I USK 928/26

I USK 928/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jolanta Frańczak Dnia 7 lipca 2026 r. w sprawie z odwołania E.K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Płocku o wznowienie postępowania, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 7 lipca 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej odwołującej się od wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 13 sierpnia 2025 r., sygn. akt III AUa 74/25, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. zasądza od E.K. na rzecz organu rentowego kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych wraz z ustawowymi odsetkami z art. 98 § 11 k.p.c. tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 13 sierpnia 2025 r. oddalił apelację ubezpieczonej E.K. od wyroku Sądu Okręgowego w Białymstoku z dnia 8 stycznia 2025 r. oddalającego odwołanie ubezpieczonej od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Płocku z dnia 12 sierpnia 2024 r. odmawiającej ubezpieczonej wznowienia postępowania zakończonego decyzją organu rentowego z dnia 20 listopada 2015 r. o przyznaniu jej emerytury w wieku powszechnym, począwszy od dnia 1 grudnia 2014 r. W wyrokach Sądów meriti przyjęto, że decyzją z dnia 9 października 1997 r. przyznano ubezpieczonej, ur. […] 1946 r., prawo do emerytury na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 marca 1997 r. w sprawie wcześniejszego I USK 928/26 2 przechodzenia na emeryturę pracowników zwalnianych z przyczyn dotyczących zakładów pracy (Dz.U. Nr 29, poz. 159, dalej jako rozporządzenie z dnia 25 marca 1997 r.), a ten rodzaj emerytury nie jest wymieniony w art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2025 r., poz. 1749 ze zm., dalej jako ustawa emerytalna). Okoliczność ta eliminuje ubezpieczoną z kręgu osób, do których odnosi się powołany przez nią - jako podstawa wznowienia postępowania - wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r., SK 140/20 (OTK-A 2024, poz. 67), stwierdzający, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zakresie, w jakim dotyczy osób, które przed dniem 6 czerwca 2012 r. (tj. przed ogłoszeniem ustawy z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. z 2012 r., poz. 637, która wprowadziła do ustawy emerytalnej art. 25 ust. 1b), złożyły wniosek o jedną z emerytur wymienionych w tym przepisie, jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji RP. Wyrok ten adresowany jest bowiem jedynie do osób, których emerytura uzyskana w powszechnym wieku emerytalnym, jest pomniejszona w oparciu o art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur - rozszerzając krąg uprawnionych osób, wobec których nie powinno nastąpić to pomniejszenie. Ponadto, składając w dniu 11 grudnia 2014 r. wniosek o przeliczenie i przyznanie emerytury obliczonej na podstawie art. 55 ustawy emerytalnej, ubezpieczona wyraziła wolę „przejścia" do systemu zdefiniowanej składki, przewidzianego dla osób urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r. (art. 24 ustawy emerytalnej), ponieważ od 2006 r. pobierała już emeryturę z uwagi na ukończenie powszechnego wieku emerytalnego. Konsekwencją tego wniosku było obliczenie wysokości jej emerytury z uwzględnieniem art. 55a ustawy emerytalnej, który stanowi, że jeżeli ubezpieczony pobrał emeryturę, do której miał ustalone prawo przed ustaleniem prawa do emerytury z tytułu osiągnięcia wieku emerytalnego, określonego w art. 27 ust. 2 i 3, podstawę obliczenia emerytury zgodnie z art. 26 pomniejsza się o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne. Oznacza to, że pomniejszenie emerytury ubezpieczonej o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur nastąpiło na podstawie art. 55a ust. 2 tej ustawy, a nie na podstawie art. 25 ust. 1b, do którego odnosi się wyrok SK 140/20. Co więcej, w I USK 928/26 3 dacie podjęcia przez ubezpieczoną decyzji o wejściu do systemu zdefiniowanej składki już prawie 2 lata obowiązywał art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, zatem powinna mieć świadomość, że obliczenie jej emerytury nastąpi przy pomniejszeniu podstawy obliczenia emerytury kapitałowej o sumę kwot pobranych emerytur, o czym mowa w tym przepisie. Pomniejszenie emerytury o kwoty wcześniej pobranych emerytur było konsekwencją decyzji ubezpieczonej, aby wejść do systemu zdefiniowanej składki. W świetle powołanego wyroku SK 140/20, pobieranie przez ubezpieczoną wcześniejszej emerytury od 1997 r. nie miało więc żadnego wpływu na obliczenie wysokości jej emerytury decyzją z dnia 20 listopada 2015 r. Nie ma przy tym znaczenia, że wniosek o emeryturę złożyła ona przed wejściem w życie art. 55a tej ustawy, tj. przed dniem 1 maja 2015 r., gdyż na mocy tego przepisu od podstawy obliczenia emerytury odlicza się sumę wcześniej pobranych emerytur niezależnie od daty złożenia wniosku o przeliczenie emerytury. Ubezpieczona zaskarżyła skargą kasacyjną wyrok Sądu Apelacyjnego w całości, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego, a mianowicie: 1) art 114 ust. 1 pkt 6 ustawy emerytalnej, przez jego pominięcie, 2) art. 55a ust. 2 ustawy emerytalnej, przez jego błędną interpretację. W ocenie skarżącej, skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ponieważ Sąd Apelacyjny „pominął całkowicie podstawy wznowienia postępowania określone w art. 114 ustawy o emeryturach i rentach (…). Wysokość jej emerytury (…) została natomiast ustalona z naruszeniem art. 55a ust. 2 ustawy. Obydwa te uchybienia mają charakter rażący, oczywisty, widoczny bez pogłębionej analizy prawnej. Jest to o tyle istotne, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd Apelacyjny wymaga od skarżącej znajomości zmieniającego się prawa.” W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o odmowę przyjęcia skargi do rozpoznania i o zasądzenie od skarżącej na jego rzecz kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: I USK 928/26 4 Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., skarga kasacyjna zostaje przyjęta do rozpoznania, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek, gdyż tylko wówczas może być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2 k.p.c. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny, czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o jakich stanowi art. 3989 § 1 k.p.c. Wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej został oparty na przesłance jej oczywistego uzasadnienia (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.). W świetle utrwalonego orzecznictwa przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu nie prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 września 2017 r., V CSK 162/17, LEX nr 2375942; z dnia 2 marca 2012 r., III PK 73/11, LEX nr 1215153; z dnia 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531 i orzeczenia tam powołane). Nie chodzi zatem o takie naruszenie prawa, które może stanowić podstawę skargi w rozumieniu art. 3984 § 1 pkt 2 k.p.c., lecz o naruszenie kwalifikowane. O ile dla uwzględnienia skargi kasacyjnej wystarczy, że jej podstawa jest usprawiedliwiona, to dla jej przyjęcia do rozpoznania konieczne jest wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającej na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z dnia 9 marca 2012 r., I UK 370/11, LEX nr 1215126; z dnia 10 stycznia 2012 r., I PK 104/11, LEX nr 1215774; z dnia 15 maja 2018 r., II CSK 2/2018, LEX nr 2497594). Ma to być przy tym zasadność łatwo dostrzegalna już nawet przy I USK 928/26 5 pobieżnej lekturze skargi (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 2012 r., II PK 294/11, LEX nr 1214578). Oczywiste naruszenie prawa powinno być zatem rozumiane jako widoczna natychmiast, bez potrzeby dokonywania pogłębionej analizy jurydycznej, sprzeczność wykładni lub stosowania prawa z brzmieniem przepisów albo powszechnie przyjętymi regułami interpretacji (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 lutego 2008 r., II UK 317/07, LEX nr 453107; z dnia 26 lutego 2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002 nr 20, poz. 494; z z dnia 8 marca 2002 r., I PKN 341/01, OSNP 2004 nr 6, poz. 100 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616). Skarżący jest w tym zakresie zobowiązany do sformułowania w uzasadnieniu wniosku odpowiednich wywodów potwierdzających tę okoliczność, a należy pamiętać, że o oczywistości naruszenia prawa możemy mówić jedynie, gdy w rozpoznawanej sprawie doszło do sprzeczności wykładni lub stosowania prawa z jego brzmieniem albo powszechnie przyjętymi regułami interpretacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2013 r., III SK 43/12, LEX nr 1331343 oraz z dnia 8 października 2015 r., IV CSK 189/15, LEX nr 1844092). Wymienionych wyżej wymogów nie spełnia wniesiona skarga kasacyjna, ponieważ skarżąca nie zdołała wykazać, aby naruszenie wskazanych we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania przepisów miało walor naruszenia kwalifikowanego, widocznego na „pierwszy rzut oka”. Uzasadnienie wniosku ogranicza się jedynie do ogólnikowego stwierdzenia, że naruszenia obu wymienionych w nim przepisów (tj. art. 55a ust. 2 oraz art. 114 ustawy emerytalnej) „mają charakter rażący, oczywisty, widoczny bez pogłębionej analizy prawnej”, a argumentacja mająca przemawiać za ich oczywistym naruszeniem sprowadza się do prób wykazania, że wysokość emerytury skarżącej „została ustalona z naruszeniem ustawy emerytalnej”, na potwierdzenie czego skarżąca przytacza jedynie w obszerny sposób przebieg postępowania w sprawie nabycia przez nią prawa do emerytury, a jej kluczowym argumentem jest twierdzenie, że „nigdy nie pobierała wcześniejszej emerytury, do której nabyła prawo, gdyż jej wypłata została zawieszona z uwagi na osiąganie zbyt wysokich dochodów”. Powyższe twierdzenia skarżącej w żadnej mierze nie wyczerpują przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Jakkolwiek nową okolicznością istniejącą przed I USK 928/26 6 wydaniem wzruszanej decyzji organu rentowego (art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej) może być nieuwzględnienie przez organ rentowy obowiązującego standardu konstytucyjnego potwierdzonego późniejszym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2020 r., III UZP 4/20, LEX nr 3077069), to jednak Sąd Apelacyjny dostatecznie wyjaśnił, że powołany przez skarżącą wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r., SK 140/20, nie mógł stanowić takiej podstawy w tej sprawie. Z poczynionych i wiążących z mocy art. 3983 § 3 k.p.c. Sąd Najwyższy ustaleń faktycznych wynika, że do przeliczenia emerytury skarżącej doszło na podstawie art. 55a ust. 2 ustawy emerytalnej na skutek jej wniosku. Pomniejszenie emerytury o kwoty wcześniej pobranych emerytur było zatem konsekwencją jej decyzji, aby wejść do systemu zdefiniowanej składki. Nastąpiło to zgodnie z prawem, gdyż w orzecznictwie przyjęto, że emeryt urodzony przed 1 stycznia 1949 r., mający ustalone prawo do emerytury w 1997 r. i kontynuujący zatrudnienie oraz uiszczający składki emerytalne ma prawo do uzyskania prawa do emerytury kapitałowej na podstawie art. 26 w związku z art. 55 ustawy emerytalnej (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 stycznia 2014 r., I UK 411/13, LEX nr 1482342). Niezależnie od tego, jak zauważył Sąd Apelacyjny, skarżąca swój wniosek o przeliczenie emerytury złożyła po upływie prawie 2 lat od wejścia w życie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej (tj. z dniem 1 stycznia 2013 r.), a zatem powinna mieć świadomość, że obliczenie emerytury nastąpi przy pomniejszeniu podstawy obliczenia emerytury kapitałowej o sumę kwot pobranych emerytur, o której mowa w tym przepisie (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 marca 2018 r., I UK 199/17, LEX nr 2508622, odmawiające przyjęcia skargi kasacyjnej w sprawie przyznającej skarżącej prawo do emerytury od 1 grudnia 2014 r. i ustalającej jej wysokość). W konsekwencji skarżąca nie wykazała, aby zaskarżone skargą orzeczenie było dotknięte tego rodzaju kwalifikowaną wadą prawną, która mogłaby być uznana za elementarną lub oczywistą, a która by uzasadniała twierdzenie o oczywistej zasadności skargi w zakresie naruszenia wskazanych w niej przepisów. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, orzekając o kosztach postępowania kasacyjnego po myśli art. 98 § 1 w związku z art. 39821 k.p.c. I USK 928/26 7 (J.C.) [a.ł]