II ZO 130/26

II ZO 130/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 21 września 2026 r. SSN Zbigniew Korzeniowski w sprawie dotyczącej prokuratora X. Y., po rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej 21 września 2026 r., na posiedzeniu bez udziału stron, wniosku obrońcy - prokuratora A.P. o wyłączenie SSN Tomasza Demendeckiego od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt II ZOW 38/26, na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k., postanowił: nie uwzględnić wniosku o wyłączenie SSN Tomasza Demendeckiego od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt II ZOW 38/26. UZASADNIENIE Pismem z 2 września 2026 r., prokurator A.P., wniósł na podstawie art. 2, 3 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. – Prawo o prokuraturze, art. 6 ust 1 EKPC i art. 41 § 1,42 § 1 i 45 § 1 k.p.k. o wyłączenie SSN Tomasza Demendeckiego od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt II ZOW 38/26, z uwagi na to, że nie może on tworzyć i nie utworzy sądu realizującego prawo obywatela X. Y. do sądu ustanowionego ustawą, niezależnego, bezstronnego i niezawisłego, a w konsekwencji nie może orzekać – z uwagi na wadliwość „powołania" do Sądu Najwyższego w procedurze przed niespełniającym wymogów konstytucyjnych gremium będącym wyłącznie z nazwy Krajową Radą Sądownictwa, a zatem z mocy prawa nie jest sądem co spowoduje, że dopuszczanie do orzekania doprowadzi do II ZO 130/26 2 wydania rozstrzygnięcia z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Ponadto wniósł o przekazanie sprawy do rozpoznania składowi orzekającemu stanowiącemu sąd ustanowiony ustawą, niezawisły i bezstronny, spełniającemu wymogi określone w art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych UE w zw. z art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej protokołem nr 2 (Dz.U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.) i art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że SSN Tomasz Demendecki został powołany do Sądu Najwyższego na wniosek tzw. Krajowej Rady Sądownictwa, niespełniającego wymogu organu niezależnego, ale ponadto „owo powołanie nastąpiło do Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych (IKNiSP), czyli „sądu specjalnego”, o czym w sposób jednoznaczny wypowiadał się już i TSUE i ETPC. Tym samym nie został powołany do Izby Odpowiedzialności Zawodowej, w której obecnie niezasadnie przydzielane są mu do rozpoznania sprawy. Przeniesienie bowiem do tej legalnej Izby Sądu Najwyższego nastąpiło nie na mocy aktów konstytucyjnie umocowanych organów uprawnionych do powoływania sędziów tej Izby, lecz decyzją osoby jedynie realizującej czynności Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, tak samo jak i on wadliwie do tego Sądu powołanej i namaszczonej do „sprawowania” tej funkcji w wyniku szeregu naruszeń proceduralnych - przez ówczesnego Prezydenta RP, z którym pozostawała w zażyłych relacjach towarzyskich. Doszło zatem do ominięcia wymogów określonych w art. 179 Konstytucji RP.” Wskazał, że wadliwość powołań, którą szczegółowo omówiono w uchwale połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA 1-4110-1/20, w uchwałach składu siedmiu sędziów SN z 2 czerwca 2022 r., sygn. akt I KZP 2/22 oraz z 24 września 2025 r., sygn. akt I PZP 1/25 nie może prowadzić do usankcjonowania pierwotnej wady, a tym bardziej uprawniać do orzekania w innych Izbach SN. Ta pierwotna wadliwość powołania do SN w konkursie do ID czy IKNiSP nie może być również konwalidowana w drodze technicznych zabiegów. Skutek taki mógłby zostać II ZO 130/26 3 osiągnięty wyłącznie poprzez przeprowadzenie prawidłowej procedury powołania na urząd sędziego Izby Karnej SN z udziałem odpowiadających wymogom konstytucyjnym organów. Podkreślił, że wadliwość powołania Tomasza Demendeckiego do Sądu Najwyższego wynika też z normatywnej treści art. 41 § 1 k.p.k., art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 6 ust. 1 EKPC i art. 47 Karty Praw Podstawowych UE. Wskazał, że rolą tych przepisów jest bowiem zagwarantowanie stronom prawa do bezstronnego, niezależnego, niezawisłego sądu. W ocenie wnioskodawcy sam fakt brania udziału w orzekaniu osoby powołanej na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek KRS ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 2017 r. prowadzi do nienależytej obsady sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Zdaniem wnioskodawcy niewyłączenie SSN Tomasza Demendeckiego od orzekania w przedmiotowej sprawie doprowadzi do wydania rozstrzygnięcia z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., gdyż wiążącej wszystkie składy orzekające, bo mającej moc zasady prawnej, uchwale połączonych Izb z 23 stycznia 2020 r. Ponadto naruszy fundamentalne prawo strony do sądu i wygeneruje zbędne koszty oraz spowoduje niczym nieuzasadnione przewlekanie niepewności strony postępowania co do jej sytuacji prawnej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Wniosek o wyłączenie SSN Tomasza Demendeckiego nie jest zasadny. Wątpliwości co do bezstronności SSN Tomasza Demendeckiego, wyznaczonego do składu orzekającego w sprawie o sygn. akt II ZOW 38/26, wnioskodawca upatrywał w okoliczności powołania tego Sędziego na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego na wniosek KRS ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3). Sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP). Oznacza to, że wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy nie może być dowolne. W tym miejscu należy przypomnieć, że ustawa stanowi, iż „Niedopuszczalne jest ustalanie lub ocena przez Sąd Najwyższy lub inny organ władzy zgodności z prawem powołania sędziego lub wynikającego z tego powołania uprawnienia II ZO 130/26 4 do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości” – art. 29 § 3 ustawy z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym. Natomiast art. 29 § 4 cytowanej ustawy stanowi, że: „okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego Sądu Najwyższego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia orzeczenia wydanego z udziałem tego sędziego lub kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności”. Wnioskodawca nie przywołał innej argumentacji, pozwalającej na jej ocenę przez Sąd w kontekście przepisu art. 41 § 1 k.p.k., który stanowi, że: „sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie”. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 23 stycznia 2022 r., sygn. P 10/19, orzekł: 1. Art. 49 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.) w zakresie, w jakim za przesłankę mogącą wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie uznaje jakąkolwiek okoliczność odnoszącą się do procedury powoływania tego sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa do pełnienia urzędu, jest niezgodny z: a) art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, b) art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji. 2. Art. 31 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2021 r. poz. 1904) w związku z art. 49 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego w zakresie, w jakim za przesłankę wyłączenia sędziego z orzekania uznaje okoliczność, że obwieszczenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej o wolnych stanowiskach sędziego w Sądzie Najwyższym, na podstawie którego rozpoczyna się proces nominacyjny sędziów, stanowi akt wymagający dla swojej ważności podpisu Prezesa Rady Ministrów (kontrasygnaty), a konsekwencją jego braku jest wątpliwość co do bezstronności sędziego powołanego do pełnienia urzędu w procedurze nominacyjnej rozpoczętej takim obwieszczeniem, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 144 ust. 2 oraz art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji. 3. Art. 1 w związku z art. 82 § 1 i art. 86, art. 87, art. 88 ustawy z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym w zakresie, w jakim stanowi normatywną podstawę rozstrzygania przez Sąd Najwyższy o statusie osoby powołanej do sprawowania urzędu na stanowisku sędziego, w tym sędziego Sądu Najwyższego, i wynikających II ZO 130/26 5 z tego uprawnieniach takiego sędziego oraz związanej z tym statusem skuteczności czynności sądu dokonanej z udziałem tej osoby, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 10, art. 144 ust. 3 pkt 17 i art. 183 ust. 1 i 2 Konstytucji. Wprawdzie wyrok Trybunału dotyczy art. 49 k.p.c., jednak pozwala stwierdzić, że przedstawiona w nim wykładnia prawa rozciąga się również na problem stosowania art. 41 § 1 k.p.k. ze względu na zbieżną podstawę oceny dopuszczalności wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy na wniosek (iudex suspectus). Wskazać również należy na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 czerwca 2020 r., sygn. akt P 13/19, w którym orzeczono, że: Art. 49 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.) w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu podniesienia okoliczności wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, jest niezgodny z art. 179 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wcześniej, 4 marca 2020 r., sygn. akt P 22/19, Trybunał Konstytucyjny orzekł: art. 41 § 1 w związku z art. 42 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 30), stosowany odpowiednio na podstawie art. 741 pkt 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 75) w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 84, 609, 730 i 914 oraz z 2020 r. poz. 190), jest niezgodny z art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Oznacza to, że ustrój i postępowanie przed sądami należą do ustawodawcy – art. 176 ust. 2 Konstytucji RP. W tym zakresie decyduje zatem ustawa i polskie prawo (zob. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z 14 lipca 2021 r., P 7/20, z 7 października 2021 r., K 3/21, z 24 listopada 2021 r., K 6/21, z 10 marca 2022 r., K 7/21, z 11 grudnia 2023 r., Kp 1/23). II ZO 130/26 6 W sprawie nie ma też zastosowania art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. Powołane w we wniosku orzeczenia Sądów nie są źródłem prawa powszechnego i dlatego nie zastępują ustawy, w tym szczególnej regulacji dotyczącej wyłączenia sędziego z mocy prawa (art. 8, art. 87 Konstytucji RP, art. 40 k.p.k.). Sąd Najwyższy w składzie połączonych Izb, 3 grudnia 2025 r., podjął uchwałę: 1. Żaden sąd lub inny organ władzy publicznej nie jest uprawniony do uznania orzeczenia Sądu Najwyższego za niebyłe i pominięcia jego skutków, nawet jeśli miałoby to nastąpić z odwołaniem się do prawa Unii Europejskiej. 2. Rzeczpospolita Polska nie przekazała organom Unii Europejskiej lub jakiejkolwiek innej organizacji międzynarodowej kompetencji do stanowienia norm regulujących organizację i funkcjonowanie krajowego wymiaru sprawiedliwości, ani do określania zakresu, w którym mogą być one stosowane. Kompetencje te przysługują wyłącznie konstytucyjnym organom Rzeczypospolitej Polskiej i nie podlegają przekazaniu na podstawie art. 90 ust. 1 Konstytucji RP, w konsekwencji nie znajduje w tym zakresie zastosowania art. 91 ust. 2 i 3 w zw. z art. 87 Konstytucji RP (sygn. I NZP 7/25). Z tych motywów orzeczono jak w sentencji. [J.J.] [r.g.]