V KK 217/26

V KK 217/26 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 27 sierpnia 2026 r. Pierwszy Prezes SN Zbigniew Kapiński (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Adam Roch SSN Igor Zgoliński w sprawie D. F. skazanego za przestępstwo z art. 226 § 1 k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 27 sierpnia 2026 r., kasacji, wniesionej na korzyść skazanego przez Rzecznika Praw Obywatelskich od wyroku nakazowego Sądu Rejonowego w Nakle nad Notecią z dnia 11 stycznia 2022 r., II K 447/21 uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu w Nakle nad Notecią do ponownego rozpoznania. [J.J.] Adam Roch Zbigniew Kapiński Igor Zgoliński UZASADNIENIE V KK 217/26 2 D. F. został oskarżony o to, że w dniu 1 lipca 2021 r. na terenie Zakładu Karnego w P. przy […], przy użyciu słów wulgarnych i obelżywych znieważył funkcjonariusza publicznego funkcjonariusza Służby Więziennej kapitana J. Z. podczas pełnienia przez niego obowiązków służbowych, tj. o czyn z art. 226 § 1 k.k. W trakcie rozprawy głównej, przeprowadzonej w dniu 11 stycznia 2022 r., D. F. w obecności obrońcy przyznał się do zarzuconego mu czynu oraz odmówił składania wyjaśnień i odpowiedzi na pytania. Po odczytaniu mu wyjaśnień złożonych w toku postępowania przygotowawczego, oskarżony wskazał, że tak wyjaśniał oraz że: „dzisiaj przyznaję się w całości". Następnie, obrońca oświadczył, że oskarżony chciałby się dobrowolnie poddać karze, w trybie art. 387 k.p.k., oraz wniósł o wymierzenie kary 2 miesięcy pozbawienia wolności. Wniosek obrońcy poparł oskarżony, a obecni na rozprawie prokurator oraz pokrzywdzony nie sprzeciwili się temu wnioskowi. Sąd, działając na podstawie art. 387 § 2 k.p.k., uwzględnił wniosek oskarżonego o wydanie wyroku skazującego i o wymierzenie zaproponowanej kary bez przeprowadzania postępowania dowodowego, albowiem okoliczności popełnienia przestępstwa nie budzą wątpliwości, cele postępowania zostaną osiągnięte pomimo nieprzeprowadzania rozprawy w całości a wnioskowi nie sprzeciwia się prokurator ani pokrzywdzony. W konsekwencji tego, wyrokiem z dnia 11 stycznia 2022 r., II K 447/21, Sąd Rejonowy w Nakle nad Notecią uznał oskarżonego za winnego popełnienia czynu zarzucanego mu w akcie oskarżenia, tj. występku z art. 226 § 1 k.k. i za to na podstawie art. 226 § 1 k.k. skazał go na karę 2 miesięcy pozbawienia wolności. W punkcie 2 sentencji wyroku Sąd zasądził na rzecz obrońcy koszty wynagrodzenia za obronę z urzędu, a w punkcie 3 sentencji zwolnił oskarżonego od zapłaty kosztów sądowych, w tym opłaty, wydatkami obciążając Skarb Państwa. Żadna ze stron nie wniosła o sporządzenie na piśmie uzasadnienia wyroku, wobec czego orzeczenie uprawomocniło się w dniu 19 stycznia 2022 r. Jedynie postanowieniem z dnia 19 stycznia 2022 r. sprostowano wyrok poprzez zastąpienie omyłkowo wpisanego imienia oskarżonego jako „D.” prawidłowym imieniem „D.1.”. Kasację od powyższego wyroku wniósł Rzecznik Praw Obywatelskich, zarzucając rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów V KK 217/26 3 prawa procesowego, a mianowicie art. 387 § 2 k.p.k. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 27 września 2013 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2013 r., poz.1247), polegające na niesłusznym uwzględnieniu wniosku oskarżonego D. F. o wydanie wobec niego wyroku skazującego bez przeprowadzania postępowania dowodowego i wymierzenie określonej w nim kary, któremu nie sprzeciwił się prokurator i pokrzywdzony, w następstwie czego doszło do rażącego i mającego istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenia przepisu prawa materialnego, to jest art. 226 § 1 k.k., polegającego na skazaniu oskarżonego za czyn, który nie zawierał wszystkich znamion przestępstwa stypizowanego w przepisie art. 226 § 1 k.k., które to naruszenie było rażące oraz miało istotny wpływ na treść orzeczenia. Podnosząc ten zarzut, Rzecznik wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Rejonowego w Nakle nad Notecią w całości oraz o uniewinnienie D. F. od zarzuconego mu czynu. Sąd Najwyższy zważył, co następuj. Kasacja Rzecznika Praw Obywatelskich okazała się zasadna, co pozwoliło na rozpoznanie jej na posiedzeniu bez udziału stron w trybie art. 535 § 5 k.p.k. Przestępstwo stypizowane w art. 226 § 1 k.k. wymaga, aby do znieważenia funkcjonariusza publicznego (a takim jest funkcjonariusz Służby Więziennej), lub osoby do pomocy mu przybranej, nastąpiło „podczas i w związku z pełnieniem obowiązków służbowych”. Posłużenie się przez ustawodawcę łącznikiem „i” oznacza, że dokonanie tego przestępstwa możliwe jest wyłącznie wtedy, gdy oba człony alternatywy są spełnione. Nie można zatem popełnić przestępstwa znieważenia funkcjonariusza publicznego, jeżeli do znieważenia doszło tylko podczas (ale nie w związku) wykonywania obowiązków służbowych albo w związku z wykonywaniem takich obowiązków, ale nie podczas ich wykonywania. Taki stan prawny obowiązuje od dnia 25 lipca 2008 r., kiedy to weszła w życie ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o zmianie ustawy Kodeks karny (Dz. U. Nr 122, poz. 782). W świetle brzmienia art. 226 § 1 k.k. czyn zarzucony (a następnie przypisany) D. F. nie zawierał wszystkich wymaganych tym przepisem znamion – w opisie czynu nie ustalono bowiem, aby do znieważenia doszło w związku z pełnieniem obowiązków służbowych przez kapitana J. Z.. W takiej sytuacji niemożliwe było uwzględnienie wniosku oskarżonego o dobrowolne poddanie się karze. Jak wskazuje V KK 217/26 4 się w orzecznictwie Sądu Najwyższego, brak w opisie czynu przypisanego oskarżonemu w wyroku (art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k.) któregokolwiek znamienia ustawowego typu czynu zabronionego skutkuje niemożnością przypisania odpowiedzialności karnej za ten czyn (art. 1 § 1 i art. 115 § 1 k.k.) (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 kwietnia 2017 r., V KK 372/16, OSNKW 2017, z. 9, poz. 51). Sąd Rejonowy, rozstrzygając o wniosku oskarżonego złożonego na podstawie art. 387 § 1 k.p.k., obowiązany był zbadać zaistnienie wszystkich warunków dopuszczalności takiego wniosku. Jednym z nich jest z pewnością zgodność zgłaszanych we wniosku, zaakceptowanych (także w formie braku sprzeciwu) przez uprawnionych uczestników postępowania, propozycji, w tym również tych co do oceny prawnokarnej zarzucanego oskarżonemu czynu, wymiaru kary bądź środków karnych, z obowiązującymi przepisami prawa karnego materialnego. W sytuacji, w której treść wniosku tym regulacjom nie odpowiada, powinnością Sądu było albo uzależnienie swojej decyzji o uwzględnieniu tego wniosku od dokonania w nim odpowiedniej zmiany konwalidującej dostrzeżoną jego wadliwość (art. 387 § 3 k.p.k.), albo też rozpoznanie w dalszym ciągu sprawy na zasadach ogólnych (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2022 r., I KK 16/22). Praprzyczyną zaistniałej obecnie sytuacji jest błędnie sformułowany przez Policję opis czynu w akcie oskarżenia (k. 28), który został wadliwie zatwierdzony przez prokuratora Prokuratury Rejonowej w Nakle nad Notecią (k. 28v). Wadliwość ta jest tym większa i obarcza zarówno Policję, jak i prokuratora, że w postanowieniu o przedstawieniu zarzutów (k. 20) Policja w sposób odpowiadający znamionom art. 226 § 1 k.k. sformułowała opis czynu zarzucanego („podczas i w związku z pełnieniem przez niego [pokrzywdzonego – dop. SN] obowiązków służbowych”), które to postanowienie nie zostało następnie zmienione. Ostatecznie jednak, niezależnie od błędów popełnionych na etapie sporządzania i wnoszenia aktu oskarżenia, to na Sądzie Rejonowym ciążył obowiązek zweryfikowania, czy wniosek oskarżonego może zostać uwzględniony w tym stanie sprawy, kiedy został zgłoszony. Skoro przypisany oskarżonemu czyn w następstwie wadliwie uwzględnionego wniosku o dobrowolne poddanie się karze nie zawiera wszystkich ustawowych znamion określonych w art. 226 § 1 k.k. wyrok skazujący zaskarżony przez V KK 217/26 5 Rzecznika Praw Obywatelskich nie mógł się ostać i musiał być przez Sąd Najwyższy uchylony. Niemożliwe było jednak uwzględnienie wniosku końcowego kasacji nadzwyczajnej w zakresie rozstrzygnięcia następczego. Uniewinnienie oskarżonego, w następstwie uchylenia przez Sąd Najwyższy wyroku, możliwe jest wyłącznie wtedy, gdy skazanie jest oczywiście niesłuszne (art. 537 § 2 in fine k.p.k.). Pomijając w tym miejscu, że Rzecznik Praw Obywatelskich nie podniósł w kasacji zarzutu naruszenia prawa materialnego (naruszenie art. 226 § 1 k.p.k.), a ograniczył się wyłącznie do kwestionowania sposobu procedowania Sądu Rejonowego w przedmiocie wniosku oskarżonego o dobrowolne poddanie się karze (zarzut naruszenia art. 387 § 2 k.p.k.), uniewinnienie oskarżonego od popełnienia zarzucanego mu czynu, nawet przy uwzględnieniu kierunku wniesienia kasacji (na korzyść skazanego), było niemożliwe, z uwagi na to, że ustalony w wyroku skazującym czyn, aczkolwiek nie wypełniał znamion określonych w art. 226 § 1 k.k., odpowiadał znamionom przestępstwa znieważenia stypizowanego w art. 216 § 1 k.k. Norma zawarta w art. 455 k.p.k. obliguje bowiem sąd odwoławczy do poprawienia kwalifikacji prawnej - niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów (a więc z urzędu - poza zakresem zaskarżenia apelacją) - pod warunkiem nie dokonania zmiany ustaleń faktycznych i ten warunek musi być spełniony niezależnie od tego, w jakim kierunku dla oskarżonego (korzyść, niekorzyść) poprawienie kwalifikacji prawnej ma nastąpić. Jeżeli poprawienie kwalifikacji miałoby nastąpić na niekorzyść oskarżonego, konieczne jest wówczas, aby wniesiono na niekorzyść oskarżonego środek odwoławczy (choćby sam ten środek nie był zasadny). Ustalenia faktyczne, które, jak wskazano powyżej, muszą, z jednej strony odpowiadać znamionom przypisanego przestępstwa, a z drugiej strony, być zawarte w treści wyroku skazującego, a nie w jego uzasadnieniu (por. np. wyroki SN: z dnia 21 stycznia 2008 r., V KK 221/07; z dnia 8 maja 2015 r., III KK 367/14; z dnia 8 lipca 2021 r., II KK 154/21; postanowienie SN z dnia 9 lutego 2016 r., IV KK 8/16). W niniejszej sprawie Sąd Najwyższy nie dysponuje środkiem zaskarżenia wniesionym na niekorzyść D. F.. Pozostało więc do rozstrzygnięcia czy ewentualne przyjęcie art. 216 § 1 k.k. w miejsce art. 226 § 1 k.k. jest zmianą dla oskarżonego V KK 217/26 6 niekorzystną. Tylko w takim wypadku należałoby uznać, że nie jest możliwe przypisanie w dalszym postępowaniu czynu określonego w art. 216 § 1 k.k. i zarazem musiałoby oznaczać konieczność wydania przez Sąd Najwyższy wyroku uniewinniającego oskarżonego jako orzeczenia następczego w postępowaniu kasacyjnym. Już proste zestawienie ustawowego zagrożenia karą za czyny określone w obu powołanych przepisach wskazuje w niekwestionowany sposób na to, że ewentualne przyjęcie kwalifikacji prawej z art. 216 § 1 k.k. nie jest niekorzystne dla oskarżonego, a tylko w takim wypadku zastosowanie art. 455 k.p.k. (w zw. z art. 518 k.p.k.) w niniejszej sprawie nie byłoby możliwe. Art. 226 § 1 k.k. za przestępstwo znieważenia funkcjonariusza publicznego przewiduje bowiem grzywnę, karę ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Czyn stypizowany w art. 216 § 1 k.k. zagrożony jest natomiast karą grzywny albo karą ograniczenia wolności. Rozpoznając sprawę ponownie, Sąd Rejonowy będzie obowiązany do ustalenia, czy dopuszczalne będzie (z uwagi na tryb ścigania) prowadzenie postępowania karnego (objęcie ściganiem przez prokuratora tego czynu – art. 60 § 1 k.p.k. albo w wypadku negatywnego stanowiska prokuratora, przystąpienie pokrzywdzonego do oskarżenia). Sąd Rejonowy będzie dodatkowo obowiązany baczyć, by w ponownym postępowaniu nie orzec na niekorzyść oskarżonego (art. 443 w zw. z art. 518 k.p.k.). Niezależnie od wszystkiego, sąd i prokurator, zwłaszcza z uwagi na popełnione przez nie błędy przy pierwotnym rozpoznaniu sprawy, powinny dołożyć starań, aby w postępowaniu karnym został także uwzględniony prawnie chroniony interes pokrzywdzonego (art. 2 § 1 pkt 3 k.p.k.). Mając powyższe na uwadze, należało orzec, jak w wyroku. [J.J.] [r.g.] Adam Roch Zbigniew Kapiński Igor Zgoliński V KK 217/26 7