III CO 976/26

III CO 976/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Krzysztof Wesołowski 23 września 2026 r. na posiedzeniu niejawnym 23 września 2026 r. w Warszawie w sprawie z wniosku M. G. z udziałem D. J. o dział spadku i podział majątku wspólnego, na skutek wystąpienia przez Sąd Rejonowy w Ostrołęce postanowieniem z 12 sierpnia 2026 r., I Ns 892/23, o przekazanie do sądu równorzędnego, oddala wniosek. III CO 976/26 2 UZASADNIENIE Postanowieniem z 12 sierpnia 2026 r. Sąd Rejonowy w Ostrołęce wystąpił na podstawie art. 44¹ k.p.c. do Sądu Najwyższego o przekazanie sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu wskazując na relacje łączące rodzinę sędziego sprawozdawcy z uczestnikami postępowania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 44¹ k.p.c. Sąd Najwyższy może przekazać sprawę do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu z sądem występującym, jeżeli wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości, w szczególności wzgląd na społeczne postrzeganie sądu jako organu bezstronnego (§ 1). O przekazanie sprawy może wystąpić sąd właściwy (§ 2). Przepis ten dotyczy takich okoliczności, które mogą skutkować powstaniem rzeczywistego wpływu na swobodę orzekania w ramach danego sądu lub stwarzać obiektywnie uzasadnione bądź usprawiedliwione przekonanie o braku warunków do rozpoznania w danym sądzie sprawy bezstronnie. Chodzi o przeszkody dotyczące danego sądu jako organu wymiaru sprawiedliwości, a nie przeszkody odnoszące się do poszczególnego sędziego, gdyż w tym przypadku do rozwiązania zaistniałych wątpliwości służy instytucja wyłączenia sędziego od orzekania w danej sprawie. W przedmiotowej sprawie jako okoliczność uzasadniającą przekazanie sprawy do rozpoznania innemu sądowi wskazane zostały okoliczności dotyczące wyłącznie sędziego sprawozdawcy, a nie Sądu Rejonowego w Ostrołęce. Zdaniem Sądu Najwyższego nie jest to okoliczność wystarczająca w przedmiotowej sprawie do zastosowania art. 44¹ k.p.c. Brak powodów do stwierdzenia, że w sprawie jest zagrożona wewnętrzna sfera bezstronności właściwego sądu. Również wzgląd na zewnętrzny aspekt bezstronności sądu, oceniany z punktu widzenia opinii publicznej, nie przemawia za jego zasadnością. Obawa wystąpienia w opinii społecznej przekonania, że sprawa nie zostanie w tym sądzie bezstronnie rozpoznana musi być realna, a nie hipotetyczna (zob. np. postanowienia SN z 7 maja 2020 r., V CO 1/20; 30 maja 2025 r., III CO 431/25). III CO 976/26 3 Należy przy tym mieć na uwadze, że w art. 44¹ k.p.c. został wprowadzony wyjątek od konstytucyjnej (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) i kodeksowej zasady rozpoznawania sprawy przez sąd właściwy. Z tej przyczyny art. 44¹ k.p.c. powinien być interpretowany ściśle (zob.: postanowienia Sądu Najwyższego z: 5 marca 2020 r., IV CO 44/20, 15 maja 2020 r., II CO 106/20, 10 września 2020 r., II CO 203/20, 28 września 2021 r., II CO 72/21, z 20 kwietnia 2022 r., t III CO 365/22, z 12 maja 2022 r., CO 447/22, z 17 maja 2022 r., III CO 526/22). Do przekazania sprawy do innego sądu może zatem dojść jedynie w razie powstania takich okoliczności faktycznych odnoszących się do przedmiotowych lub podmiotowych cech konkretnej sprawy, które świadczą jednoznacznie o tym, że jej rozpoznanie przez sąd właściwy miejscowo i rzeczowo według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego sprzeciwiałoby się dobru wymiaru sprawiedliwości. Nadużywanie instytucji przekazywania sprawy do sądu równorzędnego z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości może bowiem prowadzić do osłabienia zaufania obywateli do wymiaru sprawiedliwości. W orzecznictwie Sądu Najwyższego zwrócono uwagę, że w szczególności pochopne sięganie do art. 44¹ k.p.c. w sprawach będących przedmiotem debaty publicznej i środowiskowej, w których stronami są osoby znane lub pełniące funkcje publiczne, w tym sędziowie, nie służy autorytetowi wymiaru sprawiedliwości. Może go natomiast osłabiać, wywołując wrażenie zwątpienia we własne kompetencje, podatności na wpływy lub dążenia do odsuwania od siebie spraw trudnych i niewygodnych z racji funkcji pełnionych przez uczestników postępowania czy zainteresowania opinii publicznej (zob. postanowienia SN z 5 marca 2020 r., IV CO 44/20; 30 maja 2025 r., III CO 431/25). Odnosząc się do klauzuli generalnej dobra wymiaru sprawiedliwości należy w konsekwencji rozsądnie oceniać odbiór bezstronności sądu w danej sprawie i w danej społeczności (zob. postanowienia SN z 15 maja 2020 r., II CO 106/20; 30 maja 2025 r., III CO 431/25). Reasumując, przedstawione przez Sąd Rejonowy powody, mające przemawiać za zastosowaniem w sprawie art. 44¹ § 1 k.p.c., nie dają podstaw do oceny, że rozpoznanie sprawy przez Sądy Rejonowy w Ostrołęce wiązałoby się z negatywnymi konsekwencjami, o których mowa w art. 44¹ § 1 k.p.c.. Z tych względów, Sąd Najwyższy na podstawie art. 44¹ § 1 k.p.c. odmówił przekazania sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu. III CO 976/26 4 M.L. [a.ł]