I USK 1491/26

I USK 1491/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 11 sierpnia 2026 r. SSN Jolanta Frańczak w sprawie z odwołania B. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością spółki komandytowej z siedzibą w W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Warszawie z udziałem ubezpieczonej D.M. o podleganie ubezpieczeniom społecznym, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 11 sierpnia 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej odwołującej się Spółki od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 3 listopada 2025 r., sygn. akt III AUa 1561/24, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. zasądza od odwołującej się na rzecz organu rentowego kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych wraz z ustawowymi odsetkami z art. 98 § 11 k.p.c. tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 3 listopada 2025 r. oddalił apelację B. Spółki z o.o. Spółki k. w W. (dalej Spółka lub płatnik składek) od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 22 lutego 2024 r. oddalającego odwołanie Spółki od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Warszawie z dnia 22 maja 2023 r., stwierdzającej, że zainteresowana I USK 1491/26 2 D.M., jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia na rzecz Spółki, podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym w okresie od dnia 1 października 2021 r. do dnia 28 lutego kwietnia 2022 r. (pkt I) oraz zasądził od Spółki na rzecz organu rentowego kwotę 270 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu apelacyjnym wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego (pkt II). Sąd Apelacyjny uznał, że w spornym okresie zainteresowana była związana ze Spółką umową zlecenia, będąc emerytką i pozostając w zatrudnieniu w niepełnym wymiarze czasy pracy u innego podmiotu na podstawie umowy o pracę, w ramach której nie osiągała minimalnego wynagrodzenia za pracę. Stosownie do art. 9 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2026 r., poz. 199 ze. zm., dalej ustawa systemowa), w przypadku zbiegu tytułów bezwzględnych, do których należy umowa o pracę, obowiązek ubezpieczenia powstaje z każdego z tych tytułów, natomiast w przypadku zbiegu tytułu bezwzględnego z tytułem ogólnym, do których należy umowa zlecenia, obowiązek ubezpieczenia powstaje z tytułu bezwzględnego, a tytuł ogólny może stanowić podstawę dobrowolnego ubezpieczenia emerytalnego i rentowego. Zawarte w art. 9 ust. 4a ustawy systemowej zastrzeżenie „odsyłające” do ust. 2c tego artykułu powoduje, że zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub renty pozostający równocześnie w stosunku pracy nie będzie podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umowy zlecenia tylko wówczas, gdy wynagrodzenie uzyskiwane przez niego w ramach stosunku pracy osiągnie kwotę co najmniej równą kwocie minimalnego wynagrodzenia za pracę (art. 18 ust. 4 pkt 5a tej ustawy). Wobec tego, z uwagi na nieosiąganie minimalnego progu przychodu stanowiącego podstawę wymiaru składek ze stosunku pracy, zainteresowana podlegała na podstawie art. 9 ust. 4a ustawy systemowej ubezpieczeniom społecznym także ze stosunku zlecenia wykonywanej w spornym okresie na rzecz Spółki. Decyzja organu rentowego w tym zakresie jest zatem prawidłowa. Spółka zaskarżyła skargą kasacyjną wyrok Sądu Apelacyjnego w całości, domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania w zmienionym składzie, wraz z rozstrzygnięciem o kosztach postępowania przed Sądem Najwyższym oraz we wszystkich instancjach; ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku i rozstrzygnięcia sprawy co do istoty, a także zasądzenie od organu rentowego na rzecz skarżącej kosztów postępowania, I USK 1491/26 3 w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, jak też rozpoznanie sprawy na rozprawie. W skardze zarzucono naruszenie prawa materialnego, a to: 1) art. 9 ust. 2c i 4a ustawy systemowej, przez wadliwą wykładnię, co doprowadziło do ich błędnego zastosowania, 2) art. 9 ust. 2c oraz ust. 4a ustawy systemowej, przez ich niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji zobowiązanie skarżącej do opłacenia składek ubezpieczenia emerytalnego, rentowego i wypadkowego, podczas gdy tego rodzaju zobowiązanie składkowe w ogóle nie powstało, 3) art. 9 ust. 1a ustawy systemowej, przez jego pominięcie, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 9 ust. 4a tej ustawy, czego skutkiem jest dokonanie niezgodnej z celem ustawodawcy wykładni i uznanie, że przepis ten na zastosowanie też do osób mających ustalone prawo do emerytury bądź renty, w sytuacji, gdy wobec tych osób został już do realizacji ryzyka emerytalnego i rentowego i posiadają one stosowne świadczenia z tych tytułów. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania finalnie powołano się na potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości oraz wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, wskazując na brak „podstaw do akceptacji stanowiska Sądu Apelacyjnego w kwestii przyjęcia, że zgodnie z art. 9 ust. 4a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (…) zastrzeżenie odsyłające do ust. 2c tego przepisu powoduje, że zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub renty powstający, równocześnie w stosunku pracy nie będzie podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umowy wówczas, gdy wynagrodzenie uzyskiwane przez niego w ramach stosunku prący osiągnie kwotę co najmniej równą kwocie minimalnego wynagrodzenia za pracę”. W odpowiedzi na skargą kasacyjną organ rentowy wniósł o odmowę przyjęcia skargi do rozpoznania oraz o zasądzenie od skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie kwalifikuje się do jej merytorycznego rozpoznania. Wstępnie należy podkreślić, że Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej indywidualnej sprawie. Przedmiotowe spostrzeżenie koreluje z publicznoprawną funkcją skargi kasacyjnej i zamyka się stwierdzeniem, że skarga I USK 1491/26 4 kasacyjna jest środkiem odwoławczym o szczególnym charakterze. Zmierza do ochrony interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa i jednolitości wykładni. Natomiast jej zadanie nie polega na ponownej ocenie sprawy z perspektywy niezadowolonej z rozstrzygnięcia strony. Dlatego tak istotny pozostaje wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania (oraz jego uzasadnienie), bo w tej części skargi kasacyjnej (a nie w podstawach i w ich uzasadnieniu) należy przedstawić okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 kwietnia 2006 r., II CSK 65/06, LEX nr 189753). Wskazanie przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania, że określony przepis prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 23 maja 2018 r., I CSK 31/18, LEX nr 2508113; z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, LEX nr 424365). Powołanie się na tę przyczynę zakłada więc nie tylko wskazanie przepisu prawa i stwierdzenie, że – w ocenie skarżącego – wywołuje on wątpliwości. Konieczne jest również wykazanie, że wątpliwości te mają rzeczywisty i poważny charakter, wyjaśnienie na czym one polegają, ich uzasadnienie, a także wskazanie rozbieżnych wariantów interpretacyjnych, z odwołaniem się do dotychczasowych poglądów orzecznictwa i dostępnego piśmiennictwa (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 571/17, LEX nr 2497706), a w szczególności przytoczenie i poddanie analizie rozbieżnych orzeczeń sądów w celu wykazania, że rozbieżności te mają swoje źródło w różnej wykładni przepisu, bądź też przedstawienia argumentów wskazujących, że wykładnia przeprowadzona przez sąd drugiej instancji sprzeczna jest z jednolitym stanowiskiem doktryny lub orzecznictwa Sądu Najwyższego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 kwietnia 2018 r., III UK 123/17, LEX nr 2496319). Godzi się nadto zauważyć, że przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. nie zachodzi, jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii wykładni przedmiotowych przepisów i wyraził swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach a brak jest okoliczności uzasadniających zmianę tego poglądu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2012 r., I UK 328/11, LEX nr 1215423 czy z dnia 23 maja 2018 r., I CSK 33/18, LEX nr 2508114). I USK 1491/26 5 Tymczasem przedstawiony przez skarżącą problem wykładni art. 9 ust. 4a ustawy systemowej w kontekście ograniczeń w stosowaniu zasady zwalniającej zleceniobiorcę uprawnionego do emerytury (lub renty), który pozostaje w stosunku pracy, z podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umowy zlecenia był już wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego. W wyroku z dnia 21 marca 2019 r., II UK 548/17 (LEX nr 2638597), stwierdzono, że zawarte w art. 9 ust. 4a tej ustawy zastrzeżenie „odsyłające” do art. 9 ust. 2c powoduje, iż zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub renty pozostający równocześnie w stosunku pracy nie będzie podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umowy zlecenia tylko wówczas, gdy wynagrodzenie uzyskiwane przez niego w ramach stosunku pracy osiągnie kwotę co najmniej równą kwocie minimalnego wynagrodzenia za pracę (art. 18 ust. 4 pkt 5a ustawy systemowej). Sąd Najwyższy wskazał, że – co do zasady – każdy zleceniobiorca (art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy systemowej) podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym niezależnie od tego, czy jest uprawniony do emerytury i renty (z wyjątkiem osób wymienionych w art. 6 ust. 4). Zwolnienie zleceniobiorcy z tego obowiązku wynika natomiast z faktu równoczesnego pozostawania w stosunku pracy, który z mocy art. 9 ust. 1 ustawy systemowej wyprzedza inne tytuły podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, co dotyczy również emerytów i rencistów (por. art. 9 ust. 4 w związku z art. 9 ust. 4a tej ustawy). Dlatego właśnie emeryci i renciści, tak jak pozostali zleceniobiorcy, podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umów zlecenia, „jeżeli równocześnie nie pozostają w stosunku pracy”. Zawarte w art. 9 ust. 4a ustawy systemowej zastrzeżenie „odsyłające” do art. 9 ust. 2c tej ustawy, przy uwzględnieniu gramatycznych reguł wykładni, należy zaś rozumieć w ten sposób, że sytuacja prawna zleceniobiorcy uprawnionego do emerytury lub renty będącego równocześnie pracownikiem jest regulowana treścią pierwszego z wymienionych przepisów (nie podlega on obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy zlecenia, a podlega im jedynie z tytułu stosunku pracy) tylko wtedy, gdy nie będzie wypełniała hipotezy ust. 2a. Wspomniane zastrzeżenie oznacza bowiem, że sytuacja prawna omawianej osoby w pierwszej kolejności powinna być oceniana przez pryzmat regulacji art. 9 ust. 2c ustawy systemowej i dopiero wówczas, gdy hipoteza normy prawnej zawartej w tym przepisie nie zostanie wypełniona, sytuacja ta będzie uregulowana wprost I USK 1491/26 6 normą wynikającą z art. 9 ust. 4a tej ustawy, formułującą a contrario zasadę, zgodnie z którą zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub renty pozostający w stosunku pracy nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umowy zlecenia. Tym samym, ocena sytuacji prawnej zleceniobiorcy uprawnionego do emerytury lub renty pozostającego w stosunku pracy dokonywana z uwzględnieniem regulacji art. 9 ust. 2c ustawy systemowej powinna „wyprzedzać” ocenę dokonywaną wyłącznie na podstawie art. 9 ust. 4a tej ustawy. W praktyce z możliwością zastosowania zasady, w myśl której zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub renty pozostający w stosunku pracy nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umowy zlecenia, będziemy mieli zatem do czynienia wtedy, gdy podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu pozostawania w stosunku pracy osiągnie kwotę określoną w art. 18 ust. 4 pkt 5a ustawy systemowej (tzn. minimalnego wynagrodzenia za pracę), na co jednoznacznie wskazuje brzmienie zdania drugiego art. 9 ust. 2c tej ustawy in fine, które nie określa przecież wymienionych tam „innych tytułów”, a zatem obejmuje także osoby pozostające w stosunku pracy. Natomiast, gdy podstawa wymiaru składek z tytułu pozostawania w stosunku pracy będzie niższa niż kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę, zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub renty pozostający w stosunku pracy będzie podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym również z tytułu wykonywania umowy zlecenia. Pogląd ten został zaakceptowany w kolejnych wyrokach Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 2021 r., II USKP 37/21 (LEX nr 3252364) i z dnia 11 czerwca 2024 r., II USKP 19/23 (LEX nr 3724656) oraz w postanowieniach z dnia 16 lutego 2023 r., II USK 35/22 (LEX nr 3549740) i z dnia 8 maja 2024 r., II USK 64/24 (LEX nr 3712294). Należy go zatem uznać za utrwalony, co oznacza, że wątpliwości skarżącej mają w istocie charakter pozorny i nie mogą przemawiać za zasadnością przyjęcia skargi do rozpoznania. Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, orzekając o kosztach postępowania kasacyjnego w myśl art. 98 § 1 w związku z art. 39821 k.p.c. [SOP] I USK 1491/26 7