II ZOW 15/26

II ZOW 15/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 30 września 2026 r. SSN Barbara Skoczkowska (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Zbigniew Korzeniowski Ławnik SN Grzegorz Gołębiowski Protokolant sekretarz sądowy Lena Stasiak przy udziale: - Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego przy Prokuratorze Generalnym dla […] – prokuratora A.S. oraz - przedstawiciela Prokuratora Generalnego – prokurator Prokuratury Okręgowej w […] A.K. w sprawie X. Y. – prokuratora Prokuratury Rejonowej w [...] po rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej, na posiedzeniu w dniu 30 września 2026 r., odwołania Prokuratora Generalnego złożonego na postanowienie Sądu Dyscyplinarnego przy Prokuratorze Generalnym z dnia 16 marca 2026 r., sygn. akt […] w przedmiocie umorzenia na podstawie art. 171 pkt. 1 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. Prawo o prokuraturze w zw. z art. 11 § 1 k.p.k. postępowania dyscyplinarnego postanowił: uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać Sądowi Dyscyplinarnemu przy Prokuratorze Generalnym do ponownego rozpoznania. Grzegorz Gołębiowski [J.J.] Barbara Skoczkowska Zbigniew Korzeniowski II ZOW 15/26 2 UZASADNIENIE Sąd Dyscyplinarny przy Prokuratorze Generalnym postanowieniem z dnia 16 marca 2026 r., sygn. akt […], umorzył postępowanie przeciwko X. Y. – prokuratorowi Prokuratury Rejonowej w [...], obwinionemu o popełnienie 82 przewinień dyscyplinarnych z art. 137 § 1 ust. 1 ustawy z 28 stycznia 2016 roku Prawo o prokuraturze (szczegółowo opisanych w postanowieniu) - wobec oczywistej niecelowości orzekania wobec niego kary dyscyplinarnej za popełnienie wymienionych przewinień dyscyplinarnych, z uwagi na zaistnienie przesłanki określonej w art. 11 § 1 k.p.k. Od powyższego postanowienia odwołanie złożył Prokurator Generalny, który zaskarżył je w całości, zarzucając: 1. w oparciu o art. 427 § 1 i 2 k.p.k. i art. 438 pkt 2 k.p.k. w zw. z art 171 pkt l ustawy Prawo o prokuraturze obrazę przepisów postępowania mającą istotny wpływ na treść orzeczenia, to jest art. 155 § 1 ustawy Prawo o prokuraturze i stosowanych w oparciu o przepis art. 171 pkt 1 ustawy art. 410 k.p.k., oraz art. 171 pkt 1 ustawy w zw. z art. 11 § 1 k.p.k. poprzez skierowanie sprawy na posiedzenie i umorzeniu postępowania dyscyplinarnego wobec obwinionego X. Y. na podstawie art. 11 § 1 k.p.k., która to przesłanka ze względu na specyfikę postępowania dyscyplinarnego nie ma zastosowania w jego toku, a w konsekwencji zaniechanie rozpoznania sprawy i poczynienia w jego toku ustaleń faktycznych w zakresie sprawstwa obwinionego X. Y. odnoszącego się do zarzucanych mu przewinień dyscyplinarnych, które winno skutkować wydaniem w tej materii stosownego orzeczenia co do istoty sprawy. 2. w oparciu o art. 427 § 1 i 2 k.p.k. i art. 438 pkt 3 k.p.k. w zw. z art 171 pkt l ustawy Prawo o prokuraturze - mogący mieć wpływ na treść orzeczenia błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia II ZOW 15/26 3 polegający na błędnym uznaniu, że w stosunku do obwinionego prokuratora X. Y. ze względu na rodzaj i wysokość kary dyscyplinarnej prawomocnie orzeczonej za dokonanie przez niego 17 przewinień dyscyplinarnych, zachodzi oczywista niecelowość orzekania kary dyscyplinarnej za popełnienie objętych przedmiotowym postępowaniem 82 zbliżonych rodzajowo przewinień, podczas gdy prawidłowa ocena zgromadzonego materiału dowodowego w przedmiotowym postępowaniu, dostatecznie uzasadniającego podejrzenie, że prokurator X. Y. dopuścił się zarzucanych mu przewinień dyscyplinarnych polegających na oczywistej i rażącej obrazie przepisów prawa, pozwala na przyjęcie, że obwinionemu może zostać wymierzona surowa kara dyscyplinarna z uwagi na ilość zarzucanych czynów, charakter obrazy przepisów prawa oraz okres, w jakim obwiniony działał, dopuszczając się uchybień po wszczęciu wobec niego postępowania dyscyplinarnego. Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie Sądowi Dyscyplinarnemu przy Prokuratorze Generalnym do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Odwołanie Prokuratora Generalnego zasługuje na uwzględnienie, choć nie wszystkie podniesione w nim zarzuty są zasadne. Formułując ocenę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia, wskazać należy, że sformułowany w punkcie I. zarzut braku możliwości stosowania instytucji umorzenia absorpcyjnego w postępowaniu dyscyplinarnym nie zasługiwał na uwzględnienie. Trafny okazał się natomiast podniesiony w punkcie II. zarzut błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia (mający oparcie w art. 438 pkt 3 k.p.k. w zw. z art. 171 pkt 1 Prawa o prokuraturze), polegający na błędnym uznaniu, że w stosunku do obwinionego prokuratora X. Y. – ze względu na rodzaj i wysokość kary dyscyplinarnej prawomocnie orzeczonej za dokonanie przez niego 17 przewinień dyscyplinarnych, zachodzi oczywista niecelowość II ZOW 15/26 4 orzekania kary dyscyplinarnej za popełnienie objętych przedmiotowym postępowaniem 82 zbliżonych rodzajowo przewinień w postaci przeniesienia na inne miejsce służbowe – zachodzi oczywista niecelowość orzekania. Rozważania w niniejszej sprawie należy rozpocząć od pierwszego z podniesionych w odwołaniu zarzutów, a zatem dopuszczalności stosowania art. 11 k.p.k. w postępowaniu dyscyplinarnym. Zaznaczyć przy tym należy, że dwiema niezależnymi od siebie kwestiami są sama dopuszczalność odpowiedniego stosowania tego przepisu w sprawach dyscyplinarnych prokuratorów oraz trafność zastosowania tej konstrukcji w przedmiotowej sprawie. Proces odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu postępowania karnego na gruncie prawa dyscyplinarnego (poprzez odesłanie z art. 171 pkt 1 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. prawo o prokuraturze, dalej: ustawa o prokuraturze) – zgodnie z utrwalonymi regułami wykładni funkcjonalnej – nakazuje stosowanie przepisów postępowania karnego (o ile nie chodzi o art. 344a k.p.k. i art. 396a k.p.k.), przy jednoczesnym „zachowaniu odrębności wynikających z charakteru postępowania dyscyplinarnego”. Oznacza to, że rozstrzygając o dopuszczalności takiego zabiegu, należy ustalić, czy dana kwestia została uregulowana wprost w ustawie o prokuraturze, a jeśli nie – czy możliwe jest jej odpowiednie zastosowanie. Bez wątpienia instytucja umorzenia absorpcyjnego z art. 11 § 1 k.p.k. nie została uregulowana w ustawie o prokuraturze na potrzeby postępowania dyscyplinarnego. Przepisy tej ustawy nie przewidują samodzielnie podstaw umorzenia absorpcyjnego postępowania dyscyplinarnego prokuratorów. W regulacjach rozdziału 3 ustawy brak jest również wprost wyrażonego wyłączenia możliwości stosowania art. 11 § 1 k.p.k. Oczywistym jest, że przepis art. 11 § 1 k.p.k. w swym dosłownym brzmieniu odnosi się do spraw o „występek” zagrożony karą do 5 lat pozbawienia wolności, a więc operuje kategorią kary izolacyjnej, która nie II ZOW 15/26 5 występuje w katalogu kar dyscyplinarnych prokuratorów (art. 142 § 1 ustawy o prokuraturze), ale jednocześnie zakłada relację czynu cięższego do czynu lżejszego. Zatem, okoliczność ta nie może przesądzać o braku możliwości zastosowania tej instytucji. Istota nakazu „odpowiedniego stosowania” przepisów k.p.k. – wypracowana w doktrynie i orzecznictwie Sądu Najwyższego – polega bowiem na tym, że przepisy procedury karnej stosuje się bądź bez żadnych modyfikacji, bądź z modyfikacjami, a wyjątkowo odmawia się ich stosowania ze względu na rażącą sprzeczność z celem danej procedury. Odpowiednie zastosowanie treści art. 11 § 1 k.p.k. w postępowaniu dyscyplinarnym zakłada zatem konieczność uwzględnienia odrębności wynikających z charakteru tego postępowania, a zawarte w tym przepisie kryteria wymiaru kary należy interpretować przez pryzmat specyfiki odpowiedzialności dyscyplinarnej. W postępowaniu dyscyplinarnym można zastosować tę regulację odpowiednio m.in. wówczas, gdy orzekanie kary za przewinienie dyscyplinarne byłoby bezprzedmiotowe, np. ze względu na rodzaj kary orzeczonej prawomocnie za inne przewinienia dyscyplinarne (zob.: postanowienie Sądu Apelacyjnego w K. z dnia 24 października 2011 r., sygn. akt […], postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 listopada 2025 r., sygn. akt II ZOW 32/25). Dla porządku należy jednak wskazać, że kwestię dopuszczalności zastosowania art. 11 § 1 k.p.k. w danym postępowaniu dyscyplinarnym należy rozpatrywać z uwzględnieniem istotnych okoliczności konkretnej sprawy. Sąd dyscyplinarny powinien w szczególności zweryfikować in concreto, czy dane przewinienie dyscyplinarne stanowi odpowiednik „występku zagrożonego karą pozbawienia wolności do lat 5”. Prawdą jest, że przewinienia dyscyplinarne nie mają określonych ustawowych granic zagrożenia karą analogicznie do typów czynów zabronionych w ustawie karnej. To jednak, co istotne w treści art. 11 § 1 k.p.k., to zawężenie możliwości zastosowania umorzenia absorpcyjnego jedynie do II ZOW 15/26 6 czynów o niskiej lub średniej społecznej szkodliwości. To właśnie ocena stopnia społecznej szkodliwości decyduje o minimum i maksimum grożącej kary (zob. W. Wróbel, A. Zoll, Polskie prawo karne. Część ogólna, Kraków 2014, s. 308). W sprawie dyscyplinarnej należy zatem ocenić, czy czyn stanowiący przewinienie dyscyplinarne cechuje się analogiczną do występków zagrożonych karą do 5 lat pozbawienia wolności – a zatem niską lub względnie średnią – nagannością, czy też granice te in concreto przekracza. W pierwszym przypadku stanowić to będzie pozytywną przesłankę umorzenia postępowania, w drugim zaś zastosowanie umorzenia wykluczy. W realiach odpowiedzialności zawodowej za uchybienie godności urzędu kryterium „lżejszego charakteru sprawy” musi być oceniane przez pryzmat skutku ustrojowego, statusu obwinionego oraz rzeczywistej celowości wymiaru kary. W miejsce formalnego kryterium opartego na wymiarze kary izolacyjnej, ocenie poddać należy relację stopnia dolegliwości kar, dysproporcję między stopniem naganności obu czynów oraz celowość ponownego karania. W konsekwencji rygor ten jest spełniony, gdy nowo rozpoznawane uchybienia stanowią w ujęciu systemowym materię podrzędną w stosunku do celów kary, która wobec obwinionego została już prawomocnie zastosowana. Niezależnie od powyższego rzecznik lub sąd dyscyplinarny powinien rozważyć oczywistą niecelowość postępowania dyscyplinarnego, biorąc pod uwagę to, jakie kary dyscyplinarne zostały już orzeczone, a jakie mogłyby zostać orzeczona wobec przewinienia, co do którego toczy się postępowanie mogące podlegać umorzeniu. Gdy mowa o braku celowości, chodzi w szczególności o pociąganie do odpowiedzialności za stosunkowo drobne przewinienie obwinionego, wobec którego już wcześniej orzeczono karę znacznie surowszą (zob. w postępowaniu karnym np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 2019 r., sygn. akt I KK 101/19). W realiach konkretnego postępowania także symboliczny cel postępowania II ZOW 15/26 7 dyscyplinarnego w postaci potępienia zachowania może nie mieć znaczenia w kontekście tych przewinień, za które obwiniony został już ukarany. Nie powinno również ujść uwadze, że wprawdzie przepisy ustawy o prokuraturze nie przewidują aktywnej roli pokrzywdzonego w postępowaniu dyscyplinarnym, jednak w znaczeniu materialnoprawnym może zdarzyć się, że przewinienie dyscyplinarne będzie stanowiło naruszenie statusu lub interesu konkretnego człowieka. W takich przypadkach sąd dyscyplinarny dodatkowo powinien wziąć ten aspekt pod uwagę, rozważając celowość umorzenia na podstawie odpowiednio zastosowanego art. 11 § 1 k.p.k. Interes ten nie jest równoznaczny z „interesem wymiaru sprawiedliwości” – jak wskazywał Sąd dyscyplinarny w zaskarżonym orzeczeniu – ale stanowi interes osoby, której dobra realnie ucierpiały wskutek popełnionego przewinienia dyscyplinarnego. Podsumowując, na poziomie abstrakcyjnym nie można przesądzić, że odpowiednie zastosowanie art. 11 § 1 k.p.k. w postępowaniu dyscyplinarnym jest wykluczone. Sąd dyscyplinarny, decydując o jego zastosowaniu, powinien wziąć pod uwagę stopień naganności ocenianego przewinienia dyscyplinarnego, celowość prowadzenia postępowania dyscyplinarnego oraz indywidualny interes naruszony przez obwinionego. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, uznać należy, że zastosowanie instytucji umorzenia absorpcyjnego przez Sąd pierwszej instancji nastąpiło z pominięciem dyrektyw materialnoprawnych. Analiza motywów zaskarżonego rozstrzygnięcia wskazuje, iż Sąd meriti zaniechał zindywidualizowanej analizy 82 nowo zarzucanych czynów, wyczerpujących znamiona art. 137 § 1 ust. 1 ustawy o prokuraturze, poprzestając na ich ogólnej i zbiorczej ocenie. Podejście to uznać należy za nieprawidłowe. Poszczególne uchybienia polegające na oczywistej i rażącej obrazie przepisów prawa - art. 506 § 1 k.p.k. oraz § 325 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 kwietnia 2016 roku - Regulaminu wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych II ZOW 15/26 8 prokuratury, mogły bowiem cechować się zróżnicowanym stopniem zawinienia oraz odmiennym ciężarem gatunkowym, co implikuje konieczność wymierzenia zróżnicowanych kar dyscyplinarnych. Nieuwzględnienie tego zróżnicowania uniemożliwia prawidłowe zastosowanie mechanizmu absorpcji. Co więcej, choć nowe zarzuty wykazują niemal tożsamość przedmiotową z 17 analogicznymi zachowaniami, za które obwiniony został już uprzednio prawomocnie skazany na karę przeniesienia na inne miejsce służbowe, to sam aspekt ilościowy tej dysproporcji wyklucza uznanie niniejszej sprawy za przypadek o znikomym znaczeniu lub niskim stopniu społecznej szkodliwości. Skala uchybień godzących w powagę urzędu prokuratorskiego oraz w chronione prawem interesy stron postępowań wprost uniemożliwia przyjęcie tezy o oczywistej niecelowości dalszego prowadzenia postępowania dyscyplinarnego. Co istotne, postępowanie w przedmiocie kolejnych 82 czynów zostało wszczęte już po wydaniu przez Sąd pierwszej instancji orzeczenia skazującego w poprzedniej sprawie. Fakt, że mimo wdrożenia procedur dyscyplinarnych obwiniony nie skorygował niezwłocznie sposobu wykonywania obowiązków służbowych, wprost uniemożliwia ocenę stopnia naganności jego zachowania jako niskiego bądź średniego. Wprawdzie dotychczas wymierzona kara zrealizowała cele w zakresie prewencji szczególnej – na co wskazuje okoliczność, iż obecnie obwiniony wykonuje obowiązki służbowe w sposób prawidłowy, terminowy i rzetelny – to jednak fakt ten nie może automatycznie determinować konieczności abolicji absorpcyjnej w odniesieniu do kilkudziesięciu nieweryfikowanych dotąd zachowań. Takie rozstrzygnięcie rażąco godziłoby w wizerunek organów ścigania. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd dyscyplinarny zobowiązany będzie uwzględnić całokształt przytoczonych okoliczności i na nowo zweryfikować celowość oraz proporcjonalność wymiaru kary. Fakt powrotu obwinionego do prawidłowego wykonywania obowiązków pozwala na II ZOW 15/26 9 odstąpienie od stosowania najsurowszego środka w postaci wydalenia ze służby prokuratorskiej. Niemniej jednak, wzgląd na funkcję represyjno-dyscyplinującą oraz społeczne oddziaływanie kary nakazuje rozważenie środków o charakterze łagodniejszym. Wskazać należy, że w ramach przeniesienia na inne stanowisko służbowe, na co zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w wyroku z 20 września 2023 r., sygn. II ZOW 1/23, wydanym w sprawie właśnie prokuratora X. Y., sąd meriti uprawniony jest do miarkowania dolegliwości tej kary, jednakże uznanie winy obwinionego i wymiar ewentualnej kary mu wymierzonej należy do Sądu I instancji, który wypowie się w tym zakresie po przeprowadzeniu postępowania w sprawie. Mając na uwadze powyższe okoliczności, sformułowany w odwołaniu wniosek o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi Dyscyplinarnemu przy Prokuratorze Generalnym do ponownego rozpoznania jest w pełni uzasadniony i zasługuje na uwzględnienie. Grzegorz Gołębiowski Barbara Skoczkowska Zbigniew Korzeniowski [J.J.] [r.g.]