II CSKP 66/24

II CSKP 66/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: 17 lipca 2026 r. SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący) SSN Władysław Pawlak SSN Agnieszka Piotrowska (sprawozdawca) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 17 lipca 2026 r. w Warszawie skargi kasacyjnej Bank w W. Oddział w Polsce od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 5 sierpnia 2022 r., I ACa 739/21, w sprawie z powództwa D.P. i J.P. przeciwko Bank w W. Oddział w Polsce o zapłatę, 1) oddala skargę kasacyjną pozwanego, 2) zasądza od pozwanego na rzecz powodów koszty postępowania kasacyjnego w kwocie 2700 (dwa tysiące siedemset) zł z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia pozwanemu odpisu wyroku do dnia zapłaty. Władysław Pawlak Grzegorz Misiurek Agnieszka Piotrowska (A.D.) II CSKP 66/24 2 UZASADNIENIE Wyrokiem z 29 kwietnia 2021 r. Sąd Okręgowy w Częstochowie zasądził od pozwanego Bank w W. (dalej Bank) na rzecz powodów D.P. i J.P. kwotę 25 912,04 zł oraz 21 195,99 franków szwajcarskich (CHF) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 13 lutego 2020 r. do dnia zapłaty. Sąd ustalił, że w dniu 27 stycznia 2008 r. powodowie zawarli z poprzednikiem prawnym pozwanego umowę o kredyt hipoteczny waloryzowany kursem CHF, na mocy której Bank zobowiązał się oddać do ich dyspozycji kwotę 200 000 zł na cele wskazane w umowie. Okres kredytowania wynosił 480 miesięcy. Wypłata kredytu miała nastąpić jednorazowo na rachunek bankowy wskazany przez kredytobiorców. Regulamin stanowił w § 7 ust. 4, że w przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej, wypłata kredytu następuje w złotych według kursu nie niższego niż kurs kupna zgodnie z Tabelą kursów walut obcych obowiązującą w pozwanym Banku (dalej Tabela) w momencie wypłaty środków, raty kredytu w dniu wymagalności pobierane są z rachunku bankowego, według kursu sprzedaży waluty zgodnie z Tabelą obowiązującą w Banku na koniec dnia roboczego poprzedzającego dzień wymagalności raty. W dniu 12 czerwca 2012 r. strony zawarły aneks do umowy umożliwiający spłatę kredytu we frankach. Uruchomienie kredytu nastąpiło w dniu 7 kwietnia 2008 r. Do grudnia 2019 r. powodowie spłacili z tytułu kredytu kwoty 46 283,16 zł i 21 195,99 CHF, a w okresie 10 lat przed wniesieniem pozwu 25 912,04 zł i 21 195,99 CHF. Pismem z 13 stycznia 2020 r. powodowie wezwali pozwanego do zwrotu świadczeń nienależnych, powołując się na nieważność umowy kredytu. W oparciu o poczynione ustalenia faktyczne Sąd Okręgowy uznał, że przedmiotowa umowa kredytu nie odpowiadała wymaganiom art. 69 ustawy Prawo bankowe, albowiem powinna była określać kwotę i zasady spłaty kredytu, tymczasem jego wartość wyrażona została w złotych ale w odniesieniu do kursu CHF, więc kredytobiorcy nie spłacali nominalnej wartości kredytu, gdyż z uwagi na różnice kursowe i czasowe spłacie podlegała inna kwota. Istotą umowy kredytowej jest obciążenie kredytobiorcy obowiązkiem zwrotu kwoty otrzymanej, a przez włączenie do umowy klauzuli przeliczeniowej, wysokość zobowiązania powodów wyrażonego II CSKP 66/24 3 w walucie polskiej, była modyfikowana innym miernikiem wartości. Niezależnie od tej argumentacji, postanowienia umowy zawierające klauzule przeliczeniowe uznał Sąd za niedozwolone. Wskazał, że powodowie zawierając umowę działali w charakterze konsumentów. Klauzule przeliczeniowe kształtowały ich prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy przez ustanowienie uprawnienia Banku do jednostronnego kształtowania wysokości rat kredytu. Postanowienia indeksacyjne, dotyczące głównych świadczeń stron, zostały sformułowane niejednoznacznie. Nie były one przedmiotem indywidualnych negocjacji stron kontraktu. Po ich usunięciu nie ma możliwości utrzymania umowy w mocy, a zatem należało stwierdzić jej nieważność jako przesłankę uwzględnienia powództwa o zwrot świadczeń spełnionych w jej wykonaniu, przy czym rozliczenie stron powinno nastąpić według przyjętej w orzecznictwie teorii dwóch kondykcji. Po rozpoznaniu apelacji pozwanego, Sąd Apelacyjny w Katowicach wyrokiem z 5 sierpnia 2022 r. zmienił zaskarżony wyrok w punkcie 1 o tyle tylko, że końcowy termin płatności zasądzonych w nim odsetek ustawowych za opóźnienie od kwot 25 912,04 zł i 21 195,99 CHF określił na 1 sierpnia 2022 r. oraz dodał zastrzeżenie, że spełnienie zasądzonych na rzecz powodów świadczeń powinno nastąpić za jednoczesnym zaoferowaniem pozwanemu przez powodów zapłaty kwoty 200 000 zł albo zabezpieczeniem roszczenia o jej zwrot. Sąd drugiej instancji oddalił powództwo i apelację pozwanego Banku w pozostałej części. Podzielił ustalenia faktyczne i oceny prawne Sądu pierwszej instancji. Wobec zgłoszenia przez pozwanego w toku postępowania apelacyjnego zarzutu zatrzymania, uznanego przez Sąd Apelacyjny za dopuszczalny oraz skuteczny, Sąd zmienił zaskarżony wyrok przez zamieszczenie stosownego zastrzeżenia oraz oddalenie powództwa w zakresie odsetek ustawowych od zasądzonych kwot głównych, wskazując, że Bank nie może pozostawać w opóźnieniu ze spełnieniem świadczenia od chwili złożenia powodom oświadczenia o skorzystaniu z prawa zatrzymania, co nastąpiło w dniu 1 sierpnia 2022 r. W skardze kasacyjnej pozwany Bank zarzucił naruszenie: - art. 3851 § 1 w zw. z art. 3851 § 1 zdanie drugie k.c. w zw. z art. 4 ust. 2 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach II CSKP 66/24 4 konsumenckich (Dz. Urz. UE L.95 z 21 kwietnia 1993 r.- dalej Dyrektywa 93/13) przez nieuwzględnienie skutków wyodrębnienia w umowie klauzuli dotyczącej zastosowania mechanizmu indeksacji zobowiązania kredytowego kursem waluty obcej (klauzuli ryzyka walutowego) oraz klauzul odsyłających do stosowanych przez pozwany bank kursów walut obcych w celu rozliczenia stron (klauzul spreadowych); - art. 3851 § 1 zdanie drugie k.c. w zw. z art. 4 ust. 2 Dyrektywy 93/13 przez błędne przyjęcie, że postanowienia umowy stron przewidujące indeksację kredytu kursem waluty obcej (klauzule ryzyka walutowego) nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny; - art. 3851 § 1 k.c. w zw. z art.3 ust. 1 i art. 4 ust. 1 Dyrektywy 93/13 przez błędne przyjęcie, że postanowienia umowy stron przewidujące indeksację kredytu kursem waluty obcej są niedozwolone, jako sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszające interesy konsumenta; - art. 69 ust. 3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (dalej prawo bankowe) art. 65 k.c. oraz art. 358 § 2 k.c. w związku z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 przez brak przyjęcia przez Sąd Apelacyjny, że przy wykładni umowy kredytu jest dopuszczalne odwołanie się do bezwzględnie obowiązującego i bezpośrednio stosowanego przepisu prawa krajowego w postaci art. 69 ust. 3 prawa bankowego, do wykładni oświadczeń woli stron w myśl art. 65 k.c. lub normy dyspozytywnej w postaci art. 358 § 2 k.c. w miejsce uznanych za niedozwolone postanowień umownych; - art. 3851 § 2 k.c. w związku z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 oraz w związku z motywem dwudziestym pierwszym Dyrektywy 93/13 przez przyjęcie, że wskutek stwierdzenia niedozwolonego (nieuczciwego) charakteru całego mechanizmu indeksacji zastosowanego w umowie dochodzi do wyeliminowania z umowy postanowień indeksacyjnych dotyczących zasad wypłaty oraz spłaty kredytu, a w konsekwencji do upadku umów - art. 3851 § 1 i art. 3852 k.c. w związku z art. 4 ust. 2 Dyrektywy Rady 93/13 przez przyjęcie, iż oferując konsumentowi kredyt indeksowany do CHF, pozwany nie przedstawił mu rzetelnych informacji odnośnie ryzyka wiążącego się z zawarciem umowy, II CSKP 66/24 5 - art. 3531 k.c. w zw. z art. 58 § 1, 2 i 3 k.c., przez przyjęcie, że konstrukcja umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej zawartej przez strony powinna być uznana za sprzeczną z istotą stosunku obligacyjnego, - art. 496 k.c. w zw. z art. 497 k.c. w zw. z art. 455 k.c. w zw. z art. 481 § 1 k.c. przez przyznanie powodom odsetek za opóźnienie od zasądzonego świadczenia pieniężnego, podczas gdy w sytuacji skutecznego podniesienia zarzutu zatrzymania odsetki za opóźnienie nie są należne. Formułując te podstawy kasacyjne, skarżący wniósł o uchylenie objętego skargą wyroku w zaskarżonej części oraz uchylenie w całości wyroku Sądu Okręgowego i orzeczenie co do istoty sprawy przez oddalenie powództwa także w pozostałej części, ewentualnie o uchylenie objętego skargą kasacyjną wyroku w zaskarżonej części oraz uchylenie w całości wyroku Sądu Okręgowego oraz przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania w całości, ewentualnie o uchylenie objętego skargą wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach do ponownego rozpoznania w zaskarżonym zakresie. Sąd Najwyższy zważył, co następuje; Nie są uzasadnione rozbudowane zarzuty pozwanego dotyczące naruszenia art. 3851 k.c. w związku ze wskazanymi w podstawach kasacyjnych przepisami kodeksu cywilnego, prawa bankowego oraz Dyrektywy 93/13. Kwestie w nich poruszone zostały już rozważone i rozstrzygnięte w orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE), w świetle którego nie doszło do naruszenia przytoczonych w skardze norm prawnych. Nie jest trafny zarzut zaniechania rozróżnienia przez Sąd Apelacyjny klauzuli przeliczeniowej, odsyłającej do kursu tabelarycznego Banku, oraz klauzuli ryzyka walutowego, albowiem wbrew argumentacji pozwanego, oba te postanowienia umowne pozostają ze sobą w integralnym związku. Przewidziana w umowie kredytu indeksacja do waluty obcej nie może funkcjonować i wywierać zamierzonych skutków II CSKP 66/24 6 bez postanowień umownych określających kurs, po którym następuje przeliczenie zobowiązań stron w sposób pozwalający wyrazić wysokość kwoty kredytu wypłaconej kredytobiorcom i spłacanych rat w walucie indeksacji i w walucie, w jakiej następuje spłata. Eliminacja klauzuli przeliczeniowej pociągałaby za sobą sytuację, w której świadczenia stron umowy kredytu miałyby podlegać przeliczeniu na walutę indeksacji, jednakże umowa nie określałaby kursu właściwego do dokonania tych przeliczeń, co uniemożliwiałoby ich realizację. Klauzula przeliczeniowa, skoro jej przedmiotem jest określenie miernika przeliczania walut, jest natomiast pozbawiona sensu, jeżeli nie towarzyszą jej postanowienia umowne wiążące saldo kredytu i wysokość rat z walutą obcą, co implikuje jednocześnie ryzyko walutowe. Postanowienia umowne określające sposób ustalenia kursu waluty obcej i postanowienia wiążące saldo kredytu oraz wysokość rat z walutą obcą stanowią zatem nierozłączne składniki mechanizmu indeksacji, nadającego umowie kredytu określony charakter, którego immanentnym elementem jest ryzyko walutowe. Usunięcie jednego z nich rzutuje na istotę drugiego i dlatego nie mogą stanowić odrębnego przedmiotu oceny w kontekście abuzywności (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22 i powołane tam dalsze orzecznictwo). W orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje aktualnie pogląd (po początkowym okresie przyjmowania poglądu przeciwnego), że klauzule kształtujące mechanizm indeksacji, zastrzeżone w umowie kredytu złotowego indeksowanego do waluty obcej (lub denominowanego w walucie obcej) określają główne świadczenia stron (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, Nr 2, poz. 20; z 4 kwietnia 2019 r., I CSK 159/17; z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18; z 21 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21 oraz z 3 lutego 2022 r., II CSKP 459/22). Skarżący zarzucił wadliwe przyjęcie przez Sąd drugiej instancji, że postanowienia umowy stron przewidujące indeksację kredytu kursem waluty obcej nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Zarzut ten jest niezasadny, albowiem w orzecznictwie Sądu Najwyższego i TSUE wyjaśniono już, że wymaganie wyrażenia postanowienia umownego w sposób jednoznaczny, prostym i zrozumiałym językiem jest spełnione w sytuacji, w której umowa II CSKP 66/24 7 przedstawia konsumentowi w sposób przejrzysty działanie mechanizmu waloryzacyjnego tak, aby konsument był w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne związane z zaciągnięciem wieloletniego zobowiązania kredytowego waloryzowanego kursem waluty obcej. Konsument powinien być jasno poinformowany przez bank, że podpisując umowę kredytu indeksowanego do waluty obcej, ponosi przez cały okres obowiązywania umowy nieograniczone niczym ryzyko kursowe, które z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się dla niego trudne do udźwignięcia w przypadku silnej deprecjacji waluty, w której otrzymuje wynagrodzenie (zob. wyroki TSUE z 10 czerwca 2021 r., C - 776/19, C - 782/19; z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13 oraz z 20 września 2017 r., C-186/16, a także wyrok Sądu Najwyższego z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22). W wyroku z 10 czerwca 2021 r., C - 776/19, C - 782/19 TSUE wyjaśnił, że wykładni art. 3 ust. 1 Dyrektywy 93/13 należy dokonywać w ten sposób, że postanowienia umowy kredytu, które powodują skutek w postaci ponoszenia przez kredytobiorcę nieograniczonego ryzyka kursowego, mogą doprowadzić do powstania znaczącej nierównowagi wynikających z tej umowy kredytu praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta, jeśli przedsiębiorca nie mógłby racjonalnie oczekiwać, przestrzegając wymogu przejrzystości w stosunku do konsumenta, że ten konsument zaakceptowałby, w następstwie indywidualnych negocjacji, nieproporcjonalne ryzyko kursowe, które wynika z takich postanowień. W uzasadnieniu wyroku z 27 listopada 2019 r. II CSK 483/18, Sąd Najwyższy podniósł, że nie jest wystarczające wskazanie w umowie, że ryzyko związane z zmianą kursu waluty ponosi kredytobiorca oraz odebranie od niego oświadczenia o standardowej treści, że został poinformowany o ponoszeniu ryzyka, wynikającego ze zmiany kursu waluty oraz przyjął do wiadomości i akceptuje to ryzyko. Wprowadzenie do umowy kredytowej, zawieranej na wiele lat, mechanizmu działania ryzyka kursowego, wymagało szczególnej staranności Banku w zakresie wyraźnego wskazania zagrożeń, wiążących się z oferowanym kredytem, tak by konsument miał pełne rozeznanie konsekwencji ekonomicznych zawieranej umowy. W takim stanie rzeczy przedkontraktowy obowiązek informacyjny w zakresie ryzyka kursowego powinien zostać wykonany w sposób jednoznacznie i zrozumiale unaoczniający konsumentowi, który z reguły II CSKP 66/24 8 posiada elementarną znajomość rynku finansowego, że zaciągnięcie tego rodzaju kredytu jest bardzo ryzykowne. Ochrona konsumenta może zostać zapewniona jedynie wtedy, gdy uwzględnione zostaną jego rzeczywiste i tym samym bieżące interesy, a nie interesy, jakie miał w okolicznościach istniejących w chwili zawarcia danej umowy. Klauzule waloryzacyjne, które określają główne świadczenia stron i nie zostały wyrażone w umowie kredytu w sposób jasny i precyzyjny, podlegają badaniu pod kątem spełnienia przesłanek z art. 3851 § 1 k.c. Nie jest zasadny kasacyjny zarzut wadliwego przyjęcia przez Sąd Apelacyjny, iż postanowienia umowne dotyczące indeksacji kredytu stanowią niedozwolone postanowienia umowne. Abuzywność tych klauzul została już przesądzona w orzecznictwie Sądu Najwyższego i TSUE, w którym wyjaśniono, że postanowienia umowy (regulaminu), określające zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych postanowień umownych, gdyż kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Sprzeczność z dobrymi obyczajami i naruszenie interesów konsumenta polega w tym przypadku na uzależnieniu wysokości świadczenia banku oraz wysokości świadczenia konsumenta od swobodnej decyzji banku. Zarówno przeliczenie kwoty kredytu na złotówki w chwili jego wypłaty, jak i przeliczenie odwrotne w chwili wymagalności poszczególnych spłacanych rat, służy bowiem określeniu wysokości świadczenia konsumenta. Takie postanowienia, które uprawniają bank do jednostronnego ustalenia kursów walut, są nietransparentne i pozostawiają pole do arbitralnego działania banku; obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz naruszają równorzędność stron. Są one niedopuszczalne, niezależnie od tego, czy swoboda przedsiębiorcy (banku) w ustaleniu kursu jest pełna, czy też w jakiś sposób ograniczona, np. w razie wprowadzenia możliwych maksymalnych odchyleń od kursu ustalanego z wykorzystaniem obiektywnych kryteriów (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016, Nr 11, poz. 134; z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16; z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18 oraz z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, Nr 2, poz. 20). II CSKP 66/24 9 Na tle podobnych stanów faktycznych Sąd Najwyższy wielokrotnie podniósł się w swoich orzeczeniach, że nie można dokonać wykładni umowy stron na podstawie art. 65 k.c., już po usunięciu z niej postanowień abuzywnych, w celu ustalenia zgodnego celu i zamiaru stron co do sposobu ustalenia kursu CHF. Sprowadzałoby się to bowiem do zmiany treści klauzuli indeksacyjnej, prowadząc do zmiany jej rozumienia przez wprowadzenie odesłania do wartości rynkowej CHF. Groziłoby to ryzykiem dalszego pogorszenia sytuacji strony dotkniętej nadużyciem, gdyby strona, która narzuciła niedozwolone postanowienie umowne wywodziła, że nie zawarłaby umowy z jego pominięciem. Takie rozwiązanie stałoby w sprzeczności z celami prewencyjnymi Dyrektywy 93/13 w postaci zniechęcenia przedsiębiorców do wykorzystywania w zawieranych umowach nieuczciwych postanowień umownych (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22). Abuzywne klauzule indeksacyjne są od początku, z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością na korzyść kredytobiorcy, chyba że konsument następczo udzieli świadomej i wolnej zgody na te klauzule i w ten sposób przywróci ich skuteczność z mocą wsteczną (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego - zasada prawna - z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, Nr 9, poz. 56). W uzasadnieniu powołanej uchwały wyjaśniono, w nawiązaniu do wcześniejszego orzecznictwa, w tym orzecznictwa TSUE (zob. w szczególności wyrok TSUE z 3 października 2019 r., C-260/18), że zastąpienie niedozwolonego postanowienia umownego odnoszącego się do sposobu określania kursu waluty obcej (w umowie kredytu indeksowanego czy denominowanego) innym sposobem określenia kursu waluty obcej wchodzi w rachubę tylko wtedy, gdy (koniunkcja przesłanek): 1) po wyłączeniu klauzuli abuzywnej umowa nie może obowiązywać, o czym decyduje obiektywne podejście w świetle prawa krajowego, a zatem wola jednej ze stron, w tym konsumenta, nie ma w tym zakresie rozstrzygającego znaczenia; 2) całkowity upadek umowy naraża konsumenta na „szczególnie niekorzystne konsekwencje”, w świetle okoliczności istniejących w czasie sporu lub możliwych wówczas do przewidzenia, z uwzględnieniem rzeczywistych i bieżących interesów konsumenta i z zastrzeżeniem, że do celów tej oceny decydująca jest wola wyrażona przez konsumenta w tym względzie; 3) istnieje przepis dyspozytywny albo przepis „mający zastosowanie, gdy strony danej umowy wyrażą na to zgodę", który II CSKP 66/24 10 mógłby zastąpić wyeliminowane niedozwolone postanowienie umowne, umożliwiając utrzymanie umowy w mocy; jeżeli niedozwolone postanowienie umowne odzwierciedlało obowiązujący przepis ustawowy mający zastosowanie w przypadku porozumienia stron, w rachubę wchodzi także zastąpienie niedozwolonego postanowienia „tym stanowiącym punkt odniesienia przepisem ustawowym w nowym brzmieniu przyjętym już po zawarciu umowy". Nie jest zatem dopuszczalne zastosowanie do rozliczeń stron średniego kursu Narodowego Banku Polskiego w oparciu o art. 358 § 2 k.c. (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22 i z 31 stycznia 2023 r., II CSKP 941/22). Postulat zastąpienia (substytucji) abuzywnych klauzul kursowych odwołaniem do kursu średniego Narodowego Banku Polskiego nie uwzględnia koniecznego warunku tego rodzaju zastąpienia, zgodnie z którym - w świetle powołanego utrwalonego orzecznictwa - wchodzi ono w rachubę tylko wtedy, gdyby jego brak narażał konsumenta, przez upadek umowy w całości, na szczególnie niekorzystne skutki, przy czym decydujące w tym zakresie jest zdanie konsumenta. Jeżeli bez niedozwolonych postanowień umownych umowa nie może obowiązywać i nie zaszły przesłanki umożliwiające zastosowanie regulacji zastępczej, a konsument - tak jak ma to miejsce w okolicznościach sprawy - postanowień abuzywnych nie potwierdził, nie udzielając następczo świadomej i wolnej zgody na te klauzule i tym samym odmawiając przywrócenia im skuteczności z mocą wsteczną, (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, Nr 9, poz. 56; uchwała Sądu Najwyższego z 16 lutego 2021 r., III CZP 11/20, OSNC 2021, Nr 6, poz. 40; wyroki TSUE z 3 października 2019 r., C-260/18 i z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20 oraz wyroki Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD, 2021, Nr 2, poz. 20; z 16 września 2021 r., I CSKP 166/21 i z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22), umowa jest trwale bezskuteczna (nieważna), a podstawą tej nieważności jest art. 58 k.c. (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 16 września 2021 r., I CSKP 166/21; z 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22; z 25 października 2023 r., II CSKP 820/23; z 9 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22 oraz z 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22). Nie zasługują na uwzględnienie także pozostałe zarzuty kasacyjne. Rozstrzygnięcie Sądu odwoławczego w odniesieniu do roszczenia odsetkowego, II CSKP 66/24 11 ograniczające to roszczenie do momentu skutecznego złożenia powodom oświadczenia Banku o prawie zatrzymania, jest, w istocie, korzystne dla pozwanego Banku w świetle najnowszego orzecznictwa TSUE oraz Sądu Najwyższego. W wyroku z 14 grudnia 2023 r., C-28/22, TSUE orzekł, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w związku z zasadą skuteczności należy interpretować w ten sposób, iż stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą w sytuacji gdy umowa kredytu hipotecznego zawarta przez przedsiębiorcę z konsumentem nie może już pozostać wiążąca po usunięciu nieuczciwych warunków zawartych w tej umowie, przedsiębiorca ten może powołać się na prawo zatrzymania umożliwiające mu uzależnienie zwrotu świadczeń otrzymanych od tego konsumenta od przedstawienia przez niego oferty zwrotu świadczeń, które sam otrzymał od tego przedsiębiorcy, lub gwarancji zwrotu tych ostatnich świadczeń, jeżeli wykonanie przez tego samego przedsiębiorcę tego prawa zatrzymania powoduje utratę przez rzeczonego konsumenta prawa do uzyskania odsetek za opóźnienie od momentu upływu terminu nałożonego na danego przedsiębiorcę do wykonania świadczenia po tym, jak przedsiębiorca ten otrzyma wezwanie do zwrotu świadczeń zapłaconych mu w wykonaniu tej umowy. Z orzeczenia tego wynika jednoznacznie, że wbrew stanowisku Sądu Apelacyjnego, które jednak nie zostało zakwestionowane przez powodów, którzy nie wnieśli skargi kasacyjnej, wykonanie prawa zatrzymania – nawet w pełni skuteczne - nie może wyłączyć roszczenia kredytobiorcy-konsumenta o zapłatę odsetek. Należy ponadto wskazać, że w sprawach objętych zakresem zastosowania dyrektywy 93/13, przy ocenie zasadności zarzutu zatrzymania, należy zawsze brać pod uwagę konieczność dokonywania przez sąd krajowy, zgodnie z zasadą efektywności prawa Unii, wykładni przepisów prawa krajowego zgodnej z przepisami dyrektywy unijnej, tak dalece, jak to jest tylko możliwe (zob. wyroki TSUE z 13 listopada 1990 r., C-106/89 i z 27 marca 2019 r., C-545/17). Stosownie do stanowiska TSUE, art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie wykładni prawa krajowego – co odnosi się również do art. 496 i 497 k.c. – zgodnie z którą w kontekście stwierdzenia nieważności umowy kredytu zawartej przez bank z konsumentem ze względu na nieuczciwy charakter jej niektórych warunków, powołanie się przez bank na prawo zatrzymania prowadzi do II CSKP 66/24 12 uzależnienia przysługującej konsumentowi możliwości uzyskania przez niego zapłaty kwot, które zasądzono od banku ze względu na skutki restytucyjne wynikające ze stwierdzenia abuzywności warunków umownych, od równoczesnego zaofiarowania przez konsumenta zwrotu albo zabezpieczenia zwrotu całości świadczenia otrzymanego od banku na podstawie umowy kredytu, niezależnie od spłat dokonanych w wykonaniu tej umowy przez konsumenta (zob.. wyrok TSUE z 14 grudnia 2023 r., C-28/22, postanowienie TSUE z 8 maja 2024 r., C-424/22, wyroki Sądu Najwyższego z 28 lutego 2025 r., II CSKP 2231/22 i z 11 marca 2025 r., II CSKP 617/23). W tym stanie rzeczy orzeczono, jak w sentencji (art. 39814 k.p.c.). O kosztach postępowania kasacyjnego na rzecz powodów, którzy wnieśli w terminie odpowiedź na skargę kasacyjną, orzeczono na podstawie art.98, 108, w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c. oraz § 10 ust.4 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (jedn. tekst: Dz.U. z 2023 r., poz.1964). Władysław Pawlak Grzegorz Misiurek Na mocy art. 330 § 1 k.p.c. stwierdzam niemożność podpisania uzasadnienia postanowienia przez sędziego SN Grzegorza Misiurka z powodu długotrwałej nieobecności Agnieszka Piotrowska Agnieszka Piotrowska (A.D.) [r.g.]