II CSKP 59/24

II CSKP 59/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: 6 sierpnia 2026 r. Prezes SN Joanna Misztal-Konecka (przewodniczący) SSN Agnieszka Jurkowska-Chocyk (sprawozdawca) SSN Piotr Telusiewicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 6 sierpnia 2026 r. w Warszawie skargi kasacyjnej J.W. i M.W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 30 marca 2022 r., VI ACa 39/21, w sprawie z powództwa J.W. i M.W. przeciwko Bankowi w W. o zapłatę, I. uchyla wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie w pkt. I.1. i również w tym zakresie oddala apelację pozwanego; II. zasądza od Banku w W. na rzecz J.W. i M.W. po 1350 zł (tysiąc trzysta pięćdziesiąt złotych) kosztów postępowania kasacyjnego. Agnieszka Jurkowska-Chocyk Joanna Misztal-Konecka Piotr Telusiewicz UZASADNIENIE II CSKP 59/24 2 Wyrokiem z 23 listopada 2020 r. Sąd Okręgowy w Warszawie zasądził od Banku w W. na rzecz J.W. i M.W. 117 052,93 CHF z bliżej określonymi ustawowymi odsetkami za opóźnienie (pkt 1), oddalił powództwo w pozostałej części (pkt 2) i orzekł o kosztach procesu (pkt 3). Sąd Okręgowy ustalił, że powodowie oraz pozwany bank zawarli 19 listopada 2007 r. umowę pożyczki hipotecznej w kwocie 235 102 CHF z przeznaczeniem na cel konsumpcyjny. Podpisując umowę, powodowie występowali jako konsumenci, a umowa została zawarta za pomocą wzorców umownych stosowanych przez bank udzielający kredytu. Zgodnie z § 2 umowy kwota pożyczki w PLN miała zostać wypłacona po przeliczeniu z CHF po kursie kupna z tabeli banku. Pożyczka została oprocentowana według zmiennej stopy procentowej, która na dzień sporządzenia umowy wynosiła 5,26% w stosunku rocznym. Zmienna stopa procentowa ustalana była jako suma stopy referencyjnej LIBOR 3M (CHF) oraz stałej marży banku. Strony zawarły 24 września 2012 r. aneks nr […] do umowy, na podstawie którego dopuściły możliwość spłaty pożyczki w CHF lub w walucie polskiej. Spłaty kapitału i odsetek dokonane w złotych były przeliczane na walutę kredytu według kursu sprzedaży waluty zgodnie z Tabelą kursów walut dla produktów hipotecznych w pozwanym banku obowiązującą w dniu wpływu środków na rachunek do spłaty. W okresie od dnia zawarcia umowy do listopada 2017 r. powodowie uiścili na rzecz pozwanego kwoty 393 949,18 zł i 142 411,25 CHF z tytułu zwrotu świadczeń spełnionych na podstawie umowy kredytu. Pismem z 20 kwietnia 2018 r. powodowie złożyli oświadczenie o uchyleniu się od skutków oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu, wskazując, że opisana wyżej umowa została przez nich zawarta pod wpływem błędu co do rzeczywistej stopy procentowej pożyczki oraz wynagrodzenia wynikającego z klauzul przeliczeniowych. We wskazanym piśmie powodowie żądali zwrotu całości wpłaconych kwot, tj. 393 949,18 zł i 142 411,25 CHF w terminie tygodnia od daty doręczenia pisma, co miało miejsce w dniu 25 kwietnia 2018 r. W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy stanął na stanowisku, że choć rozważaną konstrukcję umowy pożyczki denominowanej należy uznać za dopuszczalną co do zasady, to postanowienia umowy regulujące spełnienie świadczeń w złotówkach są sprzeczne z art. 3531 k.c., a tym samym nieważne na podstawie art. 58 § 1 k.c. Zdaniem Sądu Okręgowego, pozwany bank zastrzegł sobie możliwość jednostronnej zmiany wysokości zobowiązania: własnego poprzez obniżenie wartości świadczenia wyrażonego w CHF za pomocą obniżenia kursu kupna przy wypłacie kredytu oraz kredytobiorcy przez podniesienie kursu sprzedaży przy spłacie poszczególnych rat. W ocenie Sądu Okręgowego niedozwolony charakter miały II CSKP 59/24 3 postanowienia § 2 ust. 1 zd. 2 w zw. z § 7 ust. 3 Regulaminu w zakresie, w jakim przewidywały zastosowanie kursu kupna zgodnie z obowiązującą w banku w dniu uruchomienia kredytu tabelą kursów walut dla produktów hipotecznych, a także § 9 ust. 4 umowy w zw. z pkt § 17 ust. 6 Regulaminu w zakresie, w jakim przewidywały zastosowanie do spłaty zobowiązań z tytułu kapitału i odsetek wyrażonych w walucie obcej kursu sprzedaży waluty zgodnie z tabelą kursów obowiązującą w banku w dniu wynikającym z harmonogramu w przypadku wpłat dokonanych w terminie lub przed terminem wynikającym z harmonogramu, zaś w przypadku wpłat dokonanych po terminie - według kursu sprzedaży zgodnie z tabelą banku obowiązującą w dniu wpływu środków na rachunek przewidziany dla spłaty kredytu. Sąd Okręgowy podkreślił, że w regulaminie stanowiącym część umowy, jak i w samej umowie, nie wskazano jakichkolwiek kryteriów, którymi bank miał się kierować przy ustalaniu kursów waluty. Nie ma również przepisów prawa, które wpływają na sposób określania kursu przez pozwanego. W ocenie Sądu Okręgowego bez zakwestionowanych postanowień umowa kredytu w ogóle nie zostałaby zawarta. To zaś oznacza, że umowę należało uznać za nieważną w całości. Wyrokiem z 30 marca 2022 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie zmienił zaskarżony wyrok częściowo w punkcie pierwszym w ten sposób, że oddalił powództwo co do odsetek od zasądzonej kwoty za okres od 3 maja 2018 r. do 2 stycznia 2022 r. (pkt I.1); w punkcie trzecim w ten sposób, że kwotę 22 634 zł obniżył do 11 834 zł, a kwotę 20 600 zł obniżył do 10 800 zł (pkt I.2); oddalił apelację pozwanego w pozostałym zakresie (pkt II) i orzekł o kosztach procesu za drugą instancję (pkt III). Sąd Apelacyjny zaaprobował stanowisko Sądu Okręgowego co do abuzywności klauzul umownych zawierających mechanizm przeliczeniowy, przy czym nie podzielił on oceny prawnej dokonanej przez Sąd pierwszej instancji w zakresie, w jakim uznał on, że postanowienia umowy określające spełnienie świadczeń w złotówkach są nieważne jako sprzeczne z art. 3531 k.c. Zawarta przez strony umowa pożyczki denominowanej mieściła się bowiem w granicach swobody umów. W ocenie Sądu Apelacyjnego kluczem do rozstrzygnięcia wieloaspektowych problemów prawnych dotyczących kredytów powiązanych z walutą obcą były przepisy dotyczące niedozwolonych postanowień umownych, służące transpozycji do prawa polskiego dyrektywy 93/13, tj. przepisy art. 3851 - 3853 k.c. Zdaniem Sądu Apelacyjnego unormowania zawarte w art. 3851 - 3853 k.c. mają charakter szczególny w stosunku do tych przepisów, które mają ogólne zastosowanie II CSKP 59/24 4 do kształtowania przez kontrahentów treści umowy (art. 58, 3531 czy 388 k.c.). W sytuacji kolizji art. 58 k.c. i 3851 k.c., należy dać pierwszeństwo drugiemu z nich, traktując go jako lex specialis w zakresie ochrony konsumenckiej, względem ogólnych regulacji kodeksowych. Sąd Apelacyjny wskazał, że skutkiem uznania za abuzywne postanowień umowy w zakresie denominacji jest brak możliwości utrzymania umowy w mocy w pozostałym zakresie. W toku postępowania apelacyjnego, postanowieniem z 25 listopada 2021 r. Sąd Apelacyjny, zobowiązał powodów do złożenia w terminie 30 dni oświadczeń co do akceptacji skutku uznania za abuzywne postanowień zawartej przez strony umowy, jakim może być upadek (nieważność) całej umowy z mocą wsteczną, tj. od dnia jej zawarcia, mając na względzie, że w takim wypadku po obu stronach umowy powstaje obowiązek zwrotu świadczeń spełnionych na podstawie tej umowy, zaś wymagalność oraz przedawnienie takich roszczeń wiąże się z momentem złożenia przez konsumenta świadomej, wyraźnej i swobodnej decyzji co do całkowitej nieważności umowy. W oświadczeniu z 20 grudnia 2021 r. powodowie wskazali, że akceptują skutek uznania za abuzywne postanowień zawartej umowy kredytu, jakim może być upadek całej umowy. W zakresie istotnym dla rozpoznania skargi kasacyjnej Sąd Apelacyjny uznał, że skoro ostateczny upadek umowy − z mocą wsteczną − wynika z wyrażenia przez powodów jako konsumentów świadomej i wyraźnej woli co do braku akceptacji postanowień umowy uznanych przez Sąd Okręgowy za abuzywne i definitywnej jej nieważności, wymagalność roszczenia powodów należy wiązać dopiero z chwilą w której pozwany zapoznał się ze stanowiskiem powodów wyrażonym w odpowiedzi na wezwanie Sądu, co jak wynika z twierdzeń pozwanego wyrażonych na rozprawie apelacyjnej, miało miejsce w dniu 29 grudnia 2021 r. Mając powyższe na względzie, Sąd Apelacyjny − uwzględniając częściowo apelację pozwanego − zmienił zaskarżony wyrok na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. i oddalił powództwo co do odsetek od zasądzonej na rzecz powodów kwoty za okres od 3 maja 2018 r. do 2 stycznia 2022 r. Powodowie wnieśli skargę kasacyjną, w której zaskarżyli wyrok Sądu Apelacyjnego w części, to jest w zakresie punktu I. podpunkt 1. Zarzucili naruszenie: - art. 481 § 1 w zw. z art. 455 oraz art. 476 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG i art. 3851 k.c.; II CSKP 59/24 5 - art. 2 oraz art. 76 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 12 i art. 169 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej w zw. z art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej w zw. z art. 38 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 3851 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13. Na tej podstawie skarżący wnieśli o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w zaskarżonej części i jego zmianę poprzez uwzględnienie powództwa w całości i zasądzenie od pozwanego solidarnie na rzecz powodów odsetek za opóźnienie od kwoty 117 052,93 CHF za okres od dnia 3 maja 2018 r. do dnia 2 stycznia 2022 r. W odpowiedzi pozwany wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zarzuty sformułowane w skardze kasacyjnej dotyczyły naruszeń prawa materialnego przy ocenie wymagalności roszczenia o zasądzenie na rzecz powodów świadczeń podlegających zwrotowi w związku z upadkiem umowy ze skutkiem ex tunc. W ocenie skarżących Sąd Apelacyjny błędnie przyjął, że konsument może żądać odsetek za czas opóźnienia w spełnieniu świadczenia dopiero od momentu złożenia oświadczenia co do świadomości skutków nieważności umowy i braku zgody na dalsze trwanie umowy zawierającej abuzywne klauzule waloryzacyjne. Zarzut naruszenia art. 481 § 1 w zw. z art. 455 k.c. okazał się zasadny. Mimo że orzecznictwo Sądu Najwyższego oraz Trybunału Sprawiedliwości UE w przedmiocie formy i okoliczności, w których może być złożone powyższe oświadczenie podlegało ewolucji, obecnie przyjmuje się, że konsument może wyrazić wolę braku związania niedozwolonym postanowieniem umownym przez każde zachowanie, które ujawnia tę wolę w sposób dostateczny (art. 60 k.c.). W praktyce taka wola konsumenta jest wyrażana przede wszystkim w sposób dorozumiany w okolicznościach, w których konsument dąży do realizacji swoich uprawnień wynikających z abuzywności klauzuli. Może to nastąpić np. przez wystosowanie do banku wezwania o zwrot kwot uiszczonych tytułem spłaty rat kredytu, ale także w każdy inny sposób, z którego wynika wola konsumenta powołania się na niedozwolony charakter postanowień umowy. Przykładowo za wezwanie do zwrotu uiszczonych nienależnie rat kredytu – równoznaczne z oświadczeniem o rezygnacji z potwierdzenia związania niedozwolonym postanowieniem umownym – może też zostać uznany pozew o zapłatę (uchwała SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 oraz wyroki SN z: 5 czerwca 2025 r., II CSKP 1147/23; 2 grudnia 2025 r., II CSKP 614/25; 3 grudnia II CSKP 59/24 6 2025 r., II CSKP 495/24; 12 grudnia 2025 r., II CSKP 765/23; 29 kwietnia 2026 r., II CSKP 826/23). Mając na uwadze powyższe założenia, należy uznać, że Sąd drugiej instancji wadliwie zmienił wyrok Sądu Okręgowego i oddalił powództwo w zakresie ustawowych odsetek za opóźnienie w zwrocie nienależnych świadczeń za okres od 3 maja 2018 r. do 2 stycznia 2022 r. W okolicznościach sprawy pismem z 20 kwietnia 2018 r. powodowie złożyli oświadczenie o uchyleniu się od skutków oświadczenia woli, wskazując, że opisana w pozwie umowa została przez nich zawarta pod wpływem błędu co do rzeczywistej stopy procentowej pożyczki oraz wynagrodzenia wynikającego z klauzul przeliczeniowych. Ponadto powodowie zażądali we wskazanym piśmie zwrotu całości wpłaconych kwot, tj. 393.949,18 zł i 142.411,25 CHF w terminie tygodnia od daty doręczenia pisma. Pismo zostało doręczone bankowi 25 kwietnia 2018 r. Jak wskazano wyżej, oświadczenie konsumenta o braku woli związania niedozwolonym postanowieniem nie wymaga dla swej skuteczności żadnej szczególnej formy ani złożenia w szczególnych okolicznościach, w tym np. przed sądem. Wystarczające jest spełnienie wymagań stawianych przez ustawodawcę oświadczeniu woli w art. 60 k.c. Wbrew stanowisku Sądu Apelacyjnego, postawienie wierzytelności powodów o zwrot spełnionych świadczeń w stan wymagalności nie wymagało zatem wyrażenia przez nich w toku procesu – po uprzednim poinformowaniu przez sąd o związanych z tym skutkach – wyraźnej zgody na objęcie ochroną przed skutkami dostrzeżonej abuzywności postanowień umowy kredytu. Realizacja uprawnień wynikających z abuzywności klauzuli i niezwiązania umową w całości może nastąpić (również) przez wezwanie banku do zwrotu kwot uiszczonych rat kredytu z powołaniem się na niedozwolony charakter tych postanowień. Od tej chwili niedozwolone postanowienie lub umowa w całości stają się trwale bezskuteczne, a bezterminowe roszczenie konsumenta o zwrot spełnionych świadczeń staje się wymagalne (art. 455 k.c.). Opóźnienie się dłużnika ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, uprawnia natomiast wierzyciela do żądania odsetek za opóźnienie (art. 481 k.c.). Mając powyższe na względzie, ponieważ skarga kasacyjna powodów była uzasadniona, a zaistniały przesłanki określone w art. 39816 zd. 1 k.p.c., Sąd II CSKP 59/24 7 Najwyższy uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego w zaskarżonej części i orzekł co do istoty sprawy. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego znajduje swoje oparcie w art. 98 § 1, 11 i 3 w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 39821 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.). Agnieszka Jurkowska-Chocyk Joanna Misztal-Konecka Piotr Telusiewicz A.G. [SOP]