Sygnatura

V KO 3/26

postanowienie SN V KO 3/26

Izba: Izba Karna
Data orzeczenia: 26 sierpnia 2026

Treść rozstrzygnięcia

<!DOCTYPE html> V KO 3/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 26 sierpnia 2026 r. SSN Andrzej Stępka (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Dariusz Kala SSN Piotr Mirek po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2026 r. na posiedzeniu bez udziału stron, w sprawie P.K. wniosku obrońcy o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9 września 2024 r., sygn. akt II AKzw 743/24 oraz sygnalizacji obrońcy i skazanego co do możliwości wznowienia z urzędu tegoż postępowania, na podstawie art. 542 § 3 k.p.k. a contrario i art. 544 § 2 i 3 k.p.k., p o s t a n o w i ł I. stwierdzić brak podstaw do wznowienia z urzędu postępowania zakończonego postanowieniem Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 14 marca 2024 roku, sygn. akt VI Kow 3070/23, utrzymanego w mocy postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9 września 2024 roku, sygn. akt II AKzw 743/24, w przedmiocie odwołania warunkowego przedterminowego zwolnienia, a kosztami postępowania w tej części obciążyć Skarb Państwa; II. oddalić wniosek obrońcy skazanego o wznowienie w/w postępowania wykonawczego i zwolnić skazanego P.K. w tym zakresie od kosztów postępowania wznowieniowego, obciążając nimi Skarb Państwa; III. na podstawie art. 98 § 2 k.p.k. odroczyć sporządzenie uzasadnienia na czas do siedmiu dni. V KO 3/26 2 UZASADNIENIE W dniu 2 marca 2026 r. do Sądu Najwyższego wpłynęło pismo obrońcy P.K. zatytułowane „Wniosek o wznowienie postępowania”. Na podstawie art. 540 § 1 pkt 1 k.p.k. obrońca, r.pr. E.F., wniosła o: 1/ wznowienie postępowania wykonawczego zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9 września 2024 r., sygn. akt II AKzw 743/24; 2/ uchylenie wskazanego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 14 marca 2024 r., sygn. akt VI Kow 3070/23; 3/ przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu złożonego wniosku obrońca wskazała, że jego podstawą „jest art. 540 § 1 pkt 1 k.p.k., tj. ujawnienie faktów i okoliczności mających istotne znaczenie dla treści rozstrzygnięcia, które nie zostały poddane rzeczywistej i efektywnej kontroli sądowej w toku postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem”. Zdaniem obrońcy, podnoszone okoliczności występowały w toku postępowania, jednak dopiero po jego prawomocnym zakończeniu możliwe stało się pełne ujawnienie i wykazanie ich rzeczywistego znaczenia procesowego, w szczególności w zakresie realizacji prawa do obrony skazanego oraz wpływu tych okoliczności na treść rozstrzygnięcia. W dalszej części uzasadnienia obrońca przedstawiła okoliczności związane - jej zdaniem - z naruszeniem prawa skazanego do realnej i efektywnej obrony w postępowaniu odwoławczym, które mimo formalnego udziału dwóch obrońców, miało charakter pozorny i iluzoryczny. W podsumowaniu obrońca wskazała, że w sprawie doszło do kumulacji uchybień, których rzeczywisty charakter, znaczenie oraz skutki procesowe ujawniły się dopiero po prawomocnym zakończeniu postępowania. Okoliczności te uzasadniają rozważenie wznowienia postępowania w trybie art. 540 § 1 pkt 1 k.p.k. V KO 3/26 3 Także w dniu 2 marca 2026 r. wpłynęło do Sądu Najwyższego pismo obrońcy z dnia 15 lutego 2026 r. zatytułowane „Pismo sygnalizacyjne”, w którym obrońca zarzuciła naruszenie prawa skazanego do obrony w postępowaniu przed Sądem odwoławczym. Wskazała także, iż „działania kuratora sądowego stały się przedmiotem odrębnego postępowania karnego”, przy czym w piśmie zaznaczono – „Okoliczność ta nie jest przedstawiana jako podstawa procesowa ani przesłanka rozstrzygnięcia, lecz jako element kontekstu faktycznego, wskazujący na formalną weryfikację sposobu wykonywania czynności kuratorskich”. Brak jednak rozwinięcia tej myśli i wskazania, jakie skutki autorka pisma wywodzi z tej okoliczności. W dniu 20 kwietnia 2026 r. do Sądu Najwyższego wpłynęło osobiste pismo skazanego P.K. jako „Pismo uzupełniające do wniosku o wznowienie postępowania”. Zarzucił, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Gdańsku wystąpiła bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w postaci nienależycie obsadzonego Sądu z uwagi na udział w nim sędziego tego Sądu X.Y. W dalszej kolejności podniósł uchybienie z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. z uwagi na niezapewnienie skazanemu merytorycznej obrony w postępowaniu odwoławczym (do obu tych przesłanek odnosi się także wstępne pismo skazanego z dnia 19 stycznia 2026 r., jakkolwiek wskazano w nim błędnie podstawy prawne). Wreszcie, w piśmie z dnia 20 kwietnia skazany ponownie podnosi, że „zainicjował postępowanie karne dotyczące działań kuratora sądowego”, przy czym zauważa, iż okoliczność ta nie jest powoływana „jako samodzielna podstawa wznowienia w rozumieniu art. 540 § 1 pkt 1 k.p.k.”. W odpowiedzi na wniosek obrońcy prokurator Prokuratury Krajowej wniósł o odmowę jego przyjęcia jako niedopuszczalnego z mocy ustawy. Sąd Najwyższy zważył co następuje. Należy stwierdzić, że brak było podstaw do uwzględnienia sygnalizacji zarówno obrońcy jak i skazanego, dotyczących potrzeby wznowienia z urzędu postępowania w przedmiocie odwołania warunkowego przedterminowego zwolnienia. Podobnie złożony przez obrońcę P.K. wniosek o wznowienie tego postępowania należało oddalić jako bezzasadny. W pierwszej kolejności trzeba zaznaczyć, że kwestia wznowienia niniejszego postępowania została już poddana wcześniej dwukrotnie ocenie przez Sąd V KO 3/26 4 Najwyższy. Pismem z dnia 27 listopada 2024 r. obrońca skazanego P.K. złożył podobny wniosek o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 14 marca 2024 r., sygn. akt VI Kow 3070/23, utrzymanym w mocy postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9 września 2024 r., sygn. akt II AKzw 743/24 (k. 380). Jako podstawę wniosku wskazano wówczas przepisy art. 113 § 1 i 3 k.p.k. w zw. z art. 540 § 1 pkt. 2 lit. a k.p.k. i art. 547 § 2 k.p.k. Na mocy zarządzenia z dnia 27 lutego 2025 r., sygn. V KO 143/24, na podstawie art. 545 § 1 k.p.k. w zw. z art. 530 § 2 k.p.k. Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia wniosku o wznowienie tego postępowania. Sąd ten stwierdził, że z treści wniosku wynikało, iż to właśnie na kwestionowaniu okoliczności faktycznych, ze wskazaniem nieznanych sądowi w chwili orzekania o odwołaniu warunkowego przedterminowego zwolnienia faktów i informacji od świadka - który słyszeć miał wypowiedzi kurator sądowej niechętnej wobec skazanego - oparte jest stanowisko obrońcy. W takiej postaci wniosek był więc niedopuszczalny i z tego powodu należało odmówić jego przyjęcia (k. 392). Zarządzenie to zostało utrzymane w mocy (k. 397). Następnie skazany osobiście złożył kolejny wniosek o wznowienie w/w postępowania z urzędu (k. 465), podnosząc zarzuty z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Zarządzeniem z dnia 7 października 2025 r., sygn. akt V KO 151/25, Sąd Najwyższy nie stwierdził podstaw do wznowienia z urzędu tego postępowania (k. 474). Przechodząc na grunt niniejszej sprawy trzeba zauważyć, że nie ulega wątpliwości, iż rozpoznanie każdego wniosku o wznowienie postępowania, w tym również zawierającego sygnalizację potrzeby orzekania przez sąd wznowieniowy z urzędu (art. 542 § 3 k.p.k.), musi poprzedzać badanie dopuszczalności takiego wniosku, czy sygnalizacji – art. 545 § 1 k.p.k. w związku ze stosowanymi odpowiednio przepisami art. 530 § 2 k.p.k. i art. 429 § 1 in fine k.p.k., gdyż wyłącznie wniosek (sygnalizacja) dopuszczalny podlega merytorycznej ocenie. Powszechnie natomiast przyjmuje się, że wznowienie postępowania w postępowaniu wykonawczym jest dopuszczalne tylko w zakresie przekraczającym możliwości zmiany postanowień na podstawie art. 24 § 1 k.k.w., przewidującym V KO 3/26 5 szczególny tryb kontroli i wzruszenia orzeczeń wydanych na podstawie przepisów Kodeksu karnego wykonawczego. Co do zasady, tryb ten jest ograniczony jednak do badania wyłącznie sytuacji określonej w art. 542 § 3 k.p.k. Przepis ten stanowi, że postępowanie wznawia się z urzędu tylko w razie ujawnienia się jednego z uchybień wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k. – a więc z powodu bezwzględnych podstaw odwoławczych. W konsekwencji, możliwe jest w pewnych okolicznościach wznowienie postępowania wykonawczego, jednak nie w każdym przypadku. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że co do zasady, możliwe jest wznowienie postępowania zakończonego udzieleniem warunkowego przedterminowego zwolnienia oraz odwołaniem warunkowego zwolnienia, gdyż postanowienia w tym przedmiocie są orzeczeniami kończącymi postępowanie sądowe w rozumieniu art. 540 § 1 k.p.k. (również w świetle przesłanek art. 542 § 3 k.p.k.), bowiem trwale przekształcają sposób i tryb wykonania kary. A zatem, wznowienie postępowania w odniesieniu do postępowania wykonawczego w przedmiocie orzeczenia o odwołaniu dobrodziejstwa warunkowego przedterminowego zwolnienia może nastąpić tylko w wypadkach, których dotyczy art. 540 § 1 pkt 1 k.p.k. (jeżeli w związku z postępowaniem dopuszczono się przestępstwa, a istnieje uzasadniona podstawa do przyjęcia, że mogło to mieć wpływ na treść orzeczenia), art. 540 § 2 i 3 k.p.k. (wskutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, bądź rozstrzygnięcia organu międzynarodowego), jak również na wskazanej powyżej podstawie z art. 542 § 3 k.p.k. Tym samym podstawą wniosku o wznowienie w postępowaniu wykonawczym nie może być art. 540 § 1 pkt 2 k.p.k. (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 13 lutego 2026 r., I KO 130/25, LEX nr 4023267; z dnia 10 grudnia 2025 r., V KZ 54/25, LEX nr 3964038; z dnia 28 września 2023 r., II KO 4/23, LEX nr 3608358). Pomimo zastrzeżeń zarówno obrońcy jak i skazanego, że informacja o zainicjowanym postępowaniu karnym wobec kuratora sądowego sprawującego dozór wobec P.K., nie stanowi podstawy do ubiegania się o wznowienie postępowania w sprawie odwołania warunkowego przedterminowego zwolnienia, Sąd Najwyższy uznał za stosowne odpowiedzieć na ten zarzut. Twierdzenie bowiem, że w toku postępowania dopuszczono się przestępstwa poprzez złożenie V KO 3/26 6 fałszywych zeznań (bądź złożenie fałszywej opinii) odnosić należy do przepisu art. 540 § 1 pkt 1 k.p.k., który stanowi, iż postępowanie wznawia się, jeżeli w związku z postępowaniem dopuszczono się przestępstwa, a istnieje uzasadniona podstawa do przyjęcia, że mogło to mieć wpływ na treść orzeczenia. Jednak w takiej sytuacji do wzruszenia prawomocnego orzeczenia w drodze wznowienia postępowania nie wystarcza przekonanie skarżącego, że w związku z postępowaniem dopuszczono się przestępstwa. Z art. 541 § 1 k.p.k. wynika bowiem, że czyn, o którym mowa w art. 540 § 1 pkt 1 k.p.k., musi być stwierdzony prawomocnym wyrokiem skazującym, chyba że orzeczenie takie nie może zapaść z powodu przyczyn wymienionych w art. 17 § 1 pkt 3 - 11 lub w art. 22 k.p.k. W niniejszej sprawie takiego orzeczenia brak, czego mają świadomość także autorzy wniosku i sygnalizacji, skoro zastrzegają, że na tej podstawie nie wnoszą o wznowienie. Należy przyznać rację prokuratorowi, który w odpowiedzi na wniosek obrońcy stwierdza - „Analiza złożonego wniosku daje podstawę do stwierdzenia, że rzeczywistą intencją obrońcy było powołanie się na art. 540 § 1 pkt. 2 k.p.k., bowiem sama obrońca wskazała, że podstawą wniosku jest cyt.: <<ujawnienie faktów i okoliczności mających istotne znaczenie dla treści rozstrzygnięcia>>. (…) Jak tymczasem wynika z treści wniosku, to właśnie na kwestionowaniu okoliczności faktycznych, ze wskazaniem błędów proceduralnych i to okoliczności znanych sądowi odwoławczemu w chwili orzekania o odwołaniu warunkowego przedterminowego zwolnienia oparte jest stanowisko obrońcy”. W tej sytuacji wniosek o wznowienie postępowania niezależnie od tego, czy chodziło o podstawę z art. 540 § 1 pkt 1 k.p.k., czy też z art. 540 § 1 pkt 2 k.p.k., jako bezzasadny podlegał oddaleniu. Przechodząc do ewentualności wznowienia postępowania na podstawie art. 542 § 3 k.p.k., a więc po stwierdzeniu bezwzględnych podstaw odwoławczych z art. 439 § 1 k.p.k., należy zauważyć, że uchybienie tego rodzaju musi wystąpić w sposób rzeczywisty, realny, a nie pozorny. Żadne ze wskazanych uchybień tego rodzaju (z art. 439 § 1 pkt 2 i pkt 10 k.p.k.) nie wystąpiło. Analiza akt sprawy nie pozwala na wysnucie wniosku, jakoby zachodziła bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. wobec orzekania w postępowaniu odwoławczym sędziego Sądu Apelacyjnego w Gdańsku X.Y. Sąd V KO 3/26 7 Najwyższy rozpoznający kwestię ewentualnego wznowienia z urzędu przedmiotowego postępowania, podziela stanowisko zawarte w uchwale pełnego składu Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. (BSA I-4110-1/20, OSNKW 2020, z. 2, poz. 7), w której stwierdzono: „Nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (…) zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego w sądzie powszechnym albo wojskowym na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (…), jeżeli wadliwość procesu powoływania prowadzi, w konkretnych okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności” (teza 2 uchwały). Z kolei zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r. (I KZP 2/22, OSNK 2022, nr 6, poz. 22) brak podstaw do przyjęcia a priori, że każdy sędzia sądu powszechnego, który uzyskał nominację w następstwie brania udziału w konkursie przed Krajową Radą Sądownictwa po 17 stycznia 2018 r., nie spełnia minimalnego standardu bezstronności i każdorazowo sąd z jego udziałem jest nienależycie obsadzony w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Oznacza to, że należy wykazać in concreto, że z uwagi na dające się zidentyfikować okoliczności związane z powołaniem danego sędziego do sądu, istnieją tego rodzaju wątpliwości, iż sąd w składzie którego zasiada taki sędzia jest sądem nienależycie obsadzonym. Sąd Najwyższy kilkukrotnie już badał czy sąd orzekający z udziałem SSA X.Y. jest sądem należycie obsadzonym w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. i tego typu uchybienie nie zostało stwierdzone, a to w wyniku uzyskania pozytywnego testu tzw. instytucjonalnej bezstronności i niezawisłości co do sędziego. Były to sprawy: V KK 173/23, postanowienie z dnia 18 października 2023 r.; V KO 34/25, postanowienie z dnia 8 października 2025 r.; V KO 186/25, postanowienie z dnia 10 grudnia 2025 r.; V KO 205/25, postanowienie z dnia 20 stycznia 2026 r.: V KO 92/25, postanowienie z dnia 25 czerwca 2025 r.; KO 32/26, postanowienie z dnia 3 marca 2026 r. Sąd Najwyższy nie znajduje podstawy tak natury faktycznej jak i V KO 3/26 8 prawnej, aby od poglądu o spełnieniu przez skład orzekający Sądu Apelacyjnego w Gdańsku instytucjonalnego standardu niezawisłości i bezstronności – pomimo udziału w tym składzie w/w sędziego – odstępować, akceptując w całej rozciągłości argumentację powołanych wyżej orzeczeń. Tylko dla przypomnienia należy zauważyć, że sędzia X.Y. jest Sędzią o długim stażu zawodowym. Z dniem 1 listopada 1995 r. została mianowana asesorem sądowym w Sądzie Rejonowym w G.. Od 20 lutego 2006 r. do 19 lutego 2008 r. była delegowana do orzekania w Sądzie Okręgowym w Gdańsku, a w dniu 9 grudnia 2008 r. została powołana do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego tego Sądu. Od 1 stycznia do 31 marca 2014 r. była delegowana do pełnienia obowiązków sędziego w Sądzie Apelacyjnym w Gdańsku, a następnie kilkukrotnie delegowana do pełnienia obowiązków sędziego w tym Sądzie na podstawie jednorazowych delegacji. Nominację na Sędziego Sądu Apelacyjnego w Gdańsku otrzymała w dniu 1 grudnia 2021 r. Trudno zatem dostrzec, aby jej kariera zawodowa uległa gwałtownemu przyspieszeniu po „zmianach w sądownictwie”, które nastąpiły po 2015 roku, co wskazywałoby na wątpliwości co do jej bezstronności czy powiązanie z władzą wykonawczą. Jak już wcześniej podniesiono, ewentualne wznowienie postępowania w przedmiocie odwołania warunkowego przedterminowego zwolnienia byłoby możliwe w przypadku stwierdzenia bezwzględnej podstawy odwoławczej z art. 439 § 1 k.p.k. Żadna z okoliczności przedstawionych czy to we wniosku obrońcy, czy w pismach skazanego, a dotyczących „perturbacji” wokół posiedzenia Sądu odwoławczego rozpoznającego zażalenie skazanego na decyzję Sądu I instancji o odwołaniu warunkowego przedterminowego zwolnienia, tej przesłanki nie spełnia. Dotyczy to zarówno zarzutów związanych z zawiadomieniem skazanego o terminie posiedzenia, jak i z udziałem obrońców w posiedzeniu Sądu II instancji. Zawiadomienie o terminie posiedzenia zostało przesłane na adres podany Sądowi przez skazanego i odebrane przez dorosłego domownika. W samym posiedzeniu brało udział dwóch obrońców skazanego (z urzędu oraz z wyboru). Nie jest rzeczą Sądu Najwyższego ustalanie, przez jak długi czas obrońca z wyboru winien zapoznawać się z aktami sprawy, które zresztą nie są nadmiernie obszerne. V KO 3/26 9 W konsekwencji należało przyjąć, że nie zostało naruszone prawo skazanego do obrony zarówno formalnej, jak i merytorycznej, a więc nie było podstaw do wznowienia postępowania z urzędu i na tej podstawie. W części w jakiej stwierdzono brak podstaw do wznowienia z urzędu postępowania, na podstawie art. 638 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k. kosztami postępowania obciążono Skarb Państwa. Natomiast w zakresie, w jakim oddalono wniosek obrońcy o wznowienie w/w postępowania wykonawczego, na podstawie art. 624 § 1 k.p.k. w zw. z art. 639 k.p.k. zwolniono skazanego P.K. od kosztów postępowania wznowieniowego, obciążając nimi Skarb Państwa; Wobec powyższego należało orzec jak w sentencji. [WB] [a.ł] Dariusz Kala Andrzej Stępka Piotr Mirek

Analiza z kontekstem sprawy

Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?

Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.

Zapytaj AnyLawyer o to orzeczenie

Informacje o sprawie

Typ dokumentu: postanowienie SN
Jednostka: Izba Karna Wydział V
Sędziowie: SSN Dariusz Kala, SSN Piotr Mirek, SSN Andrzej Stępka

Powiązane dokumenty

Źródło urzędowe: Sąd Najwyższy