych. Regulacje dotyczące wypłat y świadczeń urlo- powych, stanowią w tym zakresie wyjątek. Może ona nastąpić wobec ograniczonej liczby podmiotów, wyłącznie u pracodawców, którzy nie prowadzą działalności w formie jednostek budżetowych i samorządowych oraz zatrudniają mniej niż 20 pracownik ów. Marszałek Sejmu zwrócił uwagę, że mechanizm postulowany przez sąd zachęcałby do obchodzenia przepisów o podleganiu ubezpieczeniom społeczn ym. C zęść wynagrodzenia mogłaby być wypłacana pracownikom za pośrednictwem funduszu. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Przystępując do rozpoznania sprawy, należało przypomnieć, że wyrokiem z 9 marca 2016 r., sygn. K 47/15 (OTK ZU nr A/2016, poz. 2), Trybunał Konstytucyjny stwierdził w całości niekonstytucyjność ustawy z dnia 22 grudnia 2015 r. o zmianie ustawy o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2217). Skutkiem wyroku TK jest to, że obowi ązująca ustawa z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 293; dalej: ustawa o TK z 2015 r.) podlega stosowaniu w wersji nie- uwzględniającej zmian wprowadzonych przez zakwestionowaną nowelizację. Zgodnie przy tym z art. 134 pkt 3 ustawy o TK z 2015 r., w sprawach wszczętych i niezakończonych przed jej wejściem w życie w postępowaniu przed Trybunałem – jeżeli zachodzą przesłanki umo- rzenia postępowania – stosuje się przepisy dotychczasowe, czyli przepisy ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: usta- wa o TK z 1997 r.). Rozważane okoliczności zachodziły właśnie w rozpatrywanym wypadku, co przesądzało o konieczności uwzględnienia ustawy o TK z 1997 r. 2. Dopuszczalność pytania prawnego . 2.1. Zainicjowanie n iniejszego postępowania pytaniem prawnym obliguje T rybunał Konstytucyjny do zbadania w pierwszej kolejności, czy pytan i e to spełnia warunki jego mery- torycznego rozpatrzenia. Zgodnie z art. 193 Konstytucji, sąd może p o stawić Trybunałowi pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowa- mi międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzy- gnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Z przepisu tego wynikają przesłanki pytania praw- nego : podmiotowa (pytanie zadaje sąd w rozumieniu konstytucyjnym), przedmiotowa (kontro- li może zostać poddany wyłącznie akt normatywny) oraz funkcjonalna (od odpowiedzi na pyta nie prawne zależy rozstrzygnięcie konkretnej sprawy toczącej się przed sądem ). Kontrola OTK ZU A/2016 P 71/15 poz. 41 6 konstytucyjności inicjowana pytaniem prawnym ma charakter tzw. kontroli konkretnej, ściśle związanej z indywidualną sprawą toczącą się przed pytającym sądem. Konstytucj a dopuszcza kwestionowanie w trybie pytań prawnych tych przepisów, których ocena przez Trybunał mo- że mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem pytającym. Art. 193 Kon- stytucji wyklucza możliwość inicjowania przez sądy abstrakcyjnej kontroli konstytucyjności. W konsekwencji, art. 32 ust. 3 ustawy o TK z 1997 r. przewiduje, że sąd zwracający się z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego zobowiązany jest do wskazania, w jakim zakresie odpowiedź na pytanie może mieć wpływ na rozstrzygni ęcie sprawy, w związku z którą pytanie zostało postawione, a także, w jaki sposób zmieniłoby się rozstrzy- gnięcie sądu, gdyby określony przepis utracił moc obowiązującą wskutek orzeczenia Trybu- nału o jego niezgodności z Konstytucją. Warunkiem merytorycznego badania przez TK jest zatem istnienie swoistej zależności między orzeczeniem o zakwestionowanym przepisie a treścią rozstrzygnięcia w sprawie rozpoznawanej przez sąd. W orzecznictwie Trybunału podkreśla się, że wymaganie określone w art. 32 ust. 3 ustawy o TK ma charakter bezwzględ- nie wiążą cy (zob. postanowienie TK z 27 marca 2009 r., sygn. P 10/09, OTK ZU nr 3/A/2009, poz. 40). W razie niespełnienia tej przesłanki postępowanie ulega umorzeniu na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK z 1997 r. ze wzgl ędu na niedopuszczalność wydania wyroku. Pytanie prawne inicjujące postępowanie w niniejszej sprawie spełnia przesłankę pod- miotową i przedmiotową, natomiast istnienie przesłanki funkcjonalnej budzi wątpliwości. 2.2. Pierwszy zarzut pytania prawnego dotyczy nie zgodnoś ci § 2 ust. 1 pkt 19 rozpo- rządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 2236 ; dalej: rozporządze nie) z art. 92 ust. 1 Konstytucji. W ocenie pytającego sądu, przepis ten został wydany na podstawie upoważ nienia z art. 21 ustawy z dnia 13 paź- dziernika 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 121, ze zm.), które nie zawiera dosta tecznych wskazówek do wyłączenia z podstawy wymiaru składek nie- których rodzajów przychodów . Uzasadniając przesłankę funkcjonalną w zakresie tego zarzutu, a więc wpływ odpo- wiedzi TK na rozstrzygnięcie sprawy, sąd wskazał, że stwierdzenie zgodności z Konsty tucją zaskarżonego przepisu spowoduje konieczność oceny zaskarżonych decyzji z uwzględnieniem § 2 ust. 1 pkt 19 rozporządzenia. Natomiast odpowiedź przecząca spowoduj e zaniechanie stosowania tego przepisu przez sąd . Zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 19 rozporządzen ia, p odstawy wymiaru składek nie stanowią świadczenia finansowane ze środków przeznaczonych na cele socjalne w ramach zakładowe- g o funduszu świadczeń socjalnych. W celu ustalenia, czy istnieje przesłanka funkcjonalna merytorycznego zbadania zgodności z Konstytucją § 2 ust. 1 pkt 19 rozporządzenia , należy ustalić , jaki jest charakter świadczenia będącego przedmiotem sporu, a więc świadczenia wypłacone go z okazji świąt Bożego Narodzenia i Wielk iejnocy. Od tego zależy bowiem stwierdzenie, czy stanowią one pods tawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, czy też nie, a zatem, czy objęte są treścią zaskarżonego przepisu. Tylko w tym drugim wypadku § 2 ust. 1 pkt 19 rozporządzenia mógłby stanowić podstawę rozstrzygnięcia sprawy, w związku z którą zostało zadan e pytanie prawne. Przedmiotem decyzji poddanych kontroli sądu jest świadczenie wypłacone w latach 2008-2013 z okazji świąt Bożego Narodzenia i Wielk iejnocy , z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych. W świetle ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socj alnych, tego rodzaju wypłaty nie są z istoty swej świadczeniami spełniającymi cechy kategorialne świad- czeń z funduszu. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 111, ze zm.; dalej: uzf śs) , środki zakładowego funduszu OTK ZU A/2016 P 71/15 poz. 41 7 świadczeń socjalnych przeznaczane są na finansowanie działalności socjalnej organizowanej na rzecz osób uprawnionych do korzystania z f unduszu, na dofinansowanie zakładowych obiektów socjalnych oraz na tworzenie zakładowych żłobków, klubów dziecięcych, przed- szkoli oraz innych form wychowania przedszkolnego. W świetle art. 2 pkt 1 uzfśs, działalność socjalna to „usługi świadczone przez pracodawców na rzecz różnych form wypoczynku, dzia- łalności kulturalno - oświatowej, sportowo - rekreacyjnej, opieki nad dziećmi w żłobkach, klu- bach dziecięcych, sprawowanej przez dziennego opiekuna lub nianię, w przedszkolach oraz innych formach wychowania przedszkolnego, udzielanie pomocy materialnej – rzeczowej lub finansowej, a także zwrotnej lub bezzwrotnej pomocy na cele mieszkaniowe na warunkach określonych umową”. U prawnionymi do korzystania z funduszu są pracownicy i ich rodziny, emeryci i renciści, byli pracownicy i ich rodziny oraz inne os oby, którym pracodawca przy- znał w regulaminie prawo korzystania ze świadczeń socjalnych finansowanych z funduszu (art. 2 pkt 5 uzfśs). Zasady dokonywania wypłat z funduszu określa art. 8 ust. 1 uzfśs, który nakazuje uzależnienie p rzyznawania ulgowych usług i świadczeń oraz wysokość dopłat z funduszu od sytu acji życiowej, rodzinnej i materialnej osob y uprawnionej do korzystania z funduszu, a więc w oparciu o tzw. kryterium socjalne. Warunkiem skorzystania ze zwolnienia z § 2 ust. 1 pkt 19 rozporządzenia, jest za- tem: 1) fi nansowanie świadczeń z funduszu, 2) wydatkowanie środków z f unduszu na działalność socjalną, o której mowa w ustawie o zakładowym funduszu świadczeń socjal- nych, 3) uzależnienie przyznawania ulgowych usług i świadczeń oraz wysokość dopłat z fun- duszu od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialne j osoby uprawnionej do korzystania z fun- duszu (zob. B. Tomaszewska, uwaga do art. 1, [w:] Ustawa o zakładowym funduszu świad- czeń socjalnych , komentarz , Lex 2013). Powyższy nakaz powinien również uwzględniać regulamin zakładoweg o funduszu świadczeń socjalny ch , określający zasady i warunki korzystania z usług i świadczeń finanso- wanych z funduszu oraz zasady przeznaczania jego środków na poszczególne cele i rodzaje działalności socjalnej ( art. 8 ust. 2 uzfśs). Inne postanowienia regulaminu nie mogą zmieniać, a ni znosić rozwiązań ustawowych w tym zakresie. Wypłaty dokonane z pominięciem kryterium socjalnego, czyli sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby uprawnionej, nie mogą być uznane za świadczenia z funduszu, które podlegają wyłączeniu z podstawy wymiaru składek , nawet jeżeli formalnie zostały z niego wypłacone . W świetle powyższego Trybunał stwierdził, że świadczenia wypłacone w latach 2008-2013 z okazji świąt Bożego Narodzenia i Wielk iejnocy , z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych nie zostały wypłacone z uwzględnieniem sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej pracownika. Nie mają cech świadczenia socjalnego i nie znajduje do nich zasto- sowania § 2 ust. 1 pkt 19 rozporządzenia. O charakterze świadczenia nie decyduje fakt wypłacenia go z funduszu, lecz spełnienie kryterium, o którym mowa w art. 8 ust. 1 uzfśs. Natomiast niezgodne z przepisami ustawowymi postanowienia regulaminu nie mogą stanowić wiążącej podstawy wyłączenia świadczenia z wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne. Nadto należy podkreślić, że nawet ewentualne stwierdzenie niekonstytucyjności § 2 ust. 1 p kt 19 rozporządzenia nie wpłynęłoby na rozstrzygnięcie sądu. W zaskarżonych decy- zjach ZUS zakwestionował możliwość wyłączenia wypłat z okazji świąt Bożego Narodzenia i Wielkiejnocy z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne. Pracodawca powi- nien zatem uwzględnić wysokość wypłaconych świadczeń w odprowadzanych składkach . Ewentualna derogacja zaskarżonego przepisu z systemu prawa nie stworzy możliwości wyłą- czenia wypłat z okazji świąt Bożego Narodzenia i Wielkiejnocy z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, lecz spowoduje utratę mocy obowiązującej przepisu uprawniają- cego do nieodprowadzania takich składek . W takiej sytuacji r ównież świadczenia spełniające kryterium socjalne i wypłacone z funduszu podlegałyby wliczeniu do podstawy wymiaru OTK ZU A/2016 P 71/15 poz. 41 8 składek zgodnie z art. 18 i art. 20 w związku z art. 4 pkt 9 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 121, ze zm.). Nawet w takim wypadku sąd nie miałby podstawy do rozstrzygnięcia w sprawie w sposób odmienny , niż wynika to z decyzji będących przedmiotem sporu. Pytanie prawne sądu w zakresie dotyczącym zarzutu niekonstytucyjności § 2 ust. 1 pkt 19 rozporządzenia nie spełnia przesł anki funkcjonalnej. Od odpowiedzi TK na zadane pytanie nie zależy rozstrzygnięcie sądu w zawisłej przed nim sprawie. W związku z powyższym Trybunał umorzył postępowanie na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK z 1997 r. w związku z art. 134 pkt 3 ustawy o TK z 2015 r. , ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. 3. Badając spełnienie przesłanek pytania prawnego w zakresie drugiego zarzutu, Trybunał dokonał najpierw rekonstrukcji przedmiot u zaskarżenia w powiązaniu ze wskazanymi wzorcami kontroli i argumentami podniesionymi na poparcie zarzutów. Sąd w pytaniu prawnym za kwestionował bowiem zgodność z Konstytucją całej ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, w brzmieniu nadanym przez ustawę z 21 listopada 19 96 r. o zmianie ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 147, poz. 686), która wyłączyła z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne świadczenia urlopowe. W ocenie sądu , wyłączenie w art. 3 ust. 6 uzfśs tylko świadczeń urlopowych z podstawy wymiaru składek, bez jednocze- snego wyłączenia z podstawy wymiaru składek przychodów w postaci świadczeń pieniężnych wypłacanych pracownikom z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, powoduje naru- szenie prze z ustawę art. 32 ust. 1 Konstytucji. 3.1. Badanie konstytucyjności całej ustawy , bez podniesienia zarzutów w stosunku do indywidualn ie oznaczonych przepisów w powią zaniu z konkretnymi wzorcami kontroli, może nastąpić jedynie wyjątkowo , w sytuacji gdy w pr ocesie ustawodawczym wystąpiły wady do- tyczące trybu uchwalenia aktu normatywnego, a więc o charakterze proceduralnym lub kom- petencyjnym, przesądzające o niekonstytucyjności , albo gdy ustawa ustanawia instytucje prawne, których funkcjonowanie powoduje niespójność systemu prawa w sposób kwalifiko- wany, kiedy cały stworzony przez akt normatywny mechanizm prawny narusza Konstytucję (zob. wyrok TK z 7 stycznia 2004 r., sygn. K 14/03, OTK ZU nr 1/A/2004, poz. 1). W pozo- stałych wypadkach podmiot kwestionujący konstytucyjność aktów normatywnych zobowią- zany jest wskazać zaskarżone przepisy, konstytucyjne wzorce kontroli oraz argumenty na poparcie podniesionych zarzutów. Wymagania te wynikają z zasady domniemania konstytu- cyjności norm stanowionych przez prawodawcę, poz ycji ustrojowej i kompetencji TK, zasady skargowości i granic związania Trybunału zakresem zaskarżenia, a także wynikającego z tej zasady obowiązku uargumentowania zarzutów. Z uwagi na to, że uzasadnienie sądu koncentruje się na zarzucie pominięcia ustawo- dawczego , polegającego na niewyłączeniu przez ustawę z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne świadczeń z funduszu w sposób podobny do tego, jak to czyni w odniesieniu do świadczeń urlopowych, TK, kierując się zasadą falsa demonstratio non noce t uznał, że przedmiotem zaskarżenia jest właśnie art. 3 ust. 6 uzfśs . Zgodnie z tą zasadą, decydujące znaczenie należy przyznawać istocie sprawy, a nie jej oznaczeniu. Błędne ozna- czenie zakwestionowanych przepisów nie powinno uniemożliwiać merytorycznego r ozstrzy- gnięcia sprawy, jeżeli na podstawie uzasadnienia pytania prawnego można zrekonstruować normę stanowiącą w łaściwy przedmiot zaskarżenia. 3.2. Badanie spełnienia przesłanki funkcjonalnej . W odniesieniu do tak zrekonstruowanego przedmiotu zaskarżenia należało zbadać istnienie przesłanki funkcjonalnej pytania prawnego. Uzasadniając spełnienie tej przesłanki OTK ZU A/2016 P 71/15 poz. 41 9 w zakresie drugiego zarzutu sąd podkreślił, że w wypadku stwierdzenia zgodności ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych z art. 32 ust. 1 Konstytucji, będące przedmio- tem sporu świadczenia zostaną zaliczone do podstawy wymiaru składek wszystkich występu- ją cych w sprawie zainteresowanych. Natomiast stwierdzenie jej niezgodności spowoduje od- mowę zaliczenia będących przedmiotem sporu świadczeń do podstawy wymiaru składek zain- teresowanych. Powyższe uzasadnienie nie przesądza jeszcze o dopuszczalności merytorycznego rozpatrzenia pytania prawnego, które zainicjowało postępowanie w niniejszej sprawie. Sąd opiera swoją argumentację na założeniu, że świadczenia wypłacone z okazji świąt Bożego Narodzenia i Wielkiejnocy są z istoty swej świadczeniami z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych i jako takie powinny być wyłączone z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne , podobnie jak wypłata świadczeń urlopowych. Zarzucana przez sąd niekonstytucyj- ność § 2 ust. 1 pkt 1 9 rozporządzenia uniemożliwia mu rozstrzygnięcie sprawy na podstawie tego przepisu rozporządzenia , a w samej ustawie o zakładowym funduszu świadczeń socjal- nych brak regulacji prawne j wyłączającej tego rodzaju wypłaty z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. Jak już wyżej wskazano, świadczenia będące przedmiotem zaskarżonych decyzj i, a więc świadczenia z okazji świąt Bożego Narodzenia i Wielk iejnocy nie zostały wypłacon e z uwzględnieniem kryterium socjalnego. Z istoty swej nie są zatem świadczeniami z funduszu. Poddanie merytorycznej kontroli i ewentualne stwierdzenie niezgodności z Konstytucją art. 3 ust. 6 uzfśs nie wpłynie zatem na rozstrzygnięcie sądu. Pytanie nie sp ełnia zatem przesłanki funkcjonalnej. Przyjmując natomiast, że sąd kwestionuje nie tylko brak ustawowej regulacji wyłą- czenia świadczeń z funduszu z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, ale także zasady wypłaty tych świadczeń, tj. wymaganie spełnienia kryterium socjalnego, należało zbadać, czy pytanie prawne spełnia w tym zakresie wymagania określone w art. 32 ust. 1 pkt 4 ustawy o TK z 1997 r. Wskazując na naruszenie zasady równości, sąd dokonał porównania świadczeń wy- płacanych z funduszu socjalnego, które uzależnione jest od sytuacji życiowej, rodzinnej i ma- terialnej osoby uprawnionej, ze świadczeniami urlopowymi przysługującymi pracownikom w równej wysokości, niezależnie od kryterium socjalnego . Za równym traktowaniem obu rodza- jów świadczeń, tj. nieobciążenia pracodawców obowiązkiem składkowym , przemawiają, zda- niem sądu , uregulowania ustaw podatkowych, traktujące odpis na fundusz i wypłacone świadczenie urlopowe jako koszt pracodawcy. W ocenie sądu, identyczne jest ekonomiczne znaczenie ob ydwu rodzajów świadczeń zarówno dla pracodawców, jak i pracowników. Ci ostatni mogą otrzymywać świadczenia pieniężne w postaci pomniejszonej, albo niepo- mniejszonej, o odliczone składki na ubezpieczenia. Jednocześnie sąd zauważa odmienności w uregulowaniu m iędzy świadczeniami z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych i świadczeniami urlopowymi. Te ostatnie wypłacane są tylko w pieniądzu i tylko pracowni- kom, w sztywno określonej wysokości, natomiast świadczenia z funduszu mogą mieć postać niepieniężną, mogą być wyższe niż świadczenie urlopowe, mogą przysługiwać także byłym pracownikom, a nawet ich rodzinom. Świadczenia z funduszu różnicowane są w edług kryte- rium socjalnego , natomiast świadczenia urlopowe są równe dla wszystkich pracowników. Trybunał Konstytuc yjny w swo ich wyrokach podkreślał, że zasada równości stanowi nakaz jednakowego traktowania w obrębie określonej kategorii podmiotów. Wszystkie pod- mioty prawa charakteryzujące się w równym stopniu daną cechą istotną powinny być trakto- wane równo, według jed nakowej miary, bez zróżnicowań zarówno dyskryminujących jak i faworyzujących. Zasada równości zakłada jednocześnie odmienne traktowanie podmiotów różnych, tj. podmiotów, które nie m ają wspólnej cechy istotnej. W odniesieniu do zasady równości wobec prawa TK zwracał także uwagę na zasadność wyboru takiego, a nie innego kryterium różnicowania (por. wyrok z 20 października 1998 r., sygn. K 7/98, OTK ZU OTK ZU A/2016 P 71/15 poz. 41 10 nr 6/1998, poz. 96). Nierówne traktowanie podmiotów podobnych nie zawsze musi oznaczać dyskryminację lub uprzywilejowanie, a w konsekwencji niezgodno ść z art. 32 ust. 1 Konsty- tucji (zob. wyrok z 15 października 2001 r., sygn. K 12/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 213). W takiej sytuacji istnieje konieczność oceny kryterium, na podstawie którego dokonano zróż- nicowania. Wszelkie odstępstwo od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych mu- si być zawsze uzasadnione i pozostawać w związku z innymi wartościami, zasadami czy normami konstytucyjnymi. Ocena naruszenia zasady równości zależy także od dziedziny sto- sunków, jakich dotyczy regulacja prawna wprowadzająca zróżnicowanie. Większa swoboda ustawodawcy uzasadniona jest wówczas, gdy słabsza jest ranga czy ochrona wolności, prawa lub innej konstytucyjnej wartości towarzyszącej dokonywanemu zróżnicowaniu (zob. wyroki TK z 27 marca 2007 r., sygn. SK 9/05, OTK ZU nr 3/A/2007, poz. 31 i z 19 grudnia 2007 r., sygn. K 52/05, OTK ZU nr 11/A/2007, poz. 159). Ostateczna ocena, czy regulacja nie prowa- dzi do naruszenia tej zasady, pozostawiona jest Trybunałowi . W świetle powyższego, pytający sąd, podnosząc zarzut naruszenia zasady równości powinien wskazać wspólną cechę istotną uzasadniającą równe traktowanie podmiotów prawa, wziąwszy pod uwagę treść i cel danej regulacji prawnej. Obowiązkiem sąd u było również u zasadnić , dlaczego podmi oty te uważa za podobne, jak również wykazać, że zróżnicowanie ich sytuacji nie znajduje uzasadnienia. Tymczasem sąd skupił się na wskazaniu cech podob- nych obu świadczeń, za które uznał traktowanie ich jako kosztu uzyskania przychodu praco- dawcy (art. 6 ust . 1 uzfśs) oraz fakt, że ich ekonomiczne znaczenie jest takie samo. Z samego faktu, że ustawodawca wprowadził regulację pozwalającą na traktowanie dokonywanych wypłat z funduszu świadczeń socjalnych i świadczeń urlopowych jako koszt uzyskania przychodu, p omniejszając y tym samym podstawę opodatkowania , nie można wy- wodzić jednakowego charakteru obu świadczeń, a tym bardziej traktować jej jako cechy rele- wantnej, uzasadniającej obowiązek równego traktowania w tym zakresie zarówno pracodaw- ców, którzy utworzyli fundusz, i tych, którzy wypłacają świadczenia urlopowe. Nakładanie podatków objęte jest znaczną swobodą ustawodawcy zarówno co do wyboru jego konstrukcji, jak i przyznawania różnego rodzaju ulg czy zwolnień. Stwo- rzenie podstawy prawnej do tego, by wypłaty obu rodzajów świadczeń wliczyć do kosztów uzyskania przychodów , nie przesądza jeszcze ani o charakterze tych świadczeń, ani o ko- ni eczności równego traktowania podmiotów wypłacających takie świadczenia. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym o d osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361, ze zm.) przewiduje szereg ulg i zwolnień, a także zamknięty katalog wydatków, które ustawo- dawca uznaje za koszty uzyskania przychodów. Nie świadczy to jednak o tym, że wszystkie podmioty korzystające z ul g czy zwolnień lub uprawnione do traktowania niektórych wydat- ków jako koszty uzyskania przychodu charakteryzują się tą samą cechą relewantną. Nie prze- sądza to zatem o cechach podobnych podmiotów tworzących zakładowy fundusz świadczeń socjalnych i wypłacających ś wiadczenia urlopowe. Obowiązek utworzenia funduszu dotyczy pracodawców zatrudniający ch według sta- nu na 1 stycznia danego roku co najmniej 20 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty (art. 3 ust. 1 uzfśs), z tym, że pracodawcy prowadzący działalność w formie jednostek budże- towych i samorządowych zakładów budżetowych tworzą fundusz, bez względu na liczbę za- tr udnianych pracowników (art. 3 ust. 2 uzfśs). Natomiast p racodawcy zatrudniający mniej niż 20 pracowników , w przeliczeniu na pełne etaty, mogą tworzyć f undusz lub wy płacać świad- czenie urlopowe (art. 3 ust. 3 uzfśs); mogą także nie tworzyć funduszu i nie wy płacać świad- czeń urlopowych (art. 3 ust. 3a i 3b uzfśs). Jak z powyższego wynika, tylko pracodawcy zatrudniający co najmniej 20 pracow- ników i wszyscy p ra codawcy prowadzący działalność w formie jednostek budżetowych i sa- morządowych zakładów budżetowych obowiązani są utworzyć zakładowy f undusz świadczeń socjalnych. Pracodawcy zatrudniający mniej niż 2 0 pracowników mogą utworzyć fundusz lub OTK ZU A/2016 P 71/15 poz. 41 11 wypłacać świadczenie urlopowe, jak również mogą podjąć decyzję o nieutworzeniu funduszu i niewypłacaniu świadczenia urlopowego. Kwestia utworzenia funduszu lub wypłaty świadczeń urlopowych jest zatem czę- ściowo zdeterminowana postanowieniami ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjal- nych , dotyczących liczby z atrudnionych i formy prowadzonej działalności , a w pozostałym zakresie pozostawiona jest decyzji pracodawcy. Choć, jak wskazuje się w doktrynie, świadczenia urlopowe traktowane są jako uproszczona forma pomocy socjalnej w stosunku do świadczeń z funduszu (zob. J. Stefaniak, Zakładowe źródła finansowania świadczeń socjalnych , „Służba Pracowni- cza ” nr 7/2005, s. 23), inny jest charakter i elementy konstrukcji obu świadczeń. Jak już wy- żej wskazano, ś wiadczenia z funduszu p rzeznaczane są na finansowanie celów socjalnych, a więc wyrównanie możliwości i zaspokajanie potrzeb materialnych i bytowych osób upraw- nionych do korzystania ze środków funduszu . Ich wypłata uzależniona jest od s ytuacji życio- wej, rodzinnej i materialnej. „Bycie w gronie osób uprawnionych do korzystania ze środków funduszu nie gwarantuje uzyskania świadczeń” (B. Tomaszewska, Ustawa o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych , op.cit. ). Świadczenia z funduszu nie są zatem, w przeciwień- stwie do świadczeń urlopo wych, w ypłacane wszystkim uprawnionym. Natomiast ś wiadczenia urlopowe wypłacane są z pominięciem stosowania kryterium socjalnego, a wi ęc wypłata świadczenia nie jest uzależniona od sytuacji życiowej , rodzinnej i materialnej pracownika. Świadczenie to wypła cane jest raz w roku każdemu pracownikowi korzystającemu w danym roku kalendarzowym z urlopu wypoczynkowego w wymiarze co najmniej 14 kolejnych dni kalendarzowych. W ysokość świadczenia ustala się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy pracownika (art. 3 us t. 4 i 5 uzfśs). Wypłata świadczenia urlopowego następuje nie później niż w ostatnim dniu poprzedzającym rozpoczęcie urlopu wypoczynkowego (art. 3 ust. 5a uzfśs). W świetle ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych istnieją trzy grupy pracodawców, wyodrębnionych ze względu na liczbę zatrudnionych i formę prowadzenia działalności. Są to podmioty zobowiązane do utworzenia funduszu, uprawnione do utworze- nia funduszu l ub wypłaty świadczeń urlopowych oraz takie, które nie utworzą funduszu ani nie będą wypłacać świadczeń urlopowych. Sąd nie wykazał, czy wyodrębnienie pracodawców w oparciu o powyższe kryteria, a co za tym idzie i zakres obowiązków co do tworzenia funduszu lub wypłaty świadczeń urlopowych, jest uzasadnion e w świetle Konstytucji, czy też nie. Nie zakwestionował zatem regulacji ustawowych w tym zakresie ani n ie wskazał innych cech, na podstawie których – w jego ocenie – powinna zostać porównana sytuacja prawna tych podmiotów. Pytanie prawne w tym zakresie nie spełnia zatem wymagań art. 32 ust. 1 pkt 4 ustawy o TK z 1997 r. Tym samym nie znajduje również uzasadnienia zarzut pominięcia skonstruowany w oparciu o naruszenie zasady równości, a dotyczący braku w ustawie unormowania do wyłączenia z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne świadczeń z funduszu. Zarzut ten zdaje się wynikać z nieuzasadnionego uznania przez sąd, że świadczenia wypłacone z okazji świąt Bożego Narodzenia i Wielk iej nocy objęte są zakresem świadczeń z funduszu, a jedynie brak odpowiedniej podstawy w ustawie skutku je obowiązkiem wlicze- nia ich do podstawy wymiaru składek, co – jak wyżej wskazano – stanowi o b raku przesłanki funkcjonalnej pytania prawnego. Odpowiedź Trybunału w tym zakresie nie wpłynie na roz- strzygnięcie sądu. W obowiązującym stanie prawnym świadczenia będące przedmiotem za- skarżonych decyzji ZUS nie są z istoty swej świadczeniami z fun duszu. Jeżeli natomiast intencją sądu było zakwestionowanie uzależnienia wypłaty świad- czeń z funduszu od kryterium socjalnego, które nie jest wymagane w wypadku świadczeń urlopowych, to powinien on również podważyć konstytucyjność art. 8 ust. 1 uzfśs, z którego wynikają cechy kategorialne tych świadczeń . Tylko w takim wypadku sąd mógłby racjonalnie OTK ZU A/2016 P 71/15 poz. 41 12 zmierzać do uznania wypłat dokonanych niezależnie od ich charakteru jako świadczeń z fun- duszu i rozstrzygnąć sprawę na korzyść skarżących. Pytanie prawne również w t akim zakresie nie spełnia wymagań, o których mowa w art. 32 ust. 1 pkt 4 ustawy o TK z 1997 r. Sąd nie wskazał przepisów naruszających – w jego ocenie – postanowieni a Konstytucji, wzorców kontroli ani nie przytoczył argumentów na poparcie zarzutów. Ponadto takie żądanie sądu zmierza wprost do zmiany koncepcji, założeń i celów ustawodawcy, jakie legły u podstaw wprowadzenia ustawy o zakładowym funduszu świad- czeń socjalnych. Żądanie sądu, aby wypłaty świadczeń z funduszu i świadczeń urlopowych podlegały takim samym zasadom może stanowić postulat pod adresem ustawodawcy , nie mo- że jednak prowadzić do skutecznego podważenia rozwiązań i konstrukcji przyjmowanych w ustawie. Wybór świadczeń wypłacanych przez pracodawcę z funduszu świadczeń socjal- nych, wyłączonych z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne , objęty jest poli- tyczną decyzją ustawodawcy. Regulacj a w tym zakresie nie jest pominięcie m, lecz zaniecha- niem ustawodawcz ym, które nie podlega kognicji Trybunału. W orzecznictwie TK nie budzi zastrzeżeń objęcie kognicją Trybunału kontroli pomi- nięcia ustawodawczego, czyli sytuacji, w której prawodawca zbyt wąsko określił zakres nor- mowania danego przepisu, prowadząc d o naruszenia wolności lub praw jednostki (zob. wyrok TK z 6 listopada 2012 r., sygn. K 21/11, OTK ZU nr 10/A/2012, poz. 119). W kompetencji Trybunału pozostaje zatem ocena, czy w akcie normatywnym nie brakuje unormowań, bez których może on budzić wątpliwoś ci natury konstytucyjnej. W żadnym jednak wypadku kon- trola konstytucyjności pominięcia ustawodawczego nie może prowadzić do uzupełniania sta- nu prawnego o rozwiązania pożądane z perspektywy inicjatora postępowania, ponieważ wy- kraczałoby to poza konstytucyjną pozycję Trybunału, jako „negatywnego ustawodawcy”, naruszając równocześnie zasadę podziału władzy (zob. wyrok TK z 19 listopada 2001 r., sygn. K 3/00, OTK ZU nr 8/2001, poz. 251). Trybunał nie jest natomiast powołany do stwier- d zania naruszeń Konstytucji w w ypadku, gdy ustawodawca zaniechał wprowadzenia określo- nego przepisu czy jego fragmentu. Ustawodawcy przysługuje daleko idąca swoboda decyzji politycznej co do wyboru materii podlegającej regulacji i przyjmowanych konstrukcji, której granice wyznaczone s ą obowiązkiem poszanowania wymagań konstytucyjnych. W świetle powyższego, szczególnego uwzględnienia wymaga również, że składki z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia społecznego oraz stosowanych w nich ulg i zwolnień należą do ciężarów i świadczeń publicznych związanych ściśle z władztwem państwa w sfe- rze finansowej, z jego zadaniami społecznymi i odpowiedzialnością za funkcjonowanie sze- roko rozumianego systemu zabezpieczeń społecznych. Stąd konieczność istnienia trwałych danin publicznych o wyłącz nie celowym charakterze, służących realizacji wyodrębnionego zadania publicznego (por. T. Dębowska Romanowska, Pojęcie podatków i innych danin pu- blicznych w świetle Konstytucji , [w:] Księga jubileuszowa Profesora Ryszarda Mastalskiego. Stanowienie i stosowanie prawa podatkowego , red. W. Miemiec, Wrocław 2009, s. 118 -119). Odnoszą się nich wymagania wynikające z art. 84 i art. 217 Konstytucji. Obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie społeczne objęty jest władztwem daninowym państwa. Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie w swym orzecznictwie wskazywał, że nie jest, co do zasady, uprawniony do formułowania ocen celowości przyjmowanych przez ustawodawcę rozwiązań w sprawach daninowych. Ustawodawca ma dużą swobodę wybor u różnych kon- strukcji danin publicznych nakładany ch w celu zapewnienia systematycznego gromadzenia dochodów, umożliwiających realizację wydatków publicznych oraz wpływania na gospodar- cze, socjalne i społeczne zachowania podmiotów zobowiązanych do ich uiszczania. Swoboda przysługująca ustawodaw cy jest jes zcze większa, gdy kształtuje on system ulg i zwolnień. Ponoszenie ciężarów i świadczeń publicznych jest powszechnym obowiązkiem kon- stytucyjnym wyrażonym w art. 84 Konstytucji, a swoboda ustawodawcy kształtowania treści ustaw określających obowiązki danino we znajduje potwierdzenie w art. 217 Konstytucji (por. OTK ZU A/2016 P 71/15 poz. 41 13 wyrok TK z 26 października 2010 r., sygn. K 58/07, OTK ZU nr 8/A/2010, poz. 80). Z art. 84 Konstytucji wynika zasada powszechności i wyłączności ustawy w zakresie ustanawiania obowiązku ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych. Zgodnie z tym przepisem „Każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określo- nych w ustawie”. Wybór rozwiązań co do rozłożenia ciężaru danin w ramach systemu ubezpieczeń społecznych z uwzględnieniem aspektów społecznych i ekonomicznych spoczywa na ustawodawcy, który ponosi w tym zakresie odpowiedzialność polityczną. Trybunał Kon- stytucyjny nie ma kompetencji do wskazywania szczegółowych rozwiązań władzy ustawo- dawczej w tym zakresie. Mając powyższe na uwadze , Trybunał stwierdza, że w odniesieniu do zarzutu nie- zgodności art. 3 ust. 6 uzfśs z art. 32 ust. 1 Konstytucji nie zostało spełnione wymaganie uza- sadnienia zarzutu wraz z po wołaniem dowodów na jego poparcie. Nie została także spełniona przesłanka funkcjonalna pytania prawnego. W związku z powyższym postępowanie w tym zakresie podlega umorzeniu, ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. Z powyższych względów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. Zdanie odrębne sędziego TK Julii Przyłębskiej do postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 czerwca 2016 r., sygn. akt P 71/15 Na podstawie art. 99 ust. 2 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 293) zgłaszam zdanie odrębne do postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z 14 czerwca 2016 r. w sprawie o sygn. akt P 71/15. Zdanie odrębne uzasadniam następująco: 1. Skład orzekający w niniejszej sprawie jest niezgodny z przepisami ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 293; dalej: ustawa o TK), zmienionej ustawą z dnia 22 grudnia 2015 r. o zmianie ustawy o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2217; dalej: ustawa o zmianie ustawy o TK). 2. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 9 marca 2 016 r. wydane w sprawie o sygn. K 47/15 nie weszło w życie, dlatego tryb postępowania przed Trybunałem nadal reguluje ustawa o TK w kształcie określonym ustawą o zmianie ustawy o TK, która nie utraciła mocy obowiązującej. 3. Art. 190 ust. 3 in principio K onstytucji stanowi, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia. 4. Art. 190 ust. 2 zdanie pierwsze Konstytucji stanowi, że ogłoszenie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego następuje w organie urzędowym, w którym będący przed miotem orzeczenia akt normatywny był ogłoszony. Dopiero na skutek opisanej w art. 190 ust. 2 Konstytucji publikacji orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie ( vide: art. 190 ust. 3 in principio Konstytucji) i wywołuje skutki derogacyjne w nim pr zewidziane. OTK ZU A/2016 P 71/15 poz. 41 14 5. Stosownie do treści art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie ustawy o TK, w niniejszej sprawie Trybunał powinien orzekać w składzie siedmiu sędziów Trybunału (art. 2 ust. 1 zdanie drugie ustawy o zmianie ustawy o TK w związku z art. 44 ust. 1 pkt 2 l it. a ustawy o TK w brzmieniu nadanym ustawą o zmianie ustawy o TK). Zdanie odrębne sędziego TK Piotra Pszczółkowskiego do postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 czerwca 2016 r. w sprawie o sygn. P 71/15 Na podstawie art. 99 ust. 2 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 293) , zgłaszam zdanie odrębne d o postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z 14 czerwca 2016 r. w sprawie o sygn. P 71/15. Postanowienie zapadło w sprzeczności z przepisami ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 293; dalej: ustawa o TK), zmie- nionej ustawą z dnia 22 grudnia 2015 r. o zmianie ustawy o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2217; dalej: ustawa o zmianie ustawy o TK). Podstawy niestosowania przez Try- bunał trybu postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym, przewidzianego ustawą o TK w brzmieniu nadanym przez ustawę o zmianie ustawy o TK, nie może w mojej ocenie stano- wić orzeczenie Trybunału z 9 marca 2016 r. Z art. 190 ust. 3 K onstytucji wynika, że orzeczenia TK wchodzą w życie z dniem ogłoszenia. Z chwilą ogłoszenia – w braku określenia przez TK w wyroku innego terminu – następuje również utrata mocy obowiązującej aktu normatywnego, który był przedmiotem orzeczenia. Przyjęcie przez ustrojodawcę w art. 190 ust. 3 Konstytucji, że orzeczenie TK wchodzi w życie z dniem ogłoszenia nawiązuje do art. 190 ust. 2 Konstytucji i oznacza, że chodzi o wskazane w art. 190 ust. 2 Konstytucji ogłoszenie orzeczenia TK, wydanego w sprawach wymien ionych w art. 188 Konstytucji, w tym samym organie urzędowym, w któ- rym ogłoszony był uprzednio będący przedmiotem orzeczenia Trybunału akt normatywny. Jeżeli akt normatywny nie był uprzednio ogłoszony orzeczenie TK ogłasza się w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej ,,Monitor Polski”. Dopiero na skutek takiej opisanej w art. 190 ust. 2 Konstytucji publikacji, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wejdzie w życie i wywoła skutki derogacyjne w nim przewidziane. Skutków derogacyjnych nie wy- wołuje ogłosz enie orzeczenia TK na sali rozpraw. Wyrok TK w sprawie o sygn. K 47/15 nie zawierał (oprócz orzeczenia w zakresie art. 44 ust. 1 ustawy o TK, który utraci moc obowią- zującą po upływie 9 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku) określenia innego niż data ogłosze- n ia orzeczenia w Dzienniku Ustaw terminu utraty mocy obowiązującej ustawy o zmianie ustawy o TK. Orzeczenie TK z 9 marca 2016 r. nie zostało do dnia wydania postanowienia opublikowane. Zgodnie z art. 190 ust. 2 i 3 Konstytucji nie weszło zatem w życie i nie wywołało skutku w postaci utraty mocy obowiązującej ustawy o zmianie ustawy o TK, która nadal obowiązuje i powinna być stosowana. Stosownie do zapisu art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie ustawy o TK, w sprawie o sygn. P 71/15 Trybunał powinien orzekać w składzie siedmiu sędziów Trybunału (art. 2 ust. 1 zda- nie drugie ustawy o zmianie ustawy o TK w związku z art. 44 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK w brzmieniu nadanym ustawą o zmianie ustawy o TK). W takim składzie Trybunału powinno zapaść postanowienie z 14 czerwca 201 6 r.