II USKP 135/26

II USKP 135/26 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 1 lipca 2026 r. SSN Dawid Miąsik (przewodniczący) SSN Bohdan Bieniek (sprawozdawca) SSN Jolanta Frańczak Protokolant Grażyna Niedziałkowska w sprawie z odwołania B. K. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Chorzowie o prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 1 lipca 2026 r., skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 22 czerwca 2023 r., sygn. akt III AUa 204/23, 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od pozwanego na rzecz odwołującego się kwotę 270 (dwieście siedemdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym. Bohdan Bieniek Dawid Miąsik Jolanta Frańczak UZASADNIENIE II USKP 135/26 2 Sąd Apelacyjny w Katowicach, wyrokiem z dnia 22 czerwca 2023 r., oddalił apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w Chorzowie od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 2 grudnia 2022 r., mocą którego zmieniono zaskarżoną decyzję i przyznano B. K. prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od grudnia 2019 r. do grudnia 2024 r. W sprawie ustalono, że ubezpieczony pracował jako prokurator, a w dniu 18 grudnia 2019 r. złożył w organie rentowym wniosek o ustalenie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. W toku postępowania przed organem rentowym ustalono, że odwołujący się jest zdolny do pracy i dlatego pozwany wydał decyzję o odmowie przyznania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. W toku postępowania odwoławczego Sąd pierwszej instancji dopuścił dowód z opinii biegłego z zakresu chirurgii urazowej i ortopedii. Lekarze specjaliści nie uznali ubezpieczonego za zdolnego do pracy. Także biegli z zakresu pulmonologii i medycyny społecznej oraz psychiatrii i psychologii uznali odwołującego się za zdolnego do pracy. Sąd dopuścił dowód z opinii także innego zespołu biegłych (psychiatra, psycholog), którzy nie zgodzili się z oceną lekarzy orzeczników ZUS, konsultanta psychiatry ZUS oraz poprzedniego zespołu biegłych sądowych. Ten zespół stwierdził, że odwołujący się, z wyższym wykształceniem prawniczym i wieloletnim doświadczeniem zawodowym nie może z powodu ujawnionych zaburzeń i dysfunkcji wykonywać swojego zawodu. Dominujące w obrazie klinicznym organiczne zaburzenia nastroju oraz wtórne do nich zaburzenia procesów poznawczych znacznie zakłócają jego funkcjonowanie poznawcze i emocjonalne. Dlatego uznali go za osobę częściowo niezdolną do pracy (od grudnia 2019 r. do grudnia 2024 r.). Jeszcze inny zespół biegłych (psychiatra i psycholog), po stwierdzeniu zaburzeń lękowych i tendencji do intensywnego reagowania niepokojem, napięciem wewnętrznym, które wpływają na jakość jego życia, ograniczając jego aktywność, powodują wycofanie się z pełnionych dotychczas ról społecznych. W konsekwencji - zdaniem biegłych - ubezpieczony od grudnia 2019 r. jest częściowo niezdolny do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu wynikającego z ogólnego stanu zdrowia. Ponadto w ich ocenie w znacznym stopniu utracił zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji rozumianych jako II USKP 135/26 3 wykonywany zawód i nabyte wykształcenie, a rokowanie odzyskania zdolności zarobkowej na ogólnym rynku pracy po przekwalifikowaniu należy ocenić jako niepewne. Sąd pierwszej instancji wyjaśnił przyczyny, dla których oparł się na opiniach biegłych, które stwierdzały częściową niezdolność do pracy ubezpieczonego, zwłaszcza że pozwany odstąpił od polemiki z wnioskami drugiego i trzeciego zespołu biegłych psychiatry i psychologa. Dlatego zmiana zaskarżonej decyzji była konieczna. Sąd Apelacyjny wstępnie zaznaczył, że nie można zgodzić się z zarzutem naruszenia art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2025 r., poz. 1749, dalej jako ustawa emerytalna), bowiem odwołujący się pełnił służbę prokuratora od 1 lutego 1990 r. do 14 listopada 2009 r., a następnie przeszedł w stan spoczynku na podstawie art. 62a ust. 1 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. - Prawo o prokuraturze (jednolity tekst: Dz. U. z 2026 r. poz. 810, dalej jako Prawo o prokuraturze albo pr. prok.) w związku art. 71 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (jednolity tekst: Dz. U. z 2024 r. poz. 33, dalej jako u.s.p.). Z dniem 6 września 2019 r. wygasł z mocy prawa stosunek służbowy prokuratora w stanie spoczynku w związku z uprawomocnieniem się wyroku karnego skazującego za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego. W dniu 5 listopada 2019 r. Prokuratura przelała na rzecz ZUS składki na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy za okres od 1 stycznia 1998 r. do 14 listopada 2009 r. Od uposażenia pobieranego przez ubezpieczonego w stanie spoczynku w okresie od 15 listopada 2009 r. do 5 września 2019 r. składki na ubezpieczenia społeczne nie były odprowadzone. Na tej podstawie organ rentowy stwierdził, że okres ubezpieczenia odwołującego się skończył się z dniem 14 listopada 2009 r. Sąd odwoławczy powołał się na art. 93 § 4 pr. prok., zgodnie z którym prawomocne orzeczenie sądu dyscyplinarnego o wydaleniu ze służby prokuratorskiej oraz prawomocny wyrok sądu skazujący prokuratora za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub orzekający wobec prokuratora środek karny pozbawienia praw publicznych, zakaz zajmowania stanowiska prokuratora, degradację lub wydalenie z zawodowej służby wojskowej, powodują z mocy prawa II USKP 135/26 4 utratę stanowiska prokuratora; stosunek służbowy prokuratora wygasa z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia lub wyroku. Z kolei w myśl art. 126 pr. prok. od wynagrodzenia prokuratorów nie odprowadza się składek na ubezpieczenie społeczne. W przypadku wygaśnięcia stosunku służbowego prokuratora w sposób, o którym mowa w art. 93 tej ustawy od wypłaconego prokuratorowi w okresie służby wynagrodzenia, od którego nie odprowadzono składki na ubezpieczenie społeczne, przekazuje się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych składkę przewidzianą za ten okres w przepisach ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z 2022 r. poz. 1009, dalej ustawa systemowa). Prokuratura zastosowała powyższe przepisy i przekazała do organu rentowego składki na ubezpieczenia społeczne od wynagrodzeń uzyskanych przez ubezpieczonego w czasie pełnienia czynnej służby prokuratora. Z kolei w myśl art. 126 § 6 pr. prok. w przypadku utraty uprawnień do stanu spoczynku i uposażenia w sytuacjach, o których mowa w art. 104 § 5 u.s.p. stosuje się odpowiednio przepisy § 2 i 3 oraz przepisy rozporządzenia wydanego na podstawie art. 129. Idąc dalej, Sąd odwoławczy odwołał się do art. 104 § 5 u.s.p., zgodnie z którym w razie orzeczenia kary wymienionej w § 3 pkt 4 (pozbawienia prawa do stanu spoczynku wraz z prawem do uposażenia) lub w przypadkach przewidzianych w § 4 (skazanie sędziego w stanie spoczynku prawomocnym wyrokiem sądu na pozbawienie praw publicznych za przestępstwo popełnione po przejściu w stan spoczynku, jak również przed przejściem w stan spoczynku, lub prawomocne orzeczenie kary wydalenia ze służby, za przewinienie popełnione, w tym przed przejściem w stan spoczynku, powoduje utratę uprawnień do stanu spoczynku i uposażenia sędziego oraz uposażenia rodzinnego członków jego rodziny), sędzia pozbawiony prawa do stanu spoczynku i uposażenia albo członek jego rodziny pozbawiony prawa do uposażenia rodzinnego nabywa prawo do emerytury lub renty, jeżeli spełnia warunki określone w przepisach o ubezpieczeniu społecznym). Sąd Apelacyjny nie zgodził się z poglądem organu rentowego, że ostatni okres ubezpieczenia w przypadku ubezpieczonego zakończył się z dniem 14 listopada 2009 r. Prawo o prokuraturze (art. 127 § 1) stanowi, że do prokuratorów stosuje się odpowiednio przepisy art. 69-71, art. 73, art. 74, art. 76, art. 85 § 4, art. 94d-94g, art. II USKP 135/26 5 99-102 i art. 104 u.s.p. Na podkreślenie zasługuje, że do prokuratorów nie ma zastosowania przepis art. 68 § 2 u.s.p., czyli przypadek wygaśnięcia stosunku służbowego sędziego z mocy prawa w razie prawomocnego skazania sędziego wyrokiem (prawomocny wyrok sądu dyscyplinarnego o złożeniu sędziego z urzędu oraz prawomocne orzeczenie przez sąd środka karnego w postaci pozbawienia praw publicznych lub zakazu zajmowania stanowiska sędziego pociąga za sobą, z mocy prawa, utratę urzędu i stanowiska sędziego; stosunek służbowy sędziego wygasa z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia lub wyroku). Przepis ten nie ma zastosowania wobec prokuratora, ponieważ jego sytuację w razie skazania prawomocnym wyrokiem reguluje art. 93 § 4 pr. prok. Przepisy te nie obejmują takich samych przypadków, powodujących wygaśnięcie stosunku służbowego. Tylko Prawo o prokuraturze przewiduje wygaśnięcie stosunku służbowego w razie skazania prawomocnym wyrokiem karnym za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego. W związku z powyższym w u.s.p. zawarto regulację (art. 104 § 4), że „skazanie sędziego w stanie spoczynku prawomocnym wyrokiem sądu na pozbawienie praw publicznych za przestępstwo popełnione po przejściu w stan spoczynku, jak również przed przejściem w stan spoczynku, lub prawomocne orzeczenie kary wydalenia ze służby, za przewinienie popełnione, w tym przed przejściem w stan spoczynku, powoduje utratę uprawnień do stanu spoczynku i uposażenia sędziego oraz uposażenia rodzinnego członków jego rodziny”. Z mocy art. 127 § 1 pr. prok. przepis ten stosuje się odpowiednio do prokuratorów. Natomiast art. 127 § 1 tej ustawy nie zawiera odesłania do art. 106 u.s.p. Zgodnie z nim w razie utraty uprawnień do stanu spoczynku i uposażenia w przypadkach, o których mowa w art. 104 § 5, stosuje się odpowiednio przepisy art. 91 § 10 i 11, czyli od uposażenia otrzymanego przez sędziego w stanie spoczynku przekazuje się składki do organu rentowego w przypadkach utraty uprawnień do stanu spoczynku i uposażenia na skutek skazania sędziego w stanie spoczynku prawomocnym wyrokiem sądu na pozbawienie praw publicznych za przestępstwo popełnione po przejściu w stan spoczynku, jak również przed przejściem w stan spoczynku, lub prawomocne orzeczenie kary wydalenia ze służby, za przewinienie popełnione, w tym przed przejściem w stan spoczynku. II USKP 135/26 6 Prawo o prokuraturze w art. 126 § 6 odsyła do 104 § 5 u.s.p. i stanowi, że w przypadkach właśnie z art. 104 § 5 u.s.p. (który z kolei odsyła do art. 104 § 3 pkt 4 i § 4 u.s.p.) stosuje się odpowiednio przepisy § 2 i 3, czyli w przypadku wygaśnięcia stosunku służbowego prokuratora w sposób, o którym mowa w art. 93, od wypłaconego prokuratorowi w okresie służby wynagrodzenia, od którego nie odprowadzono składki na ubezpieczenie społeczne, przekazuje się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych składkę przewidzianą za ten okres w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W ocenie Sądu Apelacyjnego, przepisy te należy interpretować w ten sposób, że jeżeli wygaśnie z mocy prawa stosunek służbowy prokuratora w stanie spoczynku na skutek skazania prawomocnym wyrokiem karnym, w warunkach powodujących wygaśnięcie stosunku służbowego prokuratora, stosuje się odpowiednio art. 126 § 2 pr. prok., czyli od uposażenia wypłaconego w stanie spoczynku przekazuje się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych składkę przewidzianą za ten okres w przepisach ustawy systemowej. Inna interpretacja powodowałaby sytuację, w której składka na ubezpieczenia społeczne byłaby odprowadzana w razie utraty prawa do stanu spoczynku i uposażenia prokuratora w razie orzeczenia prawomocnym wyrokiem sądu pozbawienia praw publicznych za przestępstwo lub prawomocnego orzeczenia kary wydalenia ze służby. W konsekwencji w przypadku pozbawienia praw publicznych i skazania na karę pozbawienia wolności od lat 3 za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego prokurator byłby pozbawiony stanu spoczynku i uposażenia, a okres stanu spoczynku prokuratora byłby traktowany jako okres ubezpieczenia zaś w razie skazania na karę pozbawienia wolności do lat trzech za takie samo przestępstwo prokurator byłby pozbawiony stanu spoczynku i uposażenia, a okres stanu spoczynku nie byłby traktowany jak okres ubezpieczenia. Sumując powyższe, Sąd odwoławczy przyjął, że okres ubezpieczenia ustał z wygaśnięciem stosunku służbowego ubezpieczonego, to jest z dniem 6 września 2019 r., a skoro jego niezdolność do pracy powstała w grudniu 2019 r. spełnione zostały przesłanki z art. 57 ust. 1 pkt 3 i art. 58 ust. 2 ustawy emerytalnej. W ocenie Sądu odwoławczego, nie doszło również do naruszenia art. 13 ust. 3a w związku z art. 24 ust. 1 ustawy emerytalnej, co zostało wyjaśnione w II USKP 135/26 7 orzecznictwie (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 6 września 2018 r., II UK 238/17, OSNP 2019 r., nr 5, poz. 58). Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżył w całości skargą kasacyjną pełnomocnik organu rentowego, wskazując na naruszenie prawa materialnego, to jest: (-) art. 127 § 1 pr. prok. w związku z art. 104 § 4 i 5 u.s.p., przez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że odpowiednie stosowanie wskazanych przepisów u.s.p. w odniesieniu do przypadku utraty przez prokuratora uprawnienia do stanu spoczynku i uposażenia powinno podlegać na uzupełnieniu przypadku wymienionego w art. 104 § 4 u.s.p. (orzeczenie środka karnego pozbawienia praw publicznych), do którego odsyła art. 104 § 5 u.s.p., o nieunormowany tam przypadek skazania prawomocnym wyrokiem sądu karnego za przestępstwo umyślne ściągane z oskarżenia publicznego, któremu nie towarzyszy jednoczesne orzeczenie środka karnego pozbawienia praw publicznych; (-) art. 126 § 6, przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że w sprawie znajdują odpowiednie zastosowanie przepisy art. 126 § 2 i 3 powołanej ustawy, mimo że w sprawie doszło do utraty uprawnień do stanu spoczynku i uposażenia z innej przyczyny niż orzeczenie środka karnego utraty praw publicznych, o którym mowa w art. 104 § 4 i 5 u.s.p. w związku z art. 127 § 1 pr. prok.; (-) art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalnej, przez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyznaniu ubezpieczonemu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, mimo że jego niezdolność do pracy nie powstała w okresach ubezpieczenia albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów. Mając powyższe na uwadze, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi odwoławczemu wraz z rozstrzygnięciem o kosztach postępowania kasacyjnego. Stanowisko w sprawie przedstawił również Prokurator Generalny, który wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie jest zasadna. Z uwagi na wskazane podstawy kasacyjne obecnie problem niezdolności do pracy ubezpieczonego pozostaje poza obszarem zainteresowania Sądu Najwyższego, co oznacza – z perspektywy rozpoznania II USKP 135/26 8 skargi kasacyjnej - że jest on osobą częściowo niezdolną do pracy. Jednak ta przesłanka samoistnie nie otwiera drogi do uzyskania świadczenia, bowiem uzyskanie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy wymaga również spełnienia innych warunków. W sprawie spór sprowadzał się do wyjaśnienia czy niezdolność do pracy odwołującego się powstała w okresach wskazanych w art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalnej, to znaczy w okresie ubezpieczenia albo 18 miesięcy od jego ustania. Pozwany od początku procesu zajmował stanowisko, że niezdolność odwołującego się pozostaje poza obszarem przesłanek z powołanego wyżej przepisu ustawy emerytalnej. Stanowisko to skutecznie zanegowały - co do zasady - orzekające w sprawie sądy, słusznie poszukując rozwiązania nie tylko w przepisach ustawy emerytalnej, lecz także – a nawet przede wszystkim – w treści przepisów pragmatyk zawodowych. Swoją drogą można zaznaczyć, że system zaopatrzenia sędziów i prokuratorów – zgodnie z art. 104 § 5 u.s.p. (do którego odsyła art. 127 § 1 pr. prok.) przewiduje, że sędzia (prokurator) pozbawiony prawa do stanu spoczynku i uposażenia albo członek jego rodziny pozbawiony prawa do uposażenia rodzinnego nabywa prawo do emerytury lub renty, jeżeli spełnia warunki określone w przepisach o ubezpieczeniu społecznym. Tymczasem w ustawie zaopatrzeniowej funkcjonariuszy (art. 10 § 4) odesłanie ma już tylko miejsce do ustawy emerytalnej. Wstępnie należy przypomnieć, że prokurator, podobnie jak sędzia, nie przechodzi na emeryturę ani na rentę inwalidzką, ale w stan spoczynku. Wynika to z obowiązującego modelu systemu zabezpieczenia społecznego, który zbudowany jest z kilku segmentów, to znaczy obok systemu ubezpieczenia powszechnego oraz ubezpieczenia rolniczego funkcjonują systemy szczególne dotyczące zaopatrzenia emerytalnego funkcjonariuszy i żołnierzy, a także sędziów oraz prokuratorów. Zasadnicza różnica między nimi wyraża się tym, że świadczenia w systemie powszechnym i ubezpieczeniu społecznym rolników powiązane są z uprzednim opłacaniem składek na dane ubezpieczenia, zaś systemy szczególne finansowane są z budżetu państwa. W przypadku prokuratorów przynależność do odrębnego systemu wynika już z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy systemowej, zgodnie z którym obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej II USKP 135/26 9 są pracownikami, z wyłączeniem prokuratorów. Oznacza to, że prokuratorowi, który z powodu wieku lub trwałej niezdolności do pełnienia obowiązków prokuratora przeszedł w stan spoczynku, przysługuje uposażenie finansowane z budżetu państwa (zob. K. Roszewska, M. Zieleniecki [w:] Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz, red. K. Antonów, Warszawa 2024, art. 6, LEX on-line). Ten system wiąże się z brakiem obowiązku odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne (art. 126 § 1 pr. prok.). Jednak ta odrębność nie wyklucza zdarzeń, których zaistnienie wpływa na sposób realizacji konstytucyjnego prawa do zabezpieczenia społecznego. Konsekwencją stosowania różnych technik zabezpieczenia społecznego jest wymuszenie określonych skutków prawnych, jakie powstają w wyniku „migracji” osób afiliowanych między systemami opartymi na różnych technikach (por. M. Wieczorek: Uprawnienia emerytalno-rentowe [w:] Zatrudnienie funkcjonariuszy publicznych na podstawie stosunku służbowego, red. K. W. Baran, J. Dobkowski, W. Witoszko, Warszawa 2024). Migracja może być dobrowolna, gdy prokurator zrezygnuje ze stanowiska albo stanu spoczynku, jak też może wynikać z utraty prawa do stanu spoczynku w wyniku orzeczenia sądowego (zob. na przykład art. 93 § 4 pr. prok.). Dopiero wówczas aktywuje się problem ubezpieczenia społecznego i ewentualnych skutków, które z tej konwersji mogą wyniknąć. Kwestia podlegania powszechnemu ubezpieczeniu społecznemu w toku pełnienia przez prokuratora służby czynnej (jak i w czasie stanu spoczynku) schodzi na drugi plan, bowiem dana aktywność zawodowa gwarantuje zaspokojenie wszelkich ryzyk socjalnych (na przykład: wynagrodzenie z tytułu nieobecności w pracy z powodu choroby - art. 115 § 1 pr. prok.; świadczenia odszkodowawcze z tytułu wypadku przy pracy – art. 117 pr. prok.). Z tego względu tytuł prawny do powszechnego systemu ubezpieczenia społecznego jest niejako „uśpiony”, to znaczy aktywuje się dopiero w razie migracji do systemu powszechnemu. Jego aktywacja nie może mieć znaczenia li tylko wstecznego, tak by daną osobę (tu prokuratora) pozostawić bez gwarancji realizacji jakiegokolwiek ryzyka socjalnego, które ujawni się w momencie zakończenia pełnienia służby (czynnej jak i w okresie stanu spoczynku). Oczywiście realizacja tego prawa nie II USKP 135/26 10 odbywa się z automatu, lecz zgodnie z zasadami wynikającymi z ustawy - Prawo o prokuraturze. W przypadku migracji w czasie pełnienia czynnej służby jej skutki zostały uregulowane w art. 126 § 2 pr. prok. Zgodnie z dyspozycją tego przepisu w przypadku wygaśnięcia stosunku służbowego prokuratora w sposób, o którym mowa w art. 93, od wypłaconego prokuratorowi w okresie służby wynagrodzenia, od którego nie odprowadzono składki na ubezpieczenie społeczne, przekazuje się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych składkę przewidzianą za ten okres w przepisach ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. W razie realizacji dyspozycji opisanej w tym przepisie prokurator uzyska ochronę ubezpieczeniową, między innymi z perspektywy art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalnej, bowiem okres, za który opłacono składki na ubezpieczenie społeczne, będzie okresem składkowym umożliwiającym uzyskanie świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Naturalnie ten przypadek nie występuje w sprawie, choć pozwany chętnie odwołuje się do argumentu, że – skoro składka na ubezpieczenie społeczne została zapłacona za okres od 1 stycznia 1998 r. do 14 listopada 2009 r. – to okres ubezpieczenia ustał w 2009 r. Dlatego jeśli niezdolność do pracy powstała w 2019 r., to odwołujący się nie może uzyskać prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. To stanowisko jest chybione i słusznie wszedł z nim w polemikę Sąd odwoławczy, choć z kolei wskazane przez niego argumenty trafnie punktuje stanowisko Prokuratora Generalnego (a nawet pełnomocnika organu rentowego w toku rozprawy kasacyjnej). Tym samym można stwierdzić, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu i z tego powodu skarga kasacyjna podlegała oddaleniu. Uwypuklenie szczególnej sytuacji, z którą mamy do czynienia w sprawie wymaga narysowania szerszego kontekstu, to znaczy jak należy ocenić okres pobierania przez prokuratora stanu spoczynku, gdy po kilku latach realizacji tego świadczenia utraci on status prokuratora definitywnie. Stanowisko pozwanego w tej mierze opiera się na założeniu, że nie był to jakikolwiek okres pozwalający uwzględnić go przy wykładni art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalnej. Z kolei Sąd odwoławczy dokonał benedyktyńskiej pracy w celu wykazania istnienia podstaw do przyznania renty odwołującemu się z uwagi na krzyżowe odwoływanie się do II USKP 135/26 11 przepisów Prawa o prokuraturze i u.s.p., formułując ostatecznie wnioski o konieczności uwzględnienia (odnośnie do prokuratora) treści art. 106 u.s.p., choć do tego przepisu nie odsyłają przepisy dotyczące prokuratorów (zob. art. 127 § 1 pr. prok.). Ów żmudny proces wzajemnych odniesień i powiązań świadczy tylko o intuicyjnie słusznym rozumowaniu Sądu odwoławczego, który trafnie poszukiwał podstawy prawnej w celu przyznania świadczenia odwołującemu się. Jednak tak skomplikowane reguły nie są konieczne, a do tego w ich treść wkradł się drobny mankament. Dotyczy on tego, czy po usunięciu prokuratora (sędziego) w stanie spoczynku za ten właśnie okres należy odprowadzić składkę na ubezpieczenie społeczne, by uchwycić ciąg okresów podlegania ubezpieczeniu społecznemu. Odpowiedź na tak wywołany problem sprowadza się do tezy, że prokuratura (płatnik uposażenia – por. § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 stycznia 2017 r. w sprawie uposażeń oraz uposażeń rodzinnych prokuratorów w stanie spoczynku i członków ich rodzin oraz terminów przekazania do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych składek na ubezpieczenie społeczne, Dz. U. poz. 198) nie ma obowiązku odprowadzić składki na ubezpieczenie społeczne od uposażenia wypłacanego w okresie stanu spoczynku i to nie powoduje wykluczenia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w okolicznościach faktycznych, jakie miały miejsce w sprawie. By uchwycić daną specyfikę, należy dostrzec, jakie skutki wywołuje przejście w stan spoczynku. Już wstępnie należy podkreślić, że ten stan wywołuje skutki hybrydowe. Przede wszystkim osoba przechodząca w ten stan zachowuje swój dotychczasowy status, zaprzestaje jedynie wykonywania obowiązków służbowych w zakresie świadczenia pracy. Tym samym stosunek służbowy nie ulega rozwiązaniu wraz z przejściem prokuratora w stan spoczynku, co oznacza, że na nim ciążą obowiązki określone w ustawie o prokuraturze, w tym ograniczenia w dopuszczalności podejmowania dodatkowego zatrudnienia. Stan nieczynny ma podkreślać doniosłość zaszczytnej służby prokuratora. Ustawodawca powiązał z nim szereg obowiązków (w tym podleganie odpowiedzialności dyscyplinarnej, ograniczenia w podejmowaniu dodatkowego zatrudnienia oraz w możliwości wykonywania innych zajęć). Z tego względu Prokurator Generalny słusznie odwołuje się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 czerwca 2007 r., SK 54/06, OTK- II USKP 135/26 12 A 2007 nr 3, poz. 23). Można dodać, że podobny pogląd był wyrażany także w orzecznictwie Sądu Najwyższego (wyrok z dnia 8 stycznia 2002 r., I PKN 929/00, LEX nr 1170605). Nota bene w powołanej sprawie I PKN 929/00 chodziło o sytuację odmienną, bowiem prokurator domagał się przyznania uposażenia w stanie spoczynku w miejsce otrzymywanej renty inwalidzkiej z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Opisywany mechanizm wyraźnie odróżnia ten system od systemu powszechnego, bowiem prawo do emerytury ulega zawieszeniu bez względu na wysokość przychodu uzyskiwanego przez emeryta z tytułu zatrudnienia kontynuowanego bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego wykonywał je bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury, ustalonym w decyzji organu rentowego (art. 103a ustawy emerytalnej). Innymi słowy, stan spoczynku prokuratora – niezależnie od tego, jakie ryzyko socjalne realizuje (wiek, niezdolność do pracy) nie może być traktowany jako niebyły, gdy dojdzie na następczego usunięcia ubezpieczonego z zawodu. Przyczyny traktowania go „jako niebyły” nie można wywodzić z tego, że za ten okres nie została odprowadzona składka na ubezpieczenie społeczne. Składki na ubezpieczenie społeczne nie odprowadza się za okresy pobierania świadczeń emerytalnych i rentowych. Słusznie zwraca uwagę Prokurator Generalny na brzmienie art. 13 ustawy systemowej, to znaczy, że ów przepis określa podmioty i okresy podlegania obowiązkowo ubezpieczeniu społecznemu, z czym związany jest obowiązek odprowadzania składek do organu rentowego. Reguły tej nie modyfikują przepisy Prawa o prokuraturze ani u.s.p. Z tego względu zbyteczne staje się odwoływanie się do art. 106 u.s.p. Przepis ten należy dekodować w ten sposób, że w razie utraty uprawnień do stanu spoczynku i uposażenia w przypadkach, o których mowa w art. 104 § 5, stosuje się odpowiednio przepisy art. 91 § 10 i 11 u.s.p., przy czym obowiązek odprowadzenia składki ma miejsce tylko za okres służby czynnej, a nie także za okres stanu spoczynku. Przyjęcie tej tezy prowadziłoby – w aktualnym systemie emerytalnym - do tego, że mimo braku wykonywania pracy do organu rentowego za okres spoczynku byłyby odprowadzane składki, które miałyby wpływ na wysokość świadczenia, skoro podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24 ustawy emerytalnej, stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne, z II USKP 135/26 13 uwzględnieniem waloryzacji składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury. Po wtóre, art. 91 § u.s.p. czytelnie posługuje się zwrotem „od wynagrodzenia wypłaconego sędziemu w okresie służby”, a nie wynagrodzenia i uposażenia w stanie spoczynku. Odpowiednie stosowanie tego rozwiązania na gruncie art. 106 u.s.p. nie rozszerza tego obowiązku na uposażenie. Przemawia za tym argument porównawczy z cytowaną już ustawą zaopatrzeniową. W art. 10a tego właśnie aktu przewidziano, że w przypadku, gdy emerytowi albo renciście nie przysługuje prawo do zaopatrzenia emerytalnego na podstawie ustawy z przyczyn, o których mowa w art. 10 ust. 2, od uposażenia wypłaconego funkcjonariuszowi po dniu 31 grudnia 1998 r. do dnia zwolnienia ze służby, od którego nie odprowadzono składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, przekazuje się składki za ten okres przewidziane w ustawie systemowej. Naturalnie słowo uposażenie może być w pierwszej chwili mylące, jednak w służbie (Policja) uprawniony otrzymuje uposażenie a nie wynagrodzenie za pracę. Sumując powyższe, okres pobierania uposażenia przez prokuratora w stanie spoczynku jest okresem ubezpieczenia w myśl art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalnej. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł z mocy art. 39814 k.p.c. Bohdan Bieniek Dawid Miąsik Jolanta Frańczak AGM [r.g.]