I KK 418/25

I KK 418/25 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 21 kwietnia 2026 r. SSN Piotr Mirek (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Tomasz Artymiuk SSN Marek Pietruszyński Protokolant Edyta Demiańczuk-Komoń przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Jerzego Kopcia w sprawie W.R. co do którego warunkowo umorzono postępowanie o czyny z art. 100 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2026 r., kasacji, wniesionej przez obrońcę od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 20 lutego 2025 r., sygn. akt IV Ka 1026/24 zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego Poznań-Grunwald i Jeżyce w Poznaniu z dnia 15 lipca 2024 r., sygn. akt VIII K 673/23, 1. uchyla zaskarżony wyrok i zmieniony nim wyrok Sądu pierwszej instancji w stosunku do W.R. i podstawie art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. umarza postępowanie w odniesieniu do obu zarzucanych mu czynów, a kosztami procesu w tej części obciąża Skarb Państwa; I KK 418/25 2 2. na podstawie art. 435 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k. uchyla zaskarżony wyrok w stosunku do T.D. i sprawę tego oskarżonego przekazuje Sądowi Okręgowemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym; 3. zarządza zwrot na rzecz W.R. uiszczonej opłaty od kasacji w kwocie 450 zł. Tomasz Artymiuk Piotr Mirek Marek Pietruszyński UZASADNIENIE Sąd Rejonowy Poznań - Grunwald i Jeżyce w Poznaniu, wyrokiem z dnia 15 lipca 2024 r., sygn. akt VIII K 673/23, uznał W.R. za winnego tego, że: 1. „w dniu 6 stycznia 2011 r. w W., przy [...] pełniąc funkcję Członka Zarządu spółki O. S.A., będąc odpowiedzialnym za informacje zawarte w raporcie bieżącym nr [...] spółki O. S.A. podał w nim tylko wybrane informacje dotyczące umowy objęcia akcji A. S.A. z dnia 5 stycznia 2010 r. i zataił informacje, że ww. umowa ma charakter warunkowy, że została zawarta przez trzy podmioty oraz że dotyczyła również sprzedaży udziałów w S.1, co w istotny sposób wpłynęło na treść informacji”, tj. występku z art. 100 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych i za ten czyn wymierzył mu karę 6 miesięcy pozbawienia wolności; 2. „w dniu 21 kwietnia 2011 r. w W., przy [...], pełniąc funkcję Członka Zarządu spółki O. S.A., będąc odpowiedzialnym za informacje zawarte w raporcie bieżącym nr [...]1 spółki O. S.A. zataił w nim informacje i nie podał wysokości potencjalnej grożącej kary, która mogła zostać nałożona na ww. podmiot przez Naczelnika Urzędu Celnego w związku z organizacją konkursu »[…]« oraz nie przedstawił stanowiska spółki w zakresie wysokości osiągniętego przychodu z tytułu ww. konkursu, który spółka oszacowała na 50 000 zł, a Urząd Celny wyliczył na kwotę 7 843 996,51 zł, co w istotny sposób wpłynęło na treść informacji”, tj. występku z art. 100 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do I KK 418/25 3 zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych i za czyn ten wymierzył mu karę 6 miesięcy pozbawienia wolności. Na podstawie art. 85 § 1 k.k. i art. 86 § 1 k.k. wymierzył oskarżonemu karę łączną 7 miesięcy pozbawienia wolności. Na podstawie art. 69 § 1 i 2 k.k. i art. 70 § 1 k.k. zawiesił warunkowo jej wykonanie na okres próby 2 lat, zobowiązując jednocześnie oskarżonego do informowania Sądu o przebiegu okresu próby w formie pisemnej, co 6 miesięcy. Tym samym wyrokiem uznał również T.D., co do którego nie wniesiono kasacji, za winnego tego, że: 1. „w dniu 6 stycznia 2011 r. w W., przy [...], pełniąc funkcję Wiceprezesa Zarządu spółki O. S.A., będąc odpowiedzialnym za informacje zawarte w raporcie bieżącym nr [...] spółki O. S.A. podał w nim tylko wybrane informacje dotyczące umowy objęcia akcji A. S.A. z dnia 5 stycznia 2010 i zataił informacje, że ww. umowa ma charakter warunkowy, że została zawarta przez trzy podmioty oraz że dotyczyła również sprzedaży udziałów w S.1, co w istotny sposób wpłynęło na treść informacji”, tj. występku z art. 100 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych i za ten czyn wymierzył mu karę 6 miesięcy pozbawienia wolności; 2. „w dniu 21 kwietnia 2011 r. w W., przy [...], pełniąc funkcję Wiceprezesa Zarządu spółki O. S.A., będąc odpowiedzialnym za informacje zawarte w raporcie bieżącym nr [...]1 spółki O. S.A. zataił w nim informacje i nie podał wysokości potencjalnej grożącej kary, która mogła zostać nałożona na ww. podmiot przez Naczelnika Urzędu Celnego w związku z organizacją konkursu »[…]« oraz nie przedstawił stanowiska spółki w zakresie wysokości osiągniętego przychodu z tytułu ww. konkursu, który spółka oszacowała na 50 000 zł, a Urząd Celny wyliczył na kwotę 7 843 996,51 zł, co w istotny sposób wpłynęło na treść informacji”, tj. występku z art. 100 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o I KK 418/25 4 spółkach publicznych i za ten czyn wymierzył mu karę 6 miesięcy pozbawienia wolności; 3. „w dniu 5 listopada 2014 r. w W., przy [...], pełniąc funkcję Prezesa Zarządu spółki O. S.A., będąc odpowiedzialnym za informacje zawarte w raporcie bieżącym nr [...]2 spółki O. S.A. zataił w nim informacje o przyczynach oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości O. S.A., przy czym z uzasadnienia wyroku Sądu wynikało, że spółka była niewypłacalna i nie posiadała środków pozwalających na przeprowadzenie postępowania upadłościowego, co w istotny sposób wpłynęło na treść informacji”, tj. występku z art. 100 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych i za ten czyn wymierzył mu karę 6 miesięcy pozbawienia wolności. Na podstawie art. 85 § 1 k.k. i art. 86 § 1 k.k. wymierzył oskarżonemu karę łączną 10 miesięcy pozbawienia wolności. Na podstawie art. 69 § 1 i 2 k.k. i art. 70 § 1 k.k. zawiesił warunkowo jej wykonanie na okres próby 2 lat, zobowiązując jednocześnie oskarżonego do informowania Sądu o przebiegu okresu próby w formie pisemnej, co 6 miesięcy. Powyższy wyrok zaskarżony został w całości apelacjami obrońców oskarżonych. Z uwagi na charakter uchybienia podniesionego w kasacji i zakres rozpoznania sprawy w postępowaniu kasacyjnym, wystarczającym jest wskazanie, że w apelacji obrońcy W.R., obok zarzutów obrazy prawa procesowego i materialnego oraz zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych, podniesiono również wystąpienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej, o której mowa w art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k., w postaci naruszenia art. 17 § 1 pkt 11 k.p.k. wskutek prowadzenia postępowania co do tych samych czynów, za które W.R. został już ukarany poprzez prawomocne nałożenie kary administracyjnej w wysokości 35.000 zł, mającej charakter represyjny (penalny), zatem dodatkowe orzeczenie kary lub środków karnych za te same czyny narusza zakaz ne bis in idem z art. 4 ust. 1 Protokołu nr 7 do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz art. 50 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej, a tym samym jest niedopuszczalne i stanowi okoliczność wyłączającą ściganie. W konkluzji apelacji obrońcy tego oskarżonego wniesiono o I KK 418/25 5 zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie W.R. od zarzucanych mu czynów, bądź – ewentualnie – uchylenie zaskarżonego wyroku i umorzenie postępowania. Odpowiedź na apelacje złożył pełnomocnik Przewodniczącego Komisji Nadzoru Finansowego, wnosząc o utrzymanie w mocy wyroku Sądu pierwszej instancji. Sąd Okręgowy w Poznaniu, wyrokiem z dnia 20 lutego 2025 r., sygn. akt IV Ka 1026/24, w stosunku od oskarżonego W.R. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że uznając, iż oskarżony dopuścił się przypisanych mu czynów z art. 100 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych, umorzył warunkowo postępowanie wobec tego oskarżonego na okres próby 2 lat i zobowiązał go do „informowania Sądu w formie pisemnej” co 6 miesięcy. W pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymał w mocy. W taki sam sposób zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji w stosunku do T.D., z tą tylko różnicą, że okres próby ustalił na 3 lata. Kasację od powyższego rozstrzygnięcia wniósł obrońca oskarżonego W.R. zaskarżając wyrok w całości i podnosząc zaistnienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej, o której mowa w art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w postaci naruszenia art. 17 § 1 pkt 11 k.p.k., która wystąpiła wskutek prowadzenia postępowania karnego co do tych samych czynów, za które W.R. został uprzednio pociągnięty do odpowiedzialności administracyjnokarnej i ukarany poprzez prawomocne nałożenie przez Komisję Nadzoru Finansowego kary pieniężnej mającej charakter represyjny (penalny) w wysokości 35.000 zł, pomimo że ponowna represja karna w postaci zastosowania środka probacyjnego oraz obciążenia obowiązkami zapłaty na rzecz Skarbu Państwa kosztów sądowych i opłat oraz zwrotu kosztów na rzecz Komisji Nadzoru Finansowego za te same czyny narusza zakaz ne bis in idem z art. 4 ust. 1 Protokołu nr 7 do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz art. 50 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej, co jest niedopuszczalne i stanowi okoliczność wyłączającą ściganie. Mając na względzie powyższe uchybienie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz zmienionego nim wyroku Sądu pierwszej instancji i na podstawie art. 17 § 1 pkt 11 k.p.k. umorzenie postępowania w części dotyczącej W.R. I KK 418/25 6 Odpowiedź na kasację złożyli prokurator oraz pełnomocnik Przewodniczącego Komisji Nadzoru Finansowego, w obu przypadkach wnosząc o jej oddalenie. Sąd Najwyższy stwierdził, co następuje. Kasacja obrońcy okazała się zasadna, gdyż zarzut podniesiony przez skarżącego uznać należało za trafny. W.R. został oskarżony o przestępstwo z art. 100 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2025 r. poz. 592; dalej: u.o.p). Za ten sam czyn W.R. został pociągnięty do odpowiedzialności administracyjnokarnej i ukarany na podstawie art. 96 ust. 6 w zw. z art. 56 ust. 1 pkt 1 u.o.p. przez Komisję Nadzoru Finansowego karą pieniężną w wysokości 35 000 zł, nałożoną decyzją z dnia 9 sierpnia 2016 r. sygn. [...] (k. 194). Nie ulega wątpliwości, że zarówno postępowanie toczące się w niniejszej sprawie, jak i procedura przeprowadzona przez Komisję Nadzoru Finansowego dotyczyła tych samych zachowań. Jak wynika z uzasadnienia wyroku Sądu odwoławczego: „Bezsporne w okolicznościach analizowanej sprawy było to, że w związku ze stwierdzonymi naruszeniami obowiązków informacyjnych wynikających z ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzenia instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych na W.R. nałożona została kara finansowa w kwocie 35 000 złotych. Sąd II instancji nie miał jednocześnie wątpliwości, że postępowanie prowadzone przed KNF dotyczyło dokładnie tych samych zachowań, co te zarzucane podsądnemu przez oskarżyciela publicznego w niniejszym akcie oskarżenia”. Skarżący podniósł, że w takiej sytuacji niedopuszczalne było prowadzenie postępowania karnego, które należało umorzyć, na podstawie art. 17 § 1 pkt 11 k.p.k. Sąd Najwyższy podziela to zapatrywanie, wskazując jednak, że w realiach przedmiotowej sprawy podstawę umorzenia postępowania powinien stanowić art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. Powody, na które powołuje się skarżący nie wymagały sięgania do art. 17 § 1 pkt 11 k.p.k. nakazującego umorzyć postępowanie, gdy „zachodzi inna okoliczność wyłączająca ściganie”. Nałożenie na W.R. na podstawie art. 96 ust. 6 u.o.p. kary pieniężnej za czyny będące przedmiotem oskarżenia sprawia, że w I KK 418/25 7 rozpoznawanej sprawie zaistniała sytuacja procesowa określona w art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu wszczęte postępowanie należy umorzyć, jeśli postępowanie karne co do tego samego czynu tej samej osoby zostało prawomocnie zakończone albo wcześniej wszczęte toczy się. W tym zakresie nie można podzielić stanowiska Sądu odwoławczego, który nie dopatrzył się w sytuacji oskarżonego naruszenia wyrażonej w unormowaniach konwencyjnych zasady ne bis in idem, stwierdzając, że choć kara nałożona na W.R. jest „z całą pewnością represyjna”, to nie została orzeczona w postępowaniu sądowym. Sąd Okręgowy zaznaczył, że Komisja Nadzoru Finansowego nie jest sądem, a jej rozstrzygnięcie nakładające karę, wydane w formie decyzji, nie stanowi prawomocnego orzeczenia sądu, o którym stanowią przepisy art. 4 ust. 1 Protokołu nr 7 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności i art. 50 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej. Takie podejście do kwestii będącej przedmiotem zarzutu apelacji obrońcy oskarżonego, a obecnie jego kasacji jest zbyt daleko idącym uproszczeniem. W ocenie Sądu Najwyższego, użyte w art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. pojęcie „postępowanie karne” musi być interpretowane z uwzględnieniem wymogów konwencyjnych i konstytucyjnych. Z perspektywy konwencyjnej kluczowe znaczenie ma art. 4 ust. 1 Protokołu nr 7 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 50 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej. Z kolei na poziomie konstytucyjnym zakaz podwójnego karania wywodzony jest z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W obu przypadkach pojęcie „postępowanie karne” pojmowane jest szerzej niż postępowanie sądowe toczące się w sprawie o czyny typizowane jako przestępstwo. W konsekwencji uznać należy, że art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. znajdować może zastosowanie do sytuacji, gdy dana sprawa została już rozstrzygnięta w ramach postępowania represyjnego, niebędącego jednak postępowaniem karnym w ujęciu Kodeksu postępowania karnego. Problem, który wystąpił w niniejszej sprawie nie jest nowy. Już w 2010 r. Sąd Najwyższy zwrócił się do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z wnioskiem o rozpatrzenie pytania o charakterze prejudycjalnym dotyczącego tej właśnie kwestii. Uzasadniając postanowienie z dnia 27 września 2010 r., V KK 179/10, zawierające pytanie prejudycjalne, Sąd Najwyższy wywodził: „Kwestią, która wymaga I KK 418/25 8 rozstrzygnięcia, jest to, czy postępowanie, w ramach którego wymierzono Ł. B. sankcję administracyjną, może być uznane za takie, o jakim mowa w art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. Literalna wykładnia tego przepisu, w którym mowa o »postępowaniu karnym«, prowadzi wprost do negatywnej odpowiedzi na to pytanie. Przepis art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. musi być jednak interpretowany w powiązaniu z art. 4 wiążącego Polskę Protokołu dodatkowego do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (EKPCz), statuującego zakaz ponownego sądzenia lub karania. Ten z kolei przepis musi uwzględniać wykładnię art. 6 ust. 1 EKPCz w zakresie interpretacji pojęcia »sprawa karna« (por. wyroki Europejskiego Trybunału Praw Człowieka - ETPCz z 23 lipca 2002 r. w sprawie Janosevic przeciwko Szwecji, § 68 i n. oraz Västberga Taxi Aktienbolag i Vulic przeciwko Szwecji, a także postanowienie ETPCz z 14 sierpnia 2004 r. w sprawie Rosenquist przeciwko Szwecji). Nie ulega wątpliwości, że dla uznania, iż sprawa ma charakter karny w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPCz nie ma decydującego znaczenia to, czy uznana jest za karną w sensie przepisów prawa krajowego; elementami branymi pod uwagę są także rodzaj czynu, którego dotyczy postępowanie, oraz rodzaj i rozmiar przewidzianej prawem sankcji”. Jakkolwiek w tej konkretnej sprawie, która dotyczyła zbiegu sankcji wymierzonych za oszustwo subwencyjne (wyrok z dnia 5 czerwca 2012 r., C-489/10, Bonda) Trybunał wykluczył represyjny charakter sankcji nałożonej na podstawie art. 138 ust. 1 rozporządzenia Komisji Nr 1782/2003 w sprawie systemów wsparcia przewidzianych w tytułach IV i IVa tego rozporządzenia oraz wykorzystania gruntów zarezerwowanych do produkcji surowców, uznając, że głównym celem przepisu jest restytucja, a nie represja, to aktualne pozostaje pytanie o granice rozumienia pojęcia „postępowanie karne”, jako postępowania prowadzonego w „sprawie karnej”. Analizę standardu konwencyjnego rozpocząć należy od ustalenia norm wiążących w ramach systemu Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Art. 4 ust. 1 Protokołu nr 7 do EKPCz stanowi: „Nikt nie może być ponownie sądzony lub ukarany w postępowaniu przed sądem tego samego państwa za przestępstwo, za które został uprzednio skazany prawomocnym wyrokiem lub uniewinniony zgodnie z ustawą i zasadami postępowania karnego tego państwa”. Regulacja ta ma charakter samowykonalny, co oznacza, że daje organom państwa autonomiczną, formalną I KK 418/25 9 podstawę do odmowy ukarania. Art. 91 ust. 1 Konstytucji stanowi bowiem: „Ratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy”. W zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy implementacja Konwencji może być dokonana w ramach postępowania sądowego prowadzonego w oparciu o obowiązujące przepisy prawa krajowego. Norma z art. 4 ust. 1 Protokołu nr 7 do EKPCz nakazuje zaniechanie ścigania, co jest możliwe z powołaniem się na istniejące regulacje procesowe, a to właśnie art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. Co więcej, jak wynika z art. 91 ust. 2 Konstytucji: „Umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy tej nie da się pogodzić z umową”. Ratyfikacja 7 Protokołu do EKPCz odbyła się za zgodą wyrażoną ustawą z dnia 21 czerwca 2002 r. o ratyfikacji Protokołu nr 7 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonego dnia 22 listopada 1984 r. w Strasburgu (Dz.U. z 2002 r. Nr 127, poz.1084). Fraza „skazany prawomocnym wyrokiem lub uniewinniony zgodnie z ustawą i zasadami postępowania karnego tego państwa” jest na gruncie Protokołu rozumiana autonomicznie i nie odnosi się wyłącznie do krajowych procedur karnych sensu stricto. Rozrost tzw. administracyjnej odpowiedzialności represyjnej sprawił, że obecnie zacierają się granice między postępowaniem karnym sensu stricto a karną odpowiedzialnością administracyjną. Z tego względu, aby ocenić, czy kara administracyjna ma charakter „karny”, Europejski Trybunał Praw Człowieka stosuje tzw. „kryteria Engela”, wypracowane na gruncie art. 6 EKPCz i rozwijane w ramach spójnej linii orzeczniczej Trybunału. Jeśli kara nałożona w postępowaniu administracyjnym ma charakter represyjny (penalny), a nie tylko restytucyjny, to postępowanie administracyjne winno zostać uznane za postępowanie karne w rozumieniu art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. W sprawie Engel i inni przeciwko Holandii Europejski Trybunał Praw Człowieka wypracował trzy kryteria, które pozwalają ocenić, czy dane postępowanie – mimo że formalnie nazwane „administracyjnym” – w rzeczywistości jest postępowaniem karnym w rozumieniu Konwencji (wyrok z dnia 8 czerwca 1976 r., Engel i inni przeciwko Holandii, skarga nr 5100/71, pkt 80–82; zob. też m.in. wyrok I KK 418/25 10 ETPCz z dnia 4 marca 2014 r., sprawy połączone 18640/10, 18647/10, 18663/10, 18668/10, 18698/10, Grande Stevens i inni przeciwko Włochom, odnoszący się do kar administracyjnych nakładanych za manipulacje rynkiem finansowym; szerzej na ten temat: A. Błachnio-Parzych, Zbieg odpowiedzialności karnej i administracyjno- karnej jako zbieg reżimów odpowiedzialności represyjnej, Warszawa 2016, s. 67 i nast.; E. Śliwiński, Odpowiedzialność karna w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i Trybunału Konstytucyjnego, Warszawa 2023, s. 31 i nast.). Owe kryteria należy zastosować również do oceny konstrukcji z art. 96 ust. 6 u.o.p. Po pierwsze, należy zadać pytanie czy typ z art. 96 ust. 6 tej ustawy stanowi przestępstwo na gruncie prawa polskiego. W razie odpowiedzi pozytywnej nie powstają żadne wątpliwości co do karnego charakteru sprawy. Wymieniony przepis został jednak zawarty w rozdziale opatrzonym tytułem: „Sankcje administracyjne za naruszenie przepisów”. Nie pozwala to w sposób jednoznaczny uznać ukarania na podstawie tego przepisu za ukaranie karne w rozumieniu art. 4 Protokołu dodatkowego do EKPCz. Z tego powodu konieczna jest dalsza analiza. Po drugie, należy określić zakres podmiotowy przepisu (powszechność obowiązywania) oraz funkcję przewidzianej kary. Kluczowe jest ustalenie czy cel represyjny regulacji dominuje nad funkcją odszkodowawczą i profilaktyczną. Istotne znaczenie ma również identyfikacja interesu prawnego podlegającego ochronie. Jeśli celem jest przede wszystkim wywarcie na sprawcy określonej dolegliwości – należy uznać, że sprawa ma charakter karny. Odnosząc powyższe do sytuacji oskarżonego trzeba wskazać, że sankcje, o których mowa w art. 96 ust. 6 ustawy chronią interes publiczny i nie spełniają roli odszkodowawczej, restytucyjnej – ale represyjną. Jak wskazuje A. P. w komentarzu do tego przepisu: „W tym ujęciu kary administracyjne stanowią odpłatę za naruszenie prawa i są wymierzane po to, aby uczynić zadość sprawiedliwości […]. Tego typu sankcje należy uznać za odstępstwo od zasady, że kary wymierzane są przez sądy w ramach sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Ponieważ celem tych sankcji, podobnie jak w prawie karnym, są represja oraz prewencja ogólna i szczególna” (A. Paduch, A. Skoczylas [w:] Ustawa o ofercie publicznej. Komentarz, red. T. Sójka, Warszawa 2025, art. 96). Zauważyć trzeba, iż w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów I KK 418/25 11 administracyjnych zgodnie przyjmuje się, że kara pieniężna nakładana w trybie art. 96 ust. 6 u.o.p. spełnia funkcję zarówno prewencyjną, jak i represyjną (zob. np.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 marca 2024 r., II GSK 1571/23; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 sierpnia 2025 r., VI SA/Wa 3681/24W). Podkreśla się, że „przepisy dotyczące nakładania kary pieniężnej stanowią formę odpowiedzialności za czyny, które nazywane są deliktami administracyjnymi. Sankcje nakładane za naruszenie określonych prawem administracyjnym zakazów mają charakter represyjny, a ich celem jest dyscyplinowanie adresatów norm prawnych do przestrzegania obowiązującego prawa” (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 lipca 2020 r., VI SA/Wa 957/18). Taki też charakter miała kara pieniężna nałożona na oskarżonego przez Komisję Nadzoru Finansowego. W perspektywie polskiego systemu prawa nie ma wątpliwości, że zastosowana sankcja miała charakter represyjny. Wynika to zresztą z treści uzasadnienia decyzji nakładającej karę, na co zwracał uwagę skarżący. Stwierdzając w uzasadnieniu decyzji, że wymierzona W.R. kara pieniężna „stanowi adekwatny i współmierny środek represji” realizując cele prewencji indywidualnej i prewencji ogólnej, wskazano, iż „Komisja wzięła po uwagę funkcję sankcji administracyjnej, a przede wszystkim zasadę, zgodnie z którą charakter represyjny sankcji przemawia za wymierzeniem kary w takiej wysokości, aby jej dolegliwość była realnie odczuwana przez Stronę”. Dokładnie takie same funkcje powinno realizować orzeczenie wydane w stosunku do oskarżonego w postępowaniu karnym. Warto wskazać, że przepis art. 96 ust. 16 w zw. z ust. 1h wymienionej wyżej ustawy statuuje autonomiczny mechanizm miarkowania dolegliwości wymierzanej kary, która ma uwzględniać nie tylko skalę wykreowanego ryzyka czy szkód. Komisja, wymierzając karę bierze także pod uwagę m.in.: sytuację finansową osoby, na którą nakładana jest kara, gotowość do współpracy z Komisją podczas wyjaśniania okoliczności naruszenia, czy też uprzednie naruszenia przepisów niniejszej ustawy, a także bezpośrednio stosowanych aktów prawa Unii Europejskiej, regulujących funkcjonowanie rynku kapitałowego. Po trzecie, w ramach testu zważyć należy surowość kary faktyczne nałożonej oraz tej możliwej do nałożenia w ramach postępowania karnego. W orzecznictwie I KK 418/25 12 ETPCz uznaje się bowiem, że wysokie kary finansowe nakładane administracyjnie mają charakter penalny z uwagi realną dolegliwość. Bez wątpienia, zastosowana wobec oskarżonego kara pieniężna w wysokości 35 000 zł – wymierzona na podstawie przepisu, który umożliwiał nałożenie jej w wysokości 100 000 zł – stanowi realnie odczuwalną i dotkliwą formę represji. Była ona zresztą taką również w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który rozpoznawał skargę W.R. na decyzję Komisji Nadzoru Finansowego. W wydanym w tej sprawie wyroku z dnia 27 lutego 2018 r., VI SA/Wa 1867/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, iż „zdaje sobie sprawę, że na nałożona kara jest dotkliwa dla skarżącego. Niemniej tylko taka kara może przymusić do bezwzględnego respektowania prawa w przyszłości, a także stanowić formę represji za już dokonane naruszenie określonego obowiązku ustawowego przez spółkę, której skarżący był członkiem zarządu”. Biorąc pod uwagę, że w ramach postępowania karnego toczącego się w niniejszej sprawie doszło do warunkowego umorzenia postępowania, obwarowanego jedynie obowiązkiem informacyjnym z art. 72 § 1 pkt 1 k.k., należy uznać, że w to właśnie sankcja administracyjna niosła ze sobą główny ciężar dolegliwości. Nie bez znaczenia pozostaje także fakt, że wysoka kara administracyjna została nałożona także na samą spółkę, w której oskarżony pełnił funkcje kierownicze. Na mocy decyzji Komisji Nadzoru Finansowego z dnia 22 marca 2016 r., sygn. [...], nałożona została na nią kara w wysokości 600 000 zł. Jakkolwiek ukaranie spółki nie kreuje autonomicznych podstaw do powołania się na zasadę ne bis in idem, spółka jest bowiem podmiotem odrębnym, to skutki jej ukarania w istotnym zakresie dotykają pośrednio także oskarżonego. Z tego względu w ocenie Sądu Najwyższego winny zostać wzięte pod uwagę przy ocenie ostatniego z kryteriów wypracowanych w sprawie Engel. Mając na względzie powyższe, należy wskazać, że w realiach niniejszej sprawy postępowanie prowadzone przez Komisję Nadzoru Finansowego miało charakter sprawy karnej w rozumieniu art. 6 EKPCz oraz art. 4 ust. 1 Protokołu nr 7 do EKPCz. Wymierzona kara cechowała się istotną uciążliwością, a jej celem było przede wszystkim wywarcie dolegliwości na sprawcy czynu. Miała więc charakter represyjny. I KK 418/25 13 Powyższy standard wiąże także na mocy art. 50 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej, formułującego zasadę ne bis in idem na gruncie prawa wspólnotowego. Jak wskazano w wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 20 marca 2018 r., C-537/16: „W odniesieniu do oceny karnego charakteru postępowania i sankcji takich jak będące przedmiotem postępowania głównego należy przypomnieć, że zgodnie z orzecznictwem Trybunału istotne są trzy kryteria. Pierwszym z nich jest kwalifikacja prawna naruszenia w prawie krajowym, drugim - sam charakter naruszenia, a trzecim - charakter i stopień surowości grożącej zainteresowanemu sankcji […]. Stosowanie art. 50 karty nie ogranicza się tylko do postępowań i sankcji kwalifikowanych jako »karne« przez prawo krajowe, lecz obejmuje - niezależnie od takiej kwalifikacji w prawie krajowym - postępowania i sankcje, które należy uważać za mające charakter karny na podstawie dwóch pozostałych kryteriów”. Prawo unijne przejęło w istocie standard oceny, wypracowany na gruncie EKPCz. Jakkolwiek nie wyklucza to możliwości stanowienia podwójnych podstaw ukarania na poziomie abstrakcyjnym, to skutkuje brakiem możliwości stosowania obu sankcji in concreto, jeśli w wyniku zastosowania kryteriów Engela potwierdzony zostanie ich represyjny charakter. Jak wskazał Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z dnia 26 lutego 2013 r., wydanym w sprawie C-617/10, Åklagaren przeciwko Hansowi Åkerbergowi Franssonowi: „Państwom członkowskim przysługuje bowiem swoboda wyboru sankcji w celu zapewnienia poboru w pełnej wysokości dochodów z podatku VAT […]. Sankcje te mogą więc mieć postać sankcji administracyjnych, sankcji karnych lub obu tych rodzajów sankcji łącznie. Dopiero jeżeli sankcja podatkowa ma charakter karny w rozumieniu art. 50 Karty i jest ostateczna, zasada wyrażona w tym przepisie staje na przeszkodzie prowadzeniu przeciwko tej samej osobie kolejnego postępowania karnego”. Pogląd ten zachowuje aktualność również na gruncie ustawy o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych. Z powyższego wynika, że wiążące Polskę prawo międzynarodowe determinuje przyjęcie takiej wykładni art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., zgodnie z którą pod pojęciem „postępowanie karne” rozumieć należy wszelkie postępowania dotyczące spraw karnych w rozumieniu standardu Engel. I KK 418/25 14 Taka interpretacja determinowana jest również standardem konstytucyjnym, wypracowanym przez Trybunał Konstytucyjny w orzecznictwie dotyczącym normatywnej treści zasady ne bis in idem. Jakkolwiek stanowisko Trybunału nie jest w tym zakresie tak konsekwentne, jak dorobek orzeczniczy ETPCz, to dostarcza dodatkowych argumentów za przyjętym rozstrzygnięciem. Przykładem tego jest stanowisko wyrażone w wyroku z dnia 21 października 2015 r., P32/12, ze zdaniami odrębnymi sędziów W.H. i T.L., w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że „art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2015 r. poz. 612 i 1201) w zakresie, w jakim zezwalają na wymierzenie kary pieniężnej osobie fizycznej, skazanej uprzednio prawomocnym wyrokiem na karę grzywny za wykroczenie skarbowe z art. 107 § 4 ustawy z dnia 10 września 1999 r. - Kodeks karny skarbowy (Dz. U. z 2013 r. poz. 186, ze zm.), są zgodne z wywodzoną z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą proporcjonalnej reakcji państwa na naruszenie obowiązku wynikającego z przepisu prawa”. Wyrażając taki pogląd Trybunał nie zanegował jednak obowiązywania zasady ne bis in idem w relacji postępowanie karne – postępowanie administracyjne, o ile w tym drugim może zostać orzeczona kara odwetowa (kara pieniężna mająca charakter sankcji karnej). W tej konkretnej sprawie Trybunał uznał, że „kara pieniężna, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 w związku z ust. 2 pkt 2 ustawy o grach hazardowych, rekompensuje nieopłacony podatek od gier i inne należności uiszczane przez legalnie działające podmioty. Celem kary nie jest więc odpłata za popełniony czyn, co charakteryzuje sankcje karne, ale przede wszystkim restytucja niepobranych należności i podatku od gier, a także prewencja. Kara pieniężna jest więc reakcją ustawodawcy na fakt czerpania zysków z nielegalnego urządzania gier hazardowych przez podmioty nieodprowadzające z tego tytułu podatku od gier, należności i opłat”. Z punktu widzenia niniejszej sprawy istotne jest, że Trybunał Konstytucyjny, odnosząc się w tym wyroku do ustawowego nazwania danej sankcji jako kary administracyjnej wywodził: „Kryterium formalne nie jest jednak wystarczające, ponieważ przy ocenie charakteru prawnego administracyjnej kary pieniężnej należy uwzględniać, czy kara pieniężna nie ma charakteru represyjnego; w razie pozytywnej oceny formalnie administracyjna kara pieniężna staje się materialnie karą pieniężną stanowiącą rodzaj sankcji karnej sensu largo lub sankcji quasi-karnej. […] I KK 418/25 15 Piśmiennictwo i orzecznictwo nie są jednolite w kwestii katalogu cech lub funkcji kar pieniężnych koniecznych i wystarczających do zakwalifikowania kary pieniężnej jako kary administracyjnej w sensie materialnym. Należy przyjąć, że kryterium formalne (omówione wyżej) i podmiotowe (karę wymierza organ administracji publicznej, w tym organ regulacyjny) oraz proceduralne (karę wymierza się w trybie i na zasadach określonych w ustawie z dnia 14 czerwca 1060 r. – Kodeks postępowania administracyjnego [Dz. U. z 2013 r. poz. 267, ze zm.], Ordynacji podatkowej lub administracyjnych przepisach szczególnych) nie są wystarczające”. Rozwijając powyższą myśl, Trybunał Konstytucyjny wskazał m.in., że kara administracyjna, której wymierzenie nie blokowałoby ponownego ukarania w ramach postępowania karnego: to taka dolegliwość, która „jest wymierzana w wysokości przewidzianej w ustawie, najczęściej w ściśle określonej kwocie lub ściśle określonych granicach, a zatem organ nie może ustalać wysokości kary wedle własnego uznania, stosownie do własnej oceny społecznej szkodliwości naruszenia lub cech osobistych sprawcy naruszenia”. Odnosząc powyższe do sytuacji oskarżonego, Sąd Najwyższy wskazuje, że art. 96 ust. 6 pkt 1 u.o.p. umożliwia wymierzenie kary do 100 000 zł. Organ administracyjny dokonał zatem miarkowania kary, w oparciu o kryteria właściwe dla prawa represyjnego, o czym była już mowa. Powyższe powiązać należy z wypowiedziami Trybunału Konstytucyjnego, odnoszącymi się już bezpośrednio do zasady ne bis in idem. W wyroku z dnia 18 listopada 2010 r., P 29/09, wskazano: „Zasada ta nie została wprost sformułowana w Konstytucji, jednakże zgodnie z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego jako fundamentalna zasada prawa karnego jest elementem zasady państwa prawnego. Wyraża ona zakaz podwójnego (wielokrotnego) karania (stosowania środka represyjnego) tej samej osoby fizycznej za popełnienie tego samego czynu zabronionego. Podwójne (wielokrotne) karanie tej samej osoby za ten sam czyn stanowi bowiem naruszenie zasady proporcjonalności reakcji państwa na naruszenie obowiązku prawnego […] zasada ne bis in idem zawiera zakaz podwójnego karania tej samej osoby za ten sam czyn nie tylko w odniesieniu do wymierzania kar za przestępstwo, lecz także przy stosowaniu innych środków represyjnych, w tym sankcji karno-administracyjnych”. Z kolei w wyroku z dnia 11 października 2016 r., K 24/15 wskazano: „W orzecznictwie Trybunału występuje szerokie rozumienie zasady I KK 418/25 16 ne bis in idem jako obejmującej nie tylko przypadki zbiegu odpowiedzialności za czyny sankcjonowane z mocy prawa karnego (zob. wyrok z 15 kwietnia 2008 r. w sprawie P 26/06), ale też przypadki zbiegu odpowiedzialności za czyny sankcjonowane z mocy prawa karnego i innych przepisów prawa publicznego, w szczególności prawa administracyjnego, jeśli przewidują one środki o charakterze represyjnym” (zob. też wyroki Trybunału Konstytucyjnego: z dnia 14 października 2009 r., Kp 4/09; z dnia 29 kwietnia 1998 r. K 17/97; z dnia 4 września 2007 r. P 43/06; z dnia 20 czerwca 2017 r., P 124/15, z dnia 18 listopada 2010 r., P 29/09; a także: M. Sławiński, Pojęcie tzw. przepisów o charakterze represyjnym — uwagi na tle orzecznictwa TK, Przegląd Sejmowy 5/2013, s. 75 i nast.; P. Cychosz, Konstytucyjny standard prawa karnego materialnego w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Kraków 2017, s. 207). Naruszenie zasady ne bis in idem stanowi w tym ujęciu przede wszystkim zagrożenie dla zasady proporcjonalności. Przypisanie odpowiedzialności karnej z istoty pociąga za sobą dodatkową dolegliwość – tak też było w niniejszej sprawie. Warunkowe umorzenie postępowania przez Sąd odwoławczy kreuje ryzyko jego podjęcia i wymierzenia kary, w razie naruszenia warunków okresu próby. W takim wypadku oskarżonemu mogłaby zostać wymierzona kara w granicach przewidzianych ustawą. Powyższa argumentacja została uzupełniona w ramach wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., P 50/13, gdzie wskazano: „W ocenie Trybunału Konstytucyjnego, procedura weryfikacji, czy określone przepisy naruszają zasadę ne bis in idem z punktu widzenia zakazu dwukrotnego (wielokrotnego) pociągania do odpowiedzialności karnej za to samo zachowanie, powinna przebiegać dwuetapowo. Po pierwsze, należy ustalić, czy określone środki przewidziane przez ustawodawcę jako reakcja na określone zachowanie jednostki mają charakter represyjny. Po drugie, jeżeli dwa lub więcej środków mają taki charakter, konieczna jest weryfikacja, czy realizują one te same, czy odmienne cele. Realizacja identycznych celów przez różne środki o charakterze represyjnym winna co do zasady prowadzić do wniosku o naruszeniu zasady ne bis in idem, wynikającej z art. 2 Konstytucji”. Powyższy wywód prowadzi do dwóch, kluczowych konkluzji. I KK 418/25 17 Po pierwsze, postępowanie prowadzone przez Komisję Nadzoru Finansowego przeciwko oskarżonemu, zakończone wydaniem decyzji z dnia 9 sierpnia 2016 r., [...], stanowiło sprawę karną w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPCz oraz art. 50 KPP. W konsekwencji należy uznać, że „karny” status postępowania winien zostać uznany także na gruncie wewnętrznego prawa polskiego. Po drugie, jako że postępowanie toczące się przed Komisją Nadzoru finansowego stanowiło postępowanie karne sensu largo, to prowadzenie kolejnego postępowania co do tego samego czynu na gruncie przepisów Kodeksu postępowania karnego było niedopuszczalne, jako sprzeczne z art. 4 ust. 1 Protokołu nr 7 do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz art. 50 Karty Praw Podstawowych UE, art. 2 Konstytucji oraz – interpretowanym prokonstytucyjnie i prokonwencyjnie - art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. Za przyjęciem szerokiej wykładni tego przepisu przemawia zatem zarówno treść wiążących Polskę przepisów prawa międzynarodowego, jak i treść Konstytucji RP. Wąska interpretacja przesłanki umorzeniowej, ograniczająca zastosowanie przepisu art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. wyłączenie do postępowań prowadzonych na podstawie Kodeksu postępowania karnego, skutkowałaby naruszeniem wiążących bezpośrednio samowykonalnych regulacji międzynarodowych, składających się na system ochrony praw człowieka. W wyniku zastosowania wykładni prokonstytucyjnej i prokonwencyjnej Sąd Najwyższy uznał, że zachodzą podstawy do uchylenia zaskarżonego wyroku oraz zmienionego nim wyroku Sądu pierwszej instancji i umorzenia postępowania w stosunku do oskarżonego W.R. Uwzględnienie kasacji wniesionej na korzyść tego oskarżonego skutkowało uchyleniem, na podstawie art. 435 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k., wyroku Sądu odwoławczego w stosunku do T.D., co do którego nie wniesiono kasacji. Sytuacja prawna tego oskarżonego nie dawała Sądowi Najwyższemu, jako sądowi kasacyjnemu, możliwości wydania orzeczenia następczego, a jednocześnie uczyniła koniecznym uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie szerszym niż ten wyznaczony względami przemawiającymi za uchyleniem zaskarżonego wyroku w stosunku do W.R. Zdecydowały o tym trzy powody. Pierwszy z nich to zakres odpowiedzialności T.D. Oprócz czynów przypisanych temu oskarżonemu w pkt 1 i 2 wyroku Sądu pierwszej instancji, dotyczących tych samych zdarzeń z 6 stycznia i 21 I KK 418/25 18 kwietnia 2011 r., które stanowiły przedmiot czynów przypisanych W.R., oskarżonemu T.D. przypisano w pkt 3 czyn z art. 100 ust 1 u.o.p. popełniony w dniu 5 listopada 2014 r. W odniesieniu do tego czynu oskarżony nie może korzystać z dobrodziejstwa kasacji wniesionej na rzecz współoskarżonego. Drugim powodem jest zakres odpowiedzialności ustalonej decyzją Komisji Nadzoru Finansowego z dnia 9 sierpnia 2016 r., sygn. [...] (k. 162). Inaczej niż w przypadku W.R., co którego zakres postępowania karnego nie wykraczał poza zachowania objęte decyzją Komisji Nadzoru Finansowego, nałożona na T.D. tą decyzją kara pieniężna w wysokości 95 000 zł została wymierzona także za zachowania, które nie były przedmiotem postępowania zakończonego zaskarżonym wyrokiem (czyn przypisany oskarżonemu T.D. w pkt 1 części dyspozytywnej wyroku Sądu pierwszej instancji odpowiada w opisie zachowaniu z pkt 4 decyzji, czyn przypisany w pkt 2 odpowiada w opisie zachowaniu z pkt 3 decyzji, zaś czyn przypisany w pkt 3 odpowiada w opisie zachowaniu z pkt 12 decyzji. Trzecim powodem jest formuła rozstrzygnięcia Sądu odwoławczego, który – zgodnie z istotą zastosowanej instytucji – orzekł generalnie o warunkowym umorzeniu postępowania, a więc łącznie co do wszystkich czynów przypisanych oskarżonemu. Przeprowadzając ponownie kontrolę instancyjną w zakresie dotyczącym oskarżonego T.D., Sąd odwoławczy, weźmie pod uwagę, wiążącą go w tej sprawie, zaprezentowaną wyżej argumentację oraz zweryfikuje, czy i w jakim zakresie postępowanie w sprawie tego oskarżonego należy umorzyć na podstawie art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. Mając na względzie powyższe, orzeczono jak w części dyspozytywnej. O kosztach procesu w części dotyczącej W.R. rozstrzygnięto po myśli art. 632 pkt 2 k.p.k. [WB] [r.g.] Tomasz Artymiuk Piotr Mirek Marek Pietruszyński