III CZ 146/26

III CZ 146/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Agnieszka Piotrowska 29 września 2026 r. po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 29 września 2026 r. w Warszawie zażalenia A. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W. na postanowienie Sądu Okręgowego w Toruniu z 18 listopada 2025 r., VI Gz 82/25, w sprawie z powództwa A. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W. przeciwko Gminie U. i F. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w T. o zapłatę, oddala zażalenie. UZASADNIENIE III CZ 146/26 2 Przewodniczący w Sądzie Rejonowym w Toruniu zarządzeniem z 20 stycznia 2025 r. zwrócił pozew A. spółki z o.o. w T. przeciwko F. sp. z o.o. w T. i Gminie U. o zapłatę. Postanowieniem z 30 czerwca 2025 r. Sąd Okręgowy w Toruniu odrzucił zażalenie powoda na to zarządzenie. Powód wniósł skargę kasacyjną od tego orzeczenia, która została odrzucona postanowieniem Sądu Okręgowego w Toruniu z 18 listopada 2025 r., wydanym na podstawie art. 3986 § 2 k.p.c., jako niedopuszczalna w świetle art. 3981 § 1 k.p.c. W zażaleniu na to orzeczenie, wniesionym do Sądu Najwyższego na podstawie art. 3941 § 1 k.p.c., powód nie formułując zarzutów naruszenia skonkretyzowanych przepisów postępowania cywilnego, domagał się jego uchylenia, argumentując, że zarządzenie o zwrocie pozwu zamyka stronie drogę do rozpoznania sprawy, a zatem należy je traktować tak, jak postanowienie o odrzuceniu pozwu, stąd powinna od niego przysługiwać skarga kasacyjna. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zażalenie powoda nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem wbrew jego zarzutom, Sąd Okręgowy prawidłowo ocenił, że skarga kasacyjna powoda była niedopuszczalna. Zgodnie z art. 3981 § 1 k.p.c. skarga kasacyjna przysługuje wyłącznie od: (1) prawomocnego wyroku sądu drugiej instancji, (2) postanowienia w przedmiocie odrzucenia pozwu oraz (3) postanowienia w przedmiocie umorzenia postępowania – o ile kończą one postępowanie w sprawie. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że wyliczenie to ma charakter zamknięty i nie podlega wykładni rozszerzającej (zob. postanowienia z 11 sierpnia 2016 r., I CZ 43/16, z 13 listopada 2019 r., II UZ 44/19 oraz z 29 kwietnia 2021 r., I PSK 110/21). Art. 3981 § 1 k.p.c. wyraźnie przewiduje, że skargą kasacyjną można zaskarżyć tylko dwa rodzaje postanowień sądu drugiej instancji: w przedmiocie odrzucenia pozwu oraz umorzenia postępowania, kończących postępowanie w sprawie. A contrario, skarga kasacyjna nie przysługuje od postanowień sądu drugiej instancji oddalających lub odrzucających zażalenie na postanowienia incydentalne sądu pierwszej instancji, które nie mieszczą się w katalogu wskazanym w art. 3981 § 1 k.p.(Ac. Regulacja ta wyłącza dopuszczalność skargi kasacyjnej od innych niż enumeratywnie wymienione prawomocnych postanowień sądu drugiej III CZ 146/26 3 instancji, nawet jeżeli kończą one postępowanie w sprawie (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 7 listopada 2024 r., III CZ 174/24). Postanowienie Sądu Okręgowego w Toruniu z 18 listopada 2025 r., od którego wniesiono skargę kasacyjną, nie mieści się w żadnej z kategorii wskazanych w art. 3981 § 1 k.p.c. Dotyczyło ono odrzucenia zażalenia powoda wniesionego na zarządzenie o zwrocie pozwu. Tego rodzaju orzeczenia mają charakter incydentalny i nie podlegają kontroli kasacyjnej. Postanowienie to nie jest zatem postanowieniem w przedmiocie odrzucenia pozwu ani umorzenia postępowania, o których mowa w art. 3981 § 1 k.p.c. Argumenty powoda podniesione w zażaleniu pozostają w oderwaniu od systemowej funkcji skargi kasacyjnej oraz pomijają ugruntowaną linię orzeczniczą Sądu Najwyższego, zgodnie z którą przepis ten określa katalog zamknięty orzeczeń podlegających kontroli kasacyjnej. W konsekwencji niedopuszczalne jest stosowanie wykładni rozszerzającej, niezależnie od skutków procesowych wywołanych przez określone orzeczenie sądu drugiej instancji. Okoliczność, że określone rozstrzygnięcie sądu drugiej instancji definitywnie zamyka stronie drogę do dokonania dalszych czynności procesowych w sprawie, nie nadaje mu per se charakteru postanowienia „kończącego postępowanie w sprawie” w rozumieniu art. 3981 § 1 k.p.c. Ocena ta ma charakter obiektywny i nie zależy od subiektywnej sytuacji procesowej stron (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 29 stycznia 2026 r., III CZ 235/25). Należy przy tym podnieść, że nawet w przypadku prawomocnego zwrotu pozwu, stronie przysługuje możliwość jego ponownego wniesienia. W tym stanie rzeczy zażalenie powoda podlegało oddaleniu jako bezzasadne ( art. 39814 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.). (A.D.) [a.ł]