II KK 290/26

II KK 290/26 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 17 września 2026 r. SSN Dariusz Kala (przewodniczący) SSN Piotr Mirek SSN Paweł Wiliński (sprawozdawca) w sprawie M.F. skazanego za czyn z art. 209 § 1a k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 17 września 2026 r. kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego od wyroku Sądu Rejonowego w Legionowie z dnia 19 czerwca 2024 r., sygn. akt II K 197/24 na podstawie art. 535 § 5 k.p.k. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Legionowie. Piotr Mirek Dariusz Kala Paweł Wiliński UZASADNIENIE II KK 290/26 2 Wyrokiem z dnia 19 czerwca 2024 r., sygn. akt II K 197/24, Sąd Rejonowy w Legionowie uznał M.F. za winnego tego, że w okresie od dnia 2 listopada 2021 r. do dnia 12 września 2023 r. uchylał się od wykonania ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, określonego na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie III Wydział Cywilny Rodzinny sygn. akt III C 2512/09, w kwocie po 300 zł miesięcznie, na rzecz syna O.F., przy czym łączna wysokość powstałych wskutek tego zaległości stanowiła równowartość co najmniej trzech świadczeń miesięcznych, co naraziło osobę uprawnioną na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, co zakwalifikowano jako przestępstwo z art. 209 § 1a k.k. i wymierzono oskarżonemu karę 7 miesięcy pozbawienia wolności. Kasację od wskazanego wyżej orzeczenia Sądu Rejonowego wywiódł Prokurator Generalny, zaskarżając wyrok w całości na korzyść skazanego i zarzucając: „rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa karnego procesowego, a mianowicie art. 366 § 1 k.p.k. i art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k., polegające na zaniechaniu wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, dotyczących uprzedniej karalności oskarżonego, co doprowadziło do wadliwego skazania M.F. wyrokiem z dnia 19 czerwca 2024 r., sygn. akt II K 197/24, za przestępstwo z art. 209 § 1a k.k., popełnione w okresie od 2 listopada 2021 r. do 12 września 2023 r. na szkodę O.F., podczas gdy oskarżony został już prawomocnie skazany za występek z art. 209 § 1 i 1a k.k. popełniony na szkodę również tego pokrzywdzonego w okresie od 3 lipca 2021 r. do 5 marca 2022 r. wyrokiem Sądu Rejonowego w Legionowie z dnia 1 lutego 2023 r., sygn. akt II K 281/22, prawomocnym z dniem 9 lutego 2023 r.”. Podnosząc powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Legionowie do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja Prokuratora Generalnego okazała się oczywiście zasadna, co umożliwiło jej rozpoznanie na posiedzeniu bez udziału stron, w trybie art. 535 § 5 k.p.k. Sąd Rejonowy w Legionowie nieprawidłowo ustalił w wyroku okres niealimentacji za jaki M.F. mógł zostać pociągnięty do odpowiedzialności karnej w tym postępowaniu. Przede wszystkim Sąd meriti nie wyciągnął należytych wniosków II KK 290/26 3 z zalegającej w aktach sprawy informacji Krajowego Rejestru Karnego (k. 149-152 akt o sygn. II K 197/24), w treści której odnotowano wyrok Sądu Rejonowego w Legionowie z dnia 1 lutego 2023 r. o sygn. akt II K 281/22. Wyrokiem tym, prawomocnym z dniem 9 lutego 2023 r., M.F. został uznany za winnego tego, że w okresie od dnia 3 lipca 2021 r. do dnia 5 marca 2022 r. uchylał się od wykonywania ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego na rzecz dzieci W.F. oraz O.F. określonego co do wysokości orzeczeniem Sądu Rejonowego w Chełmie sygn. akt III RC 566/09 i III RC 629/09 na łączną kwotę 800 złotych miesięcznie, przy czym łączna wysokość zaległości stanowiła równowartość co najmniej 3 świadczeń miesięcznych, czym naraził osoby uprawnione na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, tj. przestępstwa z art. 209 § 1a k.k., za które został skazany na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności (k. 169 akt sprawy o sygn. II K 281/22). Porównanie treści obydwu orzeczeń prowadzi do oczywistego wniosku, że okres uchylania się od świadczeń alimentacyjnych, przypisany oskarżonemu na mocy kolejnego z wydanych wyroków częściowo pokrywa się, bowiem tożsamy okres zawierający się w granicach od dnia 2 listopada 2021 r. do dnia 5 marca 2022 r. w całości został już objęty skazaniem w sprawie rozpoznawanej poprzednio i prawomocnie zakończonej, a nadto wykroczył poza ten okres (od 6 marca 2022 r. do 12 września 2023 r.). Bez znaczenia pozostaje odmienne oznaczenie w opisach przypisanych przestępstw źródła i wysokości zobowiązania alimentacyjnego, ponieważ alimenty zasądzone pierwotnie od oskarżonego na rzecz O.F. orzeczeniem Sądu Rejonowego w Chełmie sygn. akt III RC 629/09 zostały następnie utrzymane także co do wysokości wyrokiem Sądu Okręgowego w Lublinie III Wydział Cywilny Rodzinny z dnia 11 października 2012 r., sygn. akt III C 2512/09 rozwiązującym małżeństwo A. i M.F. (k. 18 akt o sygn. II K 197/24). Powyższe potwierdza, że Sąd Rejonowy uchybił, określonemu w dyspozycji art. 366 § 1 k.p.k., obowiązkowi dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, a także art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k., który to przepis nakazuje precyzyjne - jak to tylko możliwe w realiach danej sprawy - określenie czasu popełnienia przestępstwa. W układzie okoliczności niniejszej sprawy nie doszło jednakże do wystąpienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. W przypadku przestępstw niealimentacji, należących do kategorii tzw. przestępstw zbiorowych, przeszkoda procesowa w postaci rei iudicatae może zachodzić wyłącznie wówczas, II KK 290/26 4 gdy okresy uporczywego uchylania się od obowiązku świadczeń alimentacyjnych, ustalone w kolejno rozpoznawanych sprawach, są identyczne i pokrywają się ze sobą, lub gdy okres określony w sprawie następnej został w całości objęty skazaniem w sprawie rozpoznawanej poprzednio, prawomocnie już zakończonej (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2017 r., sygn. akt II KK 222/17, LEX nr 2337346; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt IV KK 149/18, LEX 2498044). W niniejszej sprawie nie zaistniała powaga rzeczy osądzonej, skoro poprzednie skazanie M.F. dotyczy fragmentu czynu zarzuconego i przypisanego mu późniejszym, zaskarżonym kasacją w przedmiotowej sprawie, wyrokiem. Przywołana powyżej argumentacja, wskazująca na konieczność zawężenia granic czasowych niealimentacji, za którą oskarżony mógł zostać pociągnięty do odpowiedzialności karnej, przemawiała za uwzględnieniem wniosku o uchylenie wadliwego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Legionowie. Rozstrzygając ponownie sprawę Sąd meriti będzie zobowiązany do wzięcia pod uwagę powyższych uwag, a w szczególności uwzględni treść wydanego przez Sąd Rejonowy w Legionowie wyroku z dnia 1 lutego 2023 r. o sygn. akt II K 281/22. Mając na uwadze powyższe, orzeczono jak w sentencji. Piotr Mirek Dariusz Kala Paweł Wiliński [WB] [r.g.]