Sygnatura

II KS 23/26

wyrok SN II KS 23/26

Izba: Izba Karna
Data orzeczenia: 31 sierpnia 2026

Treść rozstrzygnięcia

<!DOCTYPE html> II KS 23/26 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 31 sierpnia 2026 r. SSN Barbara Skoczkowska (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Tomasz Artymiuk SSN Eugeniusz Wildowicz po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 31 sierpnia 2026 r., w sprawie R.W. oskarżonego o popełnienie przestępstwa z art. 190 § 1 k.k. skargi wniesionej przez Prokuratora Rejonowego Lublin-Południe w Lublinie, od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie z 31 marca 2026 r., sygn. V Ka 39/26, uchylającego wyrok Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Lublinie z 28 listopada 2025 r., sygn. III K 674/25 i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania, uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje Okręgowemu w Lublinie do ponownego postępowaniu odwoławczym. sprawę Sądowi rozpoznania w UZASADNIENIE Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie wyrokiem z dnia 28 listopada 2025 r., sygn. akt III K 674/25, uznał oskarżonego R.W. za winnego tego, że: II KS 23/26 2 „w dniu 27 lutego 2025 r. w L. podczas rozmowy telefonicznej groził N.R. pozbawieniem jej życia, przy czym groźba wzbudziła w pokrzywdzonej uzasadnioną obawę, że będzie spełniona”, tj. przestępstwa z art. 190 § 1 k.k., za które wymierzył mu karę 4 miesięcy ograniczenia wolności polegającą na obowiązku wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 20 godzin w stosunku miesięcznym. Po rozpoznaniu apelacji oskarżonego Sąd Okręgowy w Lublinie wyrokiem z dnia 31 marca 2026 r., sygn. akt V Ka 39/26, uchylił zaskarżony wyrok i sprawę oskarżonego przekazał Sądowi Rejonowemu Lublin-Zachód w Lublinie do ponownego rozpoznania. Skargę na wyrok Sądu odwoławczego wniósł Prokurator Rejonowy Lublin- Południe w Lublinie zaskarżając go w całości, zarzucając: „naruszenie art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. polegające na uchyleniu wyroku Rejonowego Lublin- Zachód w Lublinie z dnia 28 listopada 2025 r. wydanego w sprawie o sygn. akt III K 674/25 oraz przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania w sytuacji, w której nie wystąpiła przewidziana tym przepisem przesłanka do uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, gdyż w sprawie nie wystąpiły okoliczności wskazane w art. 79 § 1 pkt 4 k.p.k., tym samym nie było przesłanek do obligatoryjnego ustanowienia obrońcy dla oskarżonego, a co za tym idzie nie doszło do naruszenia jego prawa do obrony”. Podnosząc powyższy zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie w całości i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. W odpowiedzi na skargę obrońca oskarżonego oraz sam oskarżony wnieśli o oddalenie skargi w całości. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Zgodnie z art. 539a § 3 k.p.k. skarga od wyroku sądu odwoławczego uchylającego wyrok sądu pierwszej instancji i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania może być wniesiona wyłącznie z powodu naruszenia art. 437 k.p.k. lub z powodu uchybień określonych w art. 439 § 1 k.pk. Niniejsza skarga jest zasadna z dwóch powodów: po pierwsze ze względu na zaistnienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. II KS 23/26 3 (nienależyta obsada sądu), po drugie ze względu na naruszenie przez Sąd odwoławczy art. 437 § 2 k.p.k. W pierwszej kolejności należy wskazać, że Sąd odwoławczy z udziałem sędzi X. Y. był nienależycie obsadzony. Zgodnie z uchwałą składu połączonych Izb Sądu Najwyższego: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I4110- 1/20, nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. zachodzi m.in. wówczas, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego w sądzie powszechnym albo wojskowym na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3), jeżeli wadliwość procesu powoływania prowadzi, w konkretnych okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Dla porządku jedynie należy dodać, że teza o braku minimum niezawisłości i bezstronności przez osoby powołane przez Prezydenta RP na stanowisko sędziego z rekomendacji tak ukształtowanej Krajowej Rady Sądownictwa znalazł swoje odzwierciedlenie także w szeregu rozstrzygnięć organów międzynarodowych, w tym w wyrokach ETPCz: z dnia 22 lipca 2021 r., w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce (skarga nr 43447/19), z dnia 8 listopada 2021 r., Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce (skargi nr 49868/19 i 57511/19), z dnia 3 lutego 2022 r., Advance Pharma sp. z o.o. przeciwko Polsce (skarga nr 1469/20), z dnia 15 marca 2022 r. (Wielka Izba), Grzęda przeciwko Polsce (skarga 43572/18). Nienależyta obsada sądu z udziałem SSO X. Y. była przedmiotem licznych rozstrzygnięć Sądu Najwyższego, m.in. w wyrokach SN: z dnia 19 kwietnia 2023 r., sygn. akt III KK 375/21; z dnia 24 stycznia 2024 r., sygn. akt II KK 607/22; z dnia 8 lutego 2024 r., sygn. akt II KK 296/23; z dnia 22 lutego 2024 r., sygn. akt II KK 289/23; z dnia 18 kwietnia 2024 r., sygn. akt II KK 434/23; z dnia 24 kwietnia 2024 r., sygn. akt II KK 447/23; z dnia 16 maja 2024 r., sygn. akt II KK 523/23; z dnia 20 listopada 2024 r., sygn. akt II KK 271/24; z dnia 11 grudnia 2024 r., sygn. akt II KK 279/24; z dnia 11 grudnia 2024 r., sygn. akt II KK 37/24; z dnia 14 stycznia 2025 r., sygn. akt II II KS 23/26 4 KK 487/24; z dnia 6 lutego 2025 r., sygn. akt II KK 333/24; z dnia 19 marca 2025 r., sygn. akt II KS 47/24). Sąd Najwyższy w niniejszym składzie całkowicie podziela ustalenia dokonane w postępowaniach zakończonych powyższymi wyrokami. W tym miejscu warto jedynie przypomnieć, że SSO X. Y.: - powołana została na urząd sędziego Sądu Okręgowego w Lublinie postanowieniem Prezydenta RP z dnia […] 2019 r., po uwzględnieniu wniosku Krajowej Rady Sądownictwa z dnia […] 2018 r. (a zatem z udziałem wadliwie ukształtowanej Krajowej Rady Sądownictwa); - w postępowaniu konkursowym na stanowisko sędziego Sądu Okręgowego w Lublinie uzyskała zdecydowanie negatywną opinię swojej kandydatury na Zgromadzeniu Ogólnym Sędziów Apelacji Lubelskiej (46 głosach „przeciw” i 9 głosów „za”); siedmiu startujących wraz z nią w konkursie sędziów, uzyskało poparcie co najmniej 41 sędziów tego Zgromadzenia (w tym jeden z sędziów 51 głosów „za”), ale mimo to nie zostali w tej procedurze przedstawieni przez KRS Prezydentowi RP; - podpisała w 2022 r. listę poparcia dla starającego się o wybór do Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej ustawą z 2017 r., byłego wiceministra w Ministerstwie Sprawiedliwości sędziego Ł.P.; - po trzech latach orzekania w Sądzie Okręgowym w Lublinie wyraziła chęć delegowania jej do orzekania w Sądzie Apelacyjnym w […], uzyskując taką delegację Ministra Sprawiedliwości w dniu 10 października 2022 r.; - przyjęcie powyższej delegacji nastąpiło w szczególnym momencie: po uprzednim wcześniejszym bezprawnym przeniesieniem przez kierownictwo Sądu Apelacyjnego w Warszawie trzech doświadczonych sędziów Wydziału II Karnego tego Sądu do Wydziału III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, w związku ze stosowaniem przez tych sędziów Konstytucji RP oraz respektowaniem wiążącego Polskę orzecznictwa europejskiego i międzynarodowego; - wyrażała zgodę na przyjmowanie i zajmowanie stanowisk w okresie intensywnego podejmowania czynności dyscyplinarnych przez właściwe organy, w odniesieniu do sędziów krytycznych względem reformy wymiaru sprawiedliwości naruszającej zasadę trójpodziału władzy, w związku z ich orzecznictwem prokonstytucyjnym i prokonwencyjnym. Bez wątpienia zatem – co odnotował wcześniej Sąd Najwyższy w przywołanych wyrokach – kariera zawodowa sędzi Y. znacząco przyspieszyła od II KS 23/26 5 2017 r., co zbiegło się z wdrażaniem przez Ministerstwo Sprawiedliwości tzw. reform sądownictwa. Przyjmowanie przez nią stanowisk w okresie, gdy prowadzono intensywne działania dyscyplinarne wobec sędziów krytycznych wobec zmian legislacyjnych, budzi poważne wątpliwości co do jej niezależności. W rezultacie należało uznać Sąd odwoławczy za nienależycie obsadzony w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., co skutkowało uchyleniem zaskarżonego orzeczenia i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania. Już samo stwierdzenie nienależytej obsady Sądu odwoławczego skutkować musi uchyleniem zaskarżonego orzeczenia. Jednakże w tej konkretnej sprawie zasadne jest wskazanie, że także zarzut podniesiony przez prokuratora w skardze jest postawiony całkowicie trafnie. Sąd odwoławczy, zgodnie z treścią art. 437 § 2 k.p.k., może uchylić orzeczenie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania wyłącznie w wypadkach wskazanych w art. 439 § 1 k.p.k., art. 454 k.p.k. lub jeżeli jest konieczne przeprowadzenie na nowo przewodu w całości. Jak wynika zarówno z sentencji zaskarżonego wyroku, jak i jego uzasadnienia, Sąd odwoławczy wydał wyrok kasatoryjny z uwagi na dostrzeżenie bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. Sąd odwoławczy stwierdził bowiem, że w sprawie „zachodziły przesłanki obrony obligatoryjnej, o jakiej mowa w art. 79 § 1 k.p.k.”, bowiem Sąd I instancji powinien powziąć wątpliwość co do poczytalności oskarżonego. Sąd odwoławczy wskazał, że: „w badanej sprawie już na wstępnym etapie jej rozpoznania ujawnione zostały okoliczności dotyczące stanu zdrowia psychicznego oskarżonego przemawiające za potrzebą zasięgnięcia opinii psychiatrycznej wywołanej w trybie art. 202 k.p.k.”. Tymczasem w sprawie nie zachodziła uzasadniona wątpliwość co do poczytalności oskarżonego w czasie popełnienia przypisanego mu czynu, czy też zdolności do samodzielnej i rozsądnej obrony w postępowaniu ze względu na stan zdrowia psychicznego. Wprawdzie z notatki urzędowej z dnia 7 marca 2025 r. wynika, że oskarżony oświadczył, iż leczy się psychiatrycznie (k. 11 akt), a w ramach składanych wyjaśnień wskazał, że jego zachowanie mogło wynikać z choroby psychicznej (k. 18 akt), ale wobec powyższego już na etapie postępowania przygotowawczego powołano biegłego lekarza psychiatrę. Z opinii sądowo- psychiatrycznej, wydanej w dniu 14 kwietnia 2025 r., wynika wprost, że: „zebrany materiał dowodowy upoważnia do stwierdzenia, że nie ma uzasadnionych II KS 23/26 6 wątpliwości co do stanu zdrowia psychicznego podejrzanego R.W. w czasie popełnienia zarzucanego czynu, tym samym nie ma uzasadnionych wątpliwości co do jego poczytalności w tym czasie. Nie ma też uzasadnionych wątpliwości co do zdolności podejrzanego R.W. do swobodnego uczestniczenia w postępowaniu karnym i prowadzenia obrony w sposób samodzielny i rozsądny. Nie ma wskazań do dopuszczenia dowodu z opinii biegłych lekarzy psychiatrów w trybie art. 202 § 1 k.p.k.” (k. 67 akt). Wprawdzie na rozprawie głównej przed Sądem I instancji oskarżony ponownie wskazał, że ma zaburzenia psychiczne i jest leczony psychiatrycznie (k. 134 akt), ale z opinii sądowo-psychiatrycznej z dnia 18 marca 2026 r., sporządzonej na potrzeby postępowania przed Sądem odwoławczym przez dwóch biegłych lekarzy psychiatrów wynika jednoznacznie, że: „W czasie stawianego R.W. zarzutu miał zachowaną zdolność rozpoznawania znaczenia swoich czynów oraz pokierowania swoim postępowaniem. Jego stan psychiczny pozwala na udział w postępowaniu i na prowadzenie obrony w sposób samodzielny i rozsądny” (k. 200 - 206). Niezasadne jest zatem twierdzenie, że w sprawie naruszono prawo oskarżonego do obrony. Na etapie postępowania przygotowawczego zweryfikowano informacje dostarczone przez podejrzanego w zakresie poczytalności poprzez opinię sądowo-psychiatryczną, która jednoznacznie wykluczyła konieczność zastosowania art. 79 § 1 pkt 3 lub 4 k.p.k. Ustalenia te zresztą znalazły potwierdzenie we wspomnianej opinii zleconej na etapie postępowania przez Sądem odwoławczym. W tej sytuacji nie sposób twierdzić, że zaistniała konieczność obrony obligatoryjnej. W procesie karnym obowiązuje bowiem domniemanie poczytalności uczestników procesu, które może zostać obalone dopiero na podstawie konkretnych dowodów świadczących o jej braku. Wątpliwość co do poczytalności musi być zatem realna, a więc oparta na dowodach lub spostrzeżeniach organu dotyczących zachowania oskarżonego. Stawianie sądowi zarzutu niepodjęcia decyzji o przeprowadzeniu badań psychiatrycznych oskarżonego w sytuacji, gdy nie tylko nie powziął on w zakresie poczytalności oskarżonych uzasadnionych wątpliwości, lecz również, gdy dysponował opinią sądowo-psychiatryczną przeprowadzoną w postępowaniu przygotowawczym, której wnioski o braku podstaw dla obligatoryjności obrony potwierdzone zostały później w postępowaniu przed Sadem odwoławczym, należy uznać za oczywiście nieuprawnione (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 21 stycznia 2026 r., III KK 612/25; z 21 maja 2025 r., V KK 156/25; z 9 lipca 2025 r., IV KK 233/25). II KS 23/26 7 Oznacza to, że nie zaistniała w sprawie bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k., a co za tym idzie, Sąd odwoławczy nie był uprawniony do wydania wyroku kasatoryjnego, którego przesłanki wyczerpująco określa art. 437 § 2 k.p.k. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak na wstępie. [WB] [r.g.]

Analiza z kontekstem sprawy

Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?

Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.

Zapytaj AnyLawyer o to orzeczenie

Informacje o sprawie

Typ dokumentu: wyrok SN
Jednostka: Izba Karna Wydział II
Sędziowie: SSN Barbara Skoczkowska, SSN Tomasz Artymiuk, SSN Eugeniusz Wildowicz

Powiązane dokumenty

Źródło urzędowe: Sąd Najwyższy