I USK 856/26

I USK 856/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: SSN Piotr Prusinowski Dnia 16 września 2026 r. w sprawie z odwołania K.G. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Jaśle z udziałem D.B. o wznowienie postępowania w sprawie o ustalenie obowiązku ubezpieczenia, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 16 września 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 17 lipca 2025 r., sygn. akt III AUa 561/24, I. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; II. zasądza od organu rentowego na rzecz odwołującej się 240 zł (dwieście czterdzieści) z odsetkami z art. 98 § 11 k.p.c. tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. [A.P.] UZASADNIENIE Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Jaśle złożył w dniu 15 marca 2023 r. skargę o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Krośnie z dnia 9 listopada 2023 r., sygn. akt IV U 167/23. Organ rentowy powołał art. 83a ust. 3 pkt 2 w związku z art. 83a ust. 1 oraz art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2023 r. poz. 1230 – dalej jako ustawa systemowa). I USK 856/26 2 Sąd Okręgowy w Krośnie wyrokiem z dnia 22 października 2024 r. oddalił skargę. Uznał, że skarga organu rentowego domagająca się wznowienia postępowania jest bezzasadna i podlega oddaleniu, bowiem nie zachodzą podstawy wznowienia postępowania zawarte w art. 401 k.p.c. oraz 403 k.p.c., a także nie ma zastosowania art. 83a ust. 3 pkt 2 w związku z art. 83a ust. 1 ustawy systemowej. Organ rentowy podnosił w skardze że zarówno Sąd jaki i organ rentowy pominęli istotną okoliczność, wynikającą z prawomocnej decyzji z dnia 12 sierpnia 2019 r. nr […], znak: […], gdy tymczasem już w postępowaniu toczącym się pod sygn. akt IV U 1074/19 organ rentowy w odpowiedzi na odwołanie wskazywał na powyższą decyzję. Następnie Sąd uzasadniając wyrok z dnia 8 stycznia 2021 r. w tej sprawie odnosił się do przedmiotowej decyzji oraz wskazywał na przepisy ustawy systemowej. Również przy ponownym postępowaniu pod sygn. akt IV U 167/23 Sąd w uzasadnieniu wyroku powoływał się na prawomocną decyzję z dnia 12 sierpnia 2019 r. W ocenie Sądu Okręgowego bezpodstawne są zatem twierdzenia organu rentowego, że Sąd rozpoznający sprawę i organ rentowy „stracili z pola widzenia istotną okoliczność wynikającą z prawomocnej decyzji organu rentowego z dnia 12 sierpnia 2019 r.”. Organ rentowy miał możliwość zaskarżenia wyroku z dnia 9 listopada 2023 r. i powołania zarzutów wskazanych w skardze o wznowienie postępowania, bowiem wszystkie okoliczności związane z wydaną decyzja z dnia 12 sierpnia 2019 r. były organowi znane. Sąd Okręgowy podkreślił, że podstawą wznowienia postępowania sądowego nie może być każda nowa okoliczność, lecz tylko taka, która dotyczy przedmiotu sporu, istniała już w trakcie postępowania i nie została wówczas przytoczona, bo była stronie nieznana i nie mogła być znana. Niewiedza o okolicznościach faktycznych, czy środkach dowodowych musi również wynikać z przyczyn obiektywnych, a nie z zaniechania strony postępowania. W konsekwencji nie mogą być uwzględnione okoliczności wynikające już z materiału procesowego, jeżeli zostały one pominięte przez stronę na skutek opieszałości, zaniedbania, zapomnienia lub błędnej oceny potrzeby ich powołania, bądź jak organ to określił „stracenia z pola widzenia”. Sąd Apelacyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 17 lipca 2025 r. oddalił apelację organu rentowego. Podkreślił, że w rozpoznawanej sprawie każda ze stron oraz sąd orzekający wiedzieli o decyzji z dnia 12 sierpnia 2019 r. i znali jej treść oraz fakt jej prawomocności, co jednoznacznie wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego. W pełni zgodził się z Sądem pierwszej instancji, że instytucja I USK 856/26 3 wznowienia postępowania nie może służyć ani naprawieniu błędów popełnionych przez stronę w toku pierwotnego postępowania, ani stworzeniu szansy na kolejne rozpoznanie sprawy wobec wcześniejszej bierności strony, czy też nie złożeniu apelacji. Sąd Apelacyjny powołał się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2005 r., II UZP 15/05, w której wskazano, że do wznowienia postępowania w trybie art. 83a ust. 3 pkt 2 ustawy systemowej mają zastosowanie przepisy działu VI tytułu VI księgi pierwszej kodeksu postępowania cywilnego. W konsekwencji uznał, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki do wznowienia postępowania, gdyż nie wykazano, żadnych podstaw do wznowienia postępowania sadowego wynikających z przepisów kodeksu postępowania cywilnego. W szczególności nie wykryto takich faktów lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Skargę kasacyjną oparto na naruszeniu prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 83a ust. 3 pkt 2 w związku z art. 83a ust. 1 ustawy systemowej, przez uznanie, iż skarga organu rentowego o wznowienie postępowania jest bezzasadna i podlega oddaleniu. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, na podstawie art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., ponieważ stan faktyczny i prawny wskazuje iż skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona przez błędne uznanie przez Sądy obu instancji że brak jest podstaw do wznowienia postępowania w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem. Podniósł, że prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w Krośnie z dnia 9 listopada 2023 r. sygn. akt IV U 167/23 w sposób rażący narusza prawo przez ustalenie, że praca wykonywana na podstawie umowy zlecenia u płatnika D.B. powoduje w stanie faktycznym występującym w sprawie, iż ubezpieczona K.G. podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu oraz dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu od 11 stycznia 2019 r. do 30 czerwca 2019 r. Orzeczenie to ewidentnie narusza art. 9 ust 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Z tytułu umowy zlecenia w niniejszej sprawie ubezpieczona nie może podlegać ubezpieczeniom w sytuacji, kiedy prawomocną decyzją z dnia 12 sierpnia 2019 r. znak […] organ rentowy stwierdził, iż K.G. podlega ubezpieczeniu społecznym jako pracownik S. sp. z o.o zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy. Ta okoliczność w trakcie postępowania przed wydaniem wyroku Sądu Okręgowego w Krośnie z dnia 9 listopada 2023 r., sygn. akt IV U 167/23. nie była badana, podnoszona przez strony i oceniana przez Sąd. I USK 856/26 4 Skarżący wskazał, że Sąd jak również organ rentowy w sprawie skupili się i dokonywali oceny jedynie w kwestii dotyczącej czy zawarta umowa zlecenia była umowa ważną czy zawartą dla pozoru. Ustalenia Sądu w tym zakresie zostały zaakceptowane przez organ rentowy. Natomiast okoliczność wystąpienia w sprawie zbiegu do ubezpieczeń została ostatecznie ujawniona już po uprawomocnieniu wyroku w skardze o wznowienie postępowania. Z powyższych powodów w ocenie organu rentowego zaszły okoliczności uzasadniające zastosowanie w sprawie podstawy do wznowienia z art. 83a ust. 3 pkt 3 w związku z art. 83a ust. 1 i w związku z art. 9 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w celu wyeliminowania orzeczenie które w sposób rażący narusza obowiązujące przepisy prawa w kwestii rozstrzygnięcia zbiegu do ubezpieczeń z tytułu umowy o pracę i umowy zlecenia. Sąd Najwyższy zważył: Brak jest podstaw uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (3989 § 1 k.p.c). Ujęta w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanka ma miejsce wtedy, gdy zasadność podniesionych w niej zarzutów wynika prima facie, bez głębszej analizy prawnej. Spełniające te wymogi naruszenie przepisów prawa powinno mieć postać kwalifikowaną, dostrzegalną bez potrzeby wnikliwej analizy prawnej i zagłębiania się w szczegóły sprawy. Dotyczy to więc jedynie uchybień przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym sądowi drugiej instancji, o charakterze elementarnym polegających w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał, względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie faktycznym (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 2015 r., IV CSK 263/15, LEX nr 1940571). Nie chodzi zatem o takie naruszenie prawa, które może stanowić podstawę skargi w rozumieniu art. 3984 k.p.c. I USK 856/26 5 (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 października 2016 r., III CSK 217/16, LEX nr 2156603). Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 2015 r., II PK 112/15, LEX nr 2025780). W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowane jest stanowisko, że w wypadku, gdy strona skarżąca twierdzi, że jej skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, powinna przedstawić argumentację prawną, wyjaśniającą w czym ta oczywistość się wyraża oraz uzasadnić to twierdzenie (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 maja 2018 r., I CSK 36/18, LEX nr 2508116; z dnia 29 maja 2018 r., I CSK 42/18, LEX nr 2508120). Wywód prawny wskazujący, w czym wyraża się ta „oczywistość" winien znaleźć się w uzasadnieniu wniosku (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 kwietnia 2018 r., III UK 127/17, LEX nr 2496323). O tym, że skarga jest oczywiście uzasadniona, nie może decydować argumentacja zawarta w uzasadnieniu jej podstaw (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 kwietnia 2018 r., II UK 277/17, LEX nr 2490632). Na wstępie należy zaznaczyć, że w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący przywołał podstawę do wznowienia z art. 83a ust. 3 pkt 3 ustawy systemowej. Tymczasem przepis ten w ust. 3 nie zawiera pkt 3. Nadto skarżący argumentował, że okoliczność zbiegu tytułu do ubezpieczeń w trakcie postępowania przed wydaniem wyroku Sądu Okręgowego w Krośnie z dnia 9 listopada 2023 r., sygn. akt IV U 167/23, nie była badana, podnoszona przez strony i oceniana przez Sąd. Sądy Apelacyjny w zaskarżonym skargą kasacyjną wyroku wskazał tymczasem, że „w rozpoznawanej sprawie każda ze stron oraz sąd orzekający wiedzieli o decyzji z dnia 12 sierpnia 2019 r. i znali jej treść oraz fakt jej prawomocności, co jednoznacznie wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego”. Z uznanego przez Sąd Apelacyjny za trafny i odpowiadający prawu wyroku Sądu Okręgowego wynika natomiast, że „już w postępowaniu toczącym się pod sygn. akt IV U 1074/19 organ rentowy w odpowiedzi na odwołanie wskazywał na powyższą decyzję [z dnia 12 sierpnia 2019 r. nr […], znak: […] wskazując, że jest prawomocna. Następnie Sąd uzasadniając wyrok z dnia 8 stycznia 2021 r. w tej I USK 856/26 6 sprawie odnosił się do przedmiotowej decyzji oraz wskazywał na przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Dodać należy, że również przy ponownym postępowaniu pod sygn. akt IV U 167/23 Sąd w uzasadnieniu wyroku powoływał się na prawomocną decyzję z dnia 12 sierpnia 2019 r. Zatem bezpodstawne są twierdzenia organu rentowego, że Sąd rozpoznający sprawę i organ rentowy stracili z pola widzenia istotną okoliczność wynikającą z prawomocnej decyzji organu rentowego z dnia 12 sierpnia 2019 r.". Sąd Okręgowy odniósł się również do zbiegu tytułów do ubezpieczeń: „na wniosek organu rentowego Sąd sporządził uzasadnienie wyroku, w którym również wskazał na prawomocną decyzję z dnia 12 sierpnia 2019 r. i art. 9 ust. 1a i 9 ust. 2c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, przytaczając uzasadnienie wyroku wydanego w dniu 8 stycznia 2021 r. przez SO w Krośnie". W tych okolicznościach brak jest argumentów do uznania, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Z uwagi na powyższe, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji. O kosztach procesu rozstrzygnięto na podstawie reguły z art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c. [A.P.] [SOP]