I USK 1171/26

I USK 1171/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jolanta Frańczak Dnia 7 lipca 2026 r. w sprawie z odwołania Fundacji z siedzibą w S. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Sosnowcu przy udziale: A.B., A.J., L.M., P.M., S.P. o objęcie obowiązkowo ubezpieczeniami społecznymi, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 7 lipca 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej odwołującej się Fundacji z siedzibą w S. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 30 kwietnia 2025 r., sygn. akt III AUa 1363/23, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. zasądza od odwołującej się na rzecz organu rentowego kwotę 1.200 (tysiąc dwieście) złotych wraz z ustawowymi odsetkami z art. 98 § 11 k.p.c. tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny w Katowicach wyrokiem z dnia 30 kwietnia 2025 r. zmienił zaskarżony przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Sosnowcu wyrok Sądu Okręgowego w Sosnowcu z dnia 17 sierpnia 2023 r., którym zmieniono decyzje organu rentowego z dnia 29 czerwca 2022 r. i ustalono, że ubezpieczeni: A.B., A.J., I USK 1171/26 2 L.M., P.M., S.P. podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym w okresach wskazanych w decyzjach jako osoby wykonujące umowę zlecenia u płatnika składek Fundacji (dalej jako płatnik składek) w ten sposób, że oddalił odwołania płatnika składek oraz orzekł o kosztach zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym. Sąd Apelacyjny przyjął ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji za własne, ale nie podzielił dokonanej przez ten Sąd oceny prawnej, ponieważ nie dopatrzył się instrumentalnego wykorzystania prawa ubezpieczeń społecznych w zredagowaniu w bezpośredniej bliskości czasowej dwóch umów: kontraktu sportowego i umów zlecenia oraz wskazania jako tytułu do objęcia ubezpieczeniem społecznym umowy zlecenia, z której ubezpieczeni otrzymywali 10 - krotnie niższe niż z zawartych kontraktów piłkarskich dochody. Sąd Apelacyjny takie działanie uznał za obejście prawa, którego celem było stworzenie zbiegu tytułów do objęcia ubezpieczeniem społecznym i obniżenie kosztów z tytułu składek na te ubezpieczenia. Ponadto zwrócił uwagę, że ubezpieczeni z tytułu spornych umów zlecenia wykonywali pracę na rzecz swojego pracodawcy, o czym stanowi art. 8 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (obecnie jednolity tekst: Dz. U. z 2026 r., poz. 199 ze zm., dalej jako ustawa systemowa), z uwagi na powiązania właścicielskie Klubu i płatnika składek, Płatnik składek w całości zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy oraz przepisów prawa materialnego, a to: 1) art. 378 § 1 k.p.c. w związku z art. 327' § 1 w związku z art. 387 § 1 i 21 k.p.c. i w związku z art. 391 § 1 k.p.c., przez uznanie przez Sąd drugiej instancji, iż przyjął za własne ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji dotyczące treści umów o pracę zawartych przez ubezpieczonych z Klubem Sportowym Z. i umów zlecenia będących przedmiotem oceny w rozpoznanej sprawie, przy jednoczesnym stwierdzeniu - de facto poprzez cytowanie (przepisywanie) treści uzasadnienia apelacji pełnomocnika organu - iż dla realizacji wszystkich zadań powierzonych piłkarzom wystarczyłaby I USK 1171/26 3 jedna umowa - zawarta z klubem sportowym Z., bowiem, w ramach kontraktów z klubem piłkarze zobowiązali się również do działań marketingowych, a w szczególności do uczestniczenia w spotkaniach z sympatykami klubu i z młodzieżą szkolną, podczas gdy Sąd pierwszej instancji ustalając stan faktyczny stwierdził, że nie można uznać tożsamości kontraktów z umowami zlecenia zawartymi przez zawodników z płatnikiem składek, 2) art. 382 w związku z art. 233 § 1 k.p.c. i w związku z art. 227 k.p.c., przez niedopełnianie obowiązku wszechstronnego rozważenia całego zebranego w sprawie materiału dowodowego, a tym samym brak prawidłowej kontroli odwoławczej oraz brak należytego uzasadnienia wydanego wyroku reformatoryjnego, w tym dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny zebranego materiału dowodowego, 3) art. 9 ust 2., art. 8 ust. 2a oraz art. 6 ust 1 pkt 4 ustawy systemowej i art. 58 k.c., przez ich niewłaściwe zastosowanie, a to wskutek naruszeń prawa procesowego wskazanych powyżej. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący powołał się na jej oczywistą zasadność (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), ponieważ rozstrzygnięcie Sądu drugiej instancji w sposób oczywiście wadliwy oraz pozorny powołuje się na ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji, przy jednoczesnym podejmowaniu przez Sąd drugiej instancji szeregu własnych oraz odmiennych od Sądu pierwszej instancji ustaleń faktycznych, w tym co do [1] zakresu przedmiotowego zakwestionowanych umów, konieczności zawierania przez ubezpieczonych umów zarówno ze skarżącym, jak i z klubem sportowym; [2] odmiennych celów oraz odmiennych adresatach zawieranych umów (rozpropagowanie treningów piłkarskich wśród dzieci i młodzieży oraz zachęta do udziału szkoleniu w przypadku umów zawieranych ze skarżącym) - co wyklucza przyjętą przez Sąd drugiej instancji możliwość wykonywania przez ubezpieczonych wszystkich czynności w ramach jednej umowy, skoro ustalony zakres umów nie był tożsamy i tak zasadniczo odmienny; [3] ustaleń jakoby dla realizacji wszystkich zadań powierzonych piłkarzom wystarczyłaby jedna umowa - zawarta z klubem sportowym Z. - skoro zakres przedmiotowych umów był, zgodnie z ustaleniami Sądu pierwszej instancji - odmienny i nie stanowił jednego procesu pracy; [4] doszło do wykonywania przez ubezpieczonych pracy na rzecz swego pracodawcy - Klubu Sportowego w ramach I USK 1171/26 4 kontestowanych umów cywilnoprawnych skoro przecież Sąd pierwszej instancji ustalił, iż zakres umów ubezpieczonych ze skarżącym nie był tożsamy, nie był to jeden proces pracy, zaś czynności wykonywane na rzecz skarżącego nie miały na celu profesjonalnego uprawiania piłki nożnej, nadto bez zawarcia umów z ubezpieczonymi, skarżący nie miałby żadnej podstawy do żądania od zainteresowanych wykonywania określonych w umowie zadań. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o odmowę przyjęcia skargi do rozpoznania oraz o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie kwalifikuje się do przyjęcia jej celem merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Podkreślenia wymaga, że Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej indywidualnej sprawie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 września I USK 1171/26 5 2016 r., V CSK 143/16, LEX nr 2135552; z dnia 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, LEX nr 2069457; z dnia 1 grudnia 2015 r., I PK 71/15, LEX nr 2021944). W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej został oparty na przesłance oczywistej zasadności (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że skarżący wykazał istnienie tej przesłanki. Sąd Najwyższy jednolicie przyjmuje, że odwołanie się do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga nie tylko powołania się na okoliczność, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ale również wykazania, iż przesłanka ta rzeczywiście zachodzi. Oznacza to, że skarżący musi wskazać, w czym - w jego ocenie - wyraża się „oczywistość” zasadności skargi oraz podać argumenty wykazujące, że rzeczywiście skarga jest uzasadniona w sposób oczywisty. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi bowiem wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Skarżący powinien więc w wywodzie prawnym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającą na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 nr 4 poz. 75; z dnia 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z dnia 9 marca 2012 r., I UK 370/11, LEX nr 1215126; z dnia 10 stycznia 2012 r., I PK 104/11, LEX nr 1215774). Ponadto przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej rozumie się sytuację, w której zaskarżone orzeczenie sądu drugiej instancji w sposób ewidentny narusza konkretne przepisy prawa. Zatem we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, jak i w jego uzasadnieniu, niezbędne jest powołanie konkretnych przepisów prawa, z którymi wyrok sądu drugiej instancji jest w oczywisty sposób sprzeczny (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 2012 r., I UK 414/12, LEX nr 1675171). Jednak o tym, że skarga jest oczywiście uzasadniona nie może decydować argumentacja zawarta w uzasadnieniu jej podstaw (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 kwietnia 2008 r., II PK 347/07, LEX nr 465860). Z tego względu przyjmuje się, że nie spełnia tych wymagań odwołanie się do podstaw kasacyjnych i opatrzenie zawartego tam zarzutu dodatkowo określeniem „rażącego”, „ewidentnego”, „kwalifikowanego” lub „oczywistego”, jeżeli nie zostanie wykazane, w czym przejawia się oczywistość wydania wadliwego orzeczenia (por. postanowienia I USK 1171/26 6 Sądu Najwyższego: z dnia 5 lutego 2014 r., III PK 86/13, LEX nr 1644571; z dnia 20 sierpnia 2014 r., II CSK 77/14, LEX nr 1511117; z dnia 11 kwietnia 2018 r., III UK 98/17, LEX nr 2497587). Do przyjęcia skargi do rozpoznania nie jest wystarczające samo kwalifikowane naruszenie prawa przez sąd drugiej instancji. W art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. mowa bowiem o oczywistej zasadności skargi, a nie o trafności zarzutu. Przytoczone przez skarżącego we wniosku okoliczności powinny zatem jednoznacznie wskazywać na to, że w zasadniczym postępowaniu skarga kasacyjna zostanie rozstrzygnięta na korzyść strony, która ją wniosła. W przedmiotowej sprawie wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania nie spełnia warunków właściwych dla przesłanki przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., gdyż w jego uzasadnieniu skarżący nie odwołał się do jakiegokolwiek przepisu prawa, którego naruszenie miałoby kwalifikowaną postać (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2025 r., I CSK 2563/25, LEX nr 3991288). Uzasadnienie wniosku w całości sprowadza się do odmiennej oceny materiału dowodowego, ponieważ w ocenie skarżącego Sąd Apelacyjny, mimo iż powołał się na ustalenia Sądu pierwszej instancji, to w istocie wywiódł odmienne z nich wnioski przy szeregu własnych odmiennych ustaleń faktycznych. Tymczasem zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustaleń faktycznych lub oceny materiału dowodowego poczynione w sprawie (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 września 2010 r., II UK 98/10, OSNP 2012 nr 1-2, poz. 20 czy z dnia 18 grudnia 2019 r., I UK 322/18, OSNP 2021 nr 1, poz. 7). Skoro w myśl art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów, to nie mogą one przemawiać również za oczywistą zasadnością skargi. W przeciwnym razie zachodziłby dysonans między etapem przedsądu a późniejszym rozpoznaniem podstaw kasacyjnych z ograniczeniem wynikającym z tego przepisu, a także wobec związania ustaleniami stanu faktycznego, na którym oparto zaskarżony wyrok (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 marca 2019 r., I UK 89/18, LEX nr 2638107 czy z dnia 15 stycznia 2026 r., I PSK 112/26, LEX nr 4033813). W konsekwencji, nie można podzielić stanowiska skarżącego o tym, że skarga jest oczywiście uzasadniona, ponieważ dla wykazania tej przesłanki nie wystarcza samo powołanie art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., ale poprzez stosowny wywód prawny, iż I USK 1171/26 7 doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, o charakterze elementarnym, co doprowadziło do wydania oczywiście nieprawidłowego orzeczenia, widocznego na „pierwszy rzut oka”, a takiego wywodu w rozpoznawanej sprawie zabrakło. Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, orzekając o kosztach postępowania kasacyjnego po myśli art. 98 § 1 w związku z art. 39821 k.p.c. (J.C.) [r.g.]