II KK 169/26

II KK 169/26 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 7 października 2026 r. SSN Michał Laskowski (przewodniczący) SSN Jarosław Matras SSN Włodzimierz Wróbel (sprawozdawca) w sprawie J. D. uniewinnionego od popełnienia czynów z art. 212 § 1 k.k. i art. 212 § 2 k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w dniu 7 października 2026 r., kasacji, wniesionej przez pełnomocnika oskarżycielki prywatnej na niekorzyść od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 18 grudnia 2025 r., sygn. akt X Ka 1142/25, utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Piasecznie z dnia 29 lipca 2025 r., sygn. akt II K 1393/23, 1) uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w Warszawie do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym, 2) zarządza zwrot oskarżycielce prywatnej M. W. opłaty od kasacji. Jarosław Matras Michał Laskowski Włodzimierz Wróbel II KK 169/26 2 UZASADNIENIE Sąd Rejonowy w Piasecznie wyrokiem z dnia 29 lipca 2025 r. (sygn. akt II K 1393/23), wydanym w sprawie z oskarżenia prywatnego M. W., uniewinnił oskarżonego J. D. od popełnienia zarzucanych mu czynów, tj. występku z art. 212 § 1 k.k. Kosztami procesu Sąd obciążył oskarżycielkę prywatną. Sąd I instancji uznał, że wypowiedzi oskarżonego wprawdzie odnosiły się do oskarżycielki prywatnej, lecz nie przypisywały jej odpowiedzialności za zwiezienie odpadów, w części miały charakter ocen opartych na faktach, a w części polegały na prawdzie, wobec czego zachowanie oskarżonego nie wyczerpało znamion zniesławienia. Apelację od powyższego wyroku wniósł pełnomocnik oskarżycielki prywatnej, zaskarżając go w całości na niekorzyść oskarżonego. Zarzucił obrazę przepisów postępowania, tj. art. 4, art. 7 w zw. z art. 410 i art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k., polegającą na wadliwym przyjęciu, że wypowiedzi oskarżonego nie przypisywały oskarżycielce prywatnej czynnego udziału w powstaniu nielegalnego składowiska odpadów oraz trzyletniego utrudniania montażu monitoringu, a z ostrożności procesowej – obrazę prawa materialnego, tj. art. 212 § 1 i 2 k.k., przez uznanie tych wypowiedzi za oceny, oraz art. 212 § 1 i 2 k.k. w zw. z art. 213 § 2 pkt 1 i 2 k.k., przez przyjęcie ich prawdziwości, mimo że zarzut nie dotyczył osoby pełniącej funkcję publiczną ani nie służył obronie społecznie uzasadnionego interesu. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Sąd Okręgowy w Warszawie wyrokiem z dnia 18 grudnia 2025 r. (sygn. akt X Ka 1142/25), wydanym w składzie jednoosobowym z udziałem sędziego X. Y., utrzymał zaskarżony wyrok w mocy i obciążył oskarżycielkę prywatną kosztami sądowymi postępowania odwoławczego. Kasację od prawomocnego wyroku Sądu odwoławczego wniósł pełnomocnik oskarżycielki prywatnej, zaskarżając go w całości na niekorzyść oskarżonego. W pierwszej kolejności zarzucił wystąpienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 178 Konstytucji RP, polegającej na nienależytej obsadzie Sądu II instancji, w którego składzie zasiadał sędzia X. Y., powołany na stanowisko sędziego Sądu Okręgowego w Warszawie na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa wyrażony w uchwale nr [...] z dnia 11 czerwca 2021 r., a więc przez organ ukształtowany w trybie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o II KK 169/26 3 Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3), który nie daje gwarancji niezależności od władzy wykonawczej i ustawodawczej. Na wypadek nieuwzględnienia tego zarzutu skarżący podniósł rażącą obrazę art. 433 § 1 i 2 k.p.k., polegającą na nierzetelnym rozpoznaniu zarzutów apelacyjnych przez rozbicie ich na poszczególne przepisy oraz przez pominięcie wskazanych w apelacji fragmentów nagrania, a z dalszej ostrożności – rażące naruszenie art. 212 § 1 i 2 k.k. przez oparcie oceny zniesławiającego charakteru wypowiedzi na kryterium subiektywnym, wyznaczonym perspektywą samego oskarżonego, zamiast na kryterium obiektywnym. W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi II instancji do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja okazała się zasadna w stopniu oczywistym w zakresie zarzutu wystąpienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., co pozwalało na jej uwzględnienie na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. Stwierdzone uchybienie dotyczy składu Sądu II instancji. Punktem wyjścia dla oceny tego zarzutu pozostaje uchwała składu połączonych Izb Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20. Zgodnie z nią nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. zachodzi również wtedy, gdy w składzie sądu powszechnego zasiada osoba powołana na urząd sędziego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., o ile wadliwość procesu powołania prowadzi w konkretnych okolicznościach do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności, wynikającego z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Sąd Najwyższy konsekwentnie podtrzymuje swoje stanowisko, wielokrotnie wyrażane w dotychczasowym orzecznictwie, w szczególności w uchwałach składu siedmiu sędziów z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, oraz z dnia 5 kwietnia 2022 r., III PZP 1/22, a także w wyrokach z dnia 26 lipca 2022 r., III KK 404/21, i z dnia 15 lutego 2023 r., II KK 571/22. Krajowa Rada Sądownictwa ukształtowana na podstawie ustawy z 2017 r. nie jest organem niezależnym od władzy ustawodawczej i wykonawczej, a w konsekwencji nie jest organem, o którym mowa w art. 187 ust. 1 II KK 169/26 4 Konstytucji RP. Stanowisko to znajduje oparcie w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (wyroki w sprawach Reczkowicz przeciwko Polsce, Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce, Advance Pharma sp. z o.o. przeciwko Polsce, Grzęda przeciwko Polsce oraz Wałęsa przeciwko Polsce) i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (wyroki z dnia 15 lipca 2021 r., C-791/19, oraz z dnia 21 grudnia 2023 r., C-718/21). Sam udział w procedurze nominacyjnej przed tak ukształtowanym organem nie przesądza jednak automatycznie o nienależytej obsadzie sądu; konieczne jest wykazanie in concreto okoliczności, które z perspektywy rozsądnego, zewnętrznego obserwatora podważają zaufanie do niezawisłości i bezstronności konkretnego sędziego. Taki test w odniesieniu do sędziego X. Y. był już przez Sąd Najwyższy wielokrotnie przeprowadzany, każdorazowo z wynikiem negatywnym, co skutkowało stwierdzeniem nienależytej obsady sądu z jego udziałem (sprawy II KK 382/24, II KK 94/25, II KK 562/23, II KK 155/24 oraz wyrok w sprawie II KK 375/25). Sąd Najwyższy w niniejszym składzie w pełni podziela argumentację zawartą w uzasadnieniach tych orzeczeń i przyjmuje ją za własną, nie dostrzegając żadnych nowych okoliczności, które mogłyby prowadzić do odmiennej oceny. Z ustaleń poczynionych we wskazanych sprawach wynika, że kariera zawodowa sędziego X. Y., przez lata przebiegająca w Sądzie Rejonowym w [...] w sposób standardowy, uległa wyraźnemu przyspieszeniu dopiero w wyniku udziału w konkursie przed Krajową Radą Sądownictwa ukształtowaną ustawą z 2017 r. Wcześniejsze, wieloletnie starania sędziego o przeniesienie do Radomia nie przynosiły rezultatu z uwagi na brak podstaw merytorycznych i potrzeb kadrowych. Sędzia zdecydował się następnie ubiegać o stanowisko w Sądzie Okręgowym w Warszawie – położonym dalej od miejsca jego zamieszkania – a w toku tej procedury, w okresie oczekiwania na nominację, udzielił poparcia kandydaturze Ł. P. do Krajowej Rady Sądownictwa, a więc osoby odgrywającej kluczową rolę w ówczesnej polityce kadrowej Ministerstwa Sprawiedliwości. Na podstawie uchwały Krajowej Rady Sądownictwa nr [...] z dnia 11 czerwca 2021 r. został powołany na stanowisko sędziego Sądu Okręgowego w Warszawie. Niemal bezpośrednio po odebraniu nominacji podjął on starania o przeniesienie do R., co wskazuje, że udział w wadliwej procedurze awansowej stanowił instrumentalny sposób realizacji celów osobistych. Obrazu tego dopełnia okoliczność, że pozytywną opinię na potrzeby awansu II KK 169/26 5 sporządził mu sędzia Ł. K., sam wielokrotnie negatywnie oceniany przez Sąd Najwyższy w ramach testu niezawisłości. Kumulacja tych okoliczności – udział w procedurze przed organem, którego status był już wówczas powszechnie i jednoznacznie kwestionowany, udzielenie w newralgicznym momencie poparcia kandydatowi utożsamianemu z kierownictwem resortu sprawiedliwości oraz awans uzyskany w warunkach wskazujących na pozamerytoryczne kryteria doboru – prowadzi do wniosku, że w oczach rozsądnego, zewnętrznego obserwatora sędzia X. Y. jawi się jako beneficjent systemu powołań ukształtowanego z naruszeniem Konstytucji RP. Nie sposób przy tym pominąć, że w niniejszej sprawie Sąd odwoławczy orzekał w składzie jednoosobowym, a zatem o treści zaskarżonego wyroku przesądził wyłącznie sędzia, wobec którego zachodzą uzasadnione wątpliwości co do spełnienia minimalnego standardu niezawisłości i bezstronności. Sąd ten nie był zatem „sądem ustanowionym ustawą” w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 47 Karty Praw Podstawowych oraz art. 6 ust. 1 Konwencji, co wypełnia znamiona bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Uchybienie to, niezależnie od jego wpływu na treść orzeczenia, obligowało do uchylenia zaskarżonego wyroku. Wobec uwzględnienia kasacji z powodu bezwzględnej przyczyny odwoławczej rozpoznanie pozostałych zarzutów kasacji stało się bezprzedmiotowe (art. 436 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k.). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy w Warszawie rozpozna apelację pełnomocnika oskarżycielki prywatnej w składzie, który nie będzie budził wątpliwości co do jego niezawisłości i bezstronności, respektując przy tym granice zaskarżenia i podniesione zarzuty (art. 433 § 1 i 2 k.p.k.) oraz wymogi art. 457 § 3 k.p.k. Wobec powyższego należało orzec jak w sentencji. [J.J.] [r.g.] Jarosław Matras Michał Laskowski Włodzimierz Wróbel