II NSNc 158/25

II NSNc 158/25 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 30 września 2026 r. SSN Grzegorz Pastuszko (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Paweł Księżak Marek Sławomir Molczyk (ławnik Sądu Najwyższego) w sprawie z powództwa S. z siedzibą w K. działającego na rzecz B. M. i G. M. przeciwko Bank Spółce Akcyjnej w W. o ustalenie, ewentualnie o zapłatę, ewentualnie o unieważnienie i zapłatę, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 30 września 2026 r., na skutek skargi nadzwyczajnej wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z 5 października 2020 r., sygn. II Ca 2002/19: 1. odrzuca skargę nadzwyczajną; 2. znosi wzajemnie między stronami koszty postępowania przed Sądem Najwyższym wywołane wniesioną skargą nadzwyczajną. UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w Krakowie w sprawie II Ca 2002/19 toczącej się z powództwa S. z siedzibą w K. działającego na rzecz B. M. i G. M. przeciwko Bank Spółce Akcyjnej z siedzibą w W. o ustalenie, ewentualnie o zapłatę, ewentualnie o unieważnienie i zapłatę na skutek apelacji strony powodowej od wyroku Sądu Rejonowego dla Krakowa-Śródmieścia w Krakowie z 1 kwietnia 2019 r., sygn. akt VI II NSNc 158/25 2 C 1411/16/S, wyrokiem z 5 października 2020 r. oddalił apelację (pkt 1) oraz zasądził od strony powodowej na rzecz strony pozwanej zwrot kosztów postępowania apelacyjnego (pkt 2). Od powyższego wyroku strona powodowa wniosła skargę kasacyjną. Sąd Najwyższy postanowieniem z 27 stycznia 2022 r. w sprawie I CSK 288/22 odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz zasądził od powoda na rzecz pozwanego koszty postępowania kasacyjnego. Rzecznik Praw Obywatelskich pismem nadanym listem poleconym 6 października 2025 r., działając na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich (tekst jedn. Dz.U. 2024, poz. 1264 ze zm.) w zw. z art. 89 § 1 in principio ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (tekst jedn. Dz.U. 2024, poz. 622, dalej: „u.SN"), wniósł skargę nadzwyczajną od prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z 5 października 2020 r., II Ca 2002/19 z uwagi na konieczność zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, zaskarżając go w całości. Skarżący na podstawie art. 89 § 1 pkt 1 u.SN zarzucił naruszenie zasady ochrony konsumenta ustanowionej w art. 76 Konstytucji RP w zw. z art. 9 Konstytucji RP w zw. z art. 4 ust. 1 i 2, art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 Dyrektywy 93/13, poprzez niezapewnienie właściwej ochrony sądowej konsumentom, będącym słabszą stroną stosunku prawnego, przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi przedsiębiorcy – pozwanego banku, czego przejawem było niedostrzeżenie abuzywności umowy kredytu, a także niewykonanie, wynikającego z prawa unijnego, a w szczególności z Dyrektywy 93/13, obowiązku informacyjnego sądu wobec konsumentów, polegającego na konieczności poinformowania przez sąd o zbadaniu warunków umowy, konsekwencjach jej abuzywności dla uprawnień i obowiązków konsumentów oraz możliwości wyrażenia przez nich stanowiska co do skutków tej abuzywności, a w konsekwencji niezasadne oddalenie apelacji wniesionej w imieniu konsumentów od wadliwego wyroku sądu I instancji. Natomiast na podstawie art. 89 § 1 pkt 2 u.SN zarzucił: 1. rażące naruszenie prawa materialnego, tj. art. 189 Kodeksu postępowania cywilnego w zw. z art. 7 ust. 1 Dyrektywy 93/13, poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, że ze względu na dokonanie całkowitej spłaty kredytu przez konsumentów, nie mają oni interesu prawnego II NSNc 158/25 3 w ustaleniu skutków abuzywności postanowień umowy, którą wykonali, podczas gdy fakt spłacenia kredytu nie stanowił przeszkody dla badania przez sąd abuzywności oraz ważności umowy, z której wynikało spełnione zobowiązanie; 2. rażące naruszenie prawa materialnego, tj. art. 3851 § 1 Kodeksu cywilnego w zw. z art. 3851 § 3 k.c., w zw. z art. 58 § 1, § 2 i § 3 k.c., w zw. z art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 Dyrektywy 93/13, poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, że umowa kredytu nie zawierała postanowień abuzywnych oraz była w całości ważna, jako zgodna z prawem i zasadami współżycia społecznego, podczas gdy prawidłowo stosując prawo, sąd miał obowiązek stwierdzić, że ze względu na zawarte w niej klauzule abuzywne dotyczące głównych świadczeń stron, umowa ta nie była wiążąca wobec konsumentów, skutkiem czego konieczne było stwierdzenie jej nieważności, jeżeli takie było oczekiwanie konsumentów. Jednocześnie skarżący wskazał powody uzasadniające konieczność wniesienia skargi nadzwyczajnej dla zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej odwołując się do zasady ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, zasady bezpieczeństwa prawnego jednostki, zasady sprawiedliwości społecznej Na podstawie art. 91 § 1 u.SN skarżący wniósł w pierwszej kolejności o uchylenie w całości wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z 5 października 2020 r. wydanego w sprawie o sygn. II Ca 2002/19 i przekazanie sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania. Alternatywnie wniósł o stwierdzenie wydania zaskarżonego orzeczenia z naruszeniem prawa oraz wskazanie okoliczności, z powodu których wydane zostało takie rozstrzygnięcie, gdyby Sąd Najwyższy uznał, że ze względu na upływ w chwili orzekania więcej niż 5 lat od dnia uprawomocnienia się zaskarżonego orzeczenia, konieczne jest zastosowanie rozwiązania, o którym mowa w art. 89 § 4 in principio u.SN. W piśmie z 7 listopada 2025 r. stanowiącym odpowiedź na skargę nadzwyczajną pełnomocnik pozwanego wniósł o oddalenie skargi nadzwyczajnej, w przypadku uznania zarzutów o poprzestanie na stwierdzeniu naruszania prawa bez uchylenia zaskarżonego wyroku oraz o zasądzenie na rzecz pozwanej kosztów postępowania według norm przewidzianych. II NSNc 158/25 4 Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 89 § 1 u.SN, jeżeli jest to konieczne dla zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, od prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego lub sądu wojskowego kończącego postępowanie w sprawie może być wniesiona skarga nadzwyczajna, o ile: 1) orzeczenie narusza zasady lub wolności i prawa człowieka i obywatela określone w Konstytucji, lub 2) orzeczenie w sposób rażący narusza prawo przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, lub 3) zachodzi oczywista sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego – a orzeczenie nie może być uchylone lub zmienione w trybie innych nadzwyczajnych środków zaskarżenia. W świetle art. 89 § 2 u.SN, podmiotem uprawnionym do wniesienia skargi nadzwyczajnej jest m.in. Rzecznik Praw Obywatelskich. Stosownie do art. 89 § 3 u.SN, skargę nadzwyczajną wnosi się w terminie 5 lat od dnia uprawomocnienia się zaskarżonego orzeczenia, a jeżeli od orzeczenia została wniesiona kasacja albo skarga kasacyjna – w terminie roku od dnia ich rozpoznania. Niedopuszczalne jest uwzględnienie skargi nadzwyczajnej na niekorzyść oskarżonego wniesionej po upływie roku od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, a jeżeli od orzeczenia została wniesiona kasacja albo skarga kasacyjna - po upływie 6 miesięcy od dnia jej rozpoznania. W myśl art. 95 pkt 1 u.SN, w zakresie nieuregulowanym przepisami ustawy do skargi nadzwyczajnej, w tym postępowania w sprawie tej skargi, stosuje w zakresie spraw cywilnych – przepisy ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego dotyczące skargi kasacyjnej, z wyłączeniem art. 3984 § 2 oraz art. 3989 k.p.c. Według art. 3986 § 2 k.p.c., sąd drugiej instancji odrzuca skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu, skargę niespełniającą wymagań określonych w art. 3984 § 1, nieopłaconą oraz skargę, której braków nie usunięto w terminie lub z innych przyczyn niedopuszczalną. Zgodnie z art. 3986 3 k.p.c., Sąd Najwyższy odrzuca skargę kasacyjną, która podlegała odrzuceniu przez sąd drugiej instancji, albo zwraca ją temu sądowi w celu usunięcia dostrzeżonych braków. II NSNc 158/25 5 Przystępując do rozważań, Sąd Najwyższy wskazuje, że zgodnie z art. 89 § 3 u.SN zasadą jest możliwość wniesienia skargi nadzwyczajnej w terminie pięciu lat od dnia uprawomocnienia się zaskarżonego orzeczenia. Ustawodawca przewidział jednak szczególne unormowanie na wypadek, gdy od tego orzeczenia wniesiona została skarga kasacyjna. Przyjął mianowicie, że w takiej sytuacji termin do wniesienia skargi nadzwyczajnej wynosi rok i rozpoczyna bieg od dnia rozpoznania skargi kasacyjnej. Z tego ostatniego rozwiązania jasno wynika, że w sytuacji uprzedniego wniesienia w danej sprawie kasacji lub skargi kasacyjnej, skarga nadzwyczajna może zostać wniesiona wyłącznie w zakreślonym wyżej terminie rocznym. A to oznacza, że uchybienie temu terminowi wyklucza możliwość późniejszego skutecznego wniesienia skargi nadzwyczajnej z powołaniem się na pięcioletni termin przewidziany w tym przepisie. Jednocześnie Sąd Najwyższy zauważa, że użyte w art. 89 § 3 zd. 1 u.SN pojęcie „rozpoznania”, stanowiące cezurę czasową dla naliczania biegu rocznego terminu, powinno być rozumiane szeroko jako wydanie przez Sąd Najwyższy orzeczenia kończącego postępowanie kasacyjne, niezależnie do tego, czy merytorycznie, czy formalnie (A. Góra-Błaszczykowska (red.), Środki zaskarżenia. System Postępowania Cywilnego. Tom 5, 2023, Wydawnictwo C.H.Beck Sp. z o.o.). Inna interpretacja, nawiązująca do klasycznego pojmowania tego terminu na tle przepisów o skardze kasacyjnej, a więc m. in. zakładająca, iż odmowa przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 KPC) nie jest rozpoznaniem skargi, byłaby o tyle problematyczna, że w gruncie rzeczy zamykałaby drogę do skorzystania ze skargi nadzwyczajnej jako środka zaskarżenia. Jest przecież rzeczą oczywistą, że skoro w zaistniałych okolicznościach nie doszłoby do merytorycznego rozpoznania skargi kasacyjnej, to automatycznie nie mógłby zostać zapoczątkowany wspomniany termin roczny. Przenosząc powyższe rozważania na realia przedmiotowej sprawy, należy wskazać, że sprawa ta dotyczy wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie 5 października 2020 r. sygn. II Ca 2002/19. Od tego wyroku strona powodowa wniosła skargę kasacyjną, której Sąd Najwyższy postanowieniem z 27 stycznia 2022 r. odmówił przyjęcia do rozpoznania. Również od tego wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł skargę nadzwyczajną dopiero 6 października 2025 r. (data nadania listu poleconego). II NSNc 158/25 6 W przedstawionym stanie faktycznym zastosowanie znajduje roczny termin przewidziany w art. 89 § 3 zd. 1 u.SN. Wobec wydania przez Sąd Najwyższy postanowienia w dniu 27 stycznia 2022 r., termin do wniesienia skargi nadzwyczajnej upłynął 27 stycznia 2023 r. Tymczasem przedmiotowa skarga została wniesiona dopiero 6 października 2025 r., a zatem po upływie ustawowo określonego terminu. W konsekwencji skargę należy uznać za wniesioną z uchybieniem terminu, co skutkuje koniecznością jej odrzucenia. Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3986 § 2 i § 3 k.p.c. w zw. z art. 95 pkt 1 u.SN, orzeka, jak w sentencji. O wzajemnym zniesieniu kosztów postępowania wywołanego wniesioną skargą nadzwyczajną Sąd Najwyższy orzeka na podstawie art. 39818 k.p.c. w zw. z art. 95 pkt 1 u.SN. [D.Z.] [r.g.]