I USK 1202/26

I USK 1202/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jolanta Frańczak Dnia 7 lipca 2026 r. w sprawie z odwołania O.O. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych […] Oddział w Łodzi przy udziale V. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W. o ustalenie podlegania ubezpieczeniom społecznym, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 7 lipca 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej ubezpieczonej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 13 sierpnia 2025 r., sygn. akt III AUa 780/24, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 13 sierpnia 2025 r. oddalił apelację odwołującej się O.O. od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 4 lipca 2024 r. oddalającego jej odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Łodzi dnia 17 marca 2022 r., stwierdzającej, że odwołująca się jako pracownik V. Spółki z o.o. w W. (dalej jako Spółka lub płatnik składek) nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od dnia 10 czerwca do dnia 30 listopada 2021 r. oraz orzekł o kosztach zastępstwa procesowego na rzecz organu rentowego. Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji, że mimo zawarcia przez Spółkę w dniu 7 czerwca 2021 r. umowy o pracę z odwołującą I USK 1202/26 2 się na stanowisku asystentki zarządu, nie doszło faktycznie do nawiązania stosunku pracy w rozumieniu art. 22 § 1 k.p., z uwagi na brak podporządkowania pracowniczego. Odwołująca się nie wykazała, aby codziennie w określonych godzinach i miejscu świadczyła pracę na rzecz Spółki, która nie nadzorowała jej czasu pracy. Odwołująca się twierdziła, że pracę świadczyła w U. (w miejscu wskazanym przez pracodawcę jako miejsce świadczenia pracy), ale nie udowodniła do kiedy wykonywała pracę, czy płatnik składek wyraził zgodę na zmianę miejsca pracy (na jej miejsce zamieszkania po zakończeniu sezonu), w jaki sposób rozliczała czas pracy zdalnej oraz jakie czynności wykonywała. Nie udowodniła, aby wykonywała zdania wynikające z zakresu obowiązków, tj. prowadziła terminarz spotkań zarządu, umawiała spotkania z klientami, przygotowywała raporty i prezentacje na potrzeby zarządu, brała udział w zebraniach zarządu, dbała o sprawne funkcjonowanie biura, kontaktowała się z podmiotami zewnętrznymi, wypłacała z kasy wynagrodzenia, prowadziła rekrutację na stanowiska niższego szczebla. Nie sposób przyjąć, że o świadczeniu pracy w reżimie pracowniczym miały świadczyć akta osobowe odwołującej się, gdyż nie są one dowodem istnienia stosunku pracy, podobnie ja kopie faktur opatrzonych jej podpisem. Osobistemu świadczeniu pracy na podstawie umowy o pracę przeczy też wykonywanie części zadań wymagających wysiłku fizycznego przez jej męża. Ponadto materiał dowodowy nie potwierdzał rzeczywistego wypłacania odwołującej się wynagrodzenia ani uzasadnienia zatrudnienia na utworzonym dla niej specjalnie stanowisku asystentki zarządu. Jedynym celem spornej umowy o pracę było objęcie odwołującej się pracowniczym tytułem do ubezpieczeń społecznych, a w konsekwencji zapewnienie jej świadczeń z ubezpieczenia chorobowego. Jakkolwiek istnieją przesłanki do przyjęcia, że zakres i forma współpracy odwołującej się ze Spółką faktycznie odpowiadała umowie zlecenia, którą zresztą strony realizowały przez kilka sezonów przed 2021 r., to jednak nie było w tym stosunku prawnym typowych cech pracowniczych. Nie jest zaś rolą sądów badanie, na jakiej podstawie prawnej praca była wykonywana, gdyż wykracza to poza granice zaskarżonej decyzji. Skoro odwołująca się nie świadczyła pracy w ramach stosunku pracy i nie można jej przypisać cech pracownika, to nie może być objęta ubezpieczeniem społecznym z tego tytułu. I USK 1202/26 3 Odwołująca się zaskarżyła wyrok Sądu Apelacyjnego w całości skargą kasacyjną, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku w całości przez uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie od organu rentowego na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz prawa materialnego, a to: 1) art. 233 § 1 w związku z art. 382 k.p.c. polegające na przejęciu przez Sąd Apelacyjny za własne ustaleń faktycznych Sądu pierwszej instancji, bez dostatecznego poczynienia merytorycznych rozważań istotnych celem dokonania wszechstronnej, prawidłowej analizy okoliczności faktycznych i prawnych sprawy, a także na przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów i poczynieniu dowolnych ustaleń w zakresie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, 2) art. 6 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2026 r., poz. 199 ze zm., dalej jako ustawa systemowa) w związku z art. 22 i art. 11 k.p., przez; a) ich niezastosowanie, mimo że wypełnienie przez skarżącą ustawowych przesłanek stosunku pracy zostało wprost wykazane w materiale dowodowym sprawy; b) błędną wykładnię art. 22 § 1 k.p. i niewłaściwe określenie cech stosunku pracy oraz mylnym zastosowaniem tego przepisu do ustalonego stanu faktycznego; 3) art. 83 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p. oraz art. 6 k.c. w związku z art. 300 k.p. oraz art. 65 k.c., przez: a) ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na bezpodstawnym uznaniu, że skarżąca zawarła umowę o pracę dla pozoru celem uzyskania tytułu do ubezpieczeń społecznych, b) niezastosowanie art. 6 k.c., polegające na niewłaściwym rozłożeniu ciężaru dowodu, tj. przerzucenia w całości na skarżącą obowiązku wykazania rzeczywistego świadczenia przez nią pracy, podczas gdy to organ rentowy kwestionował ważność stosunku prawnego, zarzucając pozorność spornej umowy; 4) art. 3531 k.c., art. 11 k.p., art. 22 i art. 67 ust. 1 Konstytucji RP, przez nieposzanowanie prawa stron do zgodnego z ich wolą ukształtowania łączącego ich stosunku prawnego, w szczególności w zakresie prawa pracodawcy do zatrudniania dowolnie wybranego pracownika, w dogodnej dla pracodawcy formie, wymiarze I USK 1202/26 4 czasu i przedziale czasowym, sposobu określenia zadań służbowych, wynagrodzenia, kontroli pracownika, czy innych oczekiwań pracodawcy związanych z konkretnie zawiązywanym stosunkiem pracy, z równoczesnym prawem pracownika do objęcia go ochroną ubezpieczeniową z tego tytułu. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, sprowadzające się do pytania - „czy w sytuacji, w której Sąd badający sprawę ustalił wykonywanie pracy, tyle że niespełniające warunków pozwalających na zakwalifikowanie jej do stosunku pracy (w rozumieniu art. 22 k.p.), to czy jest on zobowiązany, przy rozstrzyganiu o prawidłowości decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o niepodleganiu ubezpieczeniom społecznym, ustalić, czy wykonywana praca mogłaby stanowić podstawę do objęcia ochroną ubezpieczeniową, ale z innego tytułu?” Sądy obu instancji w ogóle nie odniosły się do kwestii możliwości objęcia skarżącej innym tytułem do ubezpieczeń społecznych, aby nie została całkowicie pozbawiona ochrony ubezpieczeniowej i aby wskutek tego nie doszło do naruszenia Konstytucji RP. Odpowiedź na przedstawione zagadnienie prawne będzie więc miała fundamentalne znaczenie zarówno dla osób, którym odmówiono ustalenia podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym, pomimo świadczenia przez nie pracy, jak również dla rozstrzygnięcia, czy w niniejszej sprawie odmowa ta wobec skarżącej była zasadna i czy znajdowała podstawę prawną. Skarga kasacyjna jest także oczywiście uzasadniona, co „wynika z następującego ciągu rozumowań Sądu odwoławczego, gdyż „Sąd ustalił fakt wykonywania pracy, praca daje tytuł do ubezpieczenia (choćby z umowy zlecenia), a mimo to uznał, że skarżąca nie miała żadnego tytułu do ubezpieczenia”. Ponadto „oczywistość naruszenia prawa polega (…) na tym, że wynik wykładni przyjętej przez Sąd Apelacyjny prowadzi do zaprzeczenia sensu instytucji ubezpieczeń społecznych, przeczy podstawowemu założeniu, że wykonywanie pracy tworzy tytuł ubezpieczeniowy, skutkuje pozbawieniem ochrony osoby, której wykonywanie pracy ustalono”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: I USK 1202/26 5 Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek, gdyż tylko wówczas może być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2 k.p.c. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o jakich stanowi art. 3989 § 1 k.p.c. Wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej został oparty na przesłankach wymienionych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c., tj. występowaniu w sprawie istotnego zagadnienia prawnego oraz oczywistej zasadności skargi. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że dla przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania w związku z występowaniem w sprawie istotnego zagadnienia prawnego konieczne jest przedstawienie problemu o charakterze abstrakcyjnym, nierozstrzygniętego w dotychczasowym orzecznictwie i wymagającego pogłębionej wykładni. Zagadnieniem prawnym jest bowiem zagadnienie, które wiąże się z określonymi przepisami prawa materialnego lub procesowego, których wyjaśnienie ma nie tylko znaczenie dla rozstrzygnięcia konkretnej sprawy, ale także dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw. Wskazanie na zagadnienie prawne uzasadniające wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej powinno nastąpić przez jego sformułowanie jako problemu prawnego wymagającego rozstrzygnięcia, określenie przepisów prawa, w związku z którymi powstało i wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Dopiero wówczas Sąd Najwyższy ma podstawę do rozważenia, czy przedstawione zagadnienie jest rzeczywiście zagadnieniem „prawnym” oraz czy jest to zagadnienie „istotne” (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 10 stycznia 2012 r., I UK 305/11, LEX nr 1215784; z dnia 23 marca 2012 r., II PK 284/11, LEX nr 1214575; z dnia 10 września 2014 r., I CSK 729/13, LEX nr 1532950; z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, LEX nr 1622307; z dnia 14 kwietnia 2015 r., II PK 217/14, LEX nr I USK 1202/26 6 678073; z dnia 28 października 2015 r., I PK 17/15, LEX nr 2021940; z dnia 14 stycznia 2016 r., II CSK 382/15, LEX nr 2090999). Wobec powyższego twierdzenie o występowaniu istotnego zagadnienia prawnego jest uzasadnione tylko wtedy, kiedy przedstawiony problem prawny nie został jeszcze rozstrzygnięty przez Sąd Najwyższy lub kiedy istnieją rozbieżne poglądy w tym zakresie, wynikające z odmiennej wykładni przepisów konstruujących to zagadnienie (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 12 marca 2010 r., II UK 400/09, LEX nr 577468, z dnia 7 lutego 2019 r., I UK 29/18, LEX nr 2617355, z dnia 27 kwietnia 2021 r., II PSK 68/21, LEX nr 3252281). Z kolei odwołanie się do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga nie tylko powołania się na okoliczność, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ale również wykazania, iż przesłanka ta rzeczywiście zachodzi. Oznacza to, że skarżący musi wskazać, w czym - w jego ocenie - wyraża się „oczywistość” zasadności skargi oraz podać argumenty wykazujące, że rzeczywiście skarga jest uzasadniona w sposób oczywisty. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi bowiem wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Skarżący powinien więc w wywodzie prawnym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającą na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 nr 4 poz. 75; z dnia 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z dnia 9 marca 2012 r., I UK 370/11, LEX nr 1215126; z dnia 10 stycznia 2012 r., I PK 104/11, LEX nr 1215774). Ponadto przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej rozumie się sytuację, w której zaskarżone orzeczenie sądu drugiej instancji w sposób ewidentny narusza konkretne przepisy prawa. Dlatego we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania, jak i w jego uzasadnieniu, niezbędne jest powołanie konkretnych przepisów prawa, z którymi wyrok sądu drugiej instancji jest w oczywisty sposób sprzeczny (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 2012 r., I UK 414/12, LEX nr 1675171). Jednak o tym, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona nie może decydować argumentacja zawarta w uzasadnieniu jej podstaw (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 kwietnia 2008 r. II PK 347/07, LEX nr 465860). I USK 1202/26 7 W pierwszej kolejności należy wspomnieć, że ujęte w skardze przesłanki przedsądu wzajemnie się wykluczają. W orzecznictwie przyjęty jest pogląd, że nie można twierdzić, iż skarga jest oczywiście uzasadniona (co ma miejsce wówczas, gdy stwierdzone naruszenia prawa są widoczne na pierwszy rzut oka, bez pogłębionej analizy prawnej) i że jednocześnie w sprawie występują poważne zagadnienia prawne, które wymagają zaangażowania Sądu Najwyższego w dokonanie pogłębionej interpretacji niejasnych przepisów (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 2012 r., I UK 414/12, LEX nr 1675171 czy z dnia 8 lutego 2023 r., I USK 529/21, LEX nr 3522769). To co ma świadczyć o oczywistej zasadności skargi nie może być jednocześnie ujmowane jako podstawa przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., gdyż jeżeli występuje istotne zagadnienie prawne albo poważny problem świadczący o potrzebie wykładni przepisu, to nie można jednocześnie twierdzić, że z tych samych przyczyn skarga jest oczywiście uzasadniona, jako że twierdzenie o oczywistej zasadności skargi pozostaje wówczas w kolizji z problemami prawnymi warunkującymi pierwszą i drugą podstawę przedsądu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 lipca 2012 r., I UK 414/12, LEX nr 1675225). To co jest sporne, nie może być zarazem oczywiste (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2016 r., I UK 466/15, LEX nr 2159122 czy z dnia 9 kwietnia 2014 r., V CSK 383/13, LEX nr 1771724). Zatem nie do pogodzenia z oczywistością skargi jest stawianie w niej zagadnień prawnych, wymagających rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy ani wskazywanie na potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 kwietnia 2011 r., II UK 24/11, LEX nr 1365662 czy z dnia 25 stycznia 2023 r., II USK 62/22, LEX nr 3517044). Niezależnie od powyższego zauważyć trzeba, że w uzasadnieniu wniosku skarżąca - powołując się na obie omawiane (wykluczające się) przesłanki - nie nawiązała do treści jakichkolwiek przepisów prawa - poza art. 22 k.p., którego treści bezpośrednio wątpliwości skarżącej jednak na dotyczą. Skarżąca ograniczyła się wyłącznie do przytoczenia własnych sugestii co do właściwego, jej zdaniem, postępowania w przypadku ustalenia, że w danym stanie faktycznym praca faktycznie była wykonywana, mimo iż nie zawsze na podstawie umowy o pracę. Nie I USK 1202/26 8 przedstawiła zatem argumentacji jurydycznej, za pomocą, której wykazałaby, że w sprawie istnieją zagadnienia prawne cechujące się walorem „istotności” wymaganym w przypadku zagadnień, które mogą uzasadniać przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Skarżąca w istocie nie formułuje więc abstrakcyjnych zagadnień prawnych ani nie wykazuje kwalifikowanego naruszenia prawa, koniecznego do skutecznej obrony twierdzenia o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej, a zmierza wyłącznie do rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy, podczas gdy Sąd Najwyższy nie jest sądem trzeciej instancji i jako sąd prawa - a nie sąd faktów, związany jest ustaleniami faktycznymi w sprawie. Tylko dla porządku nadmienić trzeba, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń rozstrzygnięcie sądu ubezpieczeń społecznych koresponduje z zakresem wskazanym w decyzji administracyjnej (art. 47714 § 1 i 2 k.p.c.). Wynika to z tego, że zgodnie z systemem orzekania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, w postępowaniu wywołanym odwołaniem sąd rozstrzyga o prawidłowości zaskarżonej decyzji (art. 47714 § 2 i art. 47714a k.p.c.) w granicach jej treści i przedmiotu (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 23 kwietnia 2010 r., II UK 309/09, LEX nr 604210, z dnia 8 października 2015 r., I UK 452/14, LEX nr 1816588; z dnia 17 marca 2016 r., III UK 83/15, LEX nr 2026236 oraz postanowienia: z dnia 22 lutego 2012 r., II UK 275/11, LEX nr 1215286; z dnia 2 marca 2011 r., II UZ 1/11, LEX nr 844747; z dnia 18 lutego 2010 r., III UK 75/09, OSNP 2011 nr 15-16, poz. 215; z dnia 3 lutego 2010 r., II UK 314/09, LEX nr 604214). Skoro zaskarżona decyzja dotyczyła wyłącznie kwestii podlegania (bądź nie) obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu pracowniczego zatrudnienia, to poza przedmiotem orzekania pozostawała kwestia, czy wykonywana praca mogłaby stanowić podstawę do objęcia ochroną ubezpieczeniową, ale z innego tytułu. Ponadto Sąd Najwyższy wypowiadał się już w kwestii podnoszonej przez skarżącą, przyjmując w wyroku z dnia 28 kwietnia 2016 r., I UK 156/15 (OSNP 2017 nr 12, poz. 166) oraz między innymi w postanowieniach z dnia 30 marca 2017 r., II UK 285/16 (LEX nr 3543742) i z dnia 20 kwietnia 2023 r. , I USK 135/22 (LEX nr 3592080), że orzekając w sprawie z odwołania od decyzji organu rentowego o niepodleganiu obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z konkretnego tytułu (np. stosunku pracy), sąd ubezpieczeń społecznych nie może orzec o podleganiu tym I USK 1202/26 9 ubezpieczeniom na innej podstawie (np. umowy o świadczenie usług), niewymienionej w zaskarżonej decyzji (art. 83 ust. 2 ustawy systemowej w związku z art. 4779 § 1 k.p.c.). Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. (J.C.) [a.ł]