II ZO 126/26

II ZO 126/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 8 września 2026 r. SSN Marek Siwek w sprawie obwinionego sędziego Sądu Rejonowego […] w [...] X. Y. po rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej na posiedzeniu w dniu 8 września 2026 r. wniosku pełnomocników wnioskodawcy o wyłączenie SSN Pawła Wojciechowskiego od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt II ZO 116/26 na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. postanowił wniosku nie uwzględnić. UZASADNIENIE Do Sądu Najwyższego wpłynęło zażalenie pełnomocników wnioskodawcy M.K. na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 6 sierpnia 2025 r. o odmowie zezwolenia na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej sędziego Sądu Rejonowego […] w [...] X. Y. Do rozpoznania tej sprawy zarejestrowanej pod sygn. akt II ZIZ 25/25 została wylosowana SSN Maria Szczepaniec. Pełnomocnicy wnioskodawcy złożyli wniosek o wyłączenie SSN Marii Szczepaniec od udziału we wskazanej sprawie. Wniosek ten został zarejestrowany pod sygn. akt II ZO 116/26, a do jego rozpoznania został wylosowany SSN Paweł Wojciechowski. Pełnomocnicy wnioskodawcy w dniu 31 sierpnia 2026 r. złożyli wniosek o wyłącznie SSN Pawła Wojciechowskiego od rozpoznania sprawy o sygn. akt II II ZO 126/26 2 ZO 116/26. Uzasadniając ten wniosek, podnieśli, że wymieniony sędzia został powołany na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Ich zdaniem prowadzi to do naruszenia standardu wskazanego w art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, mówiącego o tym, że każdy sąd powinien być niezawisły, ustanowiony „zgodnie z prawem”. Powołali się przy tym na: 1. orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawach prowadzonych przeciwko Polsce (Reczkowicz przeciwko Polsce); 2. uchwałę składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA 1-4110- 1/20, oraz uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, zgodnie z którymi Krajowa Rada Sądownictwa ukształtowana we wskazanym wyżej trybie nie jest organem tożsamym z organem konstytucyjnym, którego skład i sposób reguluje Konstytucja, skutkiem czego jest obalenie domniemania niezawisłości i bezstronności sędziego powołanego do pełnienia urzędu przy udziale wymienionego organu. Wnioskodawcy wskazali, że SSN Paweł Wojciechowski został powołany na stanowisko sędziowskie w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych, której status został zakwestionowany w wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 8 listopada 2021 r. Zdaniem wnioskodawców, stopniowe rozszerzanie kognicji wskazanej Izby poprzez przekazywanie jej do rozpoznania kolejnych kategorii spraw doprowadziło do tego, że Izba ta stała się sądem szczególnym, orzekającym w kwestiach newralgicznych dla funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Wnioskodawcy wskazali również, że SSN Paweł Wojciechowski sam pozostaje członkiem składu orzekającego w sprawie II ZIZ 25/25. Jednocześnie w złożonym przez pełnomocnika M.K. wniosku o wyłączenie SSN Marii Szczepaniec II ZO 126/26 3 od rozpoznania sprawy, wśród okoliczności wywołujących uzasadnione wątpliwości co do jej bezstronności w postępowaniu toczącym się pod sygn. akt II ZIZ 25/25, wskazano na okoliczność jej powołania na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, a także fakt, iż pierwotnie sprawowała ona urząd sędziego w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych, której status jako sądu w rozumieniu konstytucyjnym został zakwestionowany. Sędzia Paweł Wojciechowski, znajdując się w analogicznej sytuacji jak SSN Maria Szczepaniec, decydując w przedmiocie jej wyłączenia od rozpoznania sprawy, de facto wypowiadałaby się na temat własnego statusu jako sędziego Sądu Najwyższego, wbrew zasadzie nemo iudex in causa sua. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, w części zaś odwołuje się do okoliczności, których rozważenie w kontekście art. 41 § 1 k.p.k. jest niedopuszczalne. Treść wniosku wskazuje, że wątpliwość co do bezstronności SSN Pawła Wojciechowskiego ma wynikać w znacznej mierze z faktu, że został on powołany na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej z zastosowaniem art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz. U. z 2024 r. poz. 1186), zwanej dalej „u.k.r.s.”, a zatem – w ocenie wnioskodawcy – w procedurze wadliwej, niespełniającej standardów niezawisłości i bezstronności, wynikających z art. 45 ust. 1 Konstytucji i art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Przedstawione przez wnioskodawców wątpliwości co do bezstronności wymienionego sędziego w sprawie o sygn. akt II ZO 116/26 wywiedzione zostały zatem w najistotniejszym zakresie z okoliczności wręcz normatywnych, towarzyszących jego powołaniu na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego – i na tej kwestii skoncentrowano uzasadnienie wniosku. Zwracając uwagę na tak zaprezentowaną argumentację wniosku o wyłączenie sędziego, przy jego ocenie należy uwzględnić aktualnie obowiązujące II ZO 126/26 4 brzmienie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2024 r. poz. 622) – dalej „u.s.n.”, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r. poz. 1259), na mocy której do ustawy o Sądzie Najwyższym został dodany art. 29 § 4 stanowiący wprost o tym, że okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego Sądu Najwyższego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia orzeczenia wydanego z udziałem tego sędziego lub kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności. Jednocześnie, ustawodawca wspomnianą nowelizacją wprowadził tryb tzw. testu bezstronności, w którym – zgodnie z art. 29 § 5 u.s.n. – dopuszczalne jest badanie spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego (lub sędziego delegowanego) wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy. Treść powołanych wyżej regulacji normatywnych w istotny sposób determinuje kierunek wykładni art. 41 § 1 k.p.k. Pojawia się bowiem pytanie, czy w ogóle w polskim prawie ustrojowym istnieją regulacje dopuszczające wyłączenie sędziego z powodów wyłącznie systemowych, związanych w istocie z przebiegiem procesu nominacyjnego, a ściślej wręcz z porządkiem prawnym, zgodnie z którym proces ten przebiegał. Odpowiedź na to pytanie, z punktu widzenia przywołanej regulacji jest negatywna, co potwierdza również orzecznictwo Sądu Najwyższego. W postanowieniu z dnia 28 grudnia 2023 r., sygn. akt III CB 55/23, Sąd Najwyższy wskazał, że przez okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego na tle art. 29 § 5 u.s.n. należy rozumieć nie okoliczności o charakterze generalnym, odwołujące się do systemowych rozwiązań procesu powoływania sędziów (a zatem w istocie okoliczności dotyczące sposobu ich powołania), lecz indywidualne okoliczności powołania, odnoszące się do konkretnego sędziego objętego wnioskiem o przeprowadzenie tzw. testu niezawisłości i bezstronności (tak też Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 6 marca 2024 r., sygn. akt III CB 18/24). Z kolei w postanowieniu z dnia 23 maja 2023 r., sygn. akt III PUB 1/23, Sąd Najwyższy II ZO 126/26 5 stwierdził, że „przedmiotem badania w trybie art. 29 § 5 u.s.n. jest dochowanie „wymogów” (standardu) niezawisłości i bezstronności w kontekście konkretnej sprawy w tym sensie, iż ewentualne deficyty niezawisłości i bezstronności mogą oddziaływać na wynik tej sprawy. Ścisły związek badania z konkretną sprawą potwierdza to, że powinno ono uwzględniać okoliczności dotyczące uprawnionego oraz charakteru sprawy. (…) przez okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego na tle art. 29 § 5 u.s.n. należy rozumieć nie okoliczności o charakterze generalnym, odwołujące się do systemowych rozwiązań procesu powoływania sędziów (a zatem w istocie okoliczności dotyczące sposobu ich powołania), lecz indywidualne okoliczności powołania, odnoszące się do konkretnego sędziego objętego wnioskiem o przeprowadzenie tzw. testu niezawisłości i bezstronności”. Uwzględniając powyższe, nie sposób uznać, że to, co jest wręcz wyraźnie wykluczone przez jeden przepis prawa, z uzasadnionych powodów mających szeroki, bo ustrojowy charakter, będzie dopuszczalne z punktu widzenia innego przepisu prawa, w tym wypadku art. 41 § 1 k.p.k., mającego przecież charakter procesowy, a więc, że ten ostatni przepis będzie w istocie mógł stanowić podstawę abstrakcyjnego wyłączenia sędziego z powodów w istocie ustrojowych, gdyż dotyczących otoczenia prawnego, w jakim dany sędzia został powołany na stanowisko. W art. 41 § 1 k.p.k. – przepisie, na który powołał się wnioskodawca, zawarto ogólną podstawę wyłączenia sędziego (iudex suspectus), którą co do zasady może być okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie. Nie ulega jednak wątpliwości, że zarówno instytucja tzw. testu bezstronności przewidziana w przepisach ustawy o Sądzie Najwyższym (z powodów, o których była już mowa), jak też mechanizm wyłączenia sędziego na podstawie art. 41 § 1 k.p.k., służą sądowej kontroli bezstronności sędziego, który ma brać udział w rozpoznawaniu konkretnej, określonej sprawy, a nie wyłączeniu z rozpoznawania spraw w ogóle, a taki sens ma złożony przez prokuratora wniosek. Instytucje te różnią się natomiast zakresem przedmiotowym, który w przypadku pierwszej z nich jest węższy. Ustawa o Sądzie Najwyższym w sposób szczególny reguluje badanie kwestii bezstronności sędziego w kontekście okoliczności II ZO 126/26 6 towarzyszących powołaniu sędziego oraz jego postępowania po powołaniu, a zatem w tym zakresie w stosunku do art. 41 § 1 k.p.k. stanowi lex specialis, wyłączając tym samym możliwość badania określonych w niej przesłanek w ogólnej procedurze. Z drugiej strony, wyłączenie zawarte w art. 29 § 4 u.s.n. ma oddziaływanie generalne, co wynika z jego ustrojowego charakteru. Przedstawione stanowisko implikuje stwierdzenie, że w trybie art. 41 § 1 k.p.k. nie można oceniać zagadnienia bezstronności sędziego w aspekcie okoliczności towarzyszących jego powołaniu, co w konsekwencji przesądza o niedopuszczalności wniosku złożonego na podstawie tego przepisu, w sytuacji gdy wniosek ten oparty jest jedynie na tych okolicznościach. Należy też zaznaczyć, że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 marca 2020 r., sygn. akt P 22/19 (który wszedł w życie z dniem 12 marca 2020 r.), przepis art. 41 § 1 k.p.k. utracił moc w zakresie, w jakim dopuszczał rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a u.k.r.s. Już choćby z tego powodu rozważenie okoliczności przytoczonych we wniosku w kontekście powołanego przepisu jest niedopuszczalne. Powyższych konstatacji nie podważa powołana w uzasadnieniu wniosku argumentacja, odwołująca się do treści uchwały połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I-4110-1/20. Zawarte w tej uchwale zapatrywania co do nienależytej obsady sądu (art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.) tworzonego przez sędziów powołanych na zajmowane stanowiska sędziowskie w Sądzie Najwyższym na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3) utraciły swą aktualność, wobec wejścia w życie – z dniem 21 kwietnia 2020 r. – wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r., sygn. akt U 2/20. W powołanym orzeczeniu Trybunał Konstytucyjny uznał wspomnianą uchwałę za niezgodną z art. 179, art. 144 ust. 3 pkt 17, art. 183 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. II ZO 126/26 7 8 ust. 1, art. 7 i art. 2 Konstytucji, art. 2 i art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej, a także z art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Należy przypomnieć, że skutkiem wejścia w życie powołanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego jest utrata mocy obowiązującej aktu, którego niezgodność z normami prawnymi wyższego rzędu została stwierdzona w tym orzeczeniu, co jasno wynika z art. 190 ust. 3 Konstytucji. Bezskuteczne w kontekście analizowanej sprawy jest powoływanie się przez wnioskodawcę na orzeczenia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, których moc wiążąca ogranicza się wyłącznie do spraw, na tle których zostały one wydane. Należy przypomnieć, że orzeczenia te nie mają charakteru źródeł prawa powszechnie obowiązującego i nie wywołują skutków erga omnes. Nie mają też znaczenia prejudycjalnego w niniejszej sprawie. Podobnie – jako niemającą charakteru źródła prawa powszechnie obowiązującego i odnoszącą skutek prawny w sprawie, na tle której została wydana – należy ocenić powołaną w uzasadnieniu uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., sygn. akt I KZP 2/22. Nie ma ona zresztą charakteru zasady prawnej i wiązała jedynie sąd, który wystąpił z pytaniem prawnym w trybie art. 441 § 1 k.p.k. Za nieuprawniony należy uznać pogląd wnioskodawcy, upatrujący naruszenia zasady nemo iudex in causa sua, wynikającej z art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k., co ma przejawiać się w tym, że objęty wnioskiem o wyłączenie sędzia rozstrzygałaby w sprawie o sygn. akt II ZO 116/26 w oparciu o okoliczności, które również jego dotyczą. Zgodnie z art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. sędzia jest z mocy prawa wyłączony od udziału w sprawie, jeżeli sprawa dotyczy tego sędziego bezpośrednio. Wykładnia językowa tego określenia wskazuje, że chodzi tu o sprawę, która wprost ma związek z osobą sędziego, a więc taka sprawa, rozstrzygnięciem której sędzia jest osobiście zainteresowany. Zwrot bezpośrednio, którym posługuje się powołany przepis oznacza zatem, że pomiędzy sprawą określonego sędziego, a jego osobą, nie ma ogniw pośrednich, a więc że wynik tej sprawy ma bezpośrednio oddziaływać na prawa i obowiązki sędziego orzekającego. Rozstrzygnięcie w sprawie wniosku o wyłączenie SSN Marii Szczepaniec od II ZO 126/26 8 rozpoznania sprawy o sygn. akt II ZIZ 25/25 nie dotyczy bezpośrednio SSN Pawła Wojciechowskiego, a do realizacji przesłanki wyłączenia sędziego, o której mowa w art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k., zaistnienie tego typu relacji jest wymagane. W tej sytuacji nie ma znaczenia również to, że SSN Paweł Wojciechowski wraz z SSN Marią Szczepaniec tworzy skład orzekający w sprawie o sygn. akt II ZIZ 25/25. Zupełnie bezzasadne z punktu widzenia ewentualnych deficytów bezstronności są też zarzuty wnioskodawców co do tego, że SSN Paweł Wojciechowski został powołany na stanowisko sędziowskie w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych. Wnioskodawca wywodząc, że wskazana Izba nie spełnia standardów bezstronnego i niezawisłego sądu, ustanowionego ustawą, nie dostrzega, że unormowania prawne rangi ustawowej, na mocy których utworzono wskazaną Izbę i które regulują jej ustrój i właściwość, mają moc powszechnie obowiązującą i nie zostały nigdy zakwestionowane w drodze środków prawnych, które zgodnie z postanowieniami art. 188, 191, 193 Konstytucji temu celowi służą. Przede wszystkim należy zauważyć, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 10 marca 2022 r., sygn. akt K 7/21, stwierdził niezgodność z Konstytucją zdania pierwszego art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności w zakresie, w jakim unormowanie to przy ocenie spełnienia warunku „sądu ustanowionego ustawą” uprawnia sądy krajowe do dokonywania oceny zgodności z Konstytucją i Konwencją ustaw dotyczących m.in. ustroju sądownictwa i właściwości sądów. Konkludując, należy stwierdzić, że wniosek o wyłączenie SSN Pawła Wojciechowskiego od rozpoznania sprawy o sygn. akt II ZO 116/26 pozbawiony jest merytorycznych podstaw, w części zaś oparty jest na podstawach konstytucyjnie niedopuszczalnych. W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy postanowił, jak w sentencji. [J.J.] [r.g.] II ZO 126/26 9