II ZOW 4/26

II ZOW 4/26 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 2 lipca 2026 r. SSN Paweł Wojciechowski (przewodniczący) SSN Marek Dobrowolski (sprawozdawca) Ławnik SN Jarosław Gałkiewicz Protokolant starszy inspektor sądowy Marta Brzezińska przy udziale sędziego R.D. - Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w [...] w sprawie obwinionej sędzi Sądu Okręgowego w [...] X. Y., po rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej na rozprawie w dniu 2 lipca 2026 r. odwołania obrońcy obwinionej od wyroku Sądu Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w [...] z dnia 3 listopada 2025 r., sygn. akt […] orzeka: I. utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok; II. obciąża Skarb Państwa kosztami postępowania odwoławczego. Marek Dobrowolski Paweł Wojciechowski Jarosław Gałkiewicz UZASADNIENIE Sędzia Sądu Okręgowego w [...] X. Y. została obwiniona o to, że: w dniu 23 grudnia 2022 r. w C. około godz. 09.30 w strefie ruchu na parkingu przy centrum handlowym „[…]”, będąc uczestnikiem ruchu drogowego jako kierująca II ZOW 4/26 2 samochodem osobowym marki „[…]” o nr. rej. […] naruszyła zasady bezpieczeństwa w ruchu drogowym z art. 3 ust. 1 i art. 45 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym w ten sposób, że podczas postoju pojazdu otworzyła przednie lewe drzwi samochodu, nie zachowując wymaganej ostrożności i doprowadzając w ten sposób do kolizji z prawidłowo wjeżdżającym na wolne miejsce parkingowe pojazdem marki „[…]" o nr. rej. […] oraz do uszkodzenia tego pojazdu, czym spowodowała zagrożenie bezpieczeństwa w ruchu drogowym, czym wyczerpała znamiona wykroczenia z art. 86 § 1 k.w. i uchybiła godności sprawowanego urzędu, to jest o przewinienie dyscyplinarne z art. 107 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (dalej powoływana jako: u.s.p.) Orzeczeniem Sądu Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w [...] z dnia 3 listopada 2025 r., sygn. akt […]: 1. uznano obwinioną sędzię X. Y. za winną popełnienia zarzucanego jej wnioskiem o rozpoznaje sprawy dyscyplinarnej czynu z tym, iż wyeliminowano z jego opisu następujący fragment „i uchybiła godności sprawowanego urzędu”, co stanowi wykroczenie z art. 86 § 1 k.w., i za ten czyn na podstawie art. 109 § 5 u.s.p. uznano, iż wykroczenie to stanowi wypadek mniejszej wagi, odstępując od wymierzenia kary; 2. na mocy art. 133 u.s.p. kosztami postępowania dyscyplinarnego obciążono Skarb Państwa. Odwołanie od powyższego rozstrzygnięcia wniósł obrońca obwinionej, który zaskarżył powyższe w całości na jej korzyść, podnosząc: 1. na podstawie art. 438 pkt 2 k.p.k. obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść zaskarżonego wyroku, a to: - art. 7 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k. polegającą na przekroczeniu zasady swobody sędziowskiej przez wybiórczą ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i brak obiektywizmu, a które to naruszenia miały istotny wpływ na treść II ZOW 4/26 3 zaskarżonego wyroku i w konsekwencji doprowadziły do błędnych ustaleń faktycznych; - art. 5 § 1 pkt 4 k.p.s.w. w zw. z art. 45 § 1 k.w. (art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p.) w zw. z art. 81 § 1 u.s.p. poprzez nieumorzenie postępowania mimo przedawnienia karalności wykroczenia z art. 86 § 1 k.w. 2. na podstawie art. 438 pkt 3 k.p.k. błąd w ustaleniach faktycznych mający wpływ na treść zaskarżonego wyroku polegający na przyjęciu, że obwiniona dopuściła się popełnienia wykroczenia poprzez to, że nie dochowała należytej ostrożności otwierając drzwi pojazdu i doprowadzając w ten sposób do kolizji, w sytuacji gdy w rzeczywistości obwiniona tuż przed opuszczeniem pojazdu upewniła się spoglądając w lusterko boczne, że może otworzyć drzwi pojazdu, zaś kierowca drugiego pojazdu wykonał manewr parkowania na tyle szybko, że obwiniona pozbawiona była możliwości podjęcia odpowiedniej reakcji. Formułując powyższe zarzuty autor odwołania wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez uniewinnienie obwinionej oraz zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz obwinionej kosztów ustanowienia obrońcy w sprawie według norm przepisanych, ewentualnie - o uchylenie zaskarżonego wyroku i umorzenie postępowania oraz zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz obwinionej kosztów ustanowienia obrońcy w sprawie według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Odwołanie obrońcy obwinionej sędzi, wobec niezasadności podniesionych w nim zarzutów, nie mogło doprowadzić do wydania orzeczenia o charakterze reformatoryjnym. W ocenie Sądu Najwyższego sąd meriti słusznie uznał bowiem, że obwiniona dopuściła się popełnienia zarzucanego jej czynu stanowiącego wykroczenie z art. 86 § 1 k.w., jak również w pełni prawidłowo przyjął termin jego przedawnienia. Odnosząc się do pierwszego z podnoszonych zarzutów wskazać należy, iż powyższy nie zasługiwał na uwzględnienie. Należy podkreślić, że skuteczne podniesienie zarzutu naruszenia art. 7 k.p.k. wymaga wykazania, że ocena dokonana II ZOW 4/26 4 przez sąd jest sprzeczna z zasadami wiedzy i doświadczenia życiowego, że nie została poprzedzona ujawnieniem w toku rozprawy głównej całokształtu okoliczności sprawy, bądź, że argumentacja zaprezentowana przez sąd za tak dokonanym wyborem pozostaje w sprzeczności z zasadami logiki (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 2024 r., sygn. akt III KK 526/24, LEX nr 3788260). Elementami, które decydują o zachowaniu zasady swobodnej oceny dowodów są m.in.: ujawnienie w toku rozprawy głównej całokształtu okoliczności sprawy (art. 410 k.p.k.) zgodnie z regułami wskazanymi w art. 2 § 2 k.p.k.; rozważenie wszystkich okoliczności, przemawiających zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść oskarżonego (art. 4 k.p.k.); argumentacja wyczerpująca i logiczna, z jednoczesnym uwzględnieniem wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego, zawarta w uzasadnieniu orzeczenia (art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k.). Z uwagi na fakt, że ustawodawca przyjął zasadę swobodnej oceny dowodów, a nie oceny dowolnej, musiał wprowadzić instrument kontrolny, którym jest uzasadnienie. To właśnie ta część orzeczenia pozwala dokonać oceny czy ustalenia i wyciągnięte przez organy wnioski są zgodne z zasadami wskazanymi w komentowanym przepisie, a zatem czy spełnione są wymienione przesłanki (zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 marca 2025 r., sygn. akt III KK 261/24, LEX nr 3837339). Warto jednocześnie podkreślić, że nie stanowi naruszenia przepisu art. 410 k.p.k. dokonanie oceny materiału dowodowego przeprowadzonego lub ujawnionego na rozprawie w sposób odmienny od subiektywnych oczekiwań stron procesowych (K. Eichstaedt [w:] Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany, red. D. Świecki, LEX/el. 2025, art. 410). Sąd Najwyższy, weryfikując podnoszoną przez obrońcę obwinionej warstwę argumentacyjną uchybienia formułowanego w punkcie pierwszym, nie może podzielić wywodu, iż ocena zgromadzonego materiału dowodowego dokonana przez sąd meriti była dowolna. Wręcz przeciwnie, procedujący w pierwszej instancji sąd dyscyplinarny, wziął pod uwagę całokształt ujawnionych okoliczności w sprawie, w tym rozważył zarówno te przemawiające na korzyść obwinionej, jak i okoliczności przeciwne. Argumentacja zawarta w pisemnym uzasadnieniu wydanego wyroku, jest wyczerpująca i logiczna, uwzględnia wskazania wiedzy i doświadczenia życiowego. Postępowanie w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, II ZOW 4/26 5 a wnioski wyprowadzone przez sąd a quo odnośnie do ustaleń faktycznych uznać należy za trafne. Na aprobatę nie zasługiwał również zarzut błędu w ustaleniach faktycznych (pkt 2 odwołania). Zważając na przyjętą przez skarżącego konstrukcję formułowanego uchybienia przypomnienia wymaga, iż zarzut błędu w ustaleniach faktycznych może zostać skutecznie podniesiony tylko wtedy, gdy w zaskarżonym orzeczeniu poczyniono ustalenia faktyczne nie mające jakiegokolwiek oparcia w przeprowadzonych dowodach, albo gdy określonych ustaleń nie poczyniono, pomimo że z przeprowadzonych i uznanych za wiarygodne dowodów określone fakty jednoznacznie wynikały (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 2020 r., sygn. akt I KA 5/20). Uchybienie określone w art. 438 pkt 3 k.p.k. może być wynikiem nieprzestrzegania reguł swobodnej oceny dowodów, np. w zakresie logicznego rozumowania przez wyciąganie niewłaściwych wniosków z prawidłowo ustalonych faktów (tzw. błąd dowolności), lub następstwem pominięcia faktów bądź źródeł dowodowych o istotnym znaczeniu albo oparcia się na faktach niepotwierdzonych materiałem dowodowym (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 2019 r., sygn. akt VI KZ 3/19). Zarzut błędu w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę wyroku, jest tylko wówczas słuszny, gdy zasadność ocen i wniosków, wyprowadzonych przez sąd orzekający z okoliczności ujawnionych w toku przewodu sądowego, nie odpowiada prawidłowości logicznego rozumowania. Odnotowania wymaga przy tym, iż zarzut ten nie może jednak sprowadzać się do samej polemiki z ustaleniami sądu, wyrażonymi w uzasadnieniu wyroku, lecz do wykazania, jakich mianowicie konkretnie uchybień w zakresie zasad logicznego rozumowania dopuścił się sąd w ocenie zebranego materiału dowodowego. Podważenie prawidłowości ustaleń co do faktów jest skuteczne wówczas, gdy zostanie wykazane przez skarżącego, iż w oparciu o przeprowadzone dowody popełniono błąd przy dokonywaniu ich rekonstrukcji. Nie powinno to jednak polegać na prezentowaniu poglądu, że te same dowody pozwalałyby na przyjęcie odmiennej wersji zdarzeń, lecz na wykazaniu, iż przy ustalaniu faktów sąd posłużył się rozumowaniem logicznie nieprawidłowym, bądź sprzecznym ze wskazaniami doświadczenia życiowego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 kwietnia 2008 r., sygn. akt V KK 301/07). II ZOW 4/26 6 W przekonaniu Sądu Najwyższego skarżący nie wskazał, które konkretnie ustalenia faktyczne dokonane przez sąd a quo nie mają jakiegokolwiek oparcia w przeprowadzonych dowodach (błąd „dowolności”), bądź też jakich ustaleń nie poczyniono, pomimo że z przeprowadzonych i uznanych za wiarygodne dowodów określone ustalenia jednoznacznie wynikały (błąd „braku”). Zdaniem Sądu Najwyższego sąd meriti nie dopuścił się błędu w zakresie logicznego rozumowania przez wyciągnięcie niewłaściwych wniosków z prawidłowo ustalonych faktów bądź źródeł dowodowych o istotnym znaczeniu albo oparł się na faktach niepotwierdzonych materiałem dowodowym. Weryfikacja materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania wskazuje bowiem, iż sąd I instancji poczynił w pełni prawidłowe ustalenia, zasadnie opierając się na treści dokumentów pozwalających na zasięgnięcie informacji w tym przedmiocie, w tym m.in. jednoznacznej w swej treści opinii biegłego w zakresie ruchu drogowego, kryminalistycznej i technicznej rekonstrukcji wypadków drogowych z dnia 23 lipca 2025 r. Za niezasadny uznać należało również najdalej idący zarzut (punkt 1 tiret drugie odwołania), tj. naruszenia art. 5 § 1 pkt 4 k.p.s.w. w zw. z art. 45 § 1 k.w. w zw. z art. 81 § 1 u.s.p. poprzez nieumorzenie postępowania mimo przedawnienia karalności wykroczenia z art. 86 § 1 k.w. W pierwszej kolejności należy poczynić uwagi ogólne dotyczące kwestii odpowiedzialności sędziego za czyn wypełniający znamiona wykroczenia, w relacji do odpowiedzialności za przewinienie dyscyplinarne, która to kwestia nie jest jednolicie ujmowana w doktrynie i orzecznictwie. Zgodnie z art. 81 § 1 - 4 u.s.p. za wykroczenia sędzia może odpowiadać tylko dyscyplinarnie. Sędzia może wyrazić zgodę na pociągnięcie go do odpowiedzialności karnej za wykroczenie, o którym mowa w rozdziale XI ustawy z dnia 20 maja 1971 r. - Kodeks wykroczeń, a wyrażenie wspomnianej zgody następuje w drodze przyjęcia przez sędziego mandatu karnego albo uiszczenia grzywny, w przypadku ukarania mandatem karnym zaocznym, o którym mowa w art. 98 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. - Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia. Wyrażenie przez II ZOW 4/26 7 sędziego zgody na pociągnięcie go do odpowiedzialności karnej w powyższym trybie wyłącza odpowiedzialność dyscyplinarną. W rezultacie wykładni art. 81 § 1 u.s.p. w judykaturze sformułowano trzy odmienne poglądy prawne odnoszące się do odpowiedzialności sędziego za wykroczenia. Według pierwszego ze stanowisk, popełnione przez sędziego wykroczenie nie musi być przewinieniem dyscyplinarnym, aby ponosił on za nie odpowiedzialność (zob. W. Kozielewicz, Odpowiedzialność dyscyplinarna sędziów, prokuratorów, adwokatów, radców prawnych i notariuszy, Warszawa 2017, Lex/el. 2020; M. Laskowski, Uchybienie godności urzędu sędziego jako podstawa odpowiedzialności dyscyplinarnej, Warszawa 2019, Lex/el. 2020). Zgodnie z drugim prezentowanym w tej materii poglądem, sędzia odpowiada za wykroczenia tylko wówczas, jeśli konkretny czyn stanowiący wykroczenie może być jednocześnie uznany za przewinienie dyscyplinarne, tj. uchybienie godności urzędu (zob. J. Gudowski [red.], Komentarz do ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, [w:] Prawo o ustroju sądów powszechnych. Ustawa o Krajowej Radzie Sądownictwa. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2009, Lex/el. teza 2 do art. 81). W doktrynie istnieje nadto takie zapatrywanie, że każde wykroczenie stanowi zarazem uchybienie godności urzędu i tym samym skutkuje odpowiedzialnością dyscyplinarną (zob. B. Godlewska-Michalak [w:] A. Górski red., Prawo o ustroju sądów powszechnych. Komentarz, Warszawa 2013, Lex/el. 2020, teza 4 do art. 81). Sąd Najwyższy aprobuje pierwsze ze stanowisk, przyjmując, iż sędzia odpowiada na drodze dyscyplinarnej za wykroczenia niezależnie od tego czy stanowią one delikty dyscyplinarne (uchybienie godności urzędu). Zarówno bowiem wykładnia językowa, jak i systemowa oraz funkcjonalna powołanego przepisu, nie dają jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, iż sędzia ponosi odpowiedzialność za wykroczenie jedynie wówczas, gdy stanowi ono przewinienie służbowe w postaci uchybienia godności urzędu. Z treści powołanej regulacji wynika jednoznacznie, iż sędzia ponosi odpowiedzialność za "wykroczenie", a nie za "wykroczenie naruszające godność urzędu sędziego" lub "wykroczenie stanowiące jednocześnie przewinienie dyscyplinarne". Ustawodawca nie ogranicza zatem zakresu odpowiedzialności sędziego tylko do tych wykroczeń, które stanowią jednocześnie przewinienie dyscyplinarne w postaci uchybienia godności urzędu sędziego, lecz II ZOW 4/26 8 wyraźnie wskazuje na odpowiedzialność sędziego za każde wykroczenie. Brak jest bowiem jakiejkolwiek regulacji wskazującej na to, że wykroczenie popełnione przez sędziego traci swój charakter oraz staje się przewinieniem służbowym i to pod warunkiem, że stanowi uchybienie godności urzędu sędziego. W konsekwencji przyjąć należy, iż użyte w uprzednio powołanym przepisie sformułowanie "wykroczenie" jednoznacznie i celowo wskazuje na odrębność rodzajową wykroczenia i przewinienia dyscyplinarnego, ale także na dwie odrębne podstawy odpowiedzialności za te czyny zabronione. Zawarte natomiast w tym przepisie sformułowanie "odpowiada tylko dyscyplinarnie" należy interpretować w ten sposób, że za wykroczenia sędzia odpowiada tak, jak za przewinienia dyscyplinarne, a więc przed takim samym organem orzekającym, w takim samym trybie postępowania i przy zastosowaniu tego samego katalogu kar dyscyplinarnych. W przypadku podstawy prawnej odpowiedzialności dyscyplinarnej za przewinienie dyscyplinarne zastosowanie ma przepis art. 107 § 1 u.s.p. Natomiast w przypadku wykroczenia popełnionego przez sędziego, podstawą prawną odpowiedzialności jest naruszony przepis szczególny Kodeksu wykroczeń (lub innej ustawy sankcjonującej wykroczenie). Należy podkreślić, że zgodnie z art. 48 k.w. przepisy części ogólnej Kodeksu wykroczeń stosuje się do wykroczeń przewidzianych w innych ustawach, jeżeli ustawy te nie zawierają przepisów odmiennych. Stosując zatem odpowiednio ten przepis (brak ku temu jednoznacznych przeciwskazań) należy przyjąć, iż przepisy Części ogólnej Kodeksu wykroczeń mają także zastosowanie do wykroczeń, popełnionych przez sędziego podlegającego odpowiedzialności dyscyplinarnej, po dokonaniu stosownej ich modyfikacji, uwzględniającej odmienności wynikające z przepisów ustawy u.s.p. (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 14 października 2022 r., II ZOW 17/22, LEX nr 3426002). Z uwagi na treść art. 81 u.s.p., art. 108 u.s.p. i art. 109 u.s.p. w postępowaniu dyscyplinarnym przeciwko obwinionemu sędziemu nie będą miały zastosowania jedynie przepisy Rozdziałów II, III i IV Kodeksu wykroczeń. Resumując należy stwierdzić, iż wykładnia językowa, systemowa i funkcjonalna art. 81 § 1 u.s.p. prowadzi do wniosku, iż sędzia ponosi odpowiedzialność dyscyplinarną za każde wykroczenie, niezależnie od tego, czy II ZOW 4/26 9 stanowi ono przewinienie dyscyplinarne. Materialnoprawną podstawą tej odpowiedzialności jest naruszony przepis Części szczególnej Kodeksu wykroczeń lub innej ustawy - opisujący i sankcjonujący wykroczenie, zaś podstawą wymiaru za nie kary dyscyplinarnej art. 109 § 1 u.s.p. w zw. z art. 81 § 1 u.s.p. Natomiast taką podstawą odpowiedzialności za przewinienie dyscyplinarne jest art. 107 § 1 u.s.p., zaś wymiaru kary dyscyplinarnej art. 109 § 1 u.s.p. Przekładając powyższe na grunt niniejszej sprawy, wskazać należy, iż Sąd Najwyższy orzekający w niniejszym składzie nie podziela zapatrywań skarżącego w kwestii zmaterializowania się podstaw do umorzenia postępowania wobec zaistnienia ujemnej przesłanki procesowej w postaci przedawnienia, aprobując stanowisko sądu a quo w zakresie braku podstaw do zastosowania przepisu art. 45 § 1 k.w. Zdaniem Sądu Najwyższego orzekającego w niniejszym składzie, do przedawnienia karalności przypisanego obwinionej wykroczenia nie doszło, jako że w niniejszej sprawie zastosowanie znajdują bowiem terminy przedawnienia karalności popełnionego czynu wynikające z art. 108 u.s.p., zgodnie z którym (§ 1) po upływie pięciu lat od chwili popełnienia czynu nie można wszcząć postępowania dyscyplinarnego. Z kolei, w myśl § 2, w razie wszczęcia postępowania dyscyplinarnego przed upływem terminu, o którym mowa w § 1, przedawnienie dyscyplinarne następuje z upływem ośmiu lat od chwili popełnienia czynu. Natomiast w § 4 powołanego przepisu, wskazano, że jeżeli jednak przewinienie dyscyplinarne zawiera znamiona przestępstwa, przedawnienie dyscyplinarne nie może nastąpić wcześniej niż przedawnienie przewidziane w przepisach Kodeksu karnego. Mając na względzie interpretację art. 81 § 1 u.s.p., zgodnie z którą za wykroczenie sędzia odpowiada tylko dyscyplinarnie (z zastrzeżeniem § 2), czyli przed takim samym organem orzekającym, w takim samym trybie postępowania (tj. w oparciu o przepisy u.s.p.) i przy zastosowaniu tego samego katalogu kar dyscyplinarnych, należy również przyjąć, że i jednakowo winno się liczyć terminy przedawnienia karalności wykroczenia popełnionego przez sędziego, a więc z zastosowaniem art. 108 u.s.p. W weryfikowanym przypadku nie doszło zatem do przedawnienia karalności popełnionego wykroczenia, gdyż jak już wyżej wskazano, II ZOW 4/26 10 do obliczenia terminu, w którym upłynie okres karalności przedmiotowego czynu, zastosowanie będzie miał przepis art. 108 u.s.p. (a nie art. 45 k.w.), natomiast do popełnienia czynu doszło w dniu 23 grudnia 2022 r., a postanowienie o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego wraz z postanowieniem o przedstawieniu zarzutów wydano w dniu 14 lutego 2023 r., wobec czego karalność zarzuconego obwinionej sędzi wykroczenia ustanie na mocy art. 108 § 2 u.s.p. dopiero w dniu 23 grudnia 2030 r. W związku z powyższym zaskarżone orzeczenie należało utrzymać w mocy jako w pełni trafne i wolne od jakichkolwiek uchybień. O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono na podstawie art. 133 u.s.p., obciążając nimi Skarb Państwa. Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji. Marek Dobrowolski Paweł Wojciechowski Jarosław Gałkiewicz [J.J.] [r.g.]