IV KK 453/25

IV KK 453/25 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: SSN Antoni Bojańczyk Dnia 18 maja 2026 r. po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2026 r. w Izbie Karnej na posiedzeniu bez udziału stron (art. 535 § 3 k.p.k.), sprawy A. W. o zadośćuczynienie, z powodu kasacji wniesionej przez pełnomocnika wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 8 maja 2025 r., sygn. II AKa 42/25, utrzymującego w mocy wyrok Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 16 grudnia 2024 r., sygn. II Ko 287/24, p o s t a n o w i ł: 1. oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną; 2. obciążyć wnioskodawczynię A. W. kosztami postępowania kasacyjnego. sądowymi [J.J.] UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w Olsztynie — po rozpoznaniu żądania wnioskodawczyni A.W. o zasądzenie od Skarbu Państwa na jej rzecz kwoty 20.000 zł tytułem zadośćuczynienia za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie w sprawie IV KK 453/25 2 o sygn. akt II Kp 1529/16 Sądu Rejonowego Gdańsk-Południe w Gdańsku od 15 grudnia 2016 r. do 24 stycznia 2017 r. — wyrokiem z dnia 16 grudnia 2024 r., sygn. akt II Ko 287/24, na podstawie art. 552 § 4 k.p.k. oddalił wniosek o zasądzenie zadośćuczynienia (pkt I) zaś na podstawie art. 554 § 4 k.p.k. zwolnił wnioskodawczynię od kosztów sądowych (pkt II). Na skutek apelacji wniesionej przez pełnomocnika wnioskodawczyni, Sąd Apelacyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 8 maja 2025 r., sygn. akt II AKa 42/25, utrzymał w mocy zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w Olsztynie. Wyrok ten zaskarżony został kasacją pełnomocnika wnioskodawczyni A. W. w całości, który zarzucił mu rażące naruszenie przepisów postępowania, tj.: 1. art. 552 § 4 k.p.k. polegające na jego błędnej wykładni i przyjęciu, że oceny, czy tymczasowe aresztowanie wnioskodawczyni było niewątpliwe niesłuszne należało dokonać przez pryzmat wydanych wobec niej rozstrzygnięć w sprawie głównej, w której została skazana, przy jednoczesnym uznaniu, iż formalna poprawność zastosowania tymczasowego aresztowania w świetle przepisów rozdziału 28 k.p.k., finalne uznanie winy wnioskodawczyni i jej prawomocne skazanie oraz zaliczenie okresu tymczasowego aresztowania na poczet kary o charakterze wolnościowym w tej samej sprawie, wykluczają możliwość uznania tymczasowego aresztowania za niewątpliwe niesłuszne i przyznanie wnioskodawczyni zadośćuczynienia, podczas gdy zgodnie z ugruntowanymi poglądami doktryny i judykatury, w tym Sądu Najwyższego, ocena niewątpliwej niesłuszności tymczasowego aresztowania winna być dokonywana z uwzględnieniem całokształtu okoliczności (nie zaś wyłącznie w oparciu o treść akt sprawy karnej), znanych w momencie rozstrzygania w przedmiocie zadośćuczynienia, a więc ocena ta powinna być dokonana zarówno ex tunc oraz ex nunc, a w szczególności z perspektywy końcowego rozstrzygnięcia o odpowiedzialności karnej, zaś prawomocne skazanie na karę inną niż kara bezwzględnego pozbawienia wolności oraz zaliczenie okresu rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie na poczet kary grzywny nie wyklucza a priori uznania, że tymczasowe aresztowanie było niewątpliwie niesłuszne; IV KK 453/25 3 2. art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k., polegające na zaniechaniu dokonania przez Sąd drugiej instancji wszechstronnej kontroli odwoławczej poprzez pobieżne, a tym samym niepełne i nienależyte rozpoznanie zarzutów zawartych w pkt. 1 lit. b, c, d i e petitum apelacji, bowiem Sąd drugiej instancji w rzeczywistości nie pochylił się nad zagadnieniami przytoczonymi szeroko przez wnioskodawczynię we wniesionym środku odwoławczym, co uczyniło kontrolę instancyjną Sądu pierwszej instancji wyłącznie formalną, nie zaś merytoryczną i poddaje pod wątpliwość rzeczywistą realizację zasady dwuinstancyjności postępowania oraz prawa do sprawiedliwego i rzetelnego procesu sądowego, obejmującego również postępowanie przed Sądem drugiej instancji, zaś powyższe uchybienia miały istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, gdyż przeprowadzenie przez Sąd drugiej instancji trafnej, pogłębionej i rzetelnej wykładni pojęcia „niewątpliwej niesłuszności" w rozumieniu art. 552 § 4 k.p.k., w połączeniu z należycie przeprowadzoną kontrolą instancyjną – obejmującą odniesienie się do argumentów podniesionych w apelacji i bez apriorycznych założeń co do braku niesłuszności tymczasowego aresztowania – ma kluczowe, a wręcz fundamentalne znaczenie w perspektywie możliwości zasądzenia zadośćuczynienia w trybie ww. przepisu i winno doprowadzić do odmiennego rozstrzygnięcia niż to wydane. We wnioskach końcowych pełnomocnik wnioskodawczyni wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Białymstoku do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na kasację prokurator Prokuratury Okręgowej w Olsztynie wniosła o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja pełnomocnika wnioskodawczyni A.W. okazała się bezzasadna ⎯ i to w stopniu oczywistym. W pierwszej kolejności należy wskazać na to, że postępowanie kasacyjne IV KK 453/25 4 nie stanowi postępowania trzecioinstancyjnego; jego przedmiotem nie jest powtórzenie postępowania odwoławczego: kontrolą przeprowadzaną przez Sąd Najwyższy objęte jest orzeczenie sądu odwoławczego (art. 519 k.p.k.) badane pod kątem uchybień wskazanych w przepisach art. 523 § 1 zd. pierwsze k.p.k. oraz art. 439 § 1 k.p.k. Podstawą nadzwyczajnego środka zaskarżenia mogą być wyłącznie uchybienia, których dopuścił się sąd drugiej instancji. Tym samym w ewentualnej orbicie zainteresowania procesowego najwyższej instancji sądowej znaleźć się mogą jedynie te błędy, które miałyby mieć miejsce w postępowaniu odwoławczym. Postępowanie kasacyjne nie dubluje bowiem postępowania apelacyjnego. Niedopuszczalne jest w tym postępowaniu podnoszenie zarzutów skierowanych przeciwko orzeczeniu sądu pierwszej instancji oraz bezpośrednie kontestowanie prawidłowości sposobu przeprowadzenia postępowania przed tym sądem oraz dokonanych ustaleń faktycznych. Wskazanych konsekwencji procesowych — wynikających wprost z określonego ukształtowania przez ustawodawcę modelu postępowania nadzwyczajnoskargowego inicjowanego wniesieniem kasacji (w szczególności zaś związanych z istnieniem wyraźnych barier procesowych w zakresie prawnej dopuszczalności formułowania w nadzwyczajnym środku zaskarżenia zarzutów o charakterze czysto apelacyjnym) zdaje się nie dostrzegać pełnomocnik wnioskodawczyni. Po pierwsze należy zauważyć, że pierwszy zarzut kasacyjny stanowi w znacznej mierze powielenie jednego z zarzutów podniesionych w zwyczajnym środku odwoławczym, o czym świadczy dobitnie treść uzasadnienia. Na etapie postępowania kasacyjnego skarżący nie podnosi bowiem żadnych argumentów, które nie znalazłyby się już poprzednio w polu widzenia sądu odwoławczego. Treść uzasadnienia, rozbudowanego o szerokie rozważania pełnomocnika wnioskodawczyni odnoszące się głównie do kwestii wykładni przepisu art. 552 § 4 k.p.k., a precyzyjniej kwestii wykładni pojęcia „niewątpliwa niesłuszność” tymczasowego aresztowania uprzednio podnoszonej w apelacji, w istocie stanowi przejaw krytyki rozstrzygnięcia sądu meriti w tym zakresie, zaaprobowanego przez sąd ad quem. Wbrew zatem wyraźnemu wymogowi procesowemu, wynikającemu z dyspozycji przepisu art. 519 zd. pierwsze k.p.k. oraz art. 523 § 1 zd. pierwsze IV KK 453/25 5 k.p.k. — podniesiony przez autora kasacji zarzut skierowany został w istocie przeciwko orzeczeniu sądu pierwszej instancji, a nie ⎯ czego wymaga ustawa postępowania karnego ⎯ przeciwko wyrokowi sądu odwoławczego. Autor kasacji w tym fragmencie środka zaskarżenia, w którym odnosi się do zarzutu z pkt. 1 petitum kasacji, powtórzył w istocie odpowiednio zarzut z pkt. 1 lit. e zwyczajnego środka zaskarżenia. Świadczy to o tym, że autor kasacji w tym zakresie usiłuje ponownie poddać kontroli odwoławczej orzeczenie sądu pierwszej instancji, ignorując wymogi wynikające z normatywnego ukształtowania podstaw kasacyjnych. Powtórzenie zarzutu apelacyjnego nie może wszak stanowić podstawy do inicjowania kontroli o charakterze kasacyjnym. Regulacje zawarte w ustawie postępowania karnego dopuszczają kwestionowanie nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia jedynie orzeczenia sądu instancji odwoławczej i przeprowadzenie oceny prawidłowości orzekania tego sądu. Przechodząc do oceny pierwszego z wyartykułowanych w kasacji zarzutów uznać należy, że zarzut naruszenia przepisu postępowania, a mianowicie art. 552 § 4 k.p.k., pozbawiony jest zasadności. Jest to bowiem zarzut kierowany w istocie pod adresem sądu meriti z tego względu, że to właśnie Sąd Okręgowy w Olsztynie orzekał na jego podstawie w przedmiocie zadośćuczynienia za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie A.W. w sprawie o sygn. akt II Kp 1529/16 Sądu Rejonowego Gdańsk-Południe w Gdańsku. Sąd Apelacyjny w Białymstoku jedynie zaaprobował w tym zakresie argumentację i stanowisko przedstawione przez sąd pierwszej instancji w ramach kontroli instancyjnej w kwestii braku możliwości uznania tymczasowego aresztowania za niewątpliwie niesłuszne i przyznania wnioskodawczyni zadośćuczynienia, uznając je za prawidłowe i zgodne z wykładnią przepisu art. 552 § 4 k.p.k., wskazując, że cyt.: „[n]ie może zasługiwać na aprobatę pogląd, że w przypadku, gdy oskarżonemu przypisano winę, ale nie orzeczono bezwzględnej kary pozbawienia wolności, automatycznie należy uznawać, że tymczasowe aresztowanie było niewątpliwie niesłuszne”. Sąd odwoławczy powołując się na judykat Sądu Najwyższego (uchwałę z dnia 15 września 1999 r., I KZP 27/99, OSNKW 1999/11-12/72, Biul.SN 1999/9/12, M.Prawn. 1999/11/3, M.Prawn. 2000/5/315, Prok.i Pr.-wkł. 1999/11-12/8, Wokanda 1999/11/15, LEX nr 37467) dokonał szczegółowej analizy i oceny sprawy w IV KK 453/25 6 pryzmacie kryterium „niewątpliwej niesłuszności” tymczasowego aresztowania wnioskodawczyni, uwzględniając przy tym całokształt okoliczności znanych sądowi w momencie rozstrzygania w przedmiocie zadośćuczynienia, w tym czas trwania tymczasowego aresztowania („zaledwie nieco ponad miesiąc”), przyczynę zastosowania ww. środka zapobiegawczego („obawa matactwa, a także możliwość wymierzenia (…) surowej kary pozbawienia wolności za przestępstwo z art. 165 § 1 pkt 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k.”, tj. występek o znacznej szkodliwości społecznej), wstępną postawę procesową oskarżonej (wnioskodawczyni) (nie zakwestionowała zastosowania wobec niej środka zapobiegawczego; nie złożyła bowiem zażalenia do sądu wyższej instancji) czy okoliczności sprawy (wskazujące na to, że oskarżona miała działać z dwiema osobami, a tylko jedna z nich została wówczas zatrzymana; przebywając na wolności mogła z tą drugą osobą ustalać linię obrony i nakłaniać ją do składania fałszywych wyjaśnień), o czym przekonuje treść uzasadnienia (s. 9-10 sekcja 1 uzasadnienia formularzowego). Nie sposób zatem nie zgodzić się z końcową oceną sądu odwoławczego wskazującego, że cyt.: „[p]rzyznanie wnioskodawczyni zadośćuczynienia za jej tymczasowe aresztowanie, kiedy jego stosowanie było zasadne i konieczne oraz w sytuacji, gdy nie było wątpliwości co do jej winy w popełnieniu groźnego przestępstwa, za które finalnie została prawomocnie skazana oraz gdy tymczasowe aresztowanie zostało całkowicie zrekompensowane przez jego zaliczenie na poczet grzywny na podstawie art. 63 § 1 k.k., kłóciłoby się z elementarnym poczuciem sprawiedliwości. Orzeczenie zasądzające na jej rzecz jakiegokolwiek zadośćuczynienia w tych wszystkich okolicznościach byłoby zupełnie niezrozumiałe dla społeczeństwa, byłoby rażąco sprzeczne z fundamentalnymi zasadami współżycia społecznego”. Ocena taka ⎯ jako mieszcząca się w granicach uznania sędziowskiego ⎯ podlega ochronie i nie może być skutecznie kwestionowana w kasacji. Skoro zatem sąd odwoławczy nie stosował wspomnianego przepisu, nie mógł go w konsekwencji naruszyć. Odnosząc się do drugiego zarzutu kasacyjnego zauważyć należy, że zgodnie z treścią art. 433 § 2 k.p.k. sąd odwoławczy jest obowiązany rozważyć wszystkie wnioski i zarzuty wskazane w środku odwoławczym, chyba że ustawa stanowi inaczej. Z kolei art. 457 § 3 k.p.k. stanowi, że w uzasadnieniu należy podać, IV KK 453/25 7 czym kierował się sąd wydając wyrok oraz dlaczego zarzuty i wnioski apelacji sąd uznał za zasadne albo niezasadne. W tym zakresie w bogatym orzecznictwie Sądu Najwyższego sygnalizuje się, że „kwestionowanie spełnienia przez sąd odwoławczy standardu kontroli rzetelnej obarczone jest dodatkowym wymogiem, precyzyjnego wykazania, które z zarzutów apelacyjnych nie zostały w ogóle rozpoznane (art. 433 § 2 k.p.k.) i że uchybienie takie mogło mieć istotny wpływ na treść zapadłego rozstrzygnięcia. W przypadku podniesienia zaś naruszenia art. 457 § 3 k.p.k., należy mieć dodatkowo na uwadze, że sporządzenie uzasadnienia wyroku sądu odwoławczego, następuje już po wydaniu orzeczenia, co w świetle brzmienia art. 537a k.p.k., nie może powodować uchylenia wyroku tylko z tego powodu, że nie spełnia ono wymogów art. 457 § 3 k.p.k.” (por. m. in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 października 2020 r., sygn. IV KK 442/20, SIP «Legalis» nr 2505038). Zestawienie uzasadnienia sporządzonego przez sąd drugiej instancji oraz zarzutów odwoławczych przekonuje o rzetelności postępowania odwoławczego. Lektura uzasadnienia sądu ad quem, pozwala na poznanie motywów, które legły u podstaw podjętej przez ten sąd decyzji i argumentacji. Analizując uzasadnienie orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Białymstoku należy dojść do przekonania, że sąd ten nie pominął żadnego ze stawianych w apelacji pełnomocnika A.W. zarzutów, jak również wskazał czym się sąd odwoławczy kierował, wydając wyrok, dlaczego zarzuty i wnioski apelacji uznał za niezasadne (por. „Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny” sekcja 1 uzasadnienia formularzowego, strona 7-11). Wbrew twierdzeniom skarżącego, sąd ten dokonał wszechstronnej kontroli odwoławczej odnosząc się wnikliwie (a nie „pobieżnie”) i należycie do zarzutów zawartych w pkt. 1 lit. b, c, d i e petitum apelacji, pochylając się nad zagadnieniami przytoczonymi przez wnioskodawczynię we wniesionym środku odwoławczym, o czym przekonuje treść uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia. I tak, do zarzutu z pkt. 1 lit. b odniósł się w pierwszym akapicie uzasadnienia formularzowego na stronie 8 – od słów „Sąd Okręgowy słusznie natomiast oddalił wnioski dowodowe o przesłuchanie wnioskodawczyni A.W. i świadka W.S.” do słów „(…) akt sprawy Sądu Okręgowego w Gdańsku XIV K 76/18”. Do zarzutu z pkt. 1 lit. c odniósł się w IV KK 453/25 8 następnym akapicie uzasadnienia formularzowego – od słów „[s]koro zaś Sąd pierwszej instancji zasadnie oddalił te wnioski dowodowe” do słów „(…) z uwagi na przepis art. 8 § 1 k.p.k.”, do zarzutu z pkt. 1 lit. d odniósł się w ostatnim akapicie uzasadnienia formularzowego na stronie 8 – od słów „[n]ie można też zgodzić się z obrońcą, że zaskarżony wyrok zapadł z obrazą art. 366 § 1 k.p.k.” do słów „(…) orzeczeń w sprawie Sądu Okręgowego w Gdańsku XIV K 76/18” zaś do zarzutu z pkt. 1 lit. e odniósł się w pierwszym akapicie uzasadnienia formularzowego na stronie 9 – od słów „[n]ie sposób też podzielić zarzutu skarżącego w zakresie obrazy art. 552 § 4 k.p.k.” poświęcając im najwięcej uwagi jako zagadnieniu kluczowemu w przedmiotowej sprawie, kończąc obszerne wywody na stronie 11 uzasadnienia formularzowego. Powtarzanie argumentacji zawartej w ww. fragmentach uzasadnienia byłoby czynnością zbyteczną. Powyższe przekonuje o tym, że nie sposób nazwać poczynionej przez sąd odwoławczy kontroli instancyjnej Sądu pierwszej instancji za „wyłącznie formalną, nie zaś merytoryczną” ani tym bardziej „poddającą pod wątpliwość rzeczywistą realizację zasady dwuinstancyjności postępowania oraz prawa do sprawiedliwego i rzetelnego procesu sądowego, obejmującego również postępowanie przed Sądem drugiej instancji”, co czyni sformułowany zarzut całkowicie nieuprawnionym. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy oddalił kasację jako oczywiście bezzasadną, o kosztach sądowych postępowania kasacyjnego orzekając na podstawie art. 637a k.p.k. w zw. z art. 636 § 1 k.p.k. [WB] [r.g.]