I USK 635/26

I USK 635/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: SSN Renata Żywicka Dnia 15 września 2026 r. w sprawie z odwołania E. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Jaśle z udziałem R.K. o ustalenie właściwego ustawodawstwa, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 15 września 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej odwołującej się Spółki od wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 29 kwietnia 2025 r., sygn. akt III AUa 771/23, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. zasądza od E. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Jaśle kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) wraz z odsetkami z art. 98 § 11 kpc tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. [it] UZASADNIENIE Decyzją z 4 marca 2021 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Jaśle uzupełnił treść wydanej decyzji z dnia 22 lipca 2019 r., poprzez stwierdzenie, że zarówno w przypadku spółki F. Spółka z o.o. Sp. K. jak i spółki E. Spółka z o.o., nie zostały spełnione warunki do zastosowania przepisów art. 12 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w I USK 635/26 2 sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.Urz.EU serii L nr 166 z dnia 30 kwietnia 2004 r., s. 1, Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t.5, str. 72 z późn. zm.) w stosunku do pracownika R.K. w okresie od 1 marca 2017 r. do 28 lutego 2018 r. W związku z powyższym ww. w okresie od 1 marca 2017 r. do 28 lutego 2018 r. nie podlega ustawodawstwu polskiemu, z uwagi na podleganie ustawodawstwu niemieckiemu. Od powyższej decyzji odwołanie złożył wnioskodawca F. Spółka z o. o. Sp. K. Wyrokiem z 27 września 2023 r., IV U 287/21, Sąd Okręgowy w Krośnie w pkt I oddalił odwołanie i w pkt II zasądził od F. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka Komandytowa w S. (następcy prawnego E. Spółka z ograniczona odpowiedzialnością w S.) na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Jaśle kwotę 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Wyrokiem z 29 kwietnia 2025 r., III AUa 771/23, Sąd Apelacyjny w Rzeszowie oddalił apelację wnioskodawcy i zasądził od wnioskodawcy na rzecz ZUS kwotę 270 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od uprawomocnienia się przedmiotowego orzeczenia do dnia zapłaty. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku wnioskodawca zarzucił naruszenie: 1) art. 12 ust. 1 rozporządzenia 883/2004 oraz art. 14 ust. 1 rozporządzenia 987/2009; 2) art. 13 ust. 1 lit. b) (ii) rozporządzenia 883/2004; 3) art. 14 ust. 5 rozporządzenia 987/2009; 4) art. 14 ust. 8 rozporządzenia 987/2009; 5) art. 11 ust. 3 lit. a) rozporządzenia 883/2004; 6) art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy systemowej, We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący powołał się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej. W ocenie skarżącego podstawą prawną rozstrzygnięcia powinny być przepisy art. 12 ust. 1 rozporządzenia 883/2004 oraz art. 14 ust. 1 rozporządzenia 987/2009. W ocenie skarżącego istnieją wszelkie przesłanki do uznania ubezpieczonego R.K. za pracownika delegowanego w rozumieniu art. 12 ust. 1 rozporządzenia 883/2004. Przyjęcie takiego właśnie założenia jednoznacznie przesądziłoby o uznaniu tego ubezpieczonego za podlegającego ustawodawstwu polskiemu. Z ostrożności procesowej, w razie odmiennej oceny faktów przez Sąd Najwyższy i stwierdzenia, że R.K. nie był pracownikiem delegowanym w rozumieniu I USK 635/26 3 art. 12 ust. 1 rozporządzenia 883/2004 skarżący podkreślił, że ubezpieczony i tak podlegał ustawodawstwu polskiemu. Konkluzja ta wynika z przesłanek stanowiących kolejne podstawy kasacyjne, przedstawione również w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. W ocenie skarżącego za przyjęciem skargi kasacyjnej do rozpoznania przemawia także naruszenie prawa materialnego, polegające na niewłaściwym zastosowaniu art. 11 ust. 3 lit. a) rozporządzenia nr 883/2004. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia o niepodleganiu przez ubezpieczonego ustawodawstwu polskiemu Sąd Apelacyjny zastosował art. 11 ust. 3 lit. a) rozporządzenia nr 883/2004 uznając, że ubezpieczony pracował wyłącznie w Niemczech, a zatem podlega ustawodawstwu niemieckiemu. Takie rozstrzygniecie Sądu drugiej instancji jest jednak całkowicie nieprawidłowe, gdyż w ustalonym stanie faktycznym przepis ten nie powinien znaleźć zastosowania. Ponadto Sąd Apelacyjny bezpodstawnie nie zastosował art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Zdaniem skarżącego, skoro ubezpieczony świadczył pracę na podstawie umowy zlecenia zawartej z podmiotem, którego siedziba znajduje się w Polsce, to podlegał on w spornym okresie obowiązkowym ubezpieczeniom jako zleceniobiorca zatrudniony na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej. Fakt jednoczesnego świadczenia przez ubezpieczonego pracy w innym państwie członkowskim nie może pozbawiać go prawa do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych w Polsce. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie co do istoty sprawy, przez zmianę zaskarżonej decyzji organu rentowego nr […] z 8 marca 2021 r. oraz ustalenie, że w okresie wskazanym w tej decyzji ubezpieczony R.K. podlegał ustawodawstwu polskiemu i podlegał ubezpieczeniom społecznym w Polsce, jak również nakazanie organowi rentowemu wydania dla ubezpieczonego zaświadczenia A1 potwierdzającego, że w okresie wskazanym w tej decyzji znajdowało zastosowanie ustawodawstwo polskie. Ponadto wniósł o zasądzenie od organu rentowego na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, a w razie jej przyjęcia, o oddalenie skargi i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. I USK 635/26 4 Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie spełniła ustawowych wymagań warunkujących przyjęcie jej do rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien zatem wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z powołanych powyżej okoliczności, a jego uzasadnienie powinno zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba merytorycznego rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Skarga kasacyjna nie jest bowiem (kolejnym) środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, z uwagi na przeważający w jej charakterze element interesu publicznego. Skarżący we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej. Przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej w ujęciu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. należy rozumieć sytuację, w której zaskarżone orzeczenie sądu drugiej instancji w sposób ewidentny narusza konkretne przepisy prawa. Oczywiste naruszenie prawa powinno być rozumiane jako widoczna od razu, bez potrzeby dokonywania pogłębionej analizy jurydycznej, sprzeczność wykładni lub stosowania prawa z brzmieniem przepisów albo powszechnie przyjętymi regułami ich interpretacji (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 26 lutego 2008 r., II UK 317/07, LEX nr 453107; z 25 lutego 2008 r., I UK 339/07, LEX nr 453109; z 26 lutego 2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002 Nr 20, poz. 494; z dnia 17 października 2001 r., I PKN 157/01, OSNP 2003 Nr 18, poz. 437; z 8 marca 2002 r., I PKN 341/01, OSNP 2004 Nr 6, poz. 100 oraz wyrok Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616). Oznacza to, że we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, jak i w jego uzasadnieniu, niezbędne jest powołanie konkretnych przepisów prawa, z którymi wyrok sądu drugiej instancji jest w oczywisty sposób sprzeczny (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 30 listopada 2012 r., I UK 414/12, LEX nr I USK 635/26 5 1675171; z 5 lutego 2014 r., III PK 86/13, LEX nr 1644571; z 20 sierpnia 2014 r., II CSK 77/14, LEX nr 1511117; z 11 kwietnia 2018 r., III UK 98/17, LEX nr 2497587). Chodzi zatem o taką sytuację, gdy nie tylko zgłoszony zarzut naruszenia przepisu prawa jest słuszny, ale także stwierdzona nieprawidłowość jest tego rodzaju, że powoduje jaskrawą wadliwość zaskarżonego orzeczenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 13 kwietnia 2016 r., V CSK 622/15, LEX nr 2057365). Z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wynika konieczność nie tylko powołania się na to, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, lecz także wykazania, że przesłanka ta rzeczywiście występuje. Oznacza to, że skarżący musi wyjaśnić, odrębnie od uzasadnienia podstaw kasacyjnych, w czym w jego ocenie wyraża się "oczywistość" zasadności skargi oraz podać argumenty przemawiające za tym, że rzeczywiście skarga jest uzasadniona w sposób oczywisty. Trzeba także mieć na uwadze, że wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie podlegają analizie na wstępnym etapie badania skargi w ramach tzw. „przedsądu”, natomiast przytoczone podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą więc być przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione. Skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana i skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym bardziej się ich domyślać (postanowienia Sądu Najwyższego: z 20 października 2016 r., I PK 59/16, LEX nr 2160130; z 10 marca 2016 r., II CSK 10/16, LEX nr 2009500; z 26 lutego 2016 r., V CSK 518/15, LEX nr 2015640; z 24 września 2015 r., II PK 27/15, LEX nr 2019527). Wskazanym wyżej wymaganiom wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jego uzasadnienie nie sprostały. Zwrócenia uwagi wymaga, wynikająca z art. 3983 § 3 k.p.c. niedopuszczalność oparcia skargi kasacyjnej na zarzutach dotyczących ustalenia faktów lub oceny dowodów. Sąd Najwyższy związany jest bowiem ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 39813 § 2 k.p.c.), co oznacza niedopuszczalność powoływania się przez skarżącego na wadliwość wyroku sądu drugiej instancji, wynikającą z ustalenia faktów lub niewłaściwego przeprowadzenia oceny dowodów (art. 3983 § 3 k.p.c.), co dotyczy także wniosku o I USK 635/26 6 przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 stycznia 2023 r., I CSK 2938/22). Do postępowania kasacyjnego nie należy rozstrzyganie sporów o ocenę dowodów ani o prawidłowość ustalenia stanu faktycznego sprawy, którym Sąd Najwyższy na podstawie art. 39813 § 2 k.p.c. jest związany. Sąd Najwyższy nie jest sądem faktów, a wyłącznie sądem prawa. W zakresie jego ustawowych kompetencji nie mieści się zatem korygowanie ustaleń faktycznych lub oceny materiału dowodowego dokonanego przez sąd drugiej instancji (postanowienie Sądu Najwyższego z 30 października 2018 r., I UK 437/17, LEX nr 2570520). Sąd Najwyższy jest bowiem związany w postępowaniu kasacyjnym ustaleniami faktycznymi dokonanymi przez sądy (art. 3933 § 3 k.p.c.). W niniejszej sprawie uzasadnienie wniosku skarżącego o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania sprowadza się w istocie do polemiki z ustaleniami faktycznymi dokonanymi przez Sądy obu instancji. Skarżący samodzielnie dokonuje odmiennych ustaleń stanu faktycznego, według których w jego ocenie, na podstawie spornych umów, zainteresowany wykonywał pracę w co najmniej dwóch państwach członkowskich, w tym w Polsce, dla pracodawców mających siedziby w Polsce. Skarżący nie dostrzega, że wobec braku proceduralnych zarzutów kasacyjnych, które mogłyby podważyć miarodajne dla Sądu Najwyższego ustalenia faktyczne stanowiące podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 39813 § 2 k.p.c.), w postępowaniu kasacyjnym wiążące były dwa kluczowe fakty. Z zebranego materiału wynikało, że ubezpieczony nie wykonywał pracy na terenie Polski. W sprawie ustalono również, że wnioskodawca ma siedzibę w Polsce, posiada własną administrację i rekrutuje pracowników, jednakże nie można przyjąć, w świetle dokonanych ustaleń faktycznych, że prowadzi znaczną część działalności na terytorium państwa członkowskiego, w którym ma siedzibę, czyli w Polsce. Tymczasem decydującym warunkiem dla zastosowania art. 12 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.Urz. UE serii L 166 z dnia 30 kwietnia 2004 r. s. 1; dalej zwane „rozporządzeniem 883/2004” albo „rozporządzeniem podstawowym”) jest istnienie więzi między pracodawcą a państwem członkowskim, w którym ma on swoją siedzibę. W latach 2015-2017 obie spółki, F. Sp. z o.o. Sp.k. i E. Sp. z o.o., nie wykazały żadnych obrotów na terytorium Polski, natomiast obroty w Polsce w latach 2018-2019 kształtowały na poziomie I USK 635/26 7 zaledwie kilku procent. Wartość obrotu krajowego w sposób istotny odbiegała od poziomu zbliżonego do 25% całkowitego obrotu, który jest powszechnie uważany za cezurę pozwalającą na zastosowanie określonych przepisów dotyczących podlegania ubezpieczeniom społecznym w kraju wysyłającym, bądź w przyjmującym. Możliwość zaś delegowania pracowników ogranicza się wyłącznie do przedsiębiorstw, które normalnie prowadzą swą działalność na terytorium państwa członkowskiego, którego ustawodawstwu nadal podlega pracownik delegowany. Skarżący nie dostrzega więc, że wobec braku jakichkolwiek proceduralnych zarzutów kasacyjnych, które mogłyby podważyć miarodajne dla Sądu Najwyższego ustalenia faktyczne stanowiące podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 39813 § 2 k.p.c.), w postępowaniu kasacyjnym wiążące były ustalenia zaskarżonego wyroku, że w spornym okresie zainteresowany wykonywał pracę najemną w jednym tylko państwie członkowskim, to jest w Niemczech, i to na rzecz jednego tylko podmiotu, który ponadto nie prowadził na terenie Polski „znacznej działalności”. Skarżący w istocie kwestionuje więc dokonaną przez Sądy obu instancji ocenę dowodów i wynikające z niej ustalenia faktyczne, co zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c. jest niedopuszczalne, gdyż podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Nie można zatem przyjąć, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Skarżący wnosił już skargi kasacyjne od analogicznych wyroków Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie dotyczących statusu ubezpieczeniowego innych zainteresowanych. Skargi były oparte na tożsamych podstawach (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 16 października 2024 r., III USK 131/24, LEX nr 3768916; z 25 lutego 2025 r., III USK 352/24, LEX nr 3842848; z 13 marca 2025 r., III USK 31/24, LEX nr 3845607; z 27 marca 2025 r., III USK 353/24, LEX nr 3852921; z 17 czerwca 2025 r., III USK 36/25, LEX nr 3899523 oraz wyroki Sądu Najwyższego: z 18 czerwca 2024 r., III USKP 20/24, LEX nr 3728161 i z 14 maja 2025 r., III USKP 34/25, LEX nr 3866063). Sąd Najwyższy w wyroku z 18 czerwca 2024 r., w sprawie III USKP 20/24 (LEX nr 3728161), rozpoznając skargę odwołującego się płatnika odnośnie do innych zainteresowanych, stwierdził, że zasadniczym warunkiem zastosowania art. 13 ust. 1b (ii) rozporządzenia 883/2004 jest wykonywanie pracy najemnej w dwóch lub więcej państwach członkowskich (wykonywanie równocześnie lub na zmianę jednej lub kilku odrębnych prac w dwóch lub więcej państwach członkowskich w tym samym I USK 635/26 8 lub kilku przedsiębiorstwach lub dla jednego lub kilku pracodawców - art. 14 ust. 5 rozporządzenia nr 883/2004). Ustalenie, że dana osoba wykonywała pracę na terytorium wyłącznie jednego państwa członkowskiego (a takie ustalenia poczynione zostały w niniejszej sprawie w odniesieniu do ubezpieczonego S.J.) wyłącza możliwość zastosowania art. 13 ust. 1b (ii) rozporządzenia 883/2004 i tym samym niemożliwe jest ustalenie ustawodawstwa państwa członkowskiego, w którym znajduje się siedziba lub miejsce wykonywania działalności przedsiębiorstw lub pracodawców. Do podnoszonych przez skarżącego zarzutów Sąd Najwyższy odniósł się również w wyroku z 14 maja 2025 r. (w sprawie III USKP 34/25, LEX nr 3866063), w uzasadnieniu którego wskazano, że w sytuacji, gdy płatnik składek normalnie nie prowadzi działalności na terytorium Polski, chybiony jest zarzut naruszenia art. 12 ust. 1 rozporządzenia 883/2004 i art. 14 ust. 1 rozporządzenia 987/2009 oraz art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2025 r., poz. 350 ze zm.; dalej zwana „ustawą systemową”). W związku z powyższym Sąd Najwyższy - na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. - odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie na podstawie art. 98 § 1 k.p.c., 98 § 11 k.p.c., art. 108 § 1 k.p.c. w związku z art. art. 391 § 1 k.p.c. i art. 39821 k.p.c. [it] [SOP]