I USK 952/26

I USK 952/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: SSN Bohdan Bieniek Dnia 7 lipca 2026 r. w sprawie z odwołania J. G. przeciwko Wojewódzkiemu Zespołowi do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Krakowie o ustalenie, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 7 lipca 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 3 lipca 2025 r., sygn. akt VII Ua 105/24, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w Krakowie, wyrokiem z dnia 3 lipca 2025 r., oddalił apelację J. G. od wyroku Sądu Rejonowego dla Krakowa - Nowej Huty w Krakowie z dnia 1 lipca 2024 r., oddalającego jego odwołanie od orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Krakowie z dnia 20 czerwca 2023 r., utrzymującego w mocy decyzję Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Krakowie z dnia 29 sierpnia 2023 r., zaliczającego go do lekkiego stopnia niepełnosprawności. Sąd Rejonowy przeprowadził dowód z opinii biegłych sądowych, a ich wnioski były jednoznaczne, to znaczy odwołujący się osobą niepełnosprawną w stopniu lekkim, a ten stan nie powoduje konieczności korzystania ze I USK 952/26 2 środowiskowego systemu wsparcia w celu samodzielnej egzystencji czy opieki w pełnieniu ról społecznych, a tylko te okoliczności pozwoliłyby na ustalenie wyższego stopnia niepełnosprawności. Skargę kasacyjną wniósł pełnomocnik odwołującego się, zaskarżając wyrok Sądu Okręgowego w całości. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał na nieważność postępowania oraz oczywistą zasadność skargi kasacyjnej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie może być przyjęta do rozpoznania. Nie sposób przyjąć, że w sprawie wystąpiła nieważność postępowania z uwagi na pozbawienie odwołującego się możności obrony jego praw na skutek oddalenia wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W orzecznictwie przyjmuje się, że strona zostaje pozbawiona możności działania w rozumieniu art. 379 pkt 5 k.p.c. tylko wtedy, gdy doszło do całkowitego pozbawienia jej możności obrony jej praw, a zatem w przypadku, gdy znalazła się w sytuacji uniemożliwiającej, a nie tylko utrudniającej lub ograniczającej popieranie przed sądem dochodzonych żądań (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 28 października 1999 r., II UKN 174/00, OSNP 2001 Nr 4, poz. 133; z dnia 25 lipca 2013 r., II CZ 19/13; z dnia 29 września 2023 r., I CSK 6833/22; z dnia 16 marca 2023 r., I CSK 3944/22). Oddalenie wniosku strony o ustanowienie dla niej pełnomocnika z urzędu nie jest równoważne z pozbawieniem jej możliwości działania w postępowaniu i samo w sobie nie usprawiedliwia zarzutu nieważności postępowania (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z 12 września 2007 r., I CSK 199/07 i orzecznictwo powołane w uzasadnieniu). Przewidziana w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. oczywista zasadność skargi kasacyjnej zachodzi wówczas, gdy z jej treści, bez potrzeby głębszej analizy oraz szczegółowych rozważań, wynika, że przytoczone podstawy kasacyjne uzasadniają uwzględnienie skargi. W wypadku, gdy strona skarżąca twierdzi, że jej skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, powinna przedstawić argumentacje prawną, wyjaśniającą w czym ta oczywistość się wyraża oraz uzasadnić to twierdzenie. I USK 952/26 3 Powinna w związku z tym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia prawa materialnego i procesowego, polegającą na jego oczywistości prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej. Ustawodawca dokonuje szczegółowej charakterystyki zasad zaliczania do poszczególnych stopni niepełnosprawności. I tak, zgodnie z art. 2 pkt 10 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r., poz. 884), niepełnosprawność jest trwałą lub okresową niezdolnością do wypełniania ról społecznych z powodu stałego lub długotrwałego naruszenia sprawności organizmu, w szczególności powodującą niezdolność do pracy. Ustawodawca charakteryzuje zatem niepełnosprawność za pomocą trzech elementów: (-) biologicznego (zdrowotnego) w postaci naruszenia sprawności organizmu; (-) społecznego, pojmowanego jako niezdolność do wypełniania ról społecznych i ekonomicznego (zawodowego), będącego szczególną postacią niezdolności do wypełniania ról społecznych, jaką jest niezdolność do pracy (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 2018 r., I UK 255/17, LEX nr 2508633), ale nie chodzi o niezdolność do pracy w rozumieniu art. 12 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r., poz. 199), lecz jako niezdolność do wykonywania zatrudnienia (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 20 sierpnia 2003 r., II UK 386/02, OSNP 2004 Nr 12, poz. 213 oraz z dnia 28 stycznia 2004 r., OSNP 2004 Nr 19, poz. 340). Oznacza to, że istotą niepełnosprawności jest niezdolność do wypełniania ról społecznych. Niezdolność, według potocznego rozumienia, oznacza brak siły umożliwiającej działanie lub brak możliwości działania (zob. A. Żak: Prawne pojęcie niepełnosprawności: "Studia z Zakresu Prawa Pracy i Polityki Społecznej" 2003-2004, s. 349 i cyt. tam orzecznictwo). W dalszej kolejności niepełnosprawność oznacza niezdolność do pracy. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej do realizacji celów określonych tą ustawą ustalono trzy stopnie niepełnosprawności: znaczny, umiarkowany oraz lekki. Przesłanki wymagane do zakwalifikowania zainteresowanego do każdego z tych stopni zawiera art. 4 tej ustawy. Stosownie do art. 4 ust. 1 do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z I USK 952/26 4 naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. W myśl art. 4 ust. 2 do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej lub wymagającą czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych. Natomiast według art. 4 ust. 3 do lekkiego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę o naruszonej sprawności organizmu, powodującej w sposób istotny obniżenie zdolności do wykonywania pracy, w porównaniu do zdolności, jaką wykazuje osoba o podobnych kwalifikacjach zawodowych z pełną sprawnością psychiczną i fizyczną lub mająca ograniczenia w pełnieniu ról społecznych dające się kompensować przy pomocy wyposażenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze lub środki techniczne. Analiza przesłanek określonych w każdym ze stopni niepełnosprawności (art. 4 ust. 1-3 ustawy o rehabilitacji zawodowej) wskazuje, że trzy elementy chrakteryzujące niepełnosprawność, zawarte w definicji tego pojęcia (art. 2 ust. 10 ustawy), występują także w ramach poszczególnych stopni niepełnosprawności (zob. B. Korczyńska: Nowy system orzekania o niezdolności do pracy i stopniu niepełnosprawności, Kontrola Państwowa 1999, nr 4, s. 75). I tak: (-) element biologiczny (medyczny) występuje w stopniach znacznym i umiarkowanym, gdzie jest mowa o osobie "z naruszoną sprawnością organizmu" (art. 4 ust. 1 i 2) i w stopniu lekkim, gdzie mowa o osobie "o naruszonej sprawności organizmu (art. 4 ust. 3); (-) element ekonomiczny określony został przez zaliczenie do stopnia znacznego i umiarkowanego osoby "niezdolnej do pracy albo zdolnej do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej" (art. 4 ust. 1 i 2), a do lekkiego osoby o "obniżonej zdolności do wykonywania pracy, w porównaniu do zdolności, jaką wykazuje osoba o podobnych kwalifikacjach zawodowych z pełną sprawnością psychiczną i fizyczną" (art. 4 ust. 3); (-) element socjalny przez zaliczenie do znacznego stopnia osoby "wymagającej, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji" (art. 4 ust. 1), do stopnia umiarkowanego osoby I USK 952/26 5 "wymagającej czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych" (art. 4 ust. 2), a do lekkiego osoby "mającej ograniczenia w pełnieniu ról społecznych dające się kompensować przy pomocy wyposażenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze lub środki techniczne" (art. 4 ust. 3). Co istotne, elementy te występują w każdym ze stopni niepełnosprawności z różnym nasileniem i w różnych konfiguracjach, aby w ten sposób wyodrębnić cechy odróżniające poszczególne stopnie od siebie i aby nadać im odpowiednią gradację. Innymi słowy, poszczególne stopnie niepełnosprawności wymienione w art. 4 ust. 1-3 ustawy o rehabilitacji zawodowej różnią się między sobą konfiguracją trzech elementów (biologicznego, ekonomicznego i socjalnego) oraz ich natężeniem, czemu ustawodawca dał wyraz między innymi za pomocą spójników (funktorów), użytych w poszczególnych ustępach art. 4. Uwzględniwszy powyższe uwagi ogólne na temat elementów składowych ustawowego pojęcia niepełnosprawności należy podkreślić, że Sąd drugiej instancji uznał, że w przypadku skarżącego nie spełnione zostały przesłanki społeczno- ekonomiczne, pozwalające na uznanie go za osobę niepełnosprawną z powodów występujących dysfunkcji. Odwołujący się nie ma zniesionej zdolności do samodzielnej egzystencji, nie wymaga wsparcia osoby trzeciej w uczestnictwie w życiu społecznym, nie potrzebuje pomocy innej osoby, aby dokonać określonych czynności w sprawach urzędowych, handlowych oraz w innych aspektach życia społecznego. Z tych powodów nie mógł być on uznany za osobę, nawet częściowo lub okresowo, zależną od otoczenia, w stopniu uzasadniającym zaliczenie go do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, nie wspominając już o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na marginesie można dodać, że współczesnym zadaniem polityki społecznej państwa wobec niepełnosprawnych obywateli jest stwarzanie warunków uczestnictwa we wszystkich aspektach życia społecznego i gospodarczego. Celem nadrzędnym jest tutaj włączenie do społeczeństwa przez usamodzielnienie osób niepełnosprawnych, zapewnienie dostępu do instytucji publicznych i stworzenie możliwości korzystania z wszelkich uprawnień oraz realizacji obowiązków na równi z pozostałymi członkami społeczeństwa (zob. A. Kurzynowski: Osoby niepełnosprawne w polityce społecznej (w:) Polityka społeczna wobec osób I USK 952/26 6 niepełnosprawnych. Drogi do integracji (red.) J. Mikulski, J. Auleytner, Warszawa 1996, cyt. za: B. Kołaczek: Polityka społeczna wobec osób niepełnosprawnych, Warszawa 2010, s. 29). W podsumowaniu należy podkreślić, że dokonane przez Sąd Okręgowy mechanizmy wykładni prawa nie odbiegają od przedstawionego standardu. Oznacza to, że skarga nie może być uznana za oczywiście uzasadnioną, bowiem w wnioskowaniu Sądu, opartym na wiedzy medycznej (dowód z opinii biegłych), nie dopuszczono się naruszeń, a tym bardziej naruszeń kwalifikowanych. Po wtóre, w sprawie nie wyjawiło się nowe, istotne zagadnienie prawne, co wyjaśnia powyżej przytoczony wywód, jaki wynika z orzecznictwa Sądu Najwyższego. Z tych względów nie można doszukać się wskazanej podstawy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, niezależnie od sytuacji faktycznej, w jakiej znajduje odwołujący się i dozy współczucia, jaką należy obdarzyć osobę dotkniętą określonym schorzeniem i ograniczeniami wynikającymi z tego tytułu. Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. AGM [a.ł]