I ZO 135/26

I ZO 135/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marek Dobrowolski Dnia 1 października 2026 r. w sprawie dotyczącej sędziego Sądu Okręgowego w […] X. Y., po rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej na posiedzeniu w dniu 1 października 2026 roku oświadczenia SSN Grzegorza Żmija o podstawie jego wyłączenia od rozpoznania sprawy o sygn. akt I ZB 33/25 na podstawie art. 42 § 1 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. postanowił: wyłączyć SSN Grzegorza Żmija od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt I ZB 33/25. UZASADNIENIE W dniu 21 lipca 2026 r. SSN Grzegorz Żmij na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. złożył wniosek o wyłączenie go od orzekania w sprawie o sygn. akt I ZB 33/25, wskazując, że w jego ocenie istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w sprawie, powołując wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 16 lipca 2026 r. w sprawie C-748/23 oraz w sprawach połączonych C-96/24, C-103/24 i C-112/24. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: I ZO 135/26 2 Analiza okoliczności przytoczonych w oświadczeniu SSN Grzegorza Żmija wykazała, iż stanowią one wystarczającą przesłanki do wyłączenia go od udziału w sprawie prowadzonej pod sygn. akt I ZB 33/25, jednakże niejako z innych niż wskazywane przez autora oświadczenia przyczyn. Na wstępie wskazać należy, iż żądanie sędziego nie stanowi wniosku o jego wyłączenie w sensie ścisłym, gdyż kodeks postępowania karnego czynności te określa odmiennie. Powyższe rozumieć należy bowiem jako oświadczenie wiedzy o podstawie wyłączenia z art. 41 § 1 k.p.k. (zob. D. Świecki [w:] B. Augustyniak, K. Eichstaedt, M. Kurowski, D. Świecki, Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2021). Sędzia wyznaczony do udziału w rozpoznaniu sprawy powinien bowiem powiadomić o okoliczności, która mogłaby uzasadniać jego wyłączenie na wniosek strony i stanowić podstawę ewentualnego zarzutu dotyczącego braku bezstronności przy rozpoznawaniu sprawy. Ostateczna ocena i rozważenie konkretnej okoliczności za uzasadnioną podstawę wyłączenia nie należy jednak do informującego o jej zaistnieniu sędziego, lecz do weryfikującego jego oświadczenie sądu, który w trybie określonym w przepisie art. 42 k.p.k. dokonuje obiektywnej kontroli zasadności żądania sędziego w konkretnym układzie faktycznym (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 21 kwietnia 2011 roku, sygn. akt V KK 386/10, LEX nr 846185, wyrok Sądu Najwyższego z 29 lutego 2016 roku, sygn. akt SNO 82/15, LEX nr 2023791). Automatyczne wyłączenie od udziału w sprawie następuje natomiast jedynie w sytuacji wystąpienia okoliczności określonych w art. 40 k.p.k. W analizowanej sprawie żądanie w przedmiocie wyłączenia Oświadczający sformułował na podstawie art. 41 § 1 k.p.k., znajdującego to odpowiednie zastosowanie na kanwie niniejszego postępowania mocą art. 128 u.s.p. Zgodnie z treścią powyższego przepisu sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Jedną z okoliczności stanowiących uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego i powodujących jego wyłączenie na wniosek strony jest uzewnętrznienie przez sędziego poglądu na sprawę przed wydaniem orzeczenia i to nie tylko w wypowiedzi na sali sądowej, ale i poza salą, w sposób świadczący o realnym niebezpieczeństwie jego stronniczości (por. D. Świecki [w:] B. Augustyniak, K. Eichstaedt, M. Kurowski, D. Świecki, Kodeks I ZO 135/26 3 postępowania karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany, Gdańsk 2026, art. 41, teza 6.). W orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wskazuje się, że bezstronność sędziego w realiach danej sprawy powinna zostać rozważona zgodnie z kryterium subiektywnym, czyli na podstawie osobistych przekonań poszczególnego sędziego w danej sprawie, oraz zgodnie z kryterium obiektywnym, czyli w drodze ustalenia, czy sędzia daje wystarczające gwarancje, by wykluczyć jakąkolwiek uprawnioną wątpliwość w tej mierze (zob. wyrok ETPCZ z dnia 10 kwietnia 2003 r. w sprawie Sigurdsson przeciwko Islandii – skarga nr 39731/98). W odniesieniu do kryterium subiektywnego należy domniemywać osobistą bezstronność sędziego do czasu wskazania dowodu przeciwnego. Na podstawie kryterium obiektywnego trzeba rozstrzygnąć, czy obok zachowania samego sędziego, istnieją dające się ustalić okoliczności mogące podać w wątpliwość jego bezstronność. W tej mierze nawet pozory mogą mieć pewne znaczenie. Chodzi tu o zaufanie, które muszą wzbudzać sądy w demokratycznym społeczeństwie oraz przede wszystkim u stron postępowania. W związku z tym każdy sędzia, w stosunku do którego istnieje uprawniony powód, by obawiać się braku bezstronności z jego strony, musi zostać wyłączony. Z kolei Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku z dnia 10 października 2000 r. (Daktaras przeciwko Litwie, skarga nr 42095/98) stwierdził, że istnieją dwa aspekty wymogu bezstronności z art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Po pierwsze, sąd musi być bezstronny w sposób subiektywny, czyli żaden z jego członków nie powinien być stronniczy bądź uprzedzony. Osobista bezstronność członka składu orzekającego jest dorozumiana, chyba że istnieją dowody przeciwne. Po drugie, sąd musi być bezstronny z obiektywnego punktu widzenia, czyli musi oferować wystarczające gwarancje wykluczające jakąkolwiek uprawnioną wątpliwość w tej mierze. W przypadku kryterium obiektywnego musi zostać rozważone, czy istnieją podlegające ustaleniu fakty, które mogą wzbudzić wątpliwość co do bezstronności sędziego. W tej mierze nawet odbiór w oczach opinii publicznej może mieć pewne znaczenie. W grę tutaj wchodzi zaufanie, które sądy w demokratycznym społeczeństwie muszą wzbudzać w opinii publicznej i stronach postępowania. I ZO 135/26 4 Składający oświadczenie podstawę do wyłączenia od orzekania upatrywał w rozstrzygnięciach Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 16 lipca 2026 r. w sprawie C-748/23 oraz w sprawach połączonych C-96/24, C-103/24 i C-112/24. Wskazana zatem w oświadczeniu akceptacja stanowiska wyrażonego w powyższych prowadzi do przekonania, iż SSN Grzegorz Żmij w sposób jednoznaczny wyraził tym samym swój stosunek do sprawy prowadzonej pod sygn. akt I ZB 33/25 dotyczącej wniosku o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności przez SSN Marka Siwka w sprawie prowadzonej pod sygn. akt II ZOW 51/24. Z powyższej aprobaty wynika bowiem, że sędzia ten ma wyrobiony pogląd na kwestie spełniania standardów niezawisłości i bezstronności sędziów Sądu Najwyższego powołanych na to stanowisko po rekomendacji Krajowej Rady Sądownictwa w składzie ukształtowanym przy zastosowaniu art. 9a u.k.r.s. Odnotowania wymaga przy tym, że SSN Grzegorz Żmij złożył zdanie odrębne od uchwały Sądu Najwyższego z 3 grudnia 2025 r., I NZP 7/25, wskazując, iż „okoliczności ukształtowania i sposób działania Krajowej Rada Sądownictwa, na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2018 r., poz. 3), przesądzają, że obecna Rada nie jest organem w istocie niezależnym i gwarantującym niezależność sądom, w tym Sądowi Najwyższemu – Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych. Ukształtowana przy udziale tak działającej Rady Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych i wydawane przez nią orzeczenia, obarczone są wadą procesową, której sam Sąd Najwyższy usunąć nie może”. Z powyższego wynika jednoznacznie, że SSN Grzegorz Żmij w sposób jednoznaczny i niepozostawiający żadnych wątpliwości wyraził swój pogląd w kwestii spełniania standardów niezawisłości i bezstronności sędziów Sądu Najwyższego, powołanych na to stanowisko po rekomendacji Krajowej Rady Sądownictwa w składzie ukształtowanym przy zastosowaniu art. 9a u.k.r.s. W tej samej kwestii miał natomiast wypowiedzieć się Sąd Najwyższy w składzie z jego udziałem i dokonać rozstrzygnięcia dotyczącego testu niezawisłości i bezstronności SSN Marka Siwka, który na obecnie zajmowane stanowisko został powołany we wskazanej procedurze. I ZO 135/26 5 Biorąc pod uwagę wskazania płynące z uprzednio powołanego orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, Sąd z udziałem SSN Grzegorza Żmija nie byłby bezstronny ani w znaczeniu subiektywnym, ponieważ osobiste zapatrywanie sędziego w kwestii będącej przedmiotem rozstrzygnięcia zostało przez niego publicznie zamanifestowanie, ani też w sensie obiektywnym – trudno bowiem uznać, że osoba dokonująca tego typu ocen mogłaby w sposób niebudzący wątpliwości w zakresie bezstronności wyrazić te zapatrywania w orzeczeniu kończącym postępowanie prowadzone na podstawie art. 29 § 5 u.S.N. Jakkolwiek zatem treść rozstrzygnięć Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 16 lipca 2026 r. w sprawie C-748/23 oraz w sprawach połączonych C- 96/24, C-103/24 i C-112/24 i płynących z powyższych wniosków w swej istocie w żadnej mierze nie stanowi samoistnej okoliczność świadczącej o deficycie bezstronności przy rozpoznawaniu sprawy o sygn. akt I ZB 33/25, to jednak – wskutek wyrażonej aprobaty wynikających z powyższych tez - rozstrzyganie w tej sprawie może rodzić w oczach opinii publicznej wątpliwość co do tego, czy rozstrzygnięcie to będzie dokonywane w warunkach zapewniających bezstronność i obiektywizm ocen. Takiej sytuacji należy uniknąć. Powyższą ocenę wspiera nadto fakt, iż obawa istnienia stronniczości została sformułowana przez składającego oświadczenie sędziego. Godzi się przy tym zauważyć, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 20 lipca 2004 r., sygn. akt. SK 19/02, OTK ZU 2004, nr 7/A, poz. 67, stwierdził, że instytucja wyłączenia sędziego w równej mierze służy zapewnieniu realnej bezstronności sądu, jak i umacnianiu autorytetu wymiaru sprawiedliwości przez usuwanie choćby pozorów braku bezstronności. Kierując się powyższym wskazaniem, Sąd Najwyższy uznał, że zachodzi potrzeba wyłączenia SSN Grzegorza Żmija od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt I ZB 33/25. Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji. [J.J.] [r.g.]