I USK 431/26

I USK 431/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: SSN Ewa Stryczyńska Dnia 28 lipca 2026 r. w sprawie z odwołania S. P. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych […] Oddział w Warszawie z udziałem S. S. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. i W. K. o podleganie ubezpieczeniom społecznym, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 28 lipca 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 31 stycznia 2025 r., sygn. akt III AUa 3270/23, odmawia dopuszczenia M. K. prokuratora Prokuratury Okręgowej w R. do udziału w postępowaniu kasacyjnym. UZASADNIENIE W piśmie z 14 lipca 2026 r. prokurator Prokuratury Okręgowej M. K. oświadczył, że przez „wzgląd na ochronę praworządności, praw obywateli i interesu społecznego” wstępuje do postępowania w sprawie I USK 431/26, wskazując jako podstawę prawną art. 2 i 3 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r - Prawo o prokuraturze (Dz.U. z 2024 r., poz. 390 ze zm.), art. 7 i art. 60 § 1 k.p.c. oraz art. 85 § 3 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. z 2024 r., poz. 622). I USK 431/26 2 W piśmie tym prokurator zawarł wniosek o wyłączenie od rozpoznania sprawy „wadliwie powołanego” na urząd sędziego Sądu Najwyższego, z udziałem „niespełniającej standardów konstytucyjnych Krajowej Rady Sądownictwa”, wskazując, że udział takiego sędziego w składzie orzekającym powoduje, że skład ten z mocy prawa nie jest sądem z uwagi na niespełnianie wymogów określonych w art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej, art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej protokołem nr 2 (Dz.U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.) i art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Prokurator wniósł nadto o przekazanie sprawy do rozpoznania „sądowi ustanowionemu ustawą, niezawisłemu i bezstronnemu, a zatem spełniającemu wymogi określone w art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej, art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej protokołem nr 2 (Dz.U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.) i art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 60 § 1 k.p.c. zd. pierwsze prokurator może wstąpić do postępowania w każdym jego stadium. Prokurator nie jest związany z żadną ze stron. Może on składać oświadczenia i zgłaszać wnioski, jakie uzna za celowe, oraz przytaczać fakty i dowody na ich potwierdzenie. Od chwili, kiedy prokurator zgłosił udział w postępowaniu, należy mu doręczać pisma procesowe, zawiadomienia o terminach i posiedzeniach oraz orzeczenia sądowe. Sąd Najwyższy podziela pogląd, że prokurator inny niż Prokurator Generalny nie może wstąpić do postępowania kasacyjnego, jeżeli wcześniej nie brał udziału w postępowaniu przed sądem powszechnym. Z przytoczonego wyżej art. 60 § 1 zd. 1 k.p.c. wynika wprawdzie, że wstąpienie prokuratora do postępowania może nastąpić w każdym jego stadium, należy jednak przez to rozumieć, że prokurator może wstąpić do będącego w toku postępowania przed sądem powszechnym pierwszej i drugiej instancji, od chwili jego wszczęcia do chwili zamknięcia rozprawy w drugiej instancji. I USK 431/26 3 Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z 14 stycznia 2013 r. (w sprawie I PK 164/12) wyjaśnił, że postępowanie kasacyjne, zainicjowane skargą kasacyjną jako nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, lokuje się poza zwykłym tokiem instancji i nie sposób mówić w odniesieniu do niego o „stadium” postępowania cywilnego, porównywalnym z postępowaniem przed sądem pierwszej instancji i postępowaniem apelacyjnym (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 5 czerwca 2008 r., III CZP 142/07, OSNC 2008, Nr 11, poz. 122). W postępowaniu kasacyjnym prokurator może zatem wziąć udział, jeżeli jest stroną postępowania w związku z uprzednim wytoczeniem powództwa (art. 55 i 57 k.p.c.) albo jeżeli wstąpił do postępowania w stadium poprzedzającym uprawomocnienie się orzeczenia (por. postanowienie SN z 17 września 2008 r., I PZ 20/08, OSNP 2010, nr 1-2, poz. 16). Wstąpienie prokuratora po raz pierwszy do postępowania kasacyjnego lub postępowania ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jest zatem niedopuszczalne (por. wyrok Sądu Najwyższego z 14 stycznia 2013 r., I PK 164/12 oraz postanowienie z 18 grudnia 2018 r., IV CZ 64/18). Udział prokuratora w tych postępowaniach reguluje bowiem art. 3988 k.p.c., zastrzegając go wyłącznie dla Prokuratora Generalnego, a przepis ten stanowi - w powiązaniu z uprawnieniem do wniesienia przez Prokuratora Generalnego skargi kasacyjnej (art. 3981 § 1 k.p.c.) - lex specialis w odniesieniu do art. 60 k.p.c. Wobec powyższego wstąpienie prokuratora do postępowania w niniejszej sprawie nie mogło odnieść zamierzonego skutku. Z tego względu Sąd Najwyższy - na podstawie art. 60 § 1 k.p.c. - odmówił dopuszczenia prokuratora do udziału w postępowaniu kasacyjnym. W konsekwencji jego pismo z 14 lipca 2026 r. zawierające wnioski procesowe podlegało zwrotowi jako wniesione przez podmiot nieuprawniony do występowania w postępowaniu kasacyjnym. Wnioski zawarte w tym piśmie nie podlegają zatem rozpoznaniu. Jedynie na marginesie zauważenia wymaga, że wniosek o wyłączenie sędziego został oparty na zawartej w jego uzasadnieniu schematycznie i bezrefleksyjnie stosowanej argumentacji, która nie odnosi się w żadnym stopniu do osoby sędziego, którego wniosek dotyczy. Pismo wystosowane przez prokuratora jest jednym z wielu, kierowanych w sposób chaotyczny pism do Sądu Najwyższego, bez głębszego namysłu i refleksji oraz poczucia odpowiedzialności za społeczne jego skutki. Wniosek natomiast o "przekazanie sprawy do rozpoznania sądowi I USK 431/26 4 ustanowionemu ustawą, niezawisłemu i bezstronnemu" zmierza w istocie do zmiany składu Sądu Najwyższego wyznaczonego do podjęcia czynności w niniejszej sprawie w przewidzianym w ustawie trybie w drodze losowania. Próbując odczytać intencje wnioskodawcy należy zatem przyjąć, że rości on sobie prawo do wpływania na przydzielenie do rozpoznania sprawy wybranemu bądź wybranym sędziom. Niewątpliwie bowiem chodzi o przekazanie sprawy do rozpoznania przez inny skład Sądu Najwyższego. Jest to wniosek nieznany ustawie, niemieszczący się w konstrukcji wniosku o wyłączenie sędziego (art. 49-50 k.p.c.) ani wniosku o zbadanie spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego wymogów niezawisłości i bezstronności, o którym mowa w art. 29 § 5 i nast. ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym. Nie można także pominąć istotnej w sprawie kwestii odnoszącej się do uprawnień podmiotów będących stronami w postępowaniu cywilnym. Wnioski sformułowane przez prokuratora są przejawem całkowitego lekceważenia obowiązującej w procesie cywilnym i mającej fundamentalne znaczenie zasady dyspozycyjności. Z zasady tej wynika bardzo konkretne uprawnienie stron i obowiązek sądu do zapewnienia stronom możliwości dysponowania, w granicach prawa, swoimi uprawnieniami procesowymi. W tym kontekście podkreślenia wymaga, że w postępowaniu, którego wniosek dotyczy strony nie zgłaszały żadnych zastrzeżeń do składu osobowego Sądu Najwyższego. Nie uznały zatem, że podejmowanie czynności co do skargi kasacyjnej przez sędziego sprawozdawcę, wyłonionego w drodze losowania, godzi w zagwarantowane w art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz w art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, jak też innych przepisach wskazanych przez wnioskodawcę, ich prawo do rozpoznania sprawy przez sąd ustanowiony ustawą, niezawisły i bezstronny. Tego aspektu sprawy prokurator w ogóle nie uwzględnił, składając wniosek, którego uwzględnienie oddaliłoby znacząco w czasie rozpoznanie wniosku strony skarżącej o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej. Podjęcie zatem przez prokuratora czynności zmierzających do zmiany składu Sądu Najwyższego, bez poszanowania woli stron, należy postrzegać jako nadużycie prawa procesowego przez usiłowanie wykorzystania instytucji wstąpienia prokuratora do postępowania w sposób niewątpliwie niezgodny z jej celem. Zastrzeżenia na koniec wymaga, że niniejsze uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego ma charakter wyłącznie informacyjnego pouczenia mogącego w I USK 431/26 5 przyszłości służyć wnioskodawcy szkodliwych społecznie wystąpień. [a.ł] głębszemu namysłowi przed inicjowaniem