II UZ 80/26

II UZ 80/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jolanta Frańczak Dnia 1 lipca 2026 r. w sprawie z odwołania Z.K. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Szczecinie o wysokość emerytury, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 1 lipca 2026 r., zażalenia odwołującej się na postanowienie Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 24 listopada 2025 r., sygn. akt III AUa 184/23, uchyla zaskarżone postanowienie. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny w Szczecinie postanowieniem z dnia 24 listopada 2025 r. ustalił wartość przedmiotu kasacyjnego zaskarżenia na kwotę 2.150.96 zł na podstawie art. 25 § 1 k.p.c. (pkt 1) a następnie odrzucił skargę kasacyjną ubezpieczonej Z.K. (pkt 2) od wyroku tego Sądu z dnia 16 czerwca 2025 r, którym odrzucono apelację ubezpieczonej w zakresie żądania zasądzenia na jej rzecz kwoty 200.000 zł tytułem odszkodowania oraz oddalającego apelację w pozostałym zakresie od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 24 lutego 2023 r., oddalającego odwołanie ubezpieczonej od decyzji Zakładu Ubezpieczeń II UZ 80/26 2 Społecznych Oddział w Szczecinie z dnia 19 sierpnia 2017 r., którą ustalono wysokość jej emerytury i pojęto wypłatę tego świadczenia. W uzasadnieniu postanowienia Sąd Apelacyjny wskazał, że pełnomocnik ubezpieczonej, podając w skardze kasacyjnej wartość przedmiotu zaskarżenia na kwotę 126.000 zł – która wynikała z zaskarżenia wyroku tego Sądu w części, tj. w zakresie oddalenia apelacji - nie wyjaśnił metody wyliczenia wartości przedmiotu zaskarżenia. Powziąwszy wątpliwości co do rzeczywistej wartości przedmiotu zaskarżenia Sąd Apelacyjny dokonał jej sprawdzenia (art. 25 § 1 k.p.c.) występując w tym celu do organu rentowego, który stwierdził, że wynosi ona 2.995,32 zł. Organ rentowy wyjaśnił, że wyliczona hipotetyczna wysokość emerytury ubezpieczonej na dzień 1 czerwca 2015 r. o symbolu ENP wynosiłaby kwotę 1.521,12 zł., a o symbolu EOK - 380,23 zł, co daje łącznie kwotę 1.901,35 zł. Wysokość pobieranej przez ubezpieczoną emerytury o symbolu ENM na ten sam dzień stanowi kwotę 2.150,96 zł, zatem różnica w wysokości świadczeń wynosi 249,61 zł (2.150,96 – 1.901,35 zł). Jednocześnie wykazana hipotetyczna wysokość emerytury o symbolach ENP i EOK na dzień 1 czerwca 2015 r. jest niższa niż wypłacana o symbolu ENM. W związku z tym organ rentowy stwierdził, że wartość przedmiotu zaskarżenia za okres 12 miesięcy (249,61x12), tj. od 1 czerwca 2015 r. do 31 maja 2016 r. stanowi kwotę 2.995,32 zł. Sąd Apelacyjny podniósł, że w sprawie o przeliczenie lub wyrównanie emerytury, wartość żądania ustala się na dwa sposoby - jako roczną sumę świadczeń przyszłych wypłacanych lub kwotowo - jako konkretną kwotę podaną we wniosku lub pozwie w przypadku świadczeń zaległych. Zatem kwota stanowiąca wysokość pobieranej przez ubezpieczoną emerytury o symbolu ENM na dzień 1 czerwca 2015 r. stanowi wartość przedmiotu zaskarżenia. Emerytura niewątpliwie jest świadczeniem okresowym, zaś wysokość kapitału początkowego wpływa na jej wysokość. Ubezpieczona odwołując się od decyzji o odmowie ponownego ustalenia wysokości emerytury domagała się podwyższenia wartości świadczenia, co stanowi o wartości przedmiotu sporu. Ustalenie wartości kapitału początkowego nie jest roszczeniem samoistnym, lecz poprzedzającym ustalenie wyższej wartości emerytury i jako takie nie mogło być brane pod uwagę przy ustalaniu wartości przedmiotu zaskarżenia. W sprawie o wysokość emerytury do obliczenia wartości przedmiotu zaskarżenia stosuje się - z mocy art. 368 § 2 zdanie II UZ 80/26 3 trzecie w związki z art. 39821 k.p.c. - odpowiednio art. 22 k.p.c., według którego stanowi ona różnicę między wysokością świadczenia wypłacanego/ustalonego przez organ rentowy a wysokością świadczenia żądanego przez ubezpieczonego, w skali jednego roku. Zgodnie z art. 22 k.p.c. wartość przedmiotu zaskarżenia powinna stanowić iloczyn dwunastu miesięcy i różnicy między świadczeniem żądanym a przyznanym w dacie spornej decyzji. Sąd Apelacyjny podkreślił, że wartość przedmiotu zaskarżenia ustala się na podstawie wyliczenia dokonanego zgodnie z przepisami procedury cywilnej, w tym art. 22 k.p.c., a nie w oparciu o swobodne uznanie strony. Według poczynionego wyliczenia wartość ta była zaś niższa niż wskazana w skardze kasacyjnej i stanowi kwotę 2.272 zł, jest więc niższa od ustawowego progu wynikającego z art. 3982 § 1 k.p.c., zgodnie z którym skarga kasacyjna jest niedopuszczalna w sprawach o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż 50.000 zł, a w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych - niższa niż 10.000 zł. Wobec tego skarga kasacyjna podlegała odrzuceniu stosownie do art. 3986 § 2 k.p.c., jako niedopuszczalna. W zażaleniu na to postanowienie pełnomocnik ubezpieczonej domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości i nadania biegu wywiedzionej skardze kasacyjnej oraz zasądzenia od organu rentowego na rzecz ubezpieczonej zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów prawa procesowego, a to: 1) art. 3984 § 3 w związku z art. 130 § 1 k.p.c. i art. 25 § 1 k.p.c., przez jego błędne zastosowanie i zobowiązanie pełnomocnika ubezpieczonej do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej przez wyjaśnienie sposobu wyliczenia wskazanej w skardze wartości przedmiotu zaskarżenia i zarządzenie dochodzenia w sprawie ustalenia wartości przedmiotu zaskarżenia, mimo iż została ona wskazana w skardze kasacyjnej i zlecenie jej wyliczenia organowi rentowemu, po czym ustalenie tej wartości zgodnie z wyliczeniami organu rentowego; 2) art. 22 k.p.c., przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że wartość przedmiotu zaskarżenia powinna wynosić iloczyn dwunastu miesięcy i różnicy między świadczeniem żądanym a przyznanym w dacie spornej decyzji, podczas gdy jest to różnica między hipotetyczną kwotą emerytury, jaką ubezpieczona otrzymywałby, gdyby żądanie II UZ 80/26 4 ustalenia wysokości świadczenia zostało uwzględnione, a emeryturą w kwocie faktycznie pobieranej w stosunku rocznym, ewentualnie 3) art. 22 k.p.c., przez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że wartość przedmiotu zaskarżenia powinna wynosić iloczyn dwunastu miesięcy i różnicy między świadczeniem żądanym a przyznanym w dacie spornej decyzji i ustalenie, że wartość ta może zostać ustalona na dzień przyznania emerytury w kwocie zaliczkowej decyzją z dnia 14 lipca 2015 r., podczas gdy w niniejszym postępowaniu zaskarżona została decyzja z dnia 29 sierpnia 2017 r. i to w stosunku do emerytury, którą ubezpieczona powinna uzyskiwać w tej dacie powinna zostać ustalona wartość przedmiotu zaskarżenia. W uzasadnieniu zażalenia podkreślono, że Sąd Apelacyjny – choć nawet nie wydał zarządzenia o przeprowadzeniu dochodzenia - wezwał ubezpieczoną do uzupełnienia braku formalnego skargi kasacyjnej, mimo iż brak ten w ogóle nie występował oraz do wyjaśnienia sposobu wyliczenia podanej w skardze wartości przedmiotu zaskarżenia. Następnie - uznając wyliczenia ubezpieczonej za niewystarczające - zwrócił się o wyliczenie wartości przedmiotu zaskarżenia do organu rentowego, które przyjął bez żadnych zastrzeżeń i ustalił tę wartość na kwotę 2.150,96 zł (niezgodnie zresztą z art. 1261 § 3 k.p.c.), co doprowadziło do odrzucenia skargi. Zdaniem ubezpieczonej, zwrócenie się o wyliczenie wartości przedmiotu zaskarżenia, od której zależy dopuszczalność skargi kasacyjnej, do organu rentowego, czyli strony zainteresowanej tym, aby skardze nie został nadany bieg, jest daleko posuniętym brakiem lojalności wobec stron postępowania. Błędne jest też stanowisko Sądu Apelacyjnego, jakoby w świetle art. 22 k.p.c. wartość przedmiotu zaskarżenia powinna wynosić iloczyn dwunastu miesięcy i różnicy między świadczeniem żądanym a przyznanym w dacie spornej decyzji. W sporach o wysokość powtarzających się świadczeń z ubezpieczenia społecznego wartość przedmiotu zaskarżenia stanowi bowiem obliczona za okres jednego roku, stosownie do art. 22 k.p.c., różnica między hipotetyczną kwotą emerytury, jaką skarżący otrzymywałby, gdyby jego żądanie ustalenia wysokości świadczenia zostało uwzględnione a emeryturą w kwocie faktycznie pobieranej. Organ rentowy wyliczył ją uznając za miarodajną datę przyznania zaliczki na poczet emerytury decyzją z dnia 14 lipca 2015 r., tj. na dzień 1 czerwca 2015 r. Tymczasem wartość przedmiotu zaskarżenia powinna zostać obliczona przy uwzględnieniu, że II UZ 80/26 5 emerytura ubezpieczonej podlegała przeliczeniu na podstawie art. 26c ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2025 r., poz. 1749 ze zm., dalej jako ustawa emerytalna) po ukończeniu przez nią 65 roku życia. Jeśli wartość przedmiotu zaskarżenia ma zostać ustalona na dzień spornej decyzji, to jest nią zaskarżona w tym postępowaniu decyzja z dnia 29 sierpnia 2017 r., a nie decyzja z dnia 14 lipca 2015 r. W odpowiedzi na zażalenie organ rentowy wniósł o oddalenie zażalenia w całości i o zasądzenie na jego rzecz od ubezpieczonej zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zażalenie podlega uwzględnieniu, mimo iż nie wszystkie podniesione w nim argumenty przemawiają za jego trafnością. Sąd Najwyższy wielokrotnie wskazywał, że skarga kasacyjna - jako szczególny środek zaskarżenia wnoszony poza tokiem instancji od prawomocnych orzeczeń - musi spełniać wyznaczone ustawowo wymagania, które określają jej dopuszczalność. Takie wymaganie statuuje art. 3982 § 1 k.p.c., zgodnie z którym skarga kasacyjna nie przysługuje w sprawach (z zakresu ubezpieczeń społecznych) o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż dziesięć tysięcy złotych. Przepis art. 3982 k.p.c. ma przy tym charakter bezwzględny i nie jest dopuszczalne dowolne, zależne wyłącznie od woli stron „oznaczenie" wartości przedmiotu zaskarżenia po to, aby uzyskać uprawnienie do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie, w której skarga taka jest niedopuszczalna. Z tego względu badanie wartości przedmiotu zaskarżenia podanej w skardze kasacyjnej ma na celu sprawdzenie, czy skarga jest dopuszczalna ze względu na minimalną wartość zaskarżenia wymaganą od skargi kasacyjnej według art. 3982 § 1 k.p.c. i nie może być utożsamiane ze sprawdzeniem wartości przedmiotu sporu, o którym stanowią art. 25 i art. 26 k.p.c. O ile bowiem przepisy te wyrażają potrzebę ustabilizowania w postępowaniu cywilnym wartości przedmiotu sporu na potrzeby określenia właściwości rzeczowej sądu i wysokości należnych opłat sądowych, o tyle II UZ 80/26 6 gdy chodzi o określenie wartości przedmiotu zaskarżenia na użytek ustalenia dopuszczalności skargi kasacyjnej potrzeba taka nie występuje. Ważne jest, aby rozpoznaniu przez Sąd Najwyższy podlegały jedynie te skargi kasacyjne, których dopuszczalność przewidują przepisy procesowe, a nie niewłaściwe określenie wartości przedmiotu zaskarżenia przez stronę. W rezultacie nawet brak sprawdzenia wartości przedmiotu zaskarżenia podanej w apelacji nie eliminuje możliwości weryfikacji prawidłowości podanej wartości przedmiotu zaskarżenia w skardze kasacyjnej. Zgodnie z art. 39821 k.p.c. w postępowaniu kasacyjnym ma bowiem odpowiednie zastosowanie, między innymi, art. 368 § 2 k.p.c., który w zdaniu trzecim przewiduje, że przepisy art. 19-24 i 25 § 1 k.p.c. stosuje się odpowiednio. Oznacza to, że wskazana błędnie w postępowaniu instancyjnym wartość przedmiotu sporu lub przedmiotu zaskarżenia apelacją nie jest wiążąca dla postępowania kasacyjnego, a w rezultacie zarówno sąd drugiej instancji, jak również Sąd Najwyższy w ramach badania warunków formalnych skargi kasacyjnej może sprawdzić, czy podana w skardze kasacyjnej wartość przedmiotu zaskarżenia jest zgodna z zasadami jej ustalania zawartymi w art. 19-24 k.p.c. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 marca 2018 r., II UZ 119/17, LEX nr 2456371 czy z dnia 25 października 2017 r., II UZ 83/17, LEX nr 2427174 i przytoczone w nim orzecznictwo). Wobec tego sąd drugiej instancji jest nie tylko uprawniony, ale i zobowiązany do sprawdzenia - w razie wątpliwości - oznaczonej w skardze kasacyjnej wartości przedmiotu zaskarżenia. Uprawnienie sądu obejmuje skontrolowanie danych składających się na tę wartość oraz podanego przez skarżącego sposobu jej obliczenia, natomiast nie nakłada powinności jej samodzielnego ustalenia. W sprawach o świadczenia emerytalno-rentowe zwrócenie się do organu rentowego o ustosunkowanie się do określonej w skardze kasacyjnej wartości przedmiotu zaskarżenia jest zaś uprawnionym sposobem jej weryfikacji (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 2 kwietnia1998 r., II UZ 24/98, OSNAPiUS 1999 nr 8, poz. 291; z dnia 8 czerwca 2010 r., II UZ 10/10, LEX nr 611822; z dnia 2 sierpnia 2011 r., II UZ 27/11, LEX nr 1106736). Nie budzi też w orzecznictwie Sądu Najwyższego uwag, że w sporach sądowych o wysokość powtarzających się świadczeń z ubezpieczenia społecznego wartość przedmiotu sporu stanowi obliczona za okres jednego roku, stosownie do II UZ 80/26 7 wskazań zawartych w art. 22 k.p.c., różnica pomiędzy hipotetyczną kwotą emerytury (renty), jaką skarżący otrzymywałby, gdyby jego żądanie ustalenia wysokości świadczenia zostało uwzględnione, a emeryturą (rentą) w kwocie faktycznie pobieranej (zob. postanowienia: z dnia 18 października 2000 r., II UZ 123/00, OSNAPiUS 2002 nr 15, poz. 370; z dnia 21 lipca 2003 r., II UZ 45/03, OSNP 2004 nr 11, poz. 200; z dnia 23 listopada 2007 r., II UZ 30/07, OSNP 2009 nr 3-4, poz. 54 i z dnia 2 października 2009 r., II UZ 30/09, LEX nr 583822). W uchwale z dnia 18 października 2012 r., III UZP 3/12 (OSNP 2013 nr 9 -10, poz. 112), wyjaśniono, że w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych, której przedmiotem jest zmiana wysokości świadczenia powtarzającego się, wartość przedmiotu zaskarżenia (art. 3982 § 1 zdanie pierwsze i drugie k.p.c.) ustala się na podstawie art. 22 k.p.c. w odniesieniu do świadczeń przyszłych, a w odniesieniu do świadczeń zaległych - na podstawie art. 19 § 1 k.p.c. (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2023 r., III UZ 3/23, LEX nr 3651946). Podsumowując powyższe nie ma racji ubezpieczona zarzucając Sądowi Apelacyjnemu naruszenie art. art. 3984 § 3 w związku z art. 130 § 1 k.p.c. i art. 25 § 1 k.p.c., ponieważ Sąd ten był uprawniony do zobowiązania pełnomocnika do wyjaśnienia sposobu wyliczenia wartości przedmiotu zaskarżenia wskazanego w skardze na kwotę 126.000 zł. Natomiast, mimo wezwania, pełnomocnik ubezpieczonej uchylił się od wykonania tego obowiązku, nie podejmując nawet próby wyjaśnienia dlaczego jego zdaniem wartość przedmiotu zaskarżenia stanowi kwotę 126.000 zł. W związku z tym Sąd Apelacyjny mógł zwrócić się do organu rentowego o weryfikację wartości przedmiotu zaskarżenia wskazanego w skardze kasacyjnej, mając na względzie, że sprawdzenie wartości przedmiotu zaskarżenia musi prowadzić do ustalenia przez sąd wartości prawidłowej (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 2023 r., II UZ 32/23, LEX nr 3566107). Ponadto wartość ta powinna nawiązywać do zaskarżonej przez ubezpieczoną decyzji z dnia 29 sierpnia 2017 r., znak [….], którą organ rentowy ustalił wysokość emerytury ubezpieczonej i podjął jej wypłatę od dnia 1 czerwca 2015 r. oraz uwzględniać co do hipotetycznej wysokości świadczenia stanowisko ubezpieczonej zawarte w odwołaniu. II UZ 80/26 8 Przypomnieć trzeba, że zarządzenie Przewodniczącego z dnia 4 listopada 2025 r. zobowiązuje jedynie organ rentowy do „wyliczenia wartości przedmiotu zaskarżenia”, którą organ rentowy wyliczył w kwocie 2995,32 zł i jednocześnie wyjaśnił, że wysokość pobieranej przez ubezpieczoną emerytury o symbolu ENM na dzień 1 czerwca 2015 r. wynosi kwotę 2150,96 zł. Tymczasem zaskarżonym postanowieniem Sąd Apelacyjny ustalił wartość przedmiotu zaskarżenia na kwotę 2.150,96 zł (a zatem na kwotę jednomiesięcznej emerytury pobieranej przez ubezpieczoną na dzień 1 czerwca 2015 r.), choć w uzasadnieniu w całości przytoczył wyliczenia dokonane przez organ rentowy a w dalszej części uzasadnienia postanowienia stwierdził, że jest to kwota 2.272 zł. Zgodzić należy się ze stanowiskiem ubezpieczonej, że Sąd Apelacyjny zobowiązując organ rentowy do wyliczenia wartości przedmiotu zaskarżenia powinien dokonane wyliczenia zweryfikować mając na względzie, że w sporach sądowych o wysokość powtarzających się świadczeń z ubezpieczenia społecznego wartość przedmiotu zaskarżenia stanowi obliczona za okres jednego roku, stosownie do wskazań zawartych w art. 22 k.p.c., różnica między hipotetyczną kwotą emerytury, jaką skarżący otrzymywałby, gdyby jego żądanie ustalenia wysokości świadczenia zostało uwzględnione, a emeryturą w kwocie faktycznie pobieranej (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 kwietnia 2024 r., I UZ 23/23, LEX nr 3705071 i powołane tam orzeczenia), czego w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia trudno się doszukać, a podane w nim wartości są wzajemnie sprzeczne, o czym była już mowa. Reasumując, aby odrzucić skargę kasacyjną z uwagi na niespełnianie warunku z art. 3982 § 1 k.p.c., konieczne jest jednoznaczne określenie tej wartości w nawiązaniu do metody wyżej wskazanej, czego w niniejszej sprawie zabrakło, ponieważ trudno zweryfikować w jaki sposób Sąd Apelacyjny ustalił tą wartość i tym samym przedwczesne było odrzucenie skargi kasacyjnej. Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. orzekł jak w sentencji postanowienia. (J.C.) [a.ł] II UZ 80/26 9