I USK 1465/26

I USK 1465/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: SSN Robert Stefanicki Dnia 17 września 2026 r. w sprawie z odwołania T. w W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych III Oddział w Warszawie z udziałem ubezpieczonych B.O. i M.T. o podleganie ubezpieczeniom społecznym i podstawę wymiaru składek, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 17 września 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej odwołującej się Spółki od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 22 sierpnia 2025 r., sygn. akt III AUa 225/24, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. zasądza od odwołującej się Spółki na rzecz organu rentowego kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia następnego po upływie tygodnia od dnia doręczenia odwołującej się Spółce odpisu postanowienia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE W wyroku z 22 sierpnia 2025 r., sygn. akt III AUa 225/24, Sąd Apelacyjny w Warszawie – w sprawie z odwołania T. w W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych III Oddział w Warszawie z udziałem ubezpieczonych B.O. i M.T. o I USK 1465/26 2 podleganie ubezpieczeniom społecznym i podstawę wymiaru składek – oddalił apelację T. w W. od wyroku Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z 20 września 2023 r., sygn. akt XIV U 683/19, w którym Sąd Okręgowy oddalił odwołania odwołującej się od dwóch decyzji organu rentowego z 19 lutego 2019 r. w których Zakład Ubezpieczeń Społecznych III Oddział w Warszawie stwierdził, że ubezpieczeni: M.T. oraz B.O. – w określonych szczegółowo okresach – podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnym, rentowym, chorobowym i wypadkowym jako pracownicy u płatnika składek T. Jednocześnie organ rentowy ustalił dla ww. ubezpieczonych podstawy wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe i zdrowotne. Powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego odwołująca się T. zaskarżyła skargą kasacyjną. W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano na przyczynę przyjęcia skargi określoną w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. W ocenie skarżącej oczywista zasadność skargi kasacyjnej wynika z tego, że Sąd drugiej instancji przyjął, że łączący płatnika i zainteresowanych stosunek prawny nosił cechy stosunku pracy, a nie był oparty na umowach o dzieło. Sąd oparł się w tym zakresie na dowodach zgromadzonych w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji, które ocenił w ten sam sposób jak ten Sąd. Płatnik wskazuje, iż w zakresie przeprowadzonej subsumpcji, Sąd w sposób nieprawidłowy ocenił poszczególne elementy stanu faktycznego z perspektywy wykładni pojęcia dzieła, zawartego w art. 627 k.c. i podporządkowania pracowniczego, wynikającego z art. 22 § 1, art. 22 § 11 oraz art. 22 § 12 k.p. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o: 1. oddalenie skargi kasacyjnej powoda jako bezzasadnej, 2. zasądzenie od powoda na rzecz organu rentowego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Rozpatrywana skarga kasacyjna odwołującej się (płatnika) nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje: istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście I USK 1465/26 3 uzasadniona. W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. W literaturze przedmiotu prezentowane jest stanowisko, że Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c. dokonuje wstępnej selekcji dopuszczalnych skarg kasacyjnych, określanej mianem przedsądu kasacyjnego, poprzedzającego ocenę zasadności środka zaskarżenia. Badaniu poddawane są wszystkie dopuszczalne skargi kasacyjne, które nie podlegały odrzuceniu. Konstrukcyjnie ten zakreślony etap stanowi jeden z elementów postępowania kasacyjnego, który z jednej strony nie jest zaliczany ani do problematyki dopuszczalności skargi kasacyjnej, ani - jako badanie o charakterze antycypującym - do kontroli skargi co do meritum (wskazuje T. Zembrzuski (w:) P. Rylski, A. Olaś (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, Warszawa 2026, art. 3989 i podnosi, że) analiza dopuszczalności skargi polega na badaniu przysługiwania środka zaskarżenia oraz prawidłowości jej sporządzenia, kwestię przedsądu wiąże się z celowością uruchamiania i przeprowadzania kontroli kasacyjnej, natomiast merytoryczne rozpoznanie skarg przyjętych do rozpoznania z rozstrzyganiem zasadności podstaw kasacyjnych. Zdaniem Sądu Najwyższego rozstrzygającego w powyższej sprawie ocena przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, zwłaszcza tej określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. powinna uwzględniać stanowisko ujęte w zaskarżonym wyroku w zakresie odpowiedniości stosowanych przepisów prawa z uwzględnieniem specyfiki prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, co do określonej w nim podstawy faktycznej. Wniesiona w sprawie skarga kasacyjna zawiera wniosek o przyjęcie jej do rozpoznania uzasadniony twierdzeniem strony skarżącej, że jej skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.). W związku z tym, że skarga kasacyjna służy ochronie przede wszystkim interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni i stosowania prawa przez udział Sądu Najwyższego w rozwoju jurysprudencji i prawa pozytywnego oraz eliminowanie z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu nieważnym lub orzeczeń oczywiście niezgodnych z prawem, to niezbędne jest stworzenie mechanizmu pozwalającego na sprawną realizację tych zadań przede wszystkim przez wyodrębnienie z tego katalogu skarg I USK 1465/26 4 niespełniających stawianych przez ustawodawcę przesłanek warunkujących potrzebę ich rozpoznania przez niniejszy Sąd. Nie można w świetle powyższego uznać, że skarżąca wykazała istnienie przesłanki przyjęcia skargi do rozpoznania określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Wykazanie podnoszonej w skardze oczywistej zasadności skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) – jako przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania – wymaga przedstawienia tego, w czym wyraża się „oczywista zasadność” skargi oraz argumentacji wykazującej, że rzeczywiście skarga jest oczywiście uzasadniona. Podczas gdy dla uwzględnienia skargi wystarczy, że jej podstawa jest usprawiedliwiona, to dla przyjęcia skargi do rozpoznania – z uwagi na jej oczywistą zasadność w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. – niezbędne jest wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, polegającej na jego oczywistości widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w szczegóły, czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę przepisów i doszukiwania się ich znaczenia. W judykaturze podkreśla się, że przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (postanowienia Sądu Najwyższego z: 16 marca 2023 r., I USK 163/22, LEX nr 3570640; 3 listopada 2025 r., III USK 151/24, LEX nr 3938651; 16 grudnia 2025 r., I USK 44/25, LEX nr 4003958; 17 grudnia 2025 r., II USK 127/25, LEX nr 3987252; 17 lutego 2026 r., I CSK 2551/25, LEX nr 4024399; 16 czerwca 2026 r., I CSK 3527/25, LEX nr 4107757). Uzasadnienie wniosku o przyjęcie rozpatrywanej skargi kasacyjnej do rozpoznania nie spełnia powyższych wymogów; nie wykazuje, aby w sprawie występował stan „oczywistej zasadności” skargi kasacyjnej w rozumieniu przepisu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Oczywistą zasadność skargi kasacyjnej skarżąca wiąże z twierdzeniem, że Sąd drugiej instancji – w zakresie przeprowadzonej subsumpcji – w sposób nieprawidłowy ocenił poszczególne elementy stanu faktycznego z perspektywy wykładni pojęcia dzieła, zawartego w art. 627 k.c. i podporządkowania pracowniczego, wynikającego z art. 22 § 1, art. 22 § 11 oraz art. 22 § 12 k.p. W I USK 1465/26 5 uzasadnieniu wniosku nie przedstawia się przekonującej argumentacji, którą skarżąca wykazałaby twierdzoną oczywistą zasadność jej skargi w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Obszerne uzasadnienie wniosku jest w istocie polemiką (prostym zaprzeczeniem) z podstawami zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie tak w zakresie ustaleń określonych szczegółowo w jego podstawie faktycznej, jak i w przedmiocie przedstawionej oceny prawnej. Skarżąca w konstrukcji uzasadnienia wniosku eksponuje pewne (wskazane) elementy stanu faktycznego sprawy przy jednoczesnym pominięciu pozostałych, ustalonych w sprawie, okoliczności. Stanowisko wyrażone w zaskarżonym wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie – określone precyzyjnie w jego uzasadnieniu – zasadza się na stwierdzeniu, że w umowach łączących płatnika z zainteresowanymi nie określono żadnego zindywidualizowanego przedmiotu (przedmiotów) dzieł. W umowach „o dzieło” wskazano na czynności polegające głównie na wykonaniu czynności „operatora dźwięku”, „realizatora dźwięku”, jak i „operatora kamery”. W zakresie kwestionowanych umów, których przedmiotem było wykonanie przez zainteresowanych czynności realizatora dźwięku i operatora kamery, brak jest przedmiotowo istotnych, konstrukcyjnych cech umowy o dzieło. Odwołująca się nie stworzyła w ramach przedmiotowych umów zindywidualizowanych, określonych i wyodrębnionych rezultatów, które mogą być rozumiane jako dzieła. Zapis w umowach o przeniesieniu przez zainteresowanego praw do umów o dzieło na T. nie zmienia tej oceny. Decyduje bowiem rodzaj i charakter wykonywanych czynności, a nie sama treść wskazanego zapisu. Zarówno treść umów, jak i sposób ich realizacji nie wskazuje na to, aby przedmiotem umów był z góry, precyzyjnie określony i pewny rezultat. Raczej było to świadczenie pracy polegającej na wykonywaniu czynności operatora dźwięku, jak i operatora kamery w okresach i przy projektach określonych w umowach. Wymagało to z całą pewnością umiejętności i doświadczenia, które zainteresowani posiadali z racji długoletniej pracy w tym zawodzie. Nie czyni to jednak jeszcze wykonywanych przez zainteresowanych prac autorskim rezultatem wykonawcy dzieła. Kwalifikacje i umiejętności były jedynie konieczne do prawidłowego wykonania powierzonych im zadań w ramach spornych umów o pracę. Nie bez znaczenia dla właściwej kwalifikacji umów jest podniesiona przez zainteresowanych w zeznaniach kwestia, że zdecydowana większość projektów, przy których wykonywali te czynności, nie wymagała z ich strony szczególnych I USK 1465/26 6 zdolności, umiejętności, a w ich wyniku nie powstawały indywidualnie oznaczone szczególne utwory o wartościach artystycznych, ale były to programy informacyjne. W ocenie Sądu drugiej instancji płatnik nie zdołał wykazać, że rezultatem pracy zainteresowanych były dzieła w rozumieniu art. 627 k.c., mające samoistny byt, niezależny od działania twórcy, dający możliwość „oderwania się” od jego osoby oraz uzyskania samodzielnej wartości. Cechą konstytutywną dzieła jest bowiem samoistność rezultatu. Realizacja oznaczonego dzieła jest zwykle określonym procesem wykonawczym, o możliwym do wskazania momencie początkowym i końcowym. Zdaniem Sądu drugiej instancji wszystkie te okoliczności, a przede wszystkim powtarzalność wykonywanych przez zainteresowanych czynności realizatora dźwięku czy operatora kamery, ciągłość i systematyczność tej pracy, pozwalają stwierdzić, że w wyniku tych czynności nie doszło do wytworzenia określonych rezultatów, umówionych indywidualnie przez strony. Czynności wykonywane przez ubezpieczonych nie pozwalają na dokonanie indywidualizacji dzieł. Kwestionowane umowy nosiły cechy umów o pracę, w rozumieniu art. 22 § 1 k.p. – zainteresowani wykonywali bowiem pracę za wynagrodzeniem na rzecz T., była to praca określonego rodzaju - wykonywana pod kierownictwem pracodawcy oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, na sprzęcie pracodawcy. Zainteresowani świadczyli pracę w spornych okresach codziennie przez kilka dni w tygodniu, często czas ich pracy przekraczał dzienną i tygodniową normę pracowniczą. Z uwagi na charakter tej pracy, oczywiste jest, że praca wykonywana przez zainteresowanych nie była pracą indywidualną, niezależną od innych osób, ale wykonywali ją, pracując w zespole, dostosowując się do organizacji pracy (godzin, miejsca pracy) wyznaczonej przez pracodawcę. Z tego względu, zdaniem Sądu Apelacyjnego, niewątpliwie miało miejsce podporządkowanie pracownicze zainteresowanych. Zainteresowani podlegali kontroli i nadzorowi przy wykonywaniu pracy, gdyż bezpośrednim ich przełożonym był kierownik. Zainteresowani decydowali o tym, jaki użyć sprzęt, ale jeśli chodzi o dźwięk i rodzaj dźwięków rozpatrywał merytorycznie to ktoś inny, czyli program przygotowywujący. Zainteresowany zajmował się stroną techniczną, a nie stroną merytoryczną. Zainteresowani realizowali w pracy określone w umowach zadania, będąc podporządkowanymi przy ich wykonywaniu swojemu pracodawcy. Sporne umowy były zawierane przez strony przez okres kilku lat, co miesiąc, z niewielkimi przerwami. Ciągłość tych umów i ich czasookres także przemawiają za udzieleniem ochrony I USK 1465/26 7 prawnej w postaci obowiązkowego ubezpieczenia zainteresowanym, którzy w tym czasie nie podlegali ubezpieczeniom z innego tytułu. Zdaniem Sądu drugiej instancji zawierane przez zainteresowanych umowy noszą cechy umów o pracę, a nie umów cywilnoprawnych. W konsekwencji ubezpieczeni powinni podlegać obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu w okresach wskazanych w decyzjach, jako pracownicy u płatnika składek. Cały zespół przedstawionych wyżej ustaleń stanowił punkt odniesienia do subsumpcji wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przepisów prawa materialnego. Skarżąca poza prostą polemiką ze stanowiskiem zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie nie przedstawiła przekonującej argumentacji wykazującej sugerowaną oczywistą zasadność skargi kasacyjnej w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, określone w art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił, zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c. [SOP]