IV KK 350/25

IV KK 350/25 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 24 lutego 2026 r. Prezes SN Zbigniew Kapiński (przewodniczący) SSN Paweł Kołodziejski SSN Igor Zgoliński (sprawozdawca) w sprawie E.W., skazanego z art. 178a § 4 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w dniu 24 lutego 2026 r., kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść skazanego od prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w Augustowie z dnia 31 października 2024 r., sygn. akt II K 267/24 uchyla wyrok w zaskarżonej części, tj. w zakresie pkt IV, obejmującego rozstrzygnięcie w przedmiocie orzeczenia przepadku pojazdu mechanicznego i przekazuje sprawę w tym zakresie Sądowi Rejonowemu w Augustowie do ponownego rozpoznania. Paweł Kołodziejski Zbigniew Kapiński Igor Zgoliński UZASADNIENIE IV KK 350/25 2 Sąd Rejonowy w Augustowie wyrokiem z dnia 31 sierpnia 2024 r., sygn. akt II K 267/24, uznał E.W. za winnego tego, że w dniu 11 sierpnia 2024 r. o godz. 19:05 w A. na ul. […], na drodze publicznej, w ruchu lądowym, prowadził samochód osobowy marki V. o nr rej. (..) znajdując się w stanie nietrzeźwości (1,256 mg/1 alkoholu w wydychanym powietrzu), będąc wcześniej prawomocnie skazanym za prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości wyrokiem Sądu Rejonowego w Augustowie w sprawie II K 388/23 oraz dopuścił się ww. czynu w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym, orzeczonego w związku ze skazaniem za przestępstwo w sprawie II K 388/23, tj. czynu z art. 178a § 4 k.k. w zw. z art. 178a § 1 k.k., za który wymierzona została kara 5 miesięcy pozbawienia wolności; na podstawie art. 42 § 3 k.k. orzeczony został wobec oskarżonego środek kamy w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 15 lat; na podstawie art. 43a § 3 k.k. orzeczony został środek kamy w postaci świadczenia pieniężnego w wysokości 10 000 złotych na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej; na podstawie art. 178a § 5 k.k. w zw. z art. 44b § 1 k.k. orzeczono przepadek na rzecz Skarbu Państwa samochodu osobowego marki V. o nr rej. (..); na podstawie art. 63 § 1 i § 5 k.k. zaliczono oskarżonemu na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności okres zatrzymania w sprawie; orzeczono w przedmiocie kosztów sądowych. Powyższy wyrok uprawomocnił się w dniu 8 listopada 2024 r. bez postępowania odwoławczego (k. 65). Prokurator Generalny wywiódł od tegoż wyroku kasację na niekorzyść skazanego w zakresie zawartego w pkt IV części dyspozytywnej rozstrzygnięcia o orzeczeniu przepadku pojazdu mechanicznego. Zarzucił rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 44b § 1 i 2 k.k. w zw. z art. 178a § 5 k.k., poprzez orzeczenie na rzecz Skarbu Państwa - w związku ze skazaniem E.W., za popełniony w dniu 11 sierpnia 2024 r. występek kwalifikowany z art. 178a § 1 i § 4 k.k. - przepadku pojazdu mechanicznego prowadzonego przez skazanego w czasie zdarzenia, w sytuacji gdy w czasie wyrokowania nie stanowił już własności wymienionego. Został bowiem zbyty przez E.W. w dniu 13 sierpnia 2024 r., w konsekwencji czego w miejsce przepadku pojazdu IV KK 350/25 3 mechanicznego powinien zostać orzeczony przepadek równowartości. W konsekwencji skarżący wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części, to jest w zakresie zawartego w pkt IV rozstrzygnięcia w przedmiocie orzeczenia przepadku pojazdu mechanicznego i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Augustowie do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja okazała się zasadna w stopniu oczywistym, co implikowało jej rozpoznanie i uwzględnienie w całości na posiedzeniu adekwatnie do treści art. 535 § 5 k.p.k. Trafnie zarzucił autor kasacji, że wyrok w zaskarżonej części zapadł z rażącym naruszeniem prawa przedstawionym w zarzucie. Zgodnie ze stanem prawnym obowiązującym zarówno w dacie popełnienia czynu, jak i w dacie wyrokowania, sąd zobligowany był do orzeczenia przepadku pojazdu mechanicznego prowadzonego przez sprawcę w ruchu lądowym (art. 44b k.k.) w razie popełnienia przestępstwa określonego w 178a § 1 lub 4, chyba że zawartość alkoholu w organizmie sprawcy przestępstwa określonego w § 1 była niższa niż 1,5 promila we krwi lub 0,75 mg/dm3 w wydychanym powietrzu albo nie prowadziła do takiego stężenia (art. 178a § 5 k.k.). Sąd mógł odstąpić od orzeczenia przepadku, jeżeli zachodził wyjątkowy wypadek, uzasadniony szczególnymi okolicznościami. Ponieważ skazany w dniu 11 sierpnia 2024 r. dopuścił się czynu wyczerpującego ustawowe znamiona występku z art. 178a § 4 w zw. z § 1 k.k. sąd meriti - stosownie do dyspozycji art. 178a § 5 in principio k.k., przy jednoczesnym braku uznania, że zachodzi wyjątkowy wypadek uzasadniony szczególnymi okolicznościami obowiązany był więc do orzeczenia przepadku uregulowanego w dyspozycji art. 44b k.k. Przepis ten precyzował środek penalny w postaci przepadku pojazdu mechanicznego lub jego równowartości, stanowiąc § 1, że w wypadkach wskazanych w ustawie sąd orzeka przepadek pojazdu mechanicznego prowadzonego przez sprawcę w ruchu lądowym. W § 2 tego przepisu ustawodawca uregulował natomiast sytuację, w której w czasie popełnienia przestępstwa pojazd nie stanowił wyłącznej własności sprawcy albo po popełnieniu przestępstwa sprawca zbył, darował lub ukrył podlegający przepadkowi pojazd określając, iż wówczas orzeka się przepadek IV KK 350/25 4 równowartości pojazdu. Za równowartość pojazdu uznać należało wartość pojazdu określoną w polisie ubezpieczeniowej na rok, w którym popełniono przestępstwo, a w razie braku polisy - średnią wartość rynkową pojazdu odpowiadającego, przy uwzględnieniu marki, modelu, roku produkcji, typu nadwozia, rodzaju napędu i silnika, pojemności lub mocy silnika oraz przybliżonego przebiegu, pojazdowi prowadzonemu przez sprawcę, ustaloną na podstawie dostępnych danych, bez powoływania w tym celu biegłego. Konfrontując powyższe unormowania z realiami analizowanej sprawy stwierdzić należało, że rozstrzygnięcie zawarte w pkt IV części dyspozytywnej wyroku o orzeczeniu na rzecz Skarbu Państwa przepadku pojazdu mechanicznego marki V., o nr rej. (..), było oczywiście wadliwe. W dacie wyrokowania wskazany pojazd nie stanowił już własności skazanego, gdyż w dniu 13 sierpnia 2024 r., a zatem dwa dni po dacie przestępstwa, został zbyty. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w L, na etapie postępowania wykonawczego potwierdził, że zgodnie z danymi zwartymi na platformie Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego, właścicielem samochodu marki V. o nr rej. […] od dnia 13 sierpnia 2024 r. jest T.Z. (k. 90). Również według bazy danych Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, jak wynika z informacji udzielonej przez Komendę Powiatową Policji w A., także na etapie postępowania wykonawczego właścicielem wskazanego pojazdu pozostawał T.Z. (k. 89). Obowiązkiem sądu orzekającego było uaktualnienie informacji na temat statusu pojazdu. Z powinności tej weryfikacji nie zwalniał sądu fakt, że w dniu 12 sierpnia 2024 r. dokonano tymczasowego zajęcia przedmiotowego pojazdu (k. 23- 24), który został oddany E.W. na przechowanie (k. 25-26), zaś w dniu 19 sierpnia 2024 r. dokonano na nim zabezpieczenia majątkowego (k. 33). Powyższe czynności nie stanowiły bowiem dowodu prawa własności, którego przeprowadzenie było niezbędne do wydania prawidłowego orzeczenia w zakresie przepadku. Doniosłość tych czynności procesowych potwierdzają realia niniejszej sprawy, w której w trakcie wyrokowania skazany nie był właścicielem pojazdu stanowiącego przedmiot wykonawczy przestępstwa. To z kolei aktualizowało jedną z przesłanek określnych w art. 44b § 2 k.k. implikujących orzeczenie w miejsce przepadku pojazdu mechanicznego przepadek jego równowartości. Niewyjaśnienie wszystkich istotnych IV KK 350/25 5 okoliczności sprawy skutkowało wydaniem wyroku z rażącym naruszeniem powyższych przepisów prawa materialnego. Bezsporne jest, iż waga tego uchybienia spełniała kryteria zakreślone przepisem art. 523 § 1 k.p.k., albowiem z jednej strony negatywnymi skutkami orzeczonego środka penalnego została obciążona osoba niebędąca sprawcą czynu zabronionego polegającego na kierowaniu pojazdem w stanie nietrzeźwości, zaś z drugiej strony skazany jako sprawca takiego występku, z nieuprawnioną korzyścią, nie poniósł wszystkich konsekwencji prawnych swojego zachowania. W tych okolicznościach kasacja podlegała uwzględnieniu, co skutkować musiało wydaniem orzeczenia kasatoryjnego wobec wadliwej, zaskarżonej części wyroku i przekazaniem sprawy w tym zakresie Sądowi Rejonowemu w Augustowie do ponownego rozpoznania. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy sąd orzekający uwzględni powyższe rozważania prawne, ale również będzie miał na uwadze stosowne reguły intertemporalne. Zważyć bowiem trzeba, że na podstawie ustawy z dnia 4 grudnia 2025 r. (Dz. U. z 2025 r., poz. 1872), która weszła w życie 29 stycznia 2026 r., nastąpiła nowelizacja omówionych wyżej przepisów Kodeksu karnego. Choć nie zdezaktualizowała samej istoty i wagi podniesionego w kasacji uchybienia, to jednak w toku powtórnego procedowania narzucać będzie zmodyfikowaną ocenę sytuacji prawnej skazanego, która winna mieć miejsce w szerszej perspektywie. Paweł Kołodziejski [WB] [a.ł] Zbigniew Kapiński Igor Zgoliński