III CB 53/23

III CB 53/23 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Sędzia SN Andrzej Tomczyk Dnia 28 września 2026 r. po rozpoznaniu na posiedzeniu 28 września 2026 r., w sprawie z wniosku M.J. o zbadanie spełnienia przez Sędziego SN M.Ł. wymogów niezawisłości i bezstronności w sprawie o sygn. akt I CSK 1385/23, z urzędu, kwestii podjęcia zawieszonego postępowania, na podstawie art. 29 § 24 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 622) w zw. z art. 180 § 1 pkt 4 k.p.c., p o s t a n o w i ł: 1. podjąć postępowanie zawieszone postanowieniem Sądu Najwyższego z 29 lipca 2024 r., III CB 53/23, wobec rozstrzygnięcia przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej pytań prejudycjalnych przedstawionych postanowieniem Sądu Najwyższego z 20 października 2023 r. w sprawie III CB 40/23; 2. przedłożyć akta sprawy III CB 53/23 Pierwszemu Prezesowi Sądu Najwyższego w celu podjęcia czynności zmierzających do ukształtowania składu orzekającego w sprawie III CB 53/23 spełniającego wymogi określone w art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej w zw. z art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej, zgodnie z wyrokami Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 16 lipca 2026 r.: w sprawie C. Limited przeciwko M.S., C-748/23 [Gekus], ECLI:EU:C:2026:594, oraz w połączonych sprawach X.Y. (C-96/24), Z.Y. (C-103/24) i L.S. (C-112/24), ECLI:EU:C:2026:595. III CB 53/23 2 UZASADNIENIE Do Sądu Najwyższego wpłynęła skarga kasacyjna w sprawie z powództwa M.J. przeciwko Skarbowi Państwa - Prezesowi Sądu Rejonowego w […], o zapłatę (I CSK 1385/23). W toku postępowania kasacyjnego powód złożył wniosek o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności przez Sędziego Sądu Najwyższego M.Ł. Wniosek został zarejestrowany jako sprawa pod sygn. akt III CB 53/23, a do jego rozpoznania wylosowano następujący skład orzekający: SSN T.S. (przewodniczący), SSN A.T. (sprawozdawca), SSN A.B., SSN L.B., SSN D.P. Postanowieniem z 29 lipca 2024 r., III CB 53/23, działając z urzędu, Sąd Najwyższy zawiesił postępowanie w sprawie do czasu rozpatrzenia przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w trybie art. 267 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej pytań prejudycjalnych zadanych przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z 20 października 2023 r., III CB 40/23. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Wyrokiem z 16 lipca 2026 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: „TSUE”) rozstrzygnął pytanie prejudycjalne przedstawione w postanowieniu Sądu Najwyższego z 20 października 2023 r. w sprawie III CB 40/23 (sprawa C. Limited przeciwko M.S., C-748/23 [Gekus], ECLI:EU:C:2026:594). Wobec tego, że postępowanie w sprawie III CB 53/23 zostało zawieszone do czasu rozstrzygnięcia tego pytania prejudycjalnego, stwierdzić należy, że ustała przyczyna uniemożliwiająca dalszy bieg postępowania, co musiało skutkować podjęciem z urzędu tego postępowania. W tezie drugiej wspomnianego wyroku TSUE orzekł, że art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, odczytywany w świetle art. 47 Karty Praw Podstawowych UE (dalej: „KPP”) należy interpretować w ten sposób, iż „stoi on na przeszkodzie temu, by badanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności w odniesieniu do czynnego sędziego danego sądu, a tym samym badanie poszanowania prawa do sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy w rozumieniu tych postanowień, zostało powierzone składowi orzekającemu tego sądu, w którym zasiada choćby jeden sędzia znajdujący się ze względu na warunki jego powołania w sytuacji identycznej z sytuacją sędziego, którego dotyczy to badanie”. III CB 53/23 3 Wyrok TSUE zapadł na skutek pytania prejudycjalnego dotyczącego składów orzekających Sądu Najwyższego losowanych w celu przeprowadzenia tzw. testu niezależności i niezawisłości sędziego, czyli postępowania prowadzonego na podstawie art. 29 § 6 i nast. ustawy o Sądzie Najwyższym. TSUE nie miał wątpliwości, że „już same okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego mogą powodować naruszenie prawa do niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy w rozumieniu tych postanowień [t.j. art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE odczytywanego w świetle art. 47 KPP – dopisek SN], jeżeli okoliczności te wiążą się z nieprawidłowością o takim charakterze i o takiej wadze, że wzbudza ona w przekonaniu jednostek uzasadnione wątpliwości co do niezawisłości lub bezstronności tego sędziego”. W niniejszej sprawie III CB 53/23 z treści wniosku powoda o stwierdzenie braku spełnienia przez Sędziego SN M.Ł. wymogów niezawisłości i bezstronności jednoznacznie wynika, że zastrzeżenia co do braku niezawisłości i bezstronności tego Sędziego wiąże on z wadliwością jego powołania do Sądu Najwyższego w procedurze przeprowadzonej przy udziale ówczesnej Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3). Wobec treści wniosku powoda, w świetle przywołanego wyroku TSUE, nie ma wątpliwości, że orzekanie w przedmiocie tego wniosku przez Sąd Najwyższy w składzie z udziałem Sędziów powołanych w identycznej procedurze nie da się pogodzić z treścią art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE odczytywanego w świetle art. 47 KPP. W trzeciej tezie wyroku TSUE stwierdził, że art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE odczytywany w świetle art. 47 KPP należy interpretować w ten sposób, iż: „w sytuacji gdy skład orzekający sądu, który ma rozpoznać wniosek mający na celu zbadanie spełnienia przez członka tego sądu wymogów niezawisłości i bezstronności, sam narusza prawo do sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy ze względu na obecność w nim sędziego niespełniającego tych wymogów, dany sąd jest zobowiązany dopilnować, aby taki sędzia nie uczestniczył w rozpoznawaniu tego wniosku, i w razie potrzeby powinien odstąpić od stosowania przepisów krajowych określających ukształtowanie tego składu, tak aby wniosek ten mógł zostać rozpoznany przez organ obsadzony w zgodzie z tymi postanowieniami prawa Unii. W szczególności ze składu orzekającego, który ma przeprowadzić to badanie, należy III CB 53/23 4 wykluczyć sędziów, którzy nie spełniają wymogów wymaganej bezstronności. Wewnętrzny porządek prawny odnośnego państwa członkowskiego powinien określać zasady proceduralne umożliwiające zapewnienie, że taki wniosek zostanie rozpoznany przez skład orzekający, który spełnia wymogi wynikające z prawa podstawowego do skutecznego środka prawnego i dostępu do bezstronnego sądu”. Obecny skład Sądu Najwyższego do rozpoznania niniejszej sprawy został ustalony w oparciu o treść art. 29 § 15 ustawy o Sądzie Najwyższym i § 81 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 14 lipca 2022 r. – Regulamin Sądu Najwyższego (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 806; dalej: Regulamin SN) i wskazany został w protokole z losowania. Losowanie przeprowadzone zostało zgodnie z zarządzeniem Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego. W wylosowanym składzie orzekającym znalazło się czterech Sędziów powołanych do SN w procedurze identycznej jak ta, w której powołano do Sądu Najwyższego Sędziego objętego wnioskiem powoda, który zainicjował sprawę III CB 53/23. Wobec powyższego, uwzględniając treść art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE odczytywanego w świetle art. 47 KPP, zgodnie z przywołanymi wyrokami TSUE, Sąd Najwyższy w punkcie drugim niniejszego postanowienia zwrócił się do Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, jako organu odpowiedzialnego za przeprowadzenie losowania składu orzekającego w tej sprawie, o podjęcie czynności zmierzających do ukształtowania składu Sądu Najwyższego zgodnie z wymogami prawa pierwotnego Unii Europejskiej. Wynika z niego wprost, że w składzie sądu rozpoznającego wniosek strony o zbadanie wymogów niezawisłości i bezstronności nie może zasiadać sędzia, który znajduje się w sytuacji identycznej co sędzia, którego badanie dotyczy. Konieczność respektowania prawa pierwotnego Unii Europejskiej przez Sąd Najwyższy wynika z kolei z art. 91 ust. 2 Konstytucji RP. W razie kolizji między prawem pierwotnym Unii Europejskiej, którego wykładni dokonał TSUE w ww. wyrokach, i regulacją ustawową (zawartą w art. 29 § 15 ustawy o SN) oraz podustawową (§ 81 ust. 3 Regulaminu SN) ma zastosowanie klauzula pierwszeństwa z art. 91 ust. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE. Każdy organ państwa powinien wykonywać wyroki TSUE w ramach swoich kompetencji. Czyniąc zadość temu wymogowi, w ramach swoich kompetencji, Sąd Najwyższy orzekł jak w punkcie drugim niniejszego postanowienia. Na sądzie krajowym ciąży obowiązek podjęcia wszelkich działań w celu osiągnięcia pełnej skuteczności prawa Unii i to sądy te są obligowane do usunięcia sprzecznych III CB 53/23 5 z prawem skutków naruszenia prawa Unii. Wobec tego Sąd Najwyższy zobowiązany był do stwierdzenia niemożności rozpoznania sprawy przez obecnie ukształtowany skład sędziowski. Z tych powodów należało orzec jak w postanowieniu. Jedynie na marginesie podkreślić należy, że wydając rozstrzygnięcie Sąd Najwyższy nie brał pod uwagę wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 22 września 2026 r., sygn. K 21/26, a to wobec treści art. 190 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. (M.M.) [a.ł] Sędzia SN Andrzej Tomczyk