V KK 403/25

V KK 403/25 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 26 marca 2026 r. SSN Jarosław Matras w sprawie J. Ł. i in. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 26 marca 2026 r. na skutek wniosku obrońcy skazanego J. Ł. o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego Ryszarda Witkowskiego na podstawie art. 42 § 4 zdanie pierwsze k.p.k. w zw. z art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. postanowił: wyłączyć sędziego Sądu Najwyższego Ryszarda Witkowskiego od rozpoznania sprawy o sygn. akt V KK 403/25. UZASADNIENIE W dniu 24 marca 2026 r. do Sądu Najwyższego wpłynął wniosek obrońcy skazanego J. Ł. , adw. K. B. o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego Ryszarda Witkowskiego od rozpoznania sprawy o sygn. akt V KK 403/25, z uwagi na powołanie tego sędziego w wadliwej konstytucyjnie procedurze oraz fakt, iż rozpoznanie sprawy przez tego sędziego naruszałoby zakaz nemo iudex in causa sua, skoro w jednej z wniesionych kasacji podniesiono zarzut stanowiący bezwzględną przyczynę odwoławczą określoną w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., polegającą na nienależytej obsadzie sądu odwoławczego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. V KK 403/25 2 Wniosek jest zasadny. Przepis art. 41 k.p.k. ustanawiający instytucję iudex suspectus przewiduje możliwość wyłączenia sędziego, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Odwołując się do stanowiska Sądu Najwyższego wyrażonego w postanowieniu z dnia 13 października 2021 r., II KO 30/21, trzeba przypomnieć, że wyłączenie sędziego na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. winno nastąpić nie tylko w sytuacji gdy istnieje okoliczność tego rodzaju, iż mogłaby wywołać wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie, ale również wówczas gdy orzekanie przez sędziego w sprawie mogłoby realnie prowadzić do znacznie poważniejszego uchybienia, tj. naruszenia standardu z art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i uznania, że taki skład orzekający nie stanowi niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą. Bez wątpienia, okoliczności związane z uzyskaniem statusu sędziego Sądu Najwyższego przez R. Witkowskiego w następstwie brania udziału w konkursie przed Krajową Radą Sądownictwa po 17 stycznia 2018 r. w odniesieniu do sędziów Sądu Najwyższego skutkują każdorazowo uznaniem Sądu z ich udziałem za nienależycie obsadzony (por. uchwała trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20). Z tego względu wielokrotnie już Sąd Najwyższy wskazywał na potrzebę wyłączenia R. Witkowskiego od rozpoznania spraw z uwagi na brak co do jego osoby przymiotu niezawisłości i bezstronności (por. postanowienia SN z dni: 16 grudnia 2025 r., III KK 101/24; 24 września 2025 r, IV KO 130/24; 16 kwietnia 2024 r., IV KK 96/24, 5 lutego 2025 r., IV KK 130/24, 4 marca 2026 r., I KK 356/22). Sąd Najwyższy w niniejszym składzie w pełni ten pogląd aprobuje. Rację ma też autor wniosku co do tego, że rozpoznanie przedmiotowej sprawy przez R. Witkowskiego doprowadziłoby do sytuacji objętej zakazem nemo iudex in causa sua, w sytuacji gdy w swojej kasacji podniósł on zarzut bezwzględnej przyczyny odwoławczej tj. art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.,tj. nienależytej obsady Sądu Apelacyjnego w Łodzi w składzie którego orzekali sędziowie powołani do pełnienia urzędu na wniosek KRS, ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., a więc pozostający w tej samej sytuacji prawno-ustrojowej, co sędzia R. Witkowski. Normalnym zachowaniem byłoby, gdyby wyznaczony sędzia sam złożył żądanie V KK 403/25 3 wyłączenia od rozpoznania tej sprawy. Trudno jednak oczekiwać takiej „normalności” od osób, które są w takiej samej sytuacji; już standardem jest, że osoby te rozstrzygają sprawy, które w istocie dotyczą także ich statusu. Nie bez znaczenia jest wreszcie i to, że wskazany we wniosku sędzia Ryszard Witkowski do 14 lipca 2022 r. orzekał w Izbie Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego, a choć Izba ta była organem powiązanym administracyjnie z Sądem Najwyższym, to nie miała statusu sądu w rozumieniu konstytucyjnym (por. uchwała trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA 1-4110-1/2020, OSNKW 2020, z. 2, poz. 7; uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, OSNK 2022, z. 6, poz. 22). Zależność od władzy politycznej tego organu budziła także zastrzeżenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, który uznał, że Izba Dyscyplinarna nie jest sądem w rozumieniu prawa europejskiego (por. wyrok TSUE z dnia 15 lipca 2021 r., C-791/19). Wreszcie również wskazywane są w orzecznictwie wątpliwości co do sposobu przeniesienia sędziów zlikwidowanej Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego do Izby Karnej tego sądu i podjęcia przez tych sędziów czynności orzeczniczych w ramach tej izby, uzasadniają oczywiste stwierdzenie o braku dochowania instytucjonalnych i ustrojowych gwarancji zapewnienia bezstronności i niezawisłości sądu ukonstytuowanego z udziałem takiej osoby w danej sprawie (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dni: 5 stycznia 2023 r., II KK 531/22; 26 września 2023 r., II KK 479/22). Mając powyższe na uwadze koniecznym stało się podjęcie przez Sąd Najwyższy decyzji o wyłączeniu sędziego Ryszarda Witkowskiego od rozpoznania sprawy o sygn. akt V KK 403/25. [J.J.] [a.ł] Jarosław Matras V KK 403/25 4