II KK 311/24

II KK 311/24 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 2 kwietnia 2026 r. SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek po rozpoznaniu w Izbie Karnej, w dniu 2 kwietnia 2026 r., na posiedzeniu bez udziału stron, wniosku obrońcy skazanego M.B., o wyłączenie SSN A.D. od udziału w rozpoznaniu sprawy z kasacji obrońcy skazanego o sygn. akt II KK 311/24, na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 i 4 k.p.k. p o s t a n o w i ł wyłączyć SSN A.D. od udziału w rozpoznaniu sprawy z kasacji obrońcy skazanego o sygn. akt II KK 311/24. UZASADNIENIE Przed Sądem Najwyższym zawisła sprawa z kasacji obrońcy M.B., zarejestrowana pod sygn. akt II KK 311/24. W toku postępowania kasacyjnego dochodziło do licznych wyłączeń sędziów wyznaczonych do jej rozpoznania. Aktualnie sprawa ta została przydzielona do rozpoznania SSN A.D.. SSN A.D. podlegała już wyłączeniu w ramach tego postępowania kasacyjnego, jednak do tej pory nie dotyczyło to udziału w rozpoznaniu sprawy kasacyjnej, ale udziału w rozpoznaniu wniosku o wyłączenie innego sędziego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2025 r., II KK 311/24 [KRI 1161]). Pismem z dnia 19 marca 2026 r. obrońca skazanego M.B. złożył wniosek o wyłączenie SSN A.D. od udziału w rozpoznaniu sprawy II KK 311/24. Obrońca II KK 311/24 2 zwrócił uwagę na fakt wcześniejszego wyłączenia SSN A.D. w tej sprawie (o którym mowa powyżej). Wskazał ponadto na powołanie ww. sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3; dalej: ustawa nowelizująca KRS). Obrońca powołał stosowne orzecznictwo Sądu Najwyższego. Wskazał jednocześnie, że działa w najlepszym interesie skazanego. Podkreślił, że wnosząc o wyłączenie sędziego nie kwestionuje prezydenckich uprawnień do powoływania sędziów, lecz stara się przeciwdziałać sytuacji, w której w tej sprawie zapadłoby orzeczenie, podlegające następnie wzruszeniu. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Wniosek okazał się zasadny. Fakt powołania sędziego Sądu Najwyższego na wniosek wadliwie ukształtowanej KRS stanowi podstawę do jego wyłączenia ze względu na konieczność zapewnienia skazanemu dostępu do sądu niezależnego, bezstronnego, ustanowionego ustawą, w rozumieniu konstytucyjnym i konwencyjnym. Sąd Najwyższy, na podstawie art. 87 § 1 ustawy o SN, pozostaje związany uchwałą połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/2020 (OSNK 2020, z. 2, poz. 7), gdzie stwierdzono, że: „nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. […] zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3)”. Cytowana uchwała ma moc zasady prawnej, co oznacza, że jest nią związany każdy skład Sądu Najwyższego. Wynikającego z uchwały połączonych Izb stanu rzeczy nie zmieniło orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r. (sygn. akt U 2/20, OTK-A 2020, poz. 61; Dz. U. 2020, poz. 376). Argumenty na rzecz tej tezy zostały obszernie zreferowane m.in. w postanowieniach Sądu Najwyższego: z dnia 23 listopada 2022 r. I KO 79/21 i I KO 80/21; z dnia 18 stycznia 2023 r., IV KZ 59/21; z dnia 6 lipca 2023 r., IV KO 14/23; czy w wyroku II KK 311/24 3 Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2023 r., V KK 17/23, a Sąd Najwyższy orzekający w tej sprawie je podziela. Stanowisko zawarte w uchwale połączonych Izb Sądu Najwyższego zostało następnie potwierdzone w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r. I KZP 2/22 (OSNK 2022, z. 6, poz. 22). Jest ono także aprobowane w kolejnych orzeczeniach (por. m.in. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2022 r., III PZP 1/22, OSNP 2022, z. 10, poz. 95; postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 13 października 2021 r., II KO 30/21; z dnia 19 stycznia 2023 r., I KK 240/22; z dnia 14 stycznia 2025 r., III KK 436/24; z dnia 15 stycznia 2025 r., I KO 127/24; z dnia 17 stycznia 2025 r., IV KK 458/24; wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 21 lutego 2024 r., II KK 627/23; z dnia 18 grudnia 2024 r., II KO 84/24; z dnia 16 stycznia 2025 r., II KK 322/24; z dnia 17 grudnia 2025 r., I KK 359/25; z dnia 7 stycznia 2026 r., II KK 433/25). Ponadto, zgodnie z wyrokiem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 22 lipca 2021 r. w sprawie Reczkowicz p. Polsce (skarga nr 43447/19) udział w procesie powoływania sędziów Krajowej Rady Sądownictwa w składzie ukształtowanym w trybie ustawy nowelizującej (w efekcie czego organ ten nie był niezależny od władzy wykonawczej i ustawodawczej) powoduje, że sąd z udziałem tak powołanego sędziego nie stanowi w konkretnej sprawie niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC (pkt 284 – szerzej w tym zakresie m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21; stanowisko potwierdzone także w wyroku ETPCz z dnia 8 listopada 2021 r., Dolińska-Ficek i Ozimek p. Polsce, skargi nr 49868/19 i 57511/19, wyroku ETPCz z dnia 3 lutego 2022 r., Advance Pharma Sp. z o.o. p. Polsce, skarga nr 1469/20 oraz wyroku pilotażowym ETPCz z dnia 23 listopada 2023 r., Wałęsa p. Polsce, skarga nr 50849/21). Wyłączając SSN A.D. od rozpoznania sprawy kasacyjnej Sąd Najwyższy miał w polu widzenia również to, że na skutek skarg do ETPCz z powodu wydawania orzeczeń przez Sąd Najwyższy z udziałem wadliwie powołanych sędziów, w ramach zawartych ugód lub decyzji akceptujących tzw. jednostronne deklaracje rządu, ETPCz zobowiązuje rząd do wypłacania skarżącym kwot zadośćuczynień sięgających zazwyczaj do 10.000 euro (por. m.in. decyzje ETPCz: II KK 311/24 4 z dnia 5 grudnia 2024 r.: Cupał i inni p. Polsce, skarga nr 30049/22; Zieliński p. Polsce, skarga nr 3423/22; Łabudek p. Polsce, skarga nr 43727/21; z dnia 7 maja 2025 r. w sprawach Renata Półtorak-Libura i Tadeusz Libura p. Polsce (razem z trójką innych skarżących), skarga nr 43211/21; z dnia 7 maja 2025 r. w połączonych sprawach Burchard i Szymczak p. Polsce, skargi nr 1470/22 oraz 20920/22; z dnia 19 czerwca 2025 r., Piotr Reczkowicz p. Polsce, skarga nr 33082/22; wszystkie orzeczenia są opublikowane w bazie HUDOC na stronie internetowej ETPCz). Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w części dyspozytywnej postanowienia. [WB] [r.g.]