K 48/14

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 5 lipca 2016 r. Pozycja 50 POSTANOWIENIE z dnia 29 czerwca 2016 r. Sygn. akt K 48/14 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Stanisław Biernat – przewodniczący Zbigniew Jędrzejewski – I sprawozdawca Leon Kieres Julia Przyłębska Piotr Pszczółkowski Małgorzata Pyziak -Szafnicka Stanisław Rymar Andrzej Rzepliński – II sprawozdawca Piotr Tuleja Sławomira Wronkowska - Jaśkiewicz Andrzej Wróbel Marek Zubik, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 czerwca 2016 r., wniosku grupy sena- torów o zbadanie zgodności: 1) art. 48 ust. 1 w zw iązku z art. 5 pkt 30 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicz- nych (j.t. Dz.U.2008.164.1027, ze zm.) z art. 2, art. 68 ust. 2 zdanie dru- gie, art. 87, art. 92 ust. 1 oraz art. 94 Konstytucji Rzeczypospolitej Pol- skiej, 2) „ Program – Leczenie Niepłodności Metodą Zapłodnienia Pozaustrojo- wego na lata 2013- 2016 ” zatwierdzony przez Ministra Zdrowia 23 mar- ca 2013 r. z art. 2, art. 68 ust. 2 zdanie drugie, art. 87 Konstytucji oraz z art. 48 ust. 1 w z wiązku z art. 5 pkt 30 ustawy powołanej w punkcie 1, p o s t a n a w i a: na podstawie art. 71 ust. 3 w zw iązku z 104 ust. 1 pkt 5 ustawy z 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (j.t. Dz.U.2016.293) umorzyć postępowanie. UZASADNIENIE I 1. Grupa senatorów Senatu VIII kadencji (dalej: wnioskodawca) wniosła o zbadanie zgodności z Konstytucją art. 48 ust. 1 w związku z art. 5 pkt 30 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. OTK ZU A/2016 K 48/14 poz. 50 2 o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (j.t. Dz.U.2008.164.1027, ze zm.; dalej: uśoz). Ponadto wnioskodawca jako przedmiot kontro- li wskazał także „Program – Leczenie Niepłodności Metodą Zapłodnienia Pozaustrojowego na lata 2013- 2016” zatwierdzony przez Ministra Zdrowia 23 marca 2013 r. (dalej: Program). Zakwestionowany art. 48 ust. 1 uśoz stanowi podstawę prawną dla opracowywania, wdrażania, realizowania i finansowania programów zdrowotnych, które w dacie zaskarżenia mogły stanowić instrument polityki zdrowotnej NFZ, ministrów oraz jednostek samorządu teryto rialnego. Istota zarzutów wnioskodawcy sprowadza się do tezy o naruszeniu przez wskazaną regulację zasady wyłączności ustawowej dotyczącej warunków i zakresu świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Jednocześnie, g dyby Trybunał Konstytucyjny nie podzielił poglądu o niezgodności art. 48 ust. 1 w związku z art. 5 pkt 30 uśoz z zasadą wyłączności ustawowej , wnioskodawca sformułował ewentualny zarzut naruszenia przez tę regulację zasady określoności przepisó w prawa, wynikającej z zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji). W jego opinii „ na podstawie wykładni literalnej i gramatycznej z zaskarżonych przepisów nie da się wyprowadzić jednoznacznego wyłączenia działań quasi prawodawczych z pojęcia [ja- kim posłużył się ustawodawca, definiując programy zdrowotne ] «działań z zakresu opieki zdrowotnej oceniane jako skuteczne, bezpieczne i uzasadnione»” . Wątpliwości konstytucyjne wnioskodawcy budzi także Program. Jego zdaniem wska- zany akt, pomimo że nie należy do konstytucyjnego systemu źródeł prawa, ustanawia normy abstrakcyjne i generalne, na podstawie których są podejmowane władcze rozstrzygnięcia do- tyczące jednostek, określające warunki i zakres świadczeń opieki zdrowotnej, jak również standardy ochrony życia człowieka w okresie prenatalnym. Stanowi tym samym „rażący przykład przejęcia przez władzę wykonawczą roli konkurencyjnego ośrodka stanowienia prawa”. 2. Minister Zdrowia, w piśmie z 1 2 lutego 2015 r., wniósł o umorzenie postępowania w zakresie kontroli konstytucyjności art. 48 ust. 1 uśoz z powodu utraty mocy obowiązującej przepisu. Niezależnie od powyższego , odniósł się także merytorycznie do zarzutów przedsta- wionych we wniosku. W jego opinii zakwestionowany art. 48 ust. 1 uśoz powinien być inter- pretowany w związku z art. 15 ust. 2, art. 31a oraz art. 31d tej ustawy. Dopiero norma odtwo- rzona na podstawie powołanych przepisów pokazuje, że zakres programów zdrowotnych i warunki ich realizacji nie są ustalane wyłącznie w programie, ale wynikają z przepisów ustawy. Odnosząc się do zarzutu niekonstytucyjności Programu, Minister Zdrowia wskazał, że wnioskodawca nie odtworzył i tym samym nie określił norm wypływających z tego aktu, które mogłyby podlegać ocenie przez Trybunał Konstytucyjny. Ponadto podkreślił, że Pro- gram nie reg uluje w sposób generalny i abstrakcyjny kwestii zakresu i warunków leczenia niepłodności metodą zapłodnienia pozaustrojowego, a jedynie zapewnia dostęp do odpowiedniej procedury. Założenia przyjęte w Programie (na mocy zawartych umów) wiążą jedynie podmiot y , które realizują Program i to wyłącznie w zakresie, w jakim wykonu- ją one określone czynności w ramach Programu. Minister Zdrowia odniósł się także do skutków orzeczenia o niekonstytucyjności art. 48 ust. 1 uśoz. Jak wskazał, ewentualne orzeczenie przez T rybunał o niezgodności przepi- su, na podstawie którego realizowane są programy zdrowotne przyczyni się do ograniczenia, a w niektórych przypadkach pozbawienia pacjentów dostępu do nowoczesnych metod lecze- nia, częstokroć ratujących życie . Tym samym może się przyczynić do ograniczenia jednego z chronionych konstytucyjnie praw, tj. prawa do ochrony zdrowia. OTK ZU A/2016 K 48/14 poz. 50 3 3. Marszałek Sejmu , w piś mie z 10 listopada 2015 r., wniósł o umorzenie postępowa- nia w sprawie. Marszał ek Sejmu, uwzględniając zasadę związania Trybunału Konstytucyjne- go treścią wniosku, uzna ł, że ze względu na zmianę brzmienia kwestionowanej regulacji uśoz , zdezaktualizowały się zarzuty sformułowane przez wnioskodawcę. Jednocześnie wskazał, że wydanie wyroku nie jest konieczne dla ochrony konstytucyjnych w olności lub praw, gdyż zarzuty wniosku ogniskują się wokół wzorców kontroli, z których nie sposób wywieść praw i wolności. Marszałek Sejmu nie zgodził się także z twierdzeniem wnioskodawcy o normatywnym charakterze programów zdrowotnych. W jego opinii postanowienia programów nie zawierają norm o charakterze abstrakcyjnym, zakładającym powtarzalność zachowań adresatów. W związku z tym nie jest wymagane, aby miały one formę przewidzianą dla aktów pr awa powszechnie obowiązującego. 4. Minister Zdrowia, w piśm ie z 21 grudnia 2015 r., zajął stanowisko, że podziela za- rzuty wnioskodawców kierowane w odniesieniu do Programu. Analiza rozwiązań zawartych w Programie prowadzi do wniosku, że ustanawia on normy o charakterze generalnym i abstrakcyjnym określające warunki i zakres udzielania świadczeń opieki zdrowotnej finan- sowanych ze środków publicznych, jak również standardy ochrony życia człowieka w okresie prenatalnym, zwłaszcza że w momencie jego wydania nie obowiązywały żadne akty prawa powszechnie obowiązującego regulujące warunki stosowania procedury medycznie wspoma- ganej prokreacji i ochrony zarodków. Kwestionowany Program wykracza przy tym poza re- gulację art. 48 w związku z art. 5 pkt 30 uśoz w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy z 22 lipca 201 4 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finan- sowanych ze środków publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.1138, ze zm.; dalej: ustawa nowelizująca). Minister Zdrowia wskazał, że dostrzegając wady Programu podjął 30 listopada 2015 r. d ecyzję o unieważnieniu „Programu – Leczenie Niepłodności Metodą Zapłodnienia Pozau- strojowego na lata 2016 - 2019”, będącego kontynuacją Programu zakwestionowanego przez wnioskodawcę. W związku z tym od 1 lipca 2016 r. nie są finansowane świadczenia z zakresu leczenia niepłodności metodą zapłodnienia pozaustrojowego ze środków publicznych, w tym w ramach programu polityki zdrowotnej opracowanego na podstawie art. 48 uśoz. Ponadto ustawodawca zmienił kwestionowany art. 48 ust. 1 uśoz, który od 1 stycznia 2015 r . ma nowe brzmienie. Z tych względów, w ocenie Ministra Zdrowia, zachodzą przesłanki umorzenia postę- powania w niniejszej sprawie. 5. Prokurator Generalny (dalej: PG), w piśmie z 24 lutego 2016 r., zajął stanowisko, że: 1) art. 48 ust. 1 w związku z art. 5 pkt 30 uśoz, w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie – w dniu 1 stycznia 2015 r. – ustawy nowelizującej, jest zgodny art. 2, art. 68 ust. 2 zdanie drugie i art. 87 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 92 ust, 1 Konsty- tucji; 2) Program w zak resie, w jakim przyznaje prawo do udziału w procedurze zapłodnie- nia pozaustrojowego oraz określa zasady kwalifikacji do udziału w tej procedurze, jest nie- zgodny z art. 68 ust. 2 zdanie drugie, art. 87 ust. 1 Konstytucji i z art. 48 ust. 1 w związku z art. 5 pkt 30 uśoz. W pozostałej części PG wniósł o umorzenie postępowania na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U.102.643, ze zm.) w związku z art. 134 pkt 3 ustawy z 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstyt ucyjnym (Dz.U.1064, ze zm.) – wobec niedopuszczalności wydania wyroku. OTK ZU A/2016 K 48/14 poz. 50 4 Uzasadniając swoje stanowisko, PG wskazał, że kwestionowane przepisy uśoz, mimo że zmienione przez ustawodawcę mogą być stosowane na mocy przepisu przejściowego, a więc mogą być przedmiotem kontroli przez Trybunał. Zdaniem PG, art. 48 ust. 1 w związku z art. 5 pkt 30 uśoz, w brzmieniu obowiązują- cym przed 1 stycznia 2015 r., który przyznawał ministrom, jednostkom samorządu terytorial- nego oraz Funduszowi prawo opracowywania, wdrażania, rea lizowania i finansowania pro- gramu zdrowotnego nie może być uznany za upoważnienie do wprowadzenia norm po- wszechnie obowiązujących, w szczególności przez uzupełnienie w ten sposób koszyka świad- czeń gwarantowanych. Skonstruowanie tego „koszyka”, jako wykonan ie konstytucyjnego nakazu zawartego w art. 68 ust. 2 zdanie drugie Konstytucji, powierzono bowiem ustawo- dawcy, który ów nakaz zrealizował poprzez stworzenie mechanizmu określonego w art. 15 i art. 31d uśoz. To określone w art. 15 uśoz zakresy świadczeń opi eki zdrowotnej, uszczegó- łowione w rozporządzeniach ministra właściwego do spraw zdrowia, wydanych na podstawie art. 31d uśoz, wyznaczają warunki i zakres świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, do których otrzymania uprawnieni są świadczeniobiorcy. O ile przed- miot działań określonych dyspozycją art. 48 ust. 1 uśoz, w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2015 r., obejmuje również udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej, to zaliczenie ich do koszyka świadczeń gwarantowanych nastąp ić może tylko w drodze ustawy i wydanych w celu jej wykonania rozporządzeń. Wniosek ten znajduje dodatkowe uzasadnienie w obowiązującym aktualnie brzmieniu art. 48 ust. 1 uśoz, który wprowadza pojęciową dys- tynkcję pomiędzy programem zdrowotnym a programem polityki zdrowotnej. Zaskarżone unormowanie nie jest również sprzeczne z zasadą dostatecznej określoności przepisów prawa, wynikającą z art. 2 Konstytucji, ponieważ możliwa jest jego interpretacja w zgodzie z Kon- stytucją. PG uznał za normatywny i podlegają cy kontroli Trybunału Program w zakresie, w jakim przyznaje prawo do udziału w procedurze zapłodnienia pozaustrojowego oraz okre- śla zasady kwalifikacji do udziału w tej procedurze. O normatywności tych elementów pro- gramu przesądza fakt, że stanowią one w i stocie poszerzenie koszyka świadczeń gwaranto- wanych, który jest realizacją konstytucyjnego nakazu ustawowego określenia warunków i zakresu udzielania świadczeń opieki zdrowotnej, jako gwarancji prawa do ochrony zdro- wia (art. 68 ust. 2 zdanie drugie Konstyt ucji). Na taką inte ncję autora Programu wskazuje określenie celu głównego tego aktu, jakim jest „zapewnienie równego dostępu i możliwości skorzystania z procedury zapłodnienia pozaustrojowego” (Program, s. 3). Przyjęta w Pro- gramie metoda regulacji, z pominięciem odpowiednieg o uzupełnienia wykazu świadczeń gwarantowanych w zakresie programów zdrowotnych w drodze rozporządzenia, o którym mowa w art. 31d uśoz, jest jednak poza konstytucyjnym systemem źródeł prawa powszech- nie obowiązującego, a więc jest niezgodna nie tylko z art. 68 ust. 2 zdanie drugie Konstytu- cji, ale także z art. 87 ust. 1 Konstytucji. Program w omawianym zakresie jest również sprzeczny z art. 48 ust. 1 w związku z art. 5 pkt 30 uśoz, w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2015 r., który przyznaje wpr awdzie ministrowi właściwemu do spraw zdrowia kompetencję do opracowania, wdrożenia, realizowania i finansowania programu zdrowotnego, jednak nie upoważnia przy tym do uzupełnienia wykazu świadczeń gwaran- towanych. W tym zakresie upoważnienie dla ministra w łaściwego do spraw zdrowia do wy- dania rozporządzenia w tym przedmiocie wynika z art. 31d uśoz. Nieskorzystanie z tego upoważnienia, a jednocześnie wykreowanie prawa do określonego rodzaju świadczenia opieki zdrowotnej w Programie, poza mechanizmem określon ym w art. 15 ust. 2 i art. 31d uśoz, jest naruszeniem kompetencji przyznanej przez art. 48 ust. 1 w związku z art. 5 pkt 30 uśoz. OTK ZU A/2016 K 48/14 poz. 50 5 II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. W dniu 30 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z 25 czerwca 2015 r. o Trybu- nale Konstytucyjnym (j.t. Dz.U.2016.293; dalej: uTK). Stosownie do art. 69 uTK: „W sprawach wszczętych na podstawie wniosku grupy posłów lub senatorów, o którym mowa w art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji, zakończenie kadencji Sejmu i Senatu nie wstrzy- mu je postępowania w Trybunale”. Postępowanie to z dniem zakończenia kadencji Sejmu i Senatu ulega zawieszeniu na 6 miesięcy (art. 70 ust. 1 uTK). Prezes Trybunału w terminie 30 dni od dnia zakończenia kadencji Sejmu i Senatu przekazuje odpowiednio Marszałkow i Sejmu i Marszałkowi Senatu informację o sprawach, o których mowa w art. 69, w odniesie- niu do których Trybunał postanowił o zawieszeniu postępowania (art. 70 ust. 3 uTK). Try- bunał postanawia o podjęciu zawieszonego postępowania, jeżeli w terminie, o który m mo- wa w art. 70 ust. 1 uTK, wniosek grupy posłów lub senatorów uzyska poparcie odpowied- nio 50 posłów lub 30 senatorów kolejnej kadencji Sejmu i Senatu (art. 71 ust. 1 uTK). Jed- nakże : „Po bezskutecznym upływie terminu, o którym mowa w art. 70 ust. 1, Trybunał za- wieszone postępowanie umarza” (art. 70 ust. 3 uTK). 2. W rozpatrywanej sprawie wnioskodawcą była grupa senatorów Senatu VIII kaden- cji . Kadencja Se natu upłynęła 11 listopada 2015 r. W dniu 12 listopada 2015 r. odbyło się pierwsze posiedzenie Senatu I X kadencji. Z nacz y to, że początek terminu, o którym mowa w art. 70 ust. 1 uTK , przypadł na 12 listopada 2015 r. zaś jego koniec na 12 maja 2016 r. Na podstawie art. 70 ust. 1 uTK Trybunał Konstytucyjny postanowieniem z 8 grudnia 2015 r. zawiesił postępowa nie w sprawie na okres 6 miesięcy . Prezes Trybunału Konstytucyjnego w p i śmie z 10 grudnia 2015 r., zgodnie z art. 70 ust. 3 uTK, przekazał Marszałkowi Senatu informację o zawieszeniu postępowania przed Trybunałem w sprawie K 48/14 i poinformował o możliwo ści , jaką przewiduje art. 71 ust. 1 uTK. 3. W rozpatrywanej sprawie 6 - miesięczny termin zawieszenia postępowania upłynął bezs kutecznie 12 maja 2016 r., czego skutkiem jest umorzenie postępowania. (art. 71 ust. 3 uTK). Z powyższych względów Trybunał Kons tytucyjny postanowił jak w sentencji. Zdanie odrębne sędziego TK Zbigniewa Jędrzejewskiego do postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 29 czerwca 2016 r., sygn. akt K 48/14 Na podstawie art. 99 ust. 2 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytu- cyjnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 293; dalej: ustawa o TK ), zgłaszam zdanie odrębne do posta- nowienia z dnia 29 czerwca 2016 r. o sygn. K 48/14. 1. Uważam, że postanowienie zostało wydane niezgodnie z przepisami ust awy o TK. Trybunał oparł swoje orzeczenie na niewłaściwym reżimie prawnym. OTK ZU A/2016 K 48/14 poz. 50 6 2. W niniejszej sprawie Trybunał przyjął, że tryb postępowania przed Trybunałem re- guluje ustawa o TK w kształcie określonym wyrokiem TK z dnia 9 marca 2016 r., sygn. K 47/15. To założenie jest sprzeczne z art. 190 u st. 3 w związku z art. 190 ust. 2 Kon- stytucji. 3. Zgodnie z art. 190 ust. 2 Konstytucji, o rzeczenia Trybunału w sprawach wymienio- nych w art. 188 Konstytucji podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu w organie urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony. Jeżeli akt nie był ogłoszony, orzeczenie ogłasza się w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „ Monitor Polski ” . Z art. 190 ust. 3 zda- nie pierwsze Konstytucji wynika, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Zakładając, że ustawodawca konstytucyjny działał racjonalnie i używał w przepisach prawnych tych samych wyrażeń na określenie tych samych instytucji prawnych nie można różnicować znaczenia pojęć „ogłoszenie” występujących w ust. 2 i 3 art. 190 Konstytucji. Wynika z tego, że określone w art. 190 ust. 3 Konstytucji sformułowanie, iż orzeczenie TK wchodzi w życie z dniem ogłoszenia należy interpretować zgodnie z art. 190 ust. 2 Kons tytucji. Oznacza to, że w art. 190 ust. 3 Konstytucji chodzi o ogłoszenie orzeczenia TK w tym organie urzędowym, w którym będący przedmiotem orzeczenia Trybunału akt normatywny był opublikowany. 4. W wypadku orzeczenia TK z 9 marca 2016 r., mogłoby ono wejść w życie po jego ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw. Od tego momentu wywoływałoby skutki derogacyjne w nim przewidziane, a tym samym doprowadziłoby do zmian w systemie prawa. Skoro jednak w momencie wydawania postanowienia o sygn. K 48/14, wyrok o sygn. K 4 7/15 nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw, jego sentencja nie może określać trybu postępowania przed Trybunałem, gdyż orzeczenie to nie weszło w życie. Z tego względu, orzekając w niniejszej sprawie, Trybunał powinien stosować przepisy ustawy o TK, w brz mieniu wynikającym z tekstu jednolitego ogłoszonego 8 marca 2016 r. oraz odpowiednie przepisy przejściowe ustawy z dnia 22 grudnia 2015 r. o zmianie ustawy o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2217; dalej: ustawa o zmianie ustawy o TK). 5. Z powyższych względów, z godnie z art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie ustawy o TK w związku z art. 44 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK, postanowienie wydane w niniejszej sprawie, powinno zapaść w pełnym składzie, to znaczy w składzie co najmniej trzynastu sędziów (art. 44 ust. 3 ustawy o TK). Zdanie odrębne sędziego TK Julii Przyłębskiej do postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 29 czerwca 2016 r., sygn. akt K 48/14 Na podstawie art. 99 ust. 2 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytu- cyjnym (Dz. U. z 2016 r. p oz. 293) zgłaszam zdanie odrębne do postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 29 czerwca 2016 r. w sprawie o sygn. akt K 48/14. OTK ZU A/2016 K 48/14 poz. 50 7 Zdanie odrębne uzasadniam następująco: 1. Skład orzekający w niniejszej sprawie jest niezgodny z przepisami ustawy z dnia 25 czerwca 2015 o Trybunale Konstytucyjnym r. (Dz. U. z 2016 r. poz. 293; dalej: ustawa o TK), zmienionej ustawą z dnia 22 grudnia 2015 r. o zmianie ustawy o Trybunale Konstytu- cyjnym (Dz. U. poz. 2217; dalej: ustawa o zmianie ustawy o TK). 2. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 9 marca 2016 r. wydane w sprawie o sygn. K 47/15 nie weszło w życie, dlatego tryb postępowania przed Trybunałem nadal regu- luje ustawa o TK w kształcie określonym ustawą o zmianie ustawy o TK, która nie utraciła mocy obowiązujące j. 3. Art. 190 ust. 3 in principio Konstytucji stanowi, że orzeczenie Trybunału Konstytu- cyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia. 4. Art. 190 ust. 2 zdanie pierwsze Konstytucji stanowi, że ogłoszenie orzeczenia Try- bunału Konstytucyjnego następuje w organie urzędowym, w którym będący przedmiotem orzeczenia akt normatywny był ogłoszony. Dopiero na skutek opisanej w art. 190 ust. 2 Kon- stytucji publikacji, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie ( vide: art. 190 ust. 3 in principio Konstytucji) i wywołuje skutki derogacyjne w nim przewidziane. 5. Stosownie do treści art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie ustawy o TK, w niniejszej spra- wie Trybunał powinien orzekać w pełnym składzie sędziów Trybunału, to jest z udziałem co najmniej trzynastu sędziów (art. 2 ust. 1 zdanie drugie ustawy o zmianie ustawy o TK w związku z art. 44 ust. 1 pkt 1 w związku z ust. 3 ustawy o TK w brzmieniu nadanym usta- wą o zmianie ustawy o TK). Zdanie odrębne sędziego TK Piotra Pszczółkowskiego do postanowienia Trybunału Konstyt ucyjnego z dnia 29 czerwca 2016 r. w sprawie o sygn. K 48/14 Na podstawie art. 99 ust. 2 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 293) , zgłaszam zdanie odrębne d o postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z 29 cze rwca 2016 r. w sprawie o sygn. K 48/14. Postanowienie zapadło w sprzeczności z przepisami ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 293; dalej: ustawa o TK), zmienionej ustawą z dnia 22 grudnia 2015 r. o zmianie us tawy o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2217; dalej: ustawa o zmianie ustawy o TK). Podstawy niestosowania przez Trybunał trybu postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym, przewidzianego ustawą o TK w brzmieniu nadanym przez ustawę o zmianie ustawy o TK, nie może w mojej ocenie stano- wić orzeczenie Trybunału z 9 marca 2016 r. Z art. 190 ust. 3 Konstytucji wynika, że orzeczenia TK wchodzą w życie z dniem ogłoszenia. Z chwilą ogłoszenia – w braku określenia przez TK w wyroku innego terminu – następuje również utrata mocy obowiązującej aktu normatywnego, który był przedmiotem orzeczenia. Przyjęcie przez ustrojodawcę w art. 190 ust. 3 Konstytucji, że orzeczenie TK wchodzi w życie z dniem ogłoszenia nawiązuje do art. 190 ust. 2 Konstytucji i oznacza, że OTK ZU A/2016 K 48/14 poz. 50 8 ch odzi o wskazane w art. 190 ust. 2 Konstytucji ogłoszenie orzeczenia TK, wydanego w sprawach wymienionych w art. 188 Konstytucji, w tym samym organie urzędowym, w któ- rym ogłoszony był uprzednio będący przedmiotem orzeczenia Trybunału akt normatywny. Jeżeli akt normatywny nie był uprzednio ogłoszony orzeczenie TK ogłasza się w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej ,,Monitor Polski”. Dopiero na skutek takiej opisanej w art. 190 ust. 2 Konstytucji publikacji, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wejdzi e w życie i wywoła skutki derogacyjne w nim przewidziane. Skutków derogacyjnych nie wy- wołuje ogłoszenie orzeczenia TK na sali rozpraw. Wyrok TK w sprawie o sygn. K 47/15 nie zawierał (oprócz orzeczenia w zakresie art. 44 ust. 1 ustawy o TK, który utraci moc obowią- zującą po upływie 9 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku) określenia innego niż data ogłosze- nia orzeczenia w Dzienniku Ustaw terminu utraty mocy obowiązującej ustawy o zmianie ustawy o TK. Orzeczenie TK z 9 marca 2016 r. nie zostało do dnia wydania p ostanowienia opublikowane. Zgodnie z art. 190 ust. 2 i 3 Konstytucji nie weszło zatem w życie i nie wywołało skutku w postaci utraty mocy obowiązującej ustawy o zmianie ustawy o TK, która nadal obowiązuje i powinna być stosowana. Stosownie do zapisu art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie ustawy o TK, w sprawie o sygn. K 48/14 pełny skład Trybunału powinien orzekać z udziałem co najmniej trzynastu sędziów Trybunału (art. 2 ust. 1 zdanie drugie ustawy o zmianie ustawy o TK w związku z art. 44 ust. 3 ustawy o TK w b rzmieniu nadanym ustawą o zmianie ustawy o TK). W takim składzie Trybunału powinno zapaść postanowienie z 29 czerwca 2016 r.