I USK 997/26

I USK 997/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: SSN Bohdan Bieniek Dnia 14 lipca 2026 r. w sprawie z odwołania M.K. i A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Koszalinie o ubezpieczenie społeczne, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 14 lipca 2026 r., na skutek skarg kasacyjnych odwołujących się od wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 18 lipca 2025 r., sygn. akt III AUa 22/25, odmawia przyjęcia skarg kasacyjnych do rozpoznania. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny w Szczecinie, wyrokiem z dnia 18 lipca 2025 r., oddalił apelację ubezpieczonej i płatnika składek od wyroku Sądu Okręgowego w Koszalinie z dnia 5 listopada 2024 r., oddalającego ich odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w Koszalinie z dnia 4 czerwca 2024 r., stwierdzającej, że M.K. nie podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu w okresie od 2 października 2023 r. jako pracownik płatnika składek A. Sp. z o.o. w K. W sprawie ustalono, że w dniu 2 października 2023 r., odwołująca się i płatnik składek podpisali umową o pracę, zgodnie z którą odwołująca się miała zostać zatrudniona na stanowisku specjalisty ds. rozliczeń finansowo-księgowych wraz I USK 997/26 2 z rozliczaniem czasu pracy kierowców, w wymiarze 1/4 etatu za wynagrodzeniem 5.650 zł brutto miesięcznie. W okresie spornym odwołująca się i jej mama (prezes zarządu) były wyłącznymi wspólniczkami spółki (płatnika składek). Odwołująca się była członkiem zarządu, również wyposażoną w prawo do samodzielnego jej reprezentowania. Nic nie wskazywało przy tym, by odwołująca się była podporządkowana poleceniom w ramach zawartego stosunku pracy. Sąd Apelacyjny wskazał, że w przypadku zatrudnienia wspólników spółek kapitałowych, pełniących w tych spółkach funkcje zarządcze, decydujące znaczenie dla oceny charakteru stosunku prawnego łączącego spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością z jej wspólnikiem i jednocześnie członkiem zarządu, ma treść tego stosunku i warunki jego realizacji. Stwierdzenie zatrudnienia na podstawie stosunku pracy wymaga jednoznacznych ustaleń, że zostały spełnione warunki podjęcia takiego zatrudnienia oraz że miało miejsce wykonywanie obowiązków w sposób charakterystyczny dla stosunku pracy. W ocenie tego Sądu, całość okoliczności faktycznych wskazuje, że zatrudnienie odwołującej się na podstawie umowy o pracę było pozorne, a w związku z tym – w świetle regulacji ubezpieczeń społecznych – sporna umowa, zawarta przez nią ze spółką, była nieważna i nie wywołała skutków w sferze ubezpieczeń społecznych. Skargi kasacyjne w imieniu odwołującej się i płatnika składek złożyli ich pełnomocnicy, zaskarżając wyrok Sądu Apelacyjnego w całości. W obu skargach we wniosku o ich przyjęcie do rozpoznania wskazano, że są one oczywiście uzasadnione. W ocenie skarżących, Sąd Apelacyjny błędnie uznał, że art. 22 k.p. wymaga od osoby zatrudnionej na podstawie umowy o pracę i będącej jednocześnie członkiem zarządu Spółki oraz jednym z jej udziałowców, podporządkowania pracowniczego rozumianego w sposób tradycyjny (jako praca pod stałym nadzorem i kontrolą, z regularnie wyznaczonymi zadaniami i wydawanymi poleceniami służbowymi). Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skargi kasacyjne nie kwalifikują się do przyjęcia do merytorycznego rozpoznania. I USK 997/26 3 Oczywiste jest to, co jest widoczne bez potrzeby głębszej analizy czy przeprowadzenia dłuższych badań lub dociekań. Skarżący musi zatem wykazać, że wyrok zapadł z oczywistym, rażącym naruszeniem przepisów prawa lub podstawowych zasad obowiązujących w praworządnym państwie, widocznym na pierwszy rzut oka, bez konieczności przeprowadzenia bardziej szczegółowej analizy. Jednak przede wszystkim w przesłance z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. nie chodzi li tylko o wskazanie naruszenia prawa przez sąd, choćby oczywistego (zwłaszcza uchybień w sferze prawa procesowego), lecz o to, aby wykazane uchybienia sądu skutkowały wydaniem oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Zdaniem Sądu Najwyższego, zawarta we wnioskach o przyjęcie skarg kasacyjnych do rozpoznania argumentacja, mająca uzasadniać oczywistą ich zasadność, stanowi w istocie próbę podważenia przeprowadzonej przez Sąd drugiej instancji oceny materiału dowodowego oraz dokonanych na tej podstawie ustaleń faktycznych, z których wynikało, że ubezpieczona nie świadczyła pracy w sposób zorganizowany i podporządkowany kierowniczej roli pracodawcy. W sporze o ustalenie podlegania ubezpieczeniom społecznym kluczowa pozostaje kwestia ustaleń faktycznych, których prawidłowość rzutuje na zastosowanie prawa materialnego. Jeżeli organ rentowy na podstawie materiałów zgromadzonych w postępowaniu administracyjnym zarzucił fikcję umowy o pracę i brak zatrudnienia pracowniczego, to w postępowaniu sądowym wnoszący odwołanie jest zobowiązany co najmniej do odniesienia się do tych zarzutów (art. 221 k.p.c.), z wszystkimi konsekwencjami wynikającymi z art. 232 k.p.c. W tym zatem celu to odwołujący się musi przedstawić dowody, które uzasadniają tezę o wadliwości decyzji. Oczywiście, wadliwość decyzji może też wynikać z błędnej wykładni prawa materialnego, co nie będzie wymagało postępowania dowodowego. Niemniej w każdym przypadku, gdy adresat decyzji nie zgadza się z faktami stanowiącymi podstawę zastosowania konkretnej normy prawa musi przedstawić swoje racje. Sąd ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku dążenia do wszechstronnego zbadania wszystkich okoliczności sprawy i do wyjaśnienia rzeczywistej treści stosunków faktycznych i prawnych w zastępstwie strony. Szczególnego znaczenia nabiera zatem aktywność stron w prezentowaniu dowodów oraz przytaczaniu faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 października 2024 r., I USKP 50/23, LEX nr 3766094). I USK 997/26 4 W sporze o ustalenie podlegania ubezpieczeniom społecznym kluczowa zatem pozostaje kwestia ustaleń faktycznych, których prawidłowość rzutuje na zastosowanie prawa materialnego. Sąd Apelacyjny zastosował się do powyższej reguły i klarownie wyjaśnił, dlaczego zgłoszony tytuł nie uzyskał ochrony prawnej. Stąd można jedynie przypomnieć, że w judykaturze nie kwestionuje się uprawnienia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do zbadania ważności tytułu ubezpieczenia (umowy o pracę, zlecenia, dzieła) w celu stwierdzenia objęcia danej osoby ubezpieczeniem społecznym (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 2013 r., II UK 201/12, LEX nr 1341964; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 sierpnia 2018 r., II UK 438/17, LEX nr 2538834). Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który stwierdza podleganie ubezpieczeniu społecznemu, może - bez względu na nazwę umowy i jej postanowienia, którym strony zamierzały się poddać - ustalić rzeczywisty charakter stosunku prawnego łączącego strony i istniejący tytuł ubezpieczenia oraz wydać w tym zakresie decyzję na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 1 i 3 ustawy systemowej (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 lipca 2014 r., II UK 454/13, LEX nr 1495840). W orzecznictwie zwraca się też uwagę, że zamiar uzyskania ochrony ubezpieczeniowej bez rzeczywistego wykonywania umowy świadczy o fikcyjności zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 września 2020 r., II UK 387/18, OSNP z 2021 r. Nr 6, poz. 68). Fikcyjne zawarcie umowy, czyli niezwiązane z wykonywaniem pracy, powoduje, że dokonanie zgłoszenia do ubezpieczeń następuje pod pozorem zatrudnienia. Zatem osoba, która kreuje fikcyjny tytuł ubezpieczenia społecznego nie podlega temu ubezpieczeniu. Sumując, w sprawie Sąd Apelacyjny wyraził stanowisko, z jakiego powodu przeczy skutecznemu wykreowaniu umowy pracę. Pogląd ten wydobył z materiału dowodowego, posługując się wypracowaną w orzecznictwie metodologią oceny stosunków prawnych. Nie jest to (nie było to) rozumowanie atypowe, oparte na skrajnych ciągach argumentacyjnych, a podane przesłanki nie pomijają perspektywy związanej z rodzajem węzła prawnego podlegającego ocenie. Wobec niewykazania istnienia powołanych w skargach kasacyjnych przesłanek uzasadniających skierowanie sprawy do merytorycznego rozpoznania, Sąd Najwyższy - na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. - orzekł o odmowie ich przyjęcia do rozpoznania. AGM I USK 997/26 5 [SOP]