I USK 1405/26

I USK 1405/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: SSN Robert Stefanicki Dnia 27 sierpnia 2026 r. w sprawie z odwołania W.Ś. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Szczecinie przy udziale zainteresowanego M.Ś. o zasiłek chorobowy, zasiłek macierzyński, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 27 sierpnia 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej ubezpieczonej od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 11 czerwca 2025 r., sygn. akt VI Ua 38/24, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. odstępuje od obciążania odwołującej zwrotem kosztów postępowania kasacyjnego organu rentowego, 3. przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Szczecinie na rzecz radcy prawnej K.B. kwotę 270 (dwieście siedemdziesiąt) złotych powiększoną o stawkę podatku od towarów i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej odwołującej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym. UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w Szczecinie wyrokiem z dnia 11 czerwca 2025 r. oddalił apelację wniesioną przez W.Ś. od wyroku Sądu Rejonowego Szczecin - Centrum w Szczecinie z dnia 16 listopada 2021 r., oddalającego odwołania ubezpieczonej od I USK 1405/26 2 trzech decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Szczecinie z dnia: pierwszej z 6 lipca 2017 r., odmawiającej W.Ś. prawa do zasiłku chorobowego za okres od 12 kwietnia 2017 r. do 4 lipca 2017 r.; drugiej z 19 lipca 2017 r. - odmawiającej W.Ś. prawa do zasiłku chorobowego za okres od 5 lipca 2017 r. do 25 lipca 2017 r. i trzeciej z 1 września 2017 r., w której odmówił W.Ś. prawa do zasiłku chorobowego za okres od 26 lipca 2017 r. do 9 sierpnia 2017 r. oraz prawa do zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego za okres od 10 sierpnia 2017 r. do 8 sierpnia 2018 r. Odwołująca się wniosła skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia. W podstawach skargi podniosła zarzut naruszenia prawa materialnego, a mianowicie: art. 231 § 1 k.p., art. 6 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 11 ust. 1, art. 29 ust. 1 oraz art. 30 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa; art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. W podstawie naruszenia prawa procesowego skarżąca powołała zarzut naruszenia: art. 365 § 1 k.p.c., art. 366 k.p.c., art. 378 § 1 k.p.c., art. 233 § 1 k.p.c., art. 328 § 2 k.p.c. W świetle przedstawionych zarzutów skarżąca wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, które wymaga wykładni przez Sąd Najwyższy. Zagadnienie to skarżąca sformułować następująco: „Czy prawomocny wyrok stwierdzający nieważność umowy o pracę zawartej z oznaczonym pracodawcą i w konsekwencji niepodleganie ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia u tego pracodawcy wiąże sąd rozpoznający sprawę o świadczenia z ubezpieczenia społecznego również w zakresie oceny podlegania ubezpieczeniom z tytułu stosunku pracy, który z mocy art. 231 § 1 k.p. przeszedł na nowego pracodawcę, niebędącego stroną wcześniejszego postępowania?”. Według skarżącej skarga kasacyjna jest również oczywiście zasadna, gdyż Sąd Okręgowy w sposób oczywiście błędny rozszerzył moc wiążącą wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 30 września 2019 r. na stosunek prawny, który nie był przedmiotem tamtego rozstrzygnięcia. Wyrok ten dotyczył stosunku pracy między skarżącą a M.Ś. i nie rozstrzygał o stosunku pracy między skarżącą a spółką A. sp. z o.o. Sąd Okręgowy nie mógł zatem przyjąć, że jest związany tym wyrokiem również w zakresie oceny podlegania ubezpieczeniom z tytułu zatrudnienia u spółki A. sp. z o.o. I USK 1405/26 3 Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Szczecinie ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu, a także o zasądzenie od pozwanego na rzecz skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Ponadto wniosła o zwolnienie jej od kosztów postępowania kasacyjnego w całości, załączając do skargi oświadczenie o stanie majątkowym, a także o zasądzenie na rzecz pełnomocnika z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej wnioskodawczyni w postępowaniu kasacyjnym. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o wydanie postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania ewentualnie o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie od ubezpieczonej na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna pozwanego nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej merytorycznego rozpoznania. Na wstępie warto podkreślić, że Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest sądem powszechnym trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze skargi kasacyjnej element interesu publicznego. Skarga kasacyjna jest szczególnym środkiem zaskarżenia, realizującym przede wszystkim interes publiczny, polegający na usuwaniu rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych oraz na wspomaganiu rozwoju prawa, zatem uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powinno koncentrować się na wykazaniu, iż takie okoliczności w sprawie zachodzą (postanowienia Sądu Najwyższego z: 7 lutego 2024 r., II USK 124/23, LEX nr 3669686; 1 kwietnia 2025 r., II USK 197/24, Legalis nr 3207962; 18 lutego 2026 r., I USK 265/26, Legalis nr 3967734). Zgodnie z takim modelem skargi kasacyjnej, jej rozpoznanie następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba I USK 1405/26 4 wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (T. Wiśniewski (w:) D. Dończyk, J. Iwulski, G. Jędrejek, I. Koper, G. Misiurek, M. Orecki, P. Pogonowski, S. Sołtysik, D. Zawistowski, T. Zembrzuski, T. Wiśniewski, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom. II. Artykuły 367-50539, Warszawa 2021, art. 3989; M. Manowska (w:) A. Adamczuk, P. Pruś, M. Radwan, M. Sieńko, E. Stefańska, M. Manowska, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Tom I. Art. 1-47716, LEX 2022, art. 3989). Sąd Najwyższy stosownie do przepisu art. 3989 § 1 k.p.c. przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Zgodnie z art. 3984 § 2 k.p.c., określającym wymogi formalne skargi kasacyjnej, powinna ona zawierać wniosek o przyjęcie do rozpoznania i jego uzasadnienie. Należy zatem stwierdzić, że wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym art. 3989 § 1 k.p.c., a jego uzasadnienie winno zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Skarżąca nie zdołała wykazać występowania w sprawie wskazanych przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Zagadnienie prawne, uzasadniające przyjęcie skargi do rozpoznania przez Sąd Najwyższy, musi odpowiadać określonym wymaganiom, a mianowicie być: 1) sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń, 2) przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny – tak, aby umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej subsumcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu, 3) pozostawać w związku z rozpoznawaną sprawą – tak, aby udzielenie odpowiedzi na postawione pytanie ułatwiło sądowi odwoławczemu podjęcie decyzji jurysdykcyjnej co do istoty sprawy, 4) dotyczyć zagadnienia budzącego rzeczywiście poważne wątpliwości, ze względu na użycie przez ustawodawcę przymiotnika kwalifikującego „istotne”. I USK 1405/26 5 Zagadnienie jest istotne, jeżeli jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla ukierunkowania praktyki sądowej i samej sprawy, w której zagadnienie powstało, wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było dotychczas rozstrzygnięte w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo wymaga zmiany. Interpretacja zagadnienia nie może sprowadzać się do zwykłej wykładni prawa i jego zastosowania w konkretnym stanie faktycznym. Nie może zatem mieć charakteru kazuistycznego i służyć uzyskaniu przez skarżącego odpowiedzi odnośnie do kwalifikacji prawnej szczegółowych elementów podstawy faktycznej zaskarżonego orzeczenia (postanowienia Sądu Najwyższego z: 8 września 2008 r., III UK 52/2008, LEX nr 1675330; 8 czerwca 2021 r., I USK 157/21, LEX nr 3218495; 24 kwietnia 2025 r., I CSK 1454/24, LEX nr 3855379; 23 października 2025 r., III USK 178/25, LEX nr 3940634; 18 grudnia 2025 r., I CSK 3807/24, LEX nr 3984652). W sprawie zatem nie występuje więc istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., jeżeli ocena sformułowanego przez skarżącego problemu jest jednoznaczna, polega na zwykłej wykładni prawa i jego zastosowaniu do określonych w konkretnej sprawie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia Sądu drugiej instancji (postanowienia Sądu Najwyższego z: 11 grudnia 2007 r., I PK 220/07, LEX nr 864044; 10 stycznia 2014 r., III UK 59/13, LEX nr 1648611; 31 stycznia 2018 r., II UK 147/17, LEX nr 3373309; 12 września 2023 r., III USK 310/22, Legalis nr 2985380; 19 maja 2026 r., I PSK 463/26, Legalis nr 3986648). Mając na uwadze powyższe rozważania, należy stwierdzić, że powód nie wykazał istnienia powołanej przesłanki przedsądu. Sformułowane w skardze kasacyjnej pytanie nie zostało sformułowane w sposób uogólniający (uniwersalny) a udzielenie odpowiedzi, wymaga odniesienia się do jej szczegółowych elementów podstawy faktycznej. Nie zostało zatem przedstawione w sposób abstrakcyjny tak, aby udzielenie odpowiedzi przez Sąd Najwyższy mogło stanowić wkład w wykładnię jurysprudencji także dla innych podobnych spraw, lecz sprowadza się w istocie do zakwestionowania poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych i ich oceny przez Sąd odwoławczy. Nie wykazano również za pomocą argumentów prawnych, że przedstawiony przez skarżącą problem nie został rozstrzygnięty w dotychczasowym orzecznictwie, a wyjaśnienie go ma znaczenie nie tylko dla wyjaśnienia tej konkretnej sprawy, ale także i innych podobnych spraw, przyczyniając się do rozwoju prawa. Skarżąca przedstawia wątpliwości w oderwaniu od poczynionych w sprawie wiążących Sąd Najwyższy ustaleń faktycznych, z których wynika, że kwestię sporną I USK 1405/26 6 w niniejszym procesie stanowiło podleganie W. Ś. obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym w okresach od 12 kwietnia 2017 r. Powyższa kwestia była przedmiotem badania odrębnego postępowania sądowego wywołanego wydaniem decyzji nr […] z 23 czerwca 2017 r., w której Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Szczecinie stwierdził, że W.Ś. jako pracownik płatnika składek M.Ś. nie podlegała ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od 6 lutego 2017 r. Prawidłowość tej decyzji została potwierdzona wyrokiem z 30 września 2019 r. w sądowym postępowaniu odwoławczym w sprawie o sygn. akt III AUa 292/18, Sąd Apelacyjny w Szczecinie zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 28 marca 2018 r., w sprawie o sygn. akt VI U 1231/17 i oddalił odwołanie W.Ś. W następstwie wyroku Sądu Apelacyjnego decyzja organu stwierdzająca niepodleganie W.Ś. jako pracownika płatnika składek M.Ś. obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu od 6 lutego 2017 r., została uznana za ostateczną. Prawo do świadczeń pieniężnych z ubezpieczenia chorobowego, na gruncie unormowań ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (tekst jednolity: Dz. U. z 2025 r., poz. 501) ustawodawca wiąże z podleganiem ubezpieczeniom społecznym. Zarówno zasiłek chorobowy, jak i zasiłek macierzyński przysługują osobom objętym ubezpieczeniem chorobowym, co wynika z zapisu art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (to jest na dzień zgłoszenia wniosku o świadczenia tj. z dnia 7 marca 2016 r., Dz.U. z 2016 r. poz. 372). Stosownie do art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, w związku z art. 6 ust. 1 i art. 11, ubezpieczeniu chorobowemu podlegają obowiązkowo osoby fizyczne (z wyłączeniem prokuratorów), które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami, przy czym okres ubezpieczenia chorobowego trwa od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia ustania tego stosunku. Przepisy te w sposób oczywisty wyznaczają więc stosunek równości między trwaniem zatrudnienia a okresem obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego. Stosunek ten - sytuowany poza ustawą o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa - jest charakterystyczny dla wszystkich rodzajów ubezpieczenia I USK 1405/26 7 (uchwała Sądu Najwyższego z 12 czerwca 2002 r., III UZP 4/02, OSNP 2002, nr 24, poz. 601; zob. też uchwałę Sądu Najwyższego z 16 czerwca 2021 r., III UZP 2/21, OSNP 2022, nr 2, poz. 16 z glosą J. Czerniak-Swędzioł, Utrata ważności zaświadczenia lekarskiego a zdolność do pracy i prawo do zasiłku chorobowego. Glosa do uchwały Sądu Najwyższego – Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 czerwca 2021 r., III UZP 2/21, OSP 2022, nr 11, s. 97 i n.). Niepodleganie obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym skutkuje także niepodleganiu ubezpieczaniu chorobowemu. Prawomocny wyrok wyłączający osobę odwołującą się z ubezpieczeń społecznych w spornym okresie, wobec uznania pozorności stosunku pracy, korzysta z przymiotu powagi rzeczy osądzonej i wiąże nie tylko strony i sąd, który go wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby (art. 365 § 1 k.p.c.). Stwierdzenie braku tytułu do podlegania ubezpieczeniu chorobowemu oznacza brak prawa do spornych zasiłków (postanowienie Sądu Najwyższego z 27 maja 2025 r., III USK 236/24, LEX nr 3883419). Prawidłowe jest stanowisko Sądu orzekającego, że w przedmiotowej sprawie strony są związane prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 30 września 2019 r., oddalającym odwołanie W.Ś. od decyzji o niepodleganiu ubezpieczeniom społecznym od dnia 6 lutego 2017 r. Sąd orzekający nie mógł poczynić w tym zakresie ustaleń odmiennych od stwierdzonych w prawomocnym już wyroku. Wyłączenie W.Ś. z obowiązkowych ubezpieczeń społecznych jako pracownika płatnika M.Ś. skutkowało tym, że nie nabyła prawa do zasiłku chorobowego, jak i macierzyńskiego. Stąd też jak uznał Sąd Apelacyjny, zaskarżone decyzje organu rentowego były prawidłowe. Brak podlegania ubezpieczeniom społecznym w danym okresie wyłącza możliwość nabycia prawa do świadczeń w razie choroby i macierzyństwa. Nie doszło również do przejścia zakładu pracy na nowego pracodawcę – jak twierdzi skarżąca – gdyż reguła wynikająca z art. 231 k.p. potwierdzająca sukcesję pracodawcy może oddziaływać tylko na stosunek pracy, który istnieje, a takiej okoliczności nie wykazano. Skarżąca nie wykazała, że Sąd drugiej instancji w sposób oczywisty naruszył przepis, którego wykładnia i stosowanie nie budzi żadnych wątpliwości interpretacyjnych (postanowienia Sądu Najwyższego z: 26 lutego 2008 r., II UK 317/07, LEX nr 453107; 5 kwietnia 2023 r., II USK 166/22, LEX nr 3581448; 17 I USK 1405/26 8 października 2023 r., I USK 48/23, LEX nr 3616178; 18 stycznia 2024 r., I CSK 1100/23, LEX nr 3656956; 23 lipca 2025 r., I CSK 11/24, LEX nr 3914941; 22 października 2025 r., I CSK 2378/24, Legalis nr 3278044; 9 grudnia 2025 r., II USK 252/25, Legalis nr 3294958). W judykaturze podkreśla się, że oczywiste naruszenie prawa występuje wówczas, gdy błąd w interpretacji lub stosowaniu prawa jest widoczny bez pogłębionej analizy wchodzących w grę przepisów i jednocześnie sprawia, że zaskarżone orzeczenie powinno być wyeliminowane z obrotu prawnego ze względu na jego rażącą wadliwość (postanowienia Sądu Najwyższego z: 26 lutego 2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002 Nr 20, poz. 494; 26 lutego 2008 r., II UK 317/07, LEX nr 453107; 17 lutego 2026 r., I CSK 2551/25, LEX nr 4024399), takich wad strona skarżąca nie wykazała. Twierdzenie skarżącej o występowaniu powołanych w skardze podstaw uzasadniających jej merytoryczne rozpoznanie nie zostało dostatecznie umotywowane. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. O kosztach postępowania kasacyjnego strony pozwanej orzeczono w myśl art. 102 w związku z art. 39821 k.p.c., kierując się zasadą słuszności wobec charakteru żądania poddanego sądowemu rozstrzygnięciu, jego znaczeniem dla strony, subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o zasadności podniesionego roszczenia, a także z uwzględnieniem sytuacji życiowej strony skarżącej (postanowienia Sądu Najwyższego z: 1 grudnia 2011 r., I CZ 26/11; LEX nr 1101325; 24 października 2013 r., IV CZ 61/13, LEX nr 1389013.; z 8 lipca 2025 r., II USK 394/24, LEX nr 3888410; M. Manowska, A. Rafalska, Zasada słuszności (w:) M. Manowska, A. Rafalska, Koszty procesu i koszty sądowe w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2017 (wraz z powołanym orzecznictwem); H. Ciepła (w:) A. Marciniak (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Tom I. Komentarz. Art. 1–205, Warszawa 2019; P. Feliga (w:) M. Uliasz, P. Feliga, Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Komentarz, Warszawa 2024, art. 108; J. Grela (w:) T. Szanciło (red.), Metodyka pracy sędziego w sądzie I i II instancji w sprawach cywilnych, Warszawa 2026, rozdział 17). O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym rozstrzygnięto na podstawie art. 223 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 499 ze zm.) w związku z § 15 ust. 2 i § 16 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 I USK 1405/26 9 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r., poz. 136). (J.K.) [SOP]