II KK 270/26

II KK 270/26 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 1 października 2026 r. SSN Adam Roch (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Anna Dziergawka SSN Stanisław Stankiewicz w sprawie P.S. ukaranego za czyn z art. 54 k.w. w zw. z § 18 ust. 1 pkt 2 lit. a i b Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 maja 2020 roku, w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r., poz. 878) po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w zw. z art. 112 k.p.s.w. w dniu 1 października 2026 r. kasacji wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich na korzyść ukaranego od prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Lublinie z 29 października 2020 r., sygn. IV W 397/20 1. uchyla zaskarżony wyrok i uniewinnia P.S. od popełnienia zarzucanego mu czynu; 2. kosztami postępowania obciąża Skarb Państwa Anna Dziergawka Adam Roch Stanisław Stankiewicz II KK 270/26 2 UZASADNIENIE P.S. został obwiniony o to, że w dniu 16 maja 2020 r. w godzinach 11:05-12:10 w L. przy ul. […] przebywając w miejscu ogólnodostępnym przed Komisariatem […] Policji w L. oraz na terenie komisariatu nie zastosował się do obowiązku zakrywania ust i nosa w czasie obowiązywania na terenie Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii ogłoszonego w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2, tj. o wykroczenie z art. 54 k.w. w związku z § 18 ust. 1 pkt 2 lit. a i c Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 maja 2020 roku, w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii. Wyrokiem z dnia 29 października 2020 r., sygn. akt IV W 397/20, Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie uznał P.S. za winnego popełnienia czynu zarzucanego mu wnioskiem o ukaranie, stanowiącego wykroczenie z art. 54 k.w. w związku z § 18 ust. 1 pkt 2 lit. a i b Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 maja 2020 roku, w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r., poz. 878) i za ten czyn, na mocy art. 54 k.w., wymierzył obwinionemu karę 200 złotych grzywny. Wyrok ten nie został zaskarżony przez nikogo z uprawnionych i uprawomocnił się w dniu 6 listopada 2020 r. Kasację od powyższego orzeczenia na korzyść obwinionego wniósł Rzecznik Praw Obywatelskich zarzucając rażące i mające istotny wpływ na jego treść naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest art. 54 k.w. w zw. z § 17 ust. 1 pkt 2 lit. a i b Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 maja 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r., poz. 878), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy czyn przypisany P.S. nie wyczerpywał znamion tego wykroczenia. Podnosząc powyższy zarzut Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i uniewinnienie P.S. od popełnienia przypisanego mu wykroczenia. Sąd Najwyższy zważył co następuje. II KK 270/26 3 Kasacja Rzecznika Praw Obywatelskich okazała się oczywiście zasadna, co umożliwiło jej rozpoznanie na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w zw. z art. 112 k.p.s.w. Rację ma skarżący, że czyn przypisany obwinionemu P.S. nie wyczerpuje znamion wykroczenia z art. 54 k.w., a zatem nie było możliwym ukaranie go na podstawie tego przepisu i wymierzenie mu kary grzywny. Dla wyczyszczenia przedpola dalszych merytorycznych rozważań dostrzec należy, iż wskazaną w zaskarżonym rozstrzygnięciu podstawą odpowiedzialności P. S. był art. 54 k.w. w zw. z § 18 ust. 1 pkt 2 lit. a i b Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 maja 2020 roku w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii. Trafnie jednak skonstatował autor kasacji, iż przywołanie przez sąd rejonowy § 18 Rozporządzenia nastąpiło błędnie, nie budzi wszak wątpliwości, że ustalenia sądu odnośnie do daty i znamion, zawartych w opisie czynu, przypisanego obwinionemu czynu jednoznacznie świadczą, iż podlegały one ocenie sądu w kontekście § 17 ust. 1 pkt 2 lit. a i b Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 maja 2020 roku w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii. Kwestię tę traktować należy w kategoriach sądowej pomyłki, niemającej istotnego znaczenia dla oceny zarzutu kasacji i zapadłego rozstrzygnięcia. W sprawie kluczowe jest bowiem rozważenie czy obwinionemu można przypisać popełnienie wykroczenia z art. 54 k.w. Norma ta stanowi, że kto wykracza przeciwko wydanym z upoważnienia ustawy przepisom porządkowym o zachowaniu się w miejscach publicznych, podlega karze grzywny do 500 złotych albo karze nagany. Powołany wyżej przepis kodeksu wykroczeń ma charakter przepisu blankietowego zupełnego. Sam w sobie nie zawiera znamion czynu zabronionego, natomiast penalizuje zachowanie polegające na „wykroczeniu” przeciwko wydanym z upoważnienia ustawy przepisom porządkowym o zachowaniu się w miejscach publicznych. Do wypełnienia znamion tego wykroczenia, skutkującego możliwością przypisania obwinionemu odpowiedzialności karnej niezbędne jest naruszenie przepisów porządkowych o zachowaniu się w miejscach publicznych, które to przepisy muszą zostać wydane na podstawie konkretnego, ważnego, zgodnego z prawem upoważnienia ustawowego i w jego granicach. Chodzi tu tak o normy prawa miejscowego, jak i powszechnie obowiązujące przepisy rangi podustawowej – tj. rozporządzenia. II KK 270/26 4 Nie można pominąć, że zgodnie z art. 92 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej rozporządzenia są wydawane przez organy wskazane w Konstytucji, na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania. Upoważnienie powinno określać organ właściwy do wydania rozporządzenia i zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu, a organ upoważniony do wydania rozporządzenia nie może przekazać swoich kompetencji innemu podmiotowi. Treść powołanego wyżej przepisu jednoznacznie wskazuje, że rozporządzenie nie może być sprzeczne ani z normami Konstytucji, ani z aktem, na podstawie którego zostało wydane, ani też z innymi przepisami regulującymi materię będącą przedmiotem rozporządzenia. Uchybienie któremukolwiek z tych wymogów powoduje niezgodność rozporządzenia z ustawą, a to zaś oznacza, że nie może być źródłem obowiązku dla obywateli i podstawą do ukarania za niestosowanie się do niego, jako nałożonego w sposób nieprawidłowy. Z powyższego wnioskować trzeba, że jakkolwiek możliwość pociągania do odpowiedzialności karnej na podstawie art. 54 k.w. na gruncie art. 42 ust. 1 Konstytucji RP jest dopuszczalna, to jednak zgodnie z przywołanym przez skarżącego wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 8 lipca 2003 r. (P 10/02, OTK-A 2003/6, poz. 62), sądy stosujące przepis art. 54 k.w. każdorazowo winny badać czy organ stanowiący przepisy porządkowe działał na podstawie ustawy i w granicach upoważnień ustawowych. Wymierzenie kary na podstawie art. 54 k.w. jest możliwe tylko wtedy, gdy naruszone przepisy porządkowe nie wykraczają poza granice upoważnienia ustawowego. Jeżeli natomiast dany przepis normuje sprawy nie przekazane do unormowania w akcie podstawowym, to jego nieprzestrzeganie nie może prowadzić do ukarania na podstawie art. 54 kodeksu wykroczeń. Zawarte w tym przepisie odesłanie obejmuje wyłącznie „przepisy porządkowe”, które rozumieć należy jako mające na celu ochronę porządku i spokoju w miejscach publicznych. Tak zaś ukształtowany zakres odesłania wyklucza zastosowanie art. 54 k.w. do przypadków naruszenia przepisów, które za przedmiot ochrony mają inne dobro. Przedmiotowa regulacja nie znajdzie więc zastosowania do penalizacji zachowań w zakresie innych sfer życia, w tym ochrony zdrowia publicznego. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia z 16 maja 2020 r., wskazane w zaskarżonym orzeczeniu w zbiegu z art. 54 k.w., zostało wydane w celu wykonania ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2019 r. poz. 1239 z późn. zm.). Choć więc jego cel był II KK 270/26 5 ważki i niezbędny społecznie – ochrona życia i zdrowia osób przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 68 ust. 1 Konstytucji RP), a w ramach tak zakreślonego celu, realizacja konstytucyjnego obowiązku zwalczania chorób zakaźnych, co związane było z prowadzeniem działań przeciwepidemicznych i zapobiegawczych dla zminimalizowania skutków epidemii wywołanych zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 (art. 68 ust. 4 Konstytucji), to jednak przepisów tego rozporządzenia nie można postrzegać w kontekście wymaganym przez art. 54 k.w. Słusznie podniesiono w kasacji, że przepisy te nie stanowią „przepisów porządkowych”, gdyż nie mają na celu zagwarantowania porządku i spokoju w miejscach publicznych, lecz ochronę zdrowia poprzez zwalczanie epidemii. Pogląd ten jest zresztą utrwalony w orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. wyroki SN: z 18 stycznia 2021 r., I KK 171/21; z 26 marca 2021 r., II KK 40/21; z 8 kwietnia 2021 r., II KK 75/21; z 8 kwietnia 2021 r., II KK 96/21; z 5 maja 2021 r., V KK 132/21; z 30 marca 2022 r., V KK 74/22; z 16 listopada 2022 r., V KK 71/22; z 16 listopada 2022 r., IV KK 57/22; z 17 stycznia 2024 r., III KK 486/23; z 16 maja 2024 r., II KK 625/23). Przypisane więc skazanemu P.S. zachowanie, mimo jego społecznej szkodliwości, nie wyczerpywało znamion wykroczenia z art. 54 Kodeksu wykroczeń. Niezależnie od powyższego, trafnie w kasacji wskazano również, że rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 maja 2020 r. zostało wydane na podstawie ustawowego upoważnienia zawartego w art. 46b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu chorób zakaźnych u ludzi, w brzmieniu obowiązującym na moment popełnienia czynu. Upoważnienie to zezwalało na doprecyzowanie szczegółowych reguł postępowania w przypadku epidemii, w tym także wprowadzenia obowiązku zasłaniania twarzy, jedynie w przypadku osób chorych i podejrzanych o zachorowanie. Dopiero w wyniku zmiany normatywnej, dokonanej ustawą z dnia 28 października 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z przeciwdziałaniem sytuacjom kryzysowym związanym z wystąpieniem COVID-19 do art. 46b ustawy dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi dodano pkt 4a, ustawodawca przewidział możliwość wprowadzania obowiązku stosowania określonych środków profilaktycznych i zabiegów także w odniesieniu do osób zdrowych. Obwiniony przypisanego mu czynu dopuścił się w dniu 16 maja 2020 r., a zatem wówczas, gdy jego zachowanie regulowała ustawa o zapobieganiu oraz II KK 270/26 6 zwalczaniu chorób zakaźnych u ludzi w jej poprzednim brzmieniu. W realiach niniejszej sprawy nie wykazano, by obwiniony był osobą chorą bądź nawet podejrzewaną o zachorowanie, a sam P.S. temu w toku postępowania przeczył. Także i z tego względu nie można więc przyjąć, by dopuścił się on czynu opisanego w art. 54 k.w. Brak było bowiem w systemie prawnym adekwatnego zakazu uzasadniającego wymierzenie sankcji karnej. Powyższe argumenty stanowią więc podstawę nie tylko konieczności uwzględnienia kasacji jako oczywiście zasadnej i uchylenia zaskarżonego prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Lublinie, ale także uniewinnienia obwinionego P.S. od popełnienia zarzucanego mu wykroczenia, wobec stwierdzenia oczywistej niezasadności skazania. Z tych względów orzeczono jak w części dyspozytywnej wyroku, kosztami postępowania obciążając Skarb Państwa. Anna Dziergawka [WB] [r.g.] Adam Roch Stanisław Stankiewicz