II KO 92/25

II KO 92/25 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: SSN Paweł Bucoń Dnia 8 października 2026 r. w sprawie S.Z. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 15 października 2026 r., z urzędu inicjatywy sędziego SN D.Ś w przedmiocie wyłączenia sędziego SN S.S. od udziału w sprawie o sygn. akt II KO 92/25, na podstawie art. 42 § 1 i 4 k.p.k. w zw. z art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. a contrario p o s t a n o w i ł: stwierdzić brak podstaw do wyłączenia z urzędu sędziego SN S.S. od udziału w sprawie o sygn. akt II KO 92/25. UZASADNIENIE Obrońca skazanego S.Z. wystąpił do Sądu Najwyższego z pismem stanowiącym sygnalizację potrzeby wznowienia z urzędu postępowania kasacyjnego zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego w sprawie o sygn. akt II KK 564/23 z powodu zaistnienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Występujący z inicjatywą w piśmie wskazał, że zachodzi konieczność wznowienia postępowania z urzędu bowiem w wydaniu postanowienia przez Sąd Najwyższy brał udział sędzia SN A.R., który objął urząd sędziego Sądu Najwyższego w wyniku rekomendacji Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej na podstawie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Nadto autor sygnalizacji podniósł również, że sędzia II KO 92/25 2 SN A.R. został pierwotnie powołany na „stanowisko sędziego w Izbie Dyscyplinarnej, która była organem powiązanym administracyjnie z Sądem Najwyższym, jednak sama nie miała statusu sądu w rozumieniu konstytucyjnym.”. Przedmiotowe pismo zarejestrowane zostało w Sądzie Najwyższym, pod sygn. akt II KO 92/25. Sprawa ta została następnie przydzielona do referatu SSN M.P. Zarządzeniem Prezesa Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 2026 r. do rozpoznania sprawy o sygn. akt II KO 92/25 zostali wyznaczeni sędziowie SN w osobach: SSN M.P., SSN S.S. i SSN D.Ś. W piśmie z dnia 21 lipca 2026 r. sędzia SN D.Ś. na podstawie art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k., wniósł o wyłączenie SSN S.S. od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt II KO 92/25. W przedstawionym stanowisku sędzia SN D.Ś., wskazał generalnie, że ponieważ „SSN S.S. został powołany na urząd sędziego Sądu Najwyższego również z udziałem KRS ukształtowanej w trybie ustawy z 2017 r., należało stwierdzić, że wzięcie przez tego sędziego udziału w rozpoznaniu wniosku – sygnalizacji o wznowienie postępowania z przyczyn wyżej wskazanych, z uwagi na tożsamy, wadliwy konstytucyjnie sposób powołania na urząd sędziego Sądu Najwyższego byłoby złamaniem zasady nemo iudex in sua causa zawartej w treści art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. W ocenie sędziego SN D.Ś., w takiej sytuacji „nie jest możliwe, aby SSN S.S. zasiadając w składzie Sądu Najwyższego rozpoznając tę sprawę o wznowienie, nie oceniał jednocześnie dokładnie tych samych okoliczności (istotnych w zakresie niezawisłości i niezależności w sensie instytucjonalnym), związanych z trybem powołania na urząd sędziego z udziałem KRS ukształtowanej w trybie ustawy z 2017 r., które dotyczą jego samego”. Zarządzeniem p.o. Przewodniczącego II Wydziału Izby Karnej Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 2026 r. pismo SSN D.Ś. z dnia 21 lipca 2026 r. o wyłączenie SSN S.S. od orzekania, pozostawiono w aktach sprawy bez dalszego biegu, jako oparty na zarzucie wadliwości powołania sędziego do Sądu Najwyższego (z uwagi na treść § 1 i § 2 zd. pierwsze Zarządzenia nr 14/2026 Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Karnej z dnia 25 maja 2026 r. w zw. z § 1 Zarządzenia nr 21/2026 Sędziego Sądu Najwyższego upoważnionego do tymczasowego wykonywania czynności związanych z organizacją i kierowaniem pracą Izby Karnej Sądu oraz niektórych czynności z zakresu prawa pracy z dnia 18 czerwca 2026 r. uchylającego zarządzenie sędziego tymczasowo wykonującego II KO 92/25 3 czynności zw. z organizacją i kierowaniem pracą Izby Karnej z dnia 9 czerwca 2026 r.). W dniu 9 września 2026 r. sędzia SN D.Ś. na podstawie art. 42 § 1 k.p.k. wniósł o wszczęcie postępowania z urzędu i wyłączenie na podstawie art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. sędziego SN S.S. od udziału w sprawie o sygn. akt II KO 92/25 podnosząc te same co we wcześniejszym wystąpieniu okoliczności. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W sprawie brak jest podstaw faktycznych i prawnych uzasadniających wyłączenie Sędziego SN S.S. od udziału w sprawie. Na wstępie Sąd Najwyższy rozważył, czy dopuszczalne jest złożenie przez sędziego członka składu orzekającego wniosku o wyłączenie od udziału w sprawie innego sędziego – członka składu. Zgodnie z dyspozycją art. 42 § 1 k.p.k. wyłączenie następuje na żądanie sędziego, z urzędu albo na wniosek strony. Jeżeli sędzia uznaje, że zachodzi przyczyna wyłączająca go z mocy art. 40, wyłącza się, składając oświadczenie na piśmie do akt, a na jego miejsce wstępuje inny sędzia (§ 2). Podkreślenia wymaga przy tym, iż żądanie sędziego nie jest stricte wnioskiem o jego wyłączenie, gdyż ustawa odmiennie określa te czynności, lecz oświadczeniem wiedzy o podstawie jego wyłączenia z art. 41 § 1 k.p.k., ocena zaistnienia której należy do sądu (zob. D. Świecki (w:) B. Augustyniak, K. Eichstaedt, M. Kurowski, D. Świecki, Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2023, art. 42). Literalne brzmienie powołanego przepisu w sposób jednoznaczny zatem wskazuje, iż podmiotem uprawnionym do złożenia wniosku o wyłączenie sędziego jest strona postępowania. Sędzia, zasiadający w składzie orzekającym w danej sprawie, nie jest zatem uprawniony do formułowania takiego postulatu, a jedynym żądaniem w tym zakresie mu przysługującym jest "samowyłączenie" w postaci uprzednio wspomnianego złożenia oświadczenia wiedzy (zob. postanowienie SN z 30 listopada 2023 r., I Zo 81/22; postanowienie SN z 15 grudnia 2023 r., I Zo 74/23; postanowienie SN z 18 września 2024 r., II Zo 74/24). Na tle przedstawionych wyżej poglądów w judykaturze ukształtowało się stanowisko, zgodnie z którym wnioski o wyłączenie sędziego składane przez innego sędziego będącego członkiem składu orzekającego należy pozostawiać bez rozpoznania (zob. m.in. postanowienia SN: z 9 marca 2023 r., I ZO 10/23; II KO 92/25 4 z 4 października 2023 r., I ZO 30/22; z 29 listopada 2023 r., I ZO 138/23; z 18 września 2024 r., II ZO 74/24; z 11 grudnia 2024 r., II ZO 76/24; z 27 marca 2025 r., II KB 48/24). Godzi się zauważyć, iż jednocześnie wskazuje się na wyjątkową dopuszczalność badania podstaw wyłączenia sędziego wskutek sygnalizacji innego członka składu orzekającego takiej konieczności przez złożenie wniosku o rozważenie wyłączenia sędziego z urzędu. W takiej sytuacji wyznaczenie posiedzenia następuje w celu zbadania przez sąd z urzędu kwestii wyłączenia sędziego (D. Świecki (w:) B. Augustyniak, K. Eichstaedt, M. Kurowski, D. Świecki, Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2025, art. 42, teza 4; J. Zagrodnik, M. Burdzik (w:) S. Głogowska, J. Karaźniewicz, M. Klejnowska, N. Majda, I. Palka, K. Sychta, K. Żyła, J. Zagrodnik, M. Burdzik, Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2024, s. 217). Pismo o takim charakterze, datowane na dzień 9 września 2026 r. złożył w niniejszej sprawie członek składu, a zatem okoliczności w nim zawarte zostały rozważone przez Sąd Najwyższy. Przechodząc do zgłoszonej przez Sędziego SN D.Ś. inicjatywy zawartej w przedmiotowym piśmie należy zauważyć, że pismo to nie zawiera argumentacji, która mogłaby uzasadniać wyłączenie Sędziego Sądu Najwyższego S.S. od rozpoznania sprawy o sygn. akt II KO 92/25. Autor sygnalizacji powołując się na zaistnienie przesłanki określonej w art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k., nie przedstawił przekonującego rozumowania, prowadzącego do wniosku, że rozpoznawana sprawa dotyczy Sędziego SN S.S. bezpośrednio, co ma istotne znaczenie, gdyż akta sprawy nie pozwoliły ujawnić tego rodzaju okoliczności z urzędu. Przepis art. 40 § 1 k.p.k. zawiera natomiast zamknięty katalog podstaw do wyłączenia sędziego z mocy prawa, który nie może podlegać wykładni rozszerzającej (zob. A. Murzynowski, Glosa do postanowienia SN z 11 grudnia 2002 r., V KK 135/02, OSP2004/2, s. 25; podobnie R.A. Światłowski, Glosa do wyroku SN z 5 lutego 1997 r., V KKN 180/96, OSP 1998/2, s. 40). Przy czym przesłanka, że sprawa dotyczy sędziego bezpośrednio (art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k.) dotyczy takiej sprawy, której przedmiotem jest rozstrzygnięcie o jego prawach i obowiązkach, także w sferze cywilnoprawnej (zob. P. Hofmański, E. Sadzik, K. Zgryzek, w: Kodeks postępowania karnego..., t. 1, red. P. Hofmański, s. 323; postanowienie SN z dnia 6 września 2022 r., II KK 22/21). Taka sytuacja ma zawsze miejsce, gdy sędzia uczestniczy w procesie karnym w charakterze strony II KO 92/25 5 (zarówno biernej, jak i czynnej), albo quasi-strony, w tych bowiem przypadkach ex definitione ma interes prawny w korzystnym dla siebie rozstrzygnięciu o przedmiocie procesu (zob. J. Zagrodnik, Proces karny, red. J. Zagrodnik. S. 225). Przy czym chodzi tu o sprawę, która wprost ma związek z osobą sędziego i którą sędzia jest osobiście zainteresowany. Pomiędzy sprawą określonego sędziego, a jego osobą, nie może być ogniw pośrednich (zob. postanowienia SN: z 10 stycznia 2002 r.; z 5 października 2022 r., V KK 329/22; z 30 listopada 2023 r., I ZO 75/24; z 31 stycznia 2024 r., I ZO 17/24; z 28 czerwca 2024 r., I ZO 95/24; z 4 września 2024 r., I ZO 144/24; z 30 stycznia 2025 r., I ZO 114/24; z 11 kwietnia 2025 r., V KB 11/24; J. Zagrodnik, M. Burdzik [w:] S. Głogowska, J. Karaźniewicz, M. Klejnow-ska, N. Majda, I. Palka, K. Sychta, K. Żyła, J. Zagrodnik, M. Burdzik, Kodeks postę-powania karnego. Komentarz, Warszawa 2024, s. 209; J. Kosonoga (w:) R. A. Stefański (red.), S. Zabłocki (red.) Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz do art. 1-166, Warszawa 2017, s. 550; H. Paluszkiewicz [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, wyd. III, red. K. Dudka, Warszawa 2023, s. 127; T. Grzegorczyk [w:] Kodeks postępowania karnego. Tom I. Artykuły 1-467. Komentarz, Warszawa 2014, s. 218; W. Grzeszczyk [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, wyd. X, LexisNexis 2014, art. 40, teza 3). Wbrew stanowisku przedstawionemu w uzasadnieniu przedmiotowego pisma, okoliczności niniejszej sprawy nie dają podstaw do uznania, jakoby mogło dojść do naruszenia zasady nemo iudex in causa sua. Należy w pełni podzielić pogląd prezentowany w orzecznictwie Sądu Najwyższego, iż wniosków o wyłączenie usadowionych tylko na podnoszeniu okoliczności o charakterze ustrojowym nie wolno uwzględniać automatycznie z tego tylko powodu, iż przedmiot sprawy znajduje zastosowanie także do osób ją rozstrzygających. Bez zindywidualizowania podnoszonych okoliczności w aspekcie konkretnych faktów poddających się ocenie sądu, pozostają one w warstwie wyłącznie teoretycznej, niepowiązanej odpowiednio ani z konkretną sprawą, od udziału w której wniosek o wyłączenie zostaje złożony, ani z określonym sędzią, którego wniosek ten dotyczy (zob. m.in. postanowienie SN z 16 stycznia 2024 r., III KK 293/23; postanowienie SN z 11 lipca 2024 r., IV KK 142/24; postanowienie SN z dnia 11 października 2024 r., II KO 110/24). W uwarunkowaniach badanej sprawy orzekanie przez Sędziego SN S.S. powołanego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. nie prowadzi do złamania zasady nemo iudex in causa sua, II KO 92/25 6 albowiem nie będzie on orzekał "we własnej sprawie", gdyż przedmiot konkretnego postępowania nie stanowi "jego sprawy", a wydane przez niego orzeczenie w żaden sposób nie będzie miało wpływu na sferę jego własnych uprawnień lub obowiązków prawnych (zob. postanowienie SN z 30 listopada 2023 r., I Zo 75/24; postanowienie SN z 4 września 2024 r., I Zo 144/24; postanowienie SN z 2 października 2024 r., V KK 282/24). Przyjęcie rozumowania omawianej przesłanki jaką proponuje sygnalizujący mogłoby doprowadzić do odsunięcia od orzekania znacznej liczby sędziów (w skrajnych wypadkach wszystkich), a tym samym do wpływania na skład sądu i na treść orzeczenia. Jedyne zatem wskazywane przez SSN D. Ś. okoliczności, związane ze statusem ustrojowym sędziów, w realiach tej sprawy nie mogą zostać uwzględnione przez pryzmat art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k. Mając na względzie wszystkie powyższe okoliczności, Sąd Najwyższy podjął zatem w przedmiotowej kwestii incydentalnej jedyną możliwą decyzję procesową, wskazaną w części dyspozytywnej niniejszego postanowienia tj. stwierdził brak przesłanek uzasadniających wyłączenie z urzędu Sędziego SN S.S. od udziału w sprawie o sygn. II KO 92/25. [WB] [a.ł] SSN Paweł Bucoń